Fundamenta Krestomatio
by L. L. Zamenhof · Esperanto · Gutenberg #8224 · 858,328 chars · public domain (US)
The Project Gutenberg eBook of Fundamenta Krestomatio
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,
you will have to check the laws of the country where you are located
before using this eBook.
Title: Fundamenta Krestomatio
Author: L. L. Zamenhof
Release date: June 1, 2005 [eBook #8224]
Most recently updated: April 17, 2020
Language: Esperanto
Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/8224
Credits: Produced by David Starner, William Patterson and the Online
Distributed Proofreading Team
*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK FUNDAMENTA KRESTOMATIO ***
Produced by David Starner, William Patterson and the Online
Distributed Proofreading Team
[Ilustrajxo: terglobo.png]
L. ZAMENHOF
FUNDAMENTA KRESTOMATIO
DE LA LINGVO
ESPERANTO
DUA ELDONO
FRANCUJO.--HACHETTE et Cie, PARIS.
ANGLUJO.--"REVIEW of REVIEWS", LONDON.
DANUJO.--ANDR.-FRED. HOEST & SOEN, KJOBENHAVN.
GERMANUJO.--MOELLER & BOREL, BELIN.
HISPANUJO.--J. ESPASA, BARCELONA.
ITALUJO.--RAFFAELLO GIUSTI, LIVORNO.
POLUJO.--M. ARCT, WARSZAWA.
SVEDUJO.--ESPERANTOFOERENING, STOCKHOLM
Estas mendeblaj :
CXE LA LIBREJO HACHETTE KAJ K-o
* * * * *
TUTMONDA
JARLIBRO ESPERANTISTA : 1905
enhavanta la
Adresarojn de Dro ZAMENHOF
Unu volumo 432 pagxa. . . . . . . . 2 fr. 50
* * * * *
INTERNACIA SCIENCA REVUO
En Esperanto
REDAKCIO ADMINISTRACIO :
P. FRUICTIER HACHETTE & K-o
27, boulevard Arago, 79, boulevard Saint-Germain,
PARIS PARIS
JARA ABONKOSTO
Francujo. . . . . . . 3 fr. 50 | Ceteraj landoj. . . . . 7 fr.
UNU NUMERO : 60 centimoj.
* * * * *
Baldaux aperos :
GRANDA
VORTARO FRANCA-ESPERANTA
Tiu verko, tiel longe atendita, estos grava cxefverko, kiun
cxiu Esperantisto devos posedi!
Gxia kosto ne superos. . . . . . . . . . . . . . 7 frankojn.
Specimenoj kaj cirkuleroj estos baldaux senditaj.
Ni rememorigas ke la firmo Hachette kaj K-o estas sole
rajtigata eldoni verkojn aprobitajn de la auxtoro de la
lingvo, Dro Zamenhof
1432-05.--Coulommiers. Imp. PAUL BRODARD.--12-05.
* * * * *
ANTAUXPAROLO
Prezentante pure kondicxan rimedon de reciproka komunikigxado, la
lingvo internacia, simile al cxiu lingvo nacia, povos bone atingi sian
celon nur en tiu okazo, se cxiuj uzos gxin plene _egale_; kaj por ke
cxiuj povu uzi la lingvon egale, estas necese, ke ekzistu iaj _modeloj_,
legxdonaj por cxiuj. Tio cxi estas la kauxzo, pro kiu, cedante al la
peto de multaj esperantistoj, mi eldonis la _Fundamentan Krestomation_,
kiu povos servi al cxiuj kiel modelo de esperanta stilo kaj gardi la
lingvon de pereiga disfalo je diversaj dialektoj.
Lerni la lingvon cxiu povas laux cxiuj libroj, kiujn li deziros; sed
cxar multaj esperantaj libroj estas verkitaj de personoj, kiuj ankoraux
ne posedas bone la lingvon Esperanto, kaj komencanta esperantisto ne
povus rilati al ili suficxe kritike, tial estas dezirinde, ke cxiu,
antaux ol komenci la legadon de la esperanta literaturo, tralegu
atente la _Fundamentan Krestomation_. Ne deprenante de la lernanto
la eblon kritike proprigi al si cxiujn ricxigojn kaj regule faritajn
perfektigojn, kiujn li trovas en la literaturo, la _Fundamenta
Krestomatio_ por cxiam gardos lin de blinda kaj senkritika alproprigo de
stilo _erara_.
Atentan tralegon de la _Fundamenta Krestomatio_ mi rekomendas al
_cxiu_, kiu volas skribe aux parole uzi la lingvon Esperanto. _Sed
precipe atentan kaj kelkfojan trategon de tiu cxi libro mi rekomendas al
tiuj, kiuj deziras eldoni verkojn en Esperanto_; cxar tiu, kiu eldonas
verkon en Esperanto, ne konigxinte antauxe fundamente kun la spirito kaj
la modela stilo de tiu cxi lingvo, alportas al nia afero ne utilon, sed
rektan malutilon.
Cxiuj artikoloj en la _Fundamenta Krestomatio_ estas aux skribitaj
de mi mem, aux--se ili estas skribitaj de aliaj personoj--ili estas
korektitaj de mi en tia grado, ke la stilo en ili ne deflankigxu de la
stilo, kiun mi mem uzas.
L. ZAMENHOF,
Auxtoro de la lingvo _Esperanto_.
Varsovio, en Aprilo 1903.
FUNDAMENTA KRESTOMATIO
* * * * *
I
EKZERCOJ
* * * * *
1.
Patro kaj frato.--Leono estas besto.--Rozo estas floro, kaj
kolombo estas birdo.--La rozo apartenas al Teodoro.--La suno brilas.
--La patro estas sana.--La patro estas tajloro.
2.
Infano ne estas matura homo.--La infano jam ne ploras.--La cxielo
estas blua.--Kie estas la libro kaj la krajono?--La libro estas sur
la tablo, kaj la krajono kusxas sur la fenestro.--Sur la fenestro
kusxas krajono kaj plumo.--Jen estas pomo.--Jen estas la pomo, kiun
mi trovis.--Sur la tero kusxas sxtono.
3.
Leono estas forta.--La dentoj de leono estas akraj.--Al leono ne
donu la manon.--Mi vidas leonon.--Resti kun leono estas dangxere.--
Kiu kuragxas rajdi sur leono?--Mi parolas pri leono.
4.
La patro estas bona.--Jen kusxas la cxapelo de la patro.--Diru al
la patro, ke mi estas diligenta.--Mi amas la patron.--Venu kune kun
la patro.--La filo staras apud la patro.--La mano de Johano estas
pura.--Mi konas Johanon.--Ludoviko, donu al mi panon.--Mi mangxas
per la busxo kaj flaras per la nazo.--Antaux la domo staras arbo.--
La patro estas en la cxambro.
5.
La birdoj flugas.--La kanto de la birdoj estas agrabla.--Donu
al la birdoj akvon, cxar ili volas trinki.--La knabo forpelis la
birdojn.--Ni vidas per la okuloj kaj auxdas perla oreloj.--Bonaj
infanoj lernas diligente.--Aleksandro ne volas lerni, kaj tial mi
batas Aleksandron.--De la patro mi ricevis libron, kaj de la frato mi
ricevis plumon.--Mi venas de la avo; kaj mi iras nun al la onklo.--
Mi legas libron.--La patro ne legas libron, sed li skribas leteron.
6.
Papero estas blanka.--Blanka papero kusxas sur la tablo.--La
blanka papero jam ne kusxas sur la tablo.--Jen estas la kajero de la
juna frauxlino.--La patro donis al mi dolcxan pomon.--Rakontu al
mia juna amiko belan historion.--Mi ne amas obstinajn homojn.--Mi
deziras al vi bonan tagon, sinjoro!--Bonan matenon!--Gxojan feston!
(mi deziras al vi).--Kia gxoja festo! (estas hodiaux).--Sur la
cxielo staras la bela suno.--En la tago ni vidas la helan sunon, kaj
en la nokto ni vidas la palan lunon kaj la belajn stelojn.--La papero
estas tre blanka, sed la negxo estas pli blanka.--Lakto estas pli
nutra, ol vino.--Mi havas pli fresxan panon, ol vi.--Ne, vi eraras,
sinjoro : via pano estas malpli fresxa, ol mia.--El cxiuj miaj infanoj
Ernesto estas la plej juna.--Mi estas tiel forta, kiel vi.--El cxiuj
siaj fratoj Antono estas la malplej sagxa.
7.
Du homoj povas pli multe fari ol unu.--Mi havas nur unu busxon, sed
mi havas du orelojn.--Li promenas kun tri hundoj.--Li faris cxion
per la dek fingroj de siaj manoj.--El sxiaj multaj infanoj unuj estas
bonaj kaj aliaj estas malbonaj.--Kvin kaj sep faras dek du.--Dek
kaj dek faras dudek.--Kvar kaj dek ok faras dudek du.--Tridek kaj
kvardek kvin faras sepdek kvin.--Mil okcent nauxdek tri.--Li havas
dek unu infanojn.--Sesdek minutoj faras unu horon, kaj unu minuto
konsistas el sesdek sekundoj.--Januaro estas la unua monato de la
jaro, Aprilo estas la kvara, Novembro estas la dek-unua, Decembro estas
la dek-dua.--La dudeka (tago) de Februaro estas la kvindek-unua tago
de la jaro.--La sepan tagon de la semajno Dio elektis, ke gxi estu pli
sankta, ol la ses unuaj tagoj.--Kion Dio kreis en la sesa tago?--
Kiun daton ni havas hodiaux?--Hodiaux estas la dudek sepa (tago) de
Marto.--Georgo Vasxington estis naskita la dudek duan de Februaro de
la jaro mil sepcent tridek dua.
8.
Mi havas cent pomojn.--Mi havas centon da pomoj.--Tiu cxi urbo
havas milionon da logxantoj.--Mi acxetis dekduon (aux dek-duon) da
kuleroj kaj du dekduojn da forkoj.--Mil jaroj (aux milo da jaroj)
faras miljaron.--Unue mi redonas al vi la monon, kiun vi pruntis al
mi; due mi dankas vin por la prunto; trie mi petas vin ankaux poste
prunti al mi, kiam mi bezonos monon.--Por cxiu tago mi ricevas kvin
frankojn, sed por la hodiauxa tago mi ricevis duoblan pagon, t. e. (=tio
estas) dek frankojn.--Kvinoble sep estas tridek kvin.--Tri estas
duono de ses.--Ok estas kvar kvinonoj de dek.--Kvar metroj da tiu
cxi sxtofo kostas naux frankojn; tial du metroj kostas kvar kaj duonon
frankojn (aux da frankoj).--Unu tago estas tricent-sesdek-kvinono aux
tricent-sesdek-sesono de jaro.--Tiuj cxi du amikoj promenas cxiam
duope.--Kvinope ili sin jxetis sur min, sed mi venkis cxiujn kvin
atakantojn.--Por miaj kvar infanoj mi acxetis dek du pomojn, kaj al
cxiu el la infanoj mi donis po tri pomoj.--Tiu cxi libro havas sesdek
pagxojn; tial, se mi legos en cxiu tago po dek kvin pagxoj, mi finos la
tutan libron en kvar tagoj.
9.
Mi legas.--Ci skribas (anstataux "ci" oni uzas ordinare "vi"),--
Li estas knabo, kaj sxi estas knabino.--La trancxilo trancxas bone,
cxar gxi estas akra.--Ni estas homoj.--Vi estas infanoj.--Ili
estas rusoj.--Kie estas la knaboj?--Ili estas en la gxardeno.--Kie
estas la knabinoj?--Ili ankaux estas en la gxardeno.--Kie estas la
trancxiloj?--Ili kusxas sur la tablo.--Mi vokas la knabon, kaj li
venas.--Mi vokas la knabinon, kaj sxi venas.--La infano ploras, cxar
gxi volas mangxi.--La infanoj ploras, cxar ili volas mangxi.--Knabo,
vi estas negxentila.--Sinjoro, vi estas negxentila.--Sinjoroj, vi
estas negxentilaj.--Mia hundo, vi estas tre fidela.--Oni diras, ke
la vero cxiam venkas.--En la vintro oni hejtas la fornojn.--Kiam oni
estas ricxa (aux ricxaj), oni havas multajn amikojn.
10.
Li amas min, sed mi lin ne amas.--Mi volis lin bati, sed li
forkuris de mi.--Diru al mi vian nomon.--Ne skribu al mi tiajn
longajn leterojn.--Venu al mi hodiaux vespere.--Mi rakontos al vi
historion.--Cxu vi diros al mi la veron?--La domo apartenas al li.
--Li estas mia onklo, cxar mia patro estas lia frato.--Sinjoro Petro
kaj lia edzino tre amas miajn infanojn; mi ankaux tre amas (infanojn).
--Montru al ili vian novan veston.--Mi amas min mem, vi amas vin
mem, li amas sin mem, kaj cxiu homo amas sin mem.--Mia frato diris al
Stefano, ke li amas lin pli, ol sin mem.--Mi zorgas pri sxi tiel, kiel
mi zorgas pri mi mem; sed sxi mem tute ne zorgas pri si kaj tute sin ne
gardas.--Miaj fratoj havis hodiaux gastojn; post la vespermangxo niaj
fratoj eliris kun la gastoj el sia domo kaj akompanis ilin gxis ilia
domo.--Mi jam havas mian cxapelon; nun sercxu vi vian.--Mi lavis min
en mia cxambro, kaj sxi lavis sin en sia cxambro.--La infano sercxis
sian pupon; mi montris al la infano, kie kusxas gxia pupo.--Oni ne
forgesas facile sian unuan amon.
11.
Nun mi legas, vi legas kaj li legas; ni cxiuj legas.--Vi skribas,
kaj la infanoj skribas; ili cxiuj sidas silente kaj skribas.--Hieraux
mi renkontis vian filon, kaj li gxentile salutis min.--Hodiaux estas
sabato, kaj morgaux estos dimancxo.--Hieraux estis vendredo, kaj
post-morgaux estos lundo.--Antaux tri tagoj mi vizitis vian kuzon kaj
mia vizito faris al li plezuron.--Cxu vi jam trovis vian horlogxon?
--Mi gxin ankoraux ne sercxis; kiam mi finos mian laboron, mi sercxos
mian horlogxon, sed mi timas, ke mi gxin jam ne trovos.--Kiam mi
venis al li, li dormis; sed mi lin vekis.--Se mi estus sana, mi estus
felicxa.--Se li scius, ke mi estas tie cxi, li tuj venus al mi.--Se
la lernanto scius bone sian lecionon, la instruanto lin ne punus.--
Kial vi ne respondas al mi? Cxu vi estas surda aux muta?--Iru for!--
Infano, ne tusxu la spegulon!--Karaj infanoj, estu cxiam honestaj!--
Li venu, kaj mi pardonos al li.--Ordonu al li, ke li ne babilu.--
Petu sxin, ke sxi sendu al mi kandelon.--Ni estu gajaj, ni uzu bone
la vivon, cxar la vivo ne estas longa.--Sxi volas danci. Morti pro la
patrujo estas agrable.--La infano ne cxesas petoli.
12.
Fluanta akvo estas pli pura, ol akvo, staranta senmove.--Promenante
sur la strato, mi falis.--Kiam Nikodemo batas Jozefon, tiam Nikodemo
estas la batanto kaj Jozefo estas la batato.--Al homo, pekinta
senintence, Dio facile pardonas.--Trovinte pomon, mi gxin mangxis.--
La falinta homo ne povis sin levi.--Ne riprocxu vian amikon, cxar vi
mem pli multe meritas riprocxon; li estas nur unufoja mensoginto, dum
vi estas ankoraux nun cxiam mensoganto.--La tempo pasinta jam neniam
revenos; la tempon venontan neniu ankoraux konas.--Venu, ni atendas
vin, Savonto de la mondo.--En la lingvo "Esperanto" ni vidas la
estontan lingvon helpantan de la tuta mondo.--Auxgusto estas mia plej
amata filo.--Mono havata estas pli grava ol havita.--Pasero kaptita
estas pli bona, ol aglo kaptota.--La soldatoj kondukis la arestitojn
tra la stratoj.--Li venis al mi tute ne atendite.--Homo, kim oni
devas jugxi, estas jugxoto.
13.
Nun li diras al mi la veron.--Hieraux li diris al mi la veron.--
Li cxiam diradis al mi la veron.--Kiam vi vidis nin en la salono, li
jam antauxe diris al mi la veron (aux li estis dirinta al mi la veron).
--Li diros al mi la veron.--Kiam vi venos al mi, li jam antauxe diros
al mi la veron (aux li estos dirinta al mi la veron; aux antaux ol vi
venos al mi, li diros al mi la veron).--Se mi petus lin, li dirus al
mi la veron.--Mi ne farus la eraron, se li antauxe dirus al mi la
veron (aux se li estus dirinta al mi la veron).--Kiam mi venos, diru
al mi la veron.--Kiam mia patro venos, diru al mi antauxe la veron
(aux estu dirinta al mi la veron).--Mi volas diri al vi la veron.--
Mi volas, ke tio, kion mi diris, estu vera (aux mi volas esti dirinta la
veron).
14.
Mi estas amata. Mi estis amata. Mi estos amata. Mi estus amata. Estu
amata. Esti amata.--Vi estas lavita. Vi estis lavita. Vi estos lavita.
Vi estus lavita. Estu lavita. Esti lavita.--Li estas invitota. Li
estis invitota. Li estos invitota. Li estus invitota. Estu invitota.
Esti invitota.--Tiu cxi komercajxo estas cxiam volonte acxetata de
mi.--La surtuto estas acxetita de mi, sekve gxi apartenas al mi.--
Kiam via domo estis konstruata, mia domo estis jam longe konstruita.
--Mi sciigas, ke de nun la sxuldoj de mia filo ne estos pagataj de
mi.--Estu trankvila, mia tuta sxuldo estos pagita al vi baldaux.--
Mia ora ringo ne estus nun tiel longe sercxata, se gxi ne estus tiel
lerte kasxita de vi.--Laux la projekto de la ingxenieroj tiu cxi
fervojo estas konstruota en la dauxro de du jaroj; sed mi pensas, ke gxi
estos konstruata pli ol tri jarojn.--Honesta homo agas honeste.--La
pastro, kiu mortis antaux nelonge (aux antaux nelonga tempo), logxis
longe en nia urbo.--Cxu hodiaux estas varme aux malvarme?--Sur la
kameno inter du potoj staras fera kaldrono; el la kaldrono, en kiu sin
trovas bolanta akvo, eliras vaporo; tra la fenestro, kiu sin trovas apud
la pordo, la vaporo iras sur la korton.
15.
Kie vi estas?--Mi estas en la gxardeno.--Kien vi iras?--Mi
iras en la gxardenon.--La birdo flugas en la cxambro (--gxi estas
en la cxambro kaj flugas en gxi).--La birdo flugas en la cxambron (
--gxi estas ekster la cxambro kaj flugas nun en gxin).--Mi vojagxas
en Hispanujo.--Mi vojagxas en Hispanujon.--Mi sidas sur segxo kaj
tenas la piedojn sur benketo.--Mi metis la manon sur la tablon. El sub
la kanapo la muso kuris sub la liton, kaj nun gxi kuras sub la lito.--
Super la tero sin trovas aero.--Anstataux kafo li donis al mi teon
kun sukero, sed sen kremo.--Mi staras ekster la domo, kaj li estas
interne.--En la salono estis neniu krom li kaj lia fiancxino.--La
hirundo flugis trans la riveron, cxar trans la rivero sin trovis aliaj
hirundoj.--Mi restas tie cxi laux la ordono de mia estro.--Kiam li
estis cxe mi, li staris tutan horon apud la fenestro.--Li diras, ke mi
estas atenta.--Li petas, ke mi estu atenta.--Kvankam vi estas ricxa,
mi dubas, cxu vi estas felicxa.--Se vi scius, kiu li estas, vi lin pli
estimus.--Se li jam venis, petu lin al mi.--Ho, Dio! kion vi faras!
--Ha, kiel bele!--For de tie cxi!--Fi, kiel abomene!--Nu, iru pli
rapide!
16.
La artikolo "la" estas uzata tiam, kiam ni parolas pri personoj aux
objektoj konataj. Gxia uzado estas tia sama, kiel en la aliaj lingvoj.
La personoj, kiuj ne komprenas la uzadon de la artikolo (ekzemple
rusoj aux poloj, kiuj ne scias alian lingvon krom sia propra), povas
en la unua tempo tute ne uzi la artikolon, cxar gxi estas oportuna,
sed ne necesa. Anstataux "la" oni povas ankaux diri "l'" (sed nur post
prepozicio, kiu finigxas per vokalo).--Vortoj kunmetitaj estas kreataj
per simpla kunligado de vortoj; oni prenas ordinare la purajn radikojn,
sed, se la bonsoneco aux la klareco postulas, oni povas ankaux preni
la tutan vorton, t. e. la radikon kune kun gxia gramatika finigxo.
Ekzemploj : skribtablo aux skribotablo (=tablo, sur kiu oni skribas);
internacia (=kiu estas inter diversaj nacioj); tutmonda (=de la tuta
mondo); unutaga (=kiu dauxras unu tagon); unuataga (=kiu estas en la
unua tago); vaporsxipo (=sxipo, kiu sin movas per vaporo); matenmangxi,
tagmangxi, vespermangxi; abonpago (=pago por la abono).
17.
Cxiuj prepozicioj per si mem postulas cxiam nur la nominativon. Se ni
iam post propozicio uzas la akuzativon, la akuzativo tie dependas ne de
la prepozicio, sed de aliaj kauxzoj. Ekzemple : por esprimi direkton, ni
aldonas al la vorto la finon "n" ; sekve : tie (=en tiu loko), tien (=al
tiu loko); tiel same ni ankaux diras : "la birdo flugis en la gxardenon,
sur la tablon", kaj la vortoj "gxardenon", "tablon" staras tie cxi en
akuzativo ne cxar la prepozicioj "en" kaj "sur" tion cxi postulas, sed
nur cxar ni volis esprimi direkton, t. e. montri, ke la birdo sin ne
trovis antauxe en la gxardeno aux sur la tablo kaj tie flugis, sed ke
gxi de alia loko flugis al la gxardeno, al la tablo (ni volas montri,
ke la gxardeno kaj tablo ne estis la loko de la flugado, sed nur la
celo de la flugado); en tiaj okazoj ni uzus la finigxon "n" tute egale,
cxu ia prepozicio starus aux ne.--Morgaux mi veturos Parizon (aux en
Parizon).--Mi restos hodiaux dome.--Jam estas tempo iri domen.--Ni
disigxis kaj iris en diversajn flankojn : mi iris dekstren, kaj li iris
maldekstren.--Flanken, sinjoro! Mi konas neniun en tiu cxi urbo.--
Mi neniel povas kompreni, kion vi parolas.--Mi renkontis nek lin, nek
lian fraton (aux mi ne renkontis lin, nek lian fraton).
18.
Se ni bezonas uzi prepozicion kaj la senco ne montras al ni, kian
prepozicion uzi, tiam ni povas uzi la komunan prepozicion "je". Sed
estas bone uzadi la vorton "je" kiel eble pli malofte. Anstataux la
vorto "je" ni povas ankaux uzi akuzativon sen prepozicio.--Mi ridas
je lia naiveco (aux mi ridas pro lia naiveco, aux : mi ridas lian
naivecon).--Je la lasta fojo mi vidis lin cxe vi (aux : la lastan
fojon).--Mi veturis du tagojn kaj unu nokton.--Mi sopiras je mia
perdita felicxo (aux : mian perditan felicxon).--El la dirita regulo
sekvas, ke se ni pri ia verbo ne scias, cxu gxi postulas post si la
akuzativon (t. e. cxu gxi estas aktiva) aux ne, ni povas cxiam uzi la
akuzativon. Ekzemple, ni povas diri "obei al la patro" kaj "obei la
patron" (anstataux "obei je la patro"). Sed ni ne uzas la akuzativon
tiam, kiam la klareco de la senco tion cxi malpermesas; ekzemple : ni
povas diri "pardoni al la malamiko" kaj "pardoni la malamikon", sed ni
devas diri cxiam "pardoni al la malamiko lian kulpon".
19.
Ia, ial, iam, ie, iel, ies, io, iom, iu.--La montritajn naux
vortojn ni konsilas bone ellerni, cxar el ili cxiu povas jam fari
al si grandan serion da aliaj pronomoj kaj adverboj. Se ni aldonas
al ili la literon "k", ni ricevas vortojn demandajn aux rilatajn :
kia, kial, kiam, kie, kiel, kies, kio, kiom, kiu. Se ni aldonas la
literon "t", ni ricevas vortojn montrajn : tia, tial, tiam, tie, tiel,
ties, tio, tiom, tiu. Aldonante la literon "cx", ni ricevas vortojn
komunajn : cxia, cxial, cxiam, cxie, cxiel, cxies, cxio, cxiom, cxiu.
Aldonante la prefikson "nen", ni ricevas vortojn neajn : nenia, nenial,
neniam, nenie, neniel, nenies, nenio, neniom, neniu. Aldonante al la
vortoj montraj la vorton "cxi", ni ricevas montron pli proksiman;
ekzemple : tiu (pli malproksima), tiu cxi (aux cxi tiu) (pli proksima);
tie (malproksime), tie cxi aux cxi tie (proksime). Aldonante al la
vortoj demandaj la vorton "ajn", ni ricevas vortojn sendiferencajn :
kia ajn, kial ajn, kiam ajn, kie ajn, kiel ajn, kies ajn, kio ajn,
kiom ajn, kiu ajn. Ekster tio el la diritaj vortoj ni povas ankoraux
fari aliajn vortojn, per helpo de gramatikaj finigxoj kaj aliaj vortoj
(sufiksoj); ekzemple : tiama, cxiama, kioma, tiea, cxi-tiea, tieulo,
tiamulo k. t. p. (=kaj tiel plu).
20.
Lia kolero longe dauxris.--Li estas hodiaux en kolera humoro.--Li
koleras kaj insultas.--Li fermis kolere la pordon.--Lia filo mortis
kaj estas nun malviva.--La korpo estas morta, la animo estas senmorta.
--Li estas morte malsana, li ne vivos pli, ol unu tagon.--Li parolas,
kaj lia parolo fluas dolcxe kaj agrable.--Ni faris la kontrakton ne
skribe, sed parole.--Li estas bona parolanto.--Starante ekstere, li
povis vidi nur la eksteran flankon de nia domo.--Li logxas ekster la
urbo.--La ekstero de tiu cxi homo estas pli bona, ol lia interno.--
Li tuj faris, kion mi volis, kaj mi dankis lin por la tuja plenumo de
mia deziro.--Kia granda brulo! kio brulas?--Ligno estas bona brula
materialo.--La fera bastono, kiu kusxis en la forno, estas nun brule
varmega.--Cxu li donis al vi jesan respondon aux nean? Li eliris el la
dormocxambro kaj eniris en la mangxocxambron.--La birdo ne forflugis :
gxi nur deflugis de la arbo, alflugis al la domo kaj surflugis sur
la tegmenton.--Por cxiu acxetita funto da teo tiu cxi komercisto
aldonas senpage funton da sukero.--Lernolibron oni devas ne tralegxi,
sed tralerni.--Li portas rozokoloran superveston kaj teleroforman
cxapelon.--En mia skribotablo sin trovas kvar tirkestoj.--Liaj
lipharoj estas pli grizaj, ol liaj vangharoj.
21.
Teatramanto ofte vizitas la teatron kaj ricevas baldaux teatrajn
manierojn.--Kiu okupas sin je mehxaniko, estas mehxanikisto, kaj kiu
okupas sin je hxemio, estas hxemiisto.--Diplomatiiston oni povas
ankaux nomi diplomato, sed fizikiston oni ne povas nomi fiziko, cxar
fiziko estas la nomo de la scienco mem.--La fotografisto fotografis
min, kaj mi sendis mian fotografajxon al mia patro.--Glaso de vino
estas glaso, en kiu antauxe sin trovis vino, aux kiun oni uzas por
vino; glaso da vino estas glaso plena je vino.--Alportu al mi metron
da nigra drapo (Metro de drapo signifus metron, kiu kusxis sur drapo,
aux kiu estas uzata por drapo).--Mi acxetis dekon da ovoj.--Tiu cxi
rivero havas ducent kilometrojn da longo.--Sur la bordo de la maro
staris amaso da homoj.--Multaj birdoj flugas en la auxtuno en pli
varmajn landojn.--Sur la arbo sin trovis multe (aux multo) da birdoj.
--Kelkaj homoj sentas sin la plej felicxaj, kiam ili vidas la suferojn
de siaj najbaroj.--En la cxambro sidis nur kelke da homoj.--"Da"
post ia vorto montras, ke tiu cxi vorto havas signifon de mezuro.
22.
Mia frato ne estas granda, sed li ne estas ankaux malgranda : li
estas de meza kresko.--Li estas tiel dika, ke li ne povas trairi
tra nia mallargxa pordo.--Haro estas tre maldika.--La nokto estis
tiel malluma, ke ni nenion povis vidi ecx antaux nia nazo.--Tiu cxi
malfresxa pano estas malmola, kiel sxtono.--Malbonaj infanoj amas
turmenti bestojn.--Li sentis sin tiel malfelicxa, ke li malbenis
la tagon, en kiu li estis naskita.--Mi forte malestimas tiun cxi
malnoblan homon.--La fenestro longe estis nefermita; mi gxin fermis,
sed mia frato tuj gxin denove malfermis.--Rekta vojo estas pli
mallonga, ol kurba.--La tablo staras malrekte kaj kredeble baldaux
renversigxos.--Li staras supre sur la monto kaj rigardas malsupren sur
la kampon.--Malamiko venis en nian landon.--Oni tiel malhelpis al
mi, ke mi malbonigis mian tutan laboron.--La edzino de mia patro estas
mia patrino kaj la avino de miaj infanoj.--Sur la korto staras koko
kun tri kokinoj.--Mia fratino estas tre bela knabino.--Mia onklino
estas bona virino.--Mi vidis vian avinon kun sxiaj kvar nepinoj kaj
kun mia nevino.--Lia duonpatrino estas mia bofratino.--Mi havas
bovon kaj bovinon.--La juna vidvino farigxis denove fiancxino.
23.
La trancxilo estis tiel malakra, ke mi ne povis trancxi per gxi
la viandon kaj mi devis uzi mian posxan trancxilon.--Cxu vi havas
korktirilon, por malsxtopi la botelon?--Mi volis sxlosi la pordon,
sed mi perdis la sxlosilon.--Sxi kombas al si la harojn per argxenta
kombilo.--En somero ni veturas per diversaj veturiloj, kaj en vintro
ni veturas per glitveturilo.--Hodiaux estas bela frosta vetero, tial
mi prenos miajn glitilojn kaj iros gliti.--Per hakilo ni hakas,
per segilo ni segas, per fosilo ni fosas, per kudrilo ni kudras, per
tondilo ni tondas, per sonorilo ni sonoras, per fajfilo ni fajfas.--
Mia skribilaro konsistas el inkujo, sablujo, kelke da plumoj, krajono
kaj inksorbilo.--Oni metis antaux mi mangxilaron, kiu konsistis el
telero, kulero, trancxilo, forko, glaseto por brando, glaso por vino
kaj telertuketo.--En varmega tago mi amas promeni en arbaro.--Nia
lando venkos, cxar nia militistaro estas granda kaj brava.--Sur kruta
sxtuparo li levis sin al la tegmento de la domo.--Mi ne scias la
lingvon hispanan, sed per helpo de vortaro hispana-germana mi tamen
komprenis iom vian leteron.--Sur tiuj cxi vastaj kaj herboricxaj
kampoj pasxtas sin grandaj brutaroj, precipe aroj da bellanaj sxafoj.
24.
Vi parolas sensencajxon, mia amiko.--Mi trinkis teon kun kuko kaj
konfitajxo.--Akvo estas fluidajxo.--Mi ne volis trinki la vinon,
cxar gxi enhavis en si ian suspektan malklarajxon.--Sur la tablo
staris diversaj sukerajxoj.--En tiuj cxi boteletoj sin trovas diversaj
acidoj : vinagro, sulfuracido, azotacido kaj aliaj.--Via vino estas
nur ia abomena acidajxo.--La acideco de tiu cxi vinagro estas tre
malforta.--Mi mangxis bongustan ovajxon.--Tiu cxi granda altajxo
ne estas natura monto.--La alteco de tiu monto ne estas tre granda.
--Kiam mi ien veturas, mi neniam prenas kun mi multon da pakajxo.
--Cxemizojn, kolumojn, manumojn kaj ceterajn similajn objektojn ni
nomas tolajxo, kvankam ili ne cxiam estas faritaj el tolo.--Glaciajxo
estas dolcxa glaciigila frandajxo.--La ricxeco de tiu cxi homo estas
granda, sed lia malsagxeco estas ankoraux pli granda.--Li amas tiun
cxi knabinon pro sxia beleco kaj boneco.--Lia heroeco tre placxis al
mi.--La tuta suprajxo de la lago estis kovrita per nagxantaj folioj
kaj diversaj aliaj kreskajxoj.--Mi vivas kun li en granda amikeco.
25.
Patro kaj patrino kune estas nomataj gepatroj.--Petro, Anno kaj
Elizabeto estas miaj gefratoj.--Gesinjoroj N. hodiaux vespere venos
al ni.--Mi gratulis telegrafe la junajn geedzojn.--La gefiancxoj
staris apud la altaro.--La patro de mia edzino estas mia bopatro, mi
estas lia bofilo, kaj mia patro estas la bopatro de mia edzino.--Cxiuj
parenooj de mia edzino estas miaj boparencoj, sekve sxia frato estas
mia bofrato, sxia fratino estas mia bofratino; mia frato kaj fratino
(gefratoj) estas la bogefratoj de mia edzino.--La edzino de mia
nevo kaj la nevino de mia edzino estas miaj bonevinoj.--Virino, kiu
kuracas, estas kuracistino; edzino de kuracisto estas kuracistedzino.
--La doktoredzino A. vizitis hodiaux la gedoktorojn P.--Li ne estas
lavisto, li estas lavistinedzo.--La filoj, nepoj kaj pranepoj de regxo
estas regxidoj.--La hebreoj estas Izraelidoj, cxar ili devenas de
Izraelo.--Cxevalido estas nematura cxevalo, kokido--nematura koko,
bovido--nematura bovo, birdido--nematura birdo.
26.
La sxipanoj devas obei la sxipestron.--Cxiuj logxantoj de regno
estas regnanoj.--Urbanoj estas ordinare pli ruzaj, ol vilagxanoj.--
La regnestro de nia lando estas bona kaj sagxa regxo.--La Parizanoj
estas gajaj homoj.--Nia provincestro estas severa, sed justa.--Nia
urbo havas bonajn policanojn, sed ne suficxe energian policestron.--
Luteranoj kaj Kalvinanoj estas kristanoj.--Germanoj kaj francoj, kiuj
logxas en Rusujo, estas Rusujauoj, kvankam ili ne estas rusoj.--Li
estas nelerta kaj naiva provincano.--La logxantoj de unu regno estas
samregnanoj, la logxantoj de unu urbo estas samurbanoj, la konfesantoj
de unu religio estas samreligianoj.--Nia regimentestro estas por siaj
soldatoj kiel bona patro.--La botisto faras botojn kaj sxuojn.--
La lignisto vendas lignon, kaj la lignajxisto faras tablojn, segxojn
kaj aliajn lignajn objektojn.--Sxteliston neniu lasas en sian domon.
--La kuragxa maristo dronis en la maro.--Verkisto verkas librojn,
kaj skribisto simple transskribas paperojn.--Ni havas diversajn
servantojn : kuiriston, cxambristinon, infanistinon kaj veturigiston.
--La ricxulo havas multe da mono.--Malsagxulon cxiu batas.--Timulo
timas ecx sian propran ombron.--Li estas mensogisto kaj malnoblulo.--
Pregxu al la Sankta Virgulino.
27.
Mi acxetis por la infanoj tableton kaj kelke da segxetoj.--En nia
lando sin ne trovas montoj, sed nur montetoj.--Tuj post la hejto la
forno estis varmega, post unu horo gxi estis jam nur varma, post du
horoj gxi estis nur iom varmeta, kaj post tri horoj gxi estis jam tute
malvarma.--En somero ni trovas malvarmeton en densaj arbaroj.--Li
sidas apud la tablo kaj dormetas.--Mallargxa vojeto kondukas tra tiu
cxi kampo al nia domo.--Sur lia vizagxo mi vidis gxojan rideton.--
Kun bruo oni malfermis la pordegon, kaj la kalesxo enveluris en la
korton.--Tio cxi estis jam ne simpla pluvo, sed pluvego.--Grandega
hundo metis sur min sian antauxan piedegon, kaj mi de teruro ne sciis,
kion fari.--Antaux nia militistaro staris granda serio da pafilegoj.
--Johanon, Nikolaon, Erneston, Vilhelmon, Marion, Klaron kaj Sofion
iliaj gepatroj nomas Johancxjo (aux Jocxjo), Nikolcxjo (aux Nikocxjo aux
Nikcxjo aux Nicxjo); Ernecxjo (aux Ercxjo), Vilhelcxjo (aux Vilhecxjo
aux Vilcxjo aux Vicxjo), Manjo (aux Marinjo), Klanjo kaj Sonjo (aux
Sofinjo).
28.
En la kota vetero mia vesto forte malpurigxis; tial mi prenis broson
kaj purigis la veston.--Li paligxis de timo kaj poste li rugxigxis de
honto.--Li fiancxigxis kun frauxlino Berto; post tri monatoj estos la
edzigxo; la edzigxa soleno estos en la nova pregxejo, kaj la edzigxa
festo estos en la domo de liaj estontaj bogepatroj.--Tiu cxi maljunulo
tute malsagxigxis kaj infanigxis.--Post infekta malsano oni ofte
bruligas la vestojn de la malsanulo.--Forigu vian fraton, cxar li
malhelpas al ni.--Sxi edzinigxis kun sia kuzo, kvankam sxiaj gepatroj
volis sxin edzinigi kun alia persono.--En la printempo la glacio kaj
la negxo fluidigxas--Venigu la kuraciston, cxar mi estas malsana.--
Li venigis al si el Berlino multajn librojn.--Mia onklo ne mortis
per natura morto, sed li tamen ne mortigis sin mem kaj ankaux estis
mortigita de neniu; unu tagon, promenante apud la reloj de fervojo,
li falis sub la radojn de veturanta vagonaro kaj mortigxis.--Mi ne
pendigis mian cxapon sur tiu cxi arbeto; sed la vento forblovis de mia
kapo la cxapon, kaj gxi, flugante, pendigxis sur la brancxoj de la
arbeto.--Sidigu vin (aux sidigxu), sinjoro!--La junulo aligxis al
nia militistaro kaj kuragxe batalis kune kun ni kontraux niaj malamikoj.
29.
En la dauxro de kelke da minutoj mi auxdis du pafojn.--La pafado
dauxris tre longe.--Mi eksaltis de surprizo.--Mi saltas tre lerte.
--Mi saltadis la tutan tagon de loko al loko.--Lia hierauxa parolo
estis tre bela, sed la tro multa parolado lacigas lin.--Kiam vi
ekparolis, ni atendis auxdi ion novan, sed baldaux ni vidis, ke ni
trompigxis.--Li kantas tre belan kanton.--La kantado estas agrabla
okupo.--La diamanto havas belan brilon.--Du ekbriloj de fulmo
trakuris tra la malluma cxielo.--La domo, en kiu oni lernas, estas
lernejo, kaj la domo, en kiu oni pregxas, estas pregxejo.--La kuiristo
sidas en la kuirejo.--La kuracisto konsilis al mi iri en sxvitbanejon.
--Magazeno, en kiu oni vendas cigarojn, aux cxambro, en kiu oni tenas
cigarojn, estas cigarejo; skatoleto aux alia objekto, en kiu oni tenas
cigarojn, estas cigarujo; tubeto, en kiun oni metas cigaron, kiam oni
gxin fumas, estas cigaringo.--Skatolo, en kiu oni tenas plumojn, estas
plumujo, kaj bastoneto, sur kiu oni tenas plumon por skribado, estas
plumingo.--En la kandelingo sidis brulanta kandelo.--En la posxo
de mia pantalono mi portas monujon, kaj en la posxo de mia surtuto mi
portas paperujon; pli grandan paperujon mi portas sub la brako.--La
rusoj logxas en Rusujo kaj la germanoj en Germanujo.
30.
Sxtalo estas fleksebla, sed fero ne estas fleksebla.--Vitro estas
rompebla kaj travidebla.--Ne cxiu kreskajxo estas mangxebla.--Via
parolo estas tute nekomprenebla kaj viaj leteroj estas cxiam skribitaj
tute nelegeble.--Rakontu al mi vian malfelicxon, cxar eble mi povos
helpi al vi.--Li rakontis al mi historion tute ne kredeblan.--Cxu
vi amas vian patron?--Kia demando! kompreneble, ke mi lin amas.--
Mi kredeble ne povos veni al vi hodiaux, cxar mi pensas, ke mi mem
havos hodiaux gastojn.--Li estas homo ne kredinda.--Via ago estas
tre lauxdinda.--Tiu cxi grava tago restos por mi cxiam memorinda.--
Lia edzino estas tre laborema kaj sxparema, sed sxi estas ankaux tre
babilema kaj kriema.--Li estas tre ekkolerema kaj ekscitigxas ofte
cxe la plej malgranda bagatelo; tamen li estas tre pardonema, li ne
portas longe la koleron kaj li tute ne estas vengxema.--Li estas tre
kredema : ecx la plej nekredeblajn aferojn, kiujn rakontas al li la plej
nekredindaj homoj, li tuj kredas.--Centimo, pfenigo kaj kopeko estas
moneroj.--Sablero enfalis en mian okulon.--Li estas tre purema,
kaj ecx unu polveron vi ne trovos sur lia vesto.--Unu fajrero estas
suficxa, por eksplodigi pulvon.
31.
Ni cxiuj kunvenis, por priparoli tre gravan aferon; sed ni ne povis
atingi ian rezultaton, kaj ni disiris.--Malfelicxo ofte kunigas la
homojn, kaj felicxo ofte disigas ilin.--Mi dissxiris la leteron kaj
disjxetis gxiajn pecetojn en cxiujn angulojn de la cxambro.--Li donis
al mi monon, sed mi gxin tuj redonis al li.--Mi foriras, sed atendu
min, cxar mi baldaux revenos.--La suno rebrilas en la klara akvo de
la rivero.--Mi diris al la regxo : via regxa mosxto, pardonu min!--
El la tri leteroj unu estis adresita : al Lia Episkopa Mosxto. Sinjoro
N.; la dua : al Lia Grafa Mosxto, Sinjoro P.; la tria : al Lia Mosxto,
Sinjoro D.--La sufikso "um" ne havas difinitan signifon, kaj tial
la (tre malmultajn) vortojn kun "um" oni devas lerni, kiel simplajn
vortojn. Ekzemple : plenumi, kolumo, manumo.--Mi volonte plenumis
lian deziron.--En malbona vetero oni povas facile malvarmumi.--
Sano, sana, sane, sani, sanu, saniga, saneco, sanilo, sanigi, sanigxi,
sanejo, sanisto, sanulo, malsano, malsana, malsane, malsani, malsanulo,
malsaniga, malsanigxi, malsaneta, malsanema, malsanulejo, malsanulisto,
malsanero, malsaneraro, sanigebla, sanigisto, sanigilo, sanilo,
resanigi, resanigxanto, sanigilejo, sanigejo, malsanemulo, sanilaro,
malsanaro, malsanulido, nesana, malsanado, sanilajxo, malsaneco,
malsanemeco, saniginda, sanilujo, sanigilujo, remalsano, remalsanigxo,
malsanulino, sanigista, sanigilista, sanilista, malsanulista k. t. p.
* * * * *
II
FABELOJ KAJ LEGENDOJ
* * * * *
LA NOVAJ VESTOJ DE LA REGXO
(El Anderson.)
Antaux multaj jaroj vivis unu regxo, kiu tiel amis belajn novajn
vestojn, ke li elspezadis sian tutan monon, por nur esti cxiam bele
ornamita. Li ne zorgadis pri siaj soldatoj, nek pri teatro kaj cxaso,
esceptinte nur se ili donadis al li okazon montri siajn novajn vestojn.
Por cxiu horo de la tago li havis apartan surtuton, kaj kiel pri cxiu
alia regxo oni ordinare diras : "li estas en la konsilanejo", oni tie
cxi cxiam diradis : "la regxo estas en la vestejo".
En la granda urbo, en kiu li logxis, estis tre gaje; cxiun tagon tien
venadis multaj fremduloj. Unu tagon venis ankaux du trompantoj, kiuj
diris, ke ili estas teksistoj kaj teksas la plej belan sxtofon, kiun oni
nur povas al si prezenti; ke ne sole la koloroj kaj desegnoj de tiu cxi
sxtofo estas eksterordinare belaj, sed la vestoj, kiujn oni preparas el
tiu cxi sxtofo, havas la mirindan econ, ke al cxiu, kiu ne tauxgas por
sia ofico aux estas tro malsagxa, ili restas nevideblaj.
--Tio cxi estas ja bonegaj vestoj! pensis la regxo; havante tian
surtuton, mi ja povus sciigxi, kiu en mia regno ne tauxgas por la ofico,
kiun li havas; mi povus diferencigi la sagxajn de la malsagxaj! Jes,
la sxtofo devas tuj esti teksita por mi! Kaj li donis al la ambaux
trompantoj grandan sumon da mono antauxe, por ke ili komencu sian
laboron.
Ili starigis du teksilojn, faris mienojn kvazaux ili laboras, sed
havis nenion sur la teksiloj. Tamen en la postuloj ili estis tre
fervoraj kaj postuladis la plej delikatan silkon kaj la plej bonan oron.
Tion cxi ili metadis en siajn proprajn posxojn kaj laboradis super la
malplenaj teksiloj, kaj ecx gxis profunda nokto.
--Mi volus scii, kiom de la sxtofo ili jam pretigis! ekpensis
la regxo, sed kaptis lin kelka timo cxe la penso, ke tiu, kiu estas
malsagxa aux ne bone tauxgas por sia ofico, ne povas vidi la sxtofon. Li
estis kvankam konvinkita, ke li pro si ne devas timi, tamen li preferis
antauxe sendi alian personon, por vidi, kiel la afero staras. Cxiuj
homoj en la tuta urbo sciis, kian mirindan forton la sxtofo havas, kaj
cxiu kun senpacienco jam volis vidi, kiel malsagxa lia najbaro estas.
--Mi sendos al la teksistoj mian maljunan honestan ministron! pensis
la regxo, li la plej bone vidos, kiel la sxtofo elrigardas, cxar li
estas homo sagxa kaj neniu pli bone tauxgas por sia ofico, ol li!
Tiel la maljuna bonkora ministro iris en la salonon, en kiu la ambaux
trompantoj sidis antaux la malplenaj teksiloj kaj laboris. "Dio, helpu
al mi! ekpensis la maljuna ministro, largxe malfermante la okulojn, mi
nenion povas vidi!" Sed li tion cxi ne eldiris.
La ambaux trompantoj petis lin alveni pli proksime kaj demandis, cxu
gxi ne estas bela desegno kaj belegaj koloroj. Cxe tio cxi ili montris
la malplenan teksilon, kaj la malfelicxa ministro uzis cxiujn fortojn
por malfermi bone la okulojn, sed li nenion povis vidi, cxar nenio
estis.
--Mia Dio! li pensis, cxu mi estas malsagxa? tion cxi mi neniam
supozis kaj tion cxi neniu devas sciigxi! Cxu mi ne tauxgas por mia
ofico? Ne, neniel mi povas rakonti, ke mi ne vidas la teksajxon!
--Nu, vi ja nenion diras! rimarkis unu el la teksantoj.
--Ho, gxi estas bonega, tre cxarma! diris la maljuna ministro kaj
rigardis tra siaj okulvitroj. Tiu cxi desegno kaj tiuj cxi koloroj! Jes,
mi raportos al la regxo, ke gxi tre al mi placxas!
--Tre agrable al ni! diris la ambaux teksistoj kaj nomis la kolorojn
kaj komprenigis la neordinaran desegnon. La maljuna ministro atente
auxskultis, por povi diri tion saman, kiam li revenos al la regxo; kaj
tiel li ankaux faris.
Nun la trompantoj postulis pli da mono, pli da silko kaj oro, kion
ili cxiam ankoraux bezonis por la teksajxo. Ili cxion metis en sian
propran posxon, en la teksilon ne venis ecx unu fadeno, sed ili, kiel
antauxe, dauxrigadis labori super la malplenaj teksiloj.
La regxo baldaux denove sendis alian bonkoran oficiston, por revidi,
kiel iras la teksado kaj cxu la sxtofo baldaux estos preta. Estis kun li
tiel same, kiel kun la ministro, li rigardadis kaj rigardadis, sed cxar
krom la malplena teksilo nenio estis, tial li ankaux nenion povis vidi.
--Ne vere, gxi estas bela peco da sxtofo? diris la trompantoj kaj
montris kaj klarigis la belan desegnon, kiu tute ne ekzistis.
--Malsagxa mi ja ne estas! pensis la sinjoro, tial sekve mi ne
tauxgas por mia bona ofico. Tio cxi estas stranga, sed almenaux oni
ne devas tion cxi lasi rimarki! Tiel li lauxdis la sxtofon, kiun li
ne vidis, kaj certigis ilin pri sia gxojo pro la belaj koloroj kaj la
bonega desegno. Jes, gxi estas rava! li diris al la regxo.
Cxiuj homoj en la urbo parolis nur pri la belega sxtofo.
Nun la regxo mem volis gxin vidi, dum gxi estas ankoraux sur la
teksiloj. Kun tuta amaso da elektitaj homoj, inter kiuj sin trovis
ankaux la ambaux maljunaj honestaj oficistoj, kiuj estis tie antauxe, li
iris al la ruzaj trompantoj, kiuj nun teksis per cxiuj fortoj, sed sen
fadenoj.
--Nu, cxu tio cxi ne estas efektive belega? diris ambaux honestaj
oficistoj. Via Regxa Mosxto nur admiru, kia desegno, kiaj koloroj! kaj
cxe tio cxi ili montris sur la malplenan teksilon, cxar ili pensis, ke
la aliaj kredeble vidas la sxtofon.
--Kio tio cxi estas! pensis la regxo, mi ja nenion vidas! Tio cxi
estas ja terura! Cxu mi estas malsagxa? cxu mi ne tauxgas kiel regxo?
tio cxi estus la plej terura, kio povus al mi okazi. Ho, gxi estas tre
bela, diris tiam la regxo lauxte, gxi havas mian plej altan aprobon! Kaj
li balancis kontente la kapon kaj observadis la malplenan teksilon; li
ne volis konfesi, ke li nenion vidas. La tuta sekvantaro, kiun li havis
kun si, rigardadis kaj rigardadis, sed nenion pli rimarkis, ol cxiuj
aliaj; tamen ili cxiam ripetadis post la regxo : ho, gxi ja estas tre
bela! Kaj ili konsilis al li porti tiujn cxi belegajn vestojn el tiu cxi
belega materialo la unuan fojon cxe la solena irado, kiu estis atendata.
Rava, belega, mirinda! ripetadis cxiuj unu post la alia kaj cxiuj estis
tre gxojaj. La regxo donacis al la ambaux trompantoj kavaliran krucon
kaj la titolon de sekretaj teksistoj de la kortego.
La tutan nokton antaux la tago de la parado la trompantoj pasigis
maldorme kaj ekbruligis pli ol dekses kandelojn. Cxiuj povis vidi, kiel
okupitaj ili estis je la pretigado de la novaj vestoj de la regxo. Ili
faris mienon, kvazaux ili prenas la sxtofon de la teksiloj, trancxadis
per grandaj tondiloj en la aero, kudradis per kudriloj sen fadenoj kaj
fine diris : "nun la vestoj estas pretaj!"
La regxo mem venis al ili kun siaj plej eminentaj korteganoj, kaj
ambaux trompantoj levis unu manon supren, kvazaux ili ion tenus, kaj
diris : "Vidu, jen estas la pantalono! jen estas la surtuto! jen la
mantelo! kaj tiel plu. Gxi estas tiel malpeza, kiel araneajxo! oni povus
pensi, ke oni nenion portas sur la korpo, sed tio cxi estas ja la plej
grava eco!
--Jes! diris cxiuj korteganoj, sed nenion povis vidi, cxar nenio
estis.
--Via Regxa Mosxto nun volu plej afable demeti Viajn plej altajn
vestojn, diris la trompantoj, kaj ni al Via Regxa Mosxto tie cxi antaux
la spegulo vestos la novajn.
La regxo demetis siajn vestojn, kaj la trompantoj faris, kvazaux
ili vestas al li cxiun pecon de la novaj vestoj, kiuj kvazaux estis
pretigitaj; kaj ili prenis lin per la kokso kaj faris kvazaux ili ion
alligas--tio cxi devis esti la trenajxo de la vesto--kaj la regxo
sin turnadis kaj returnadis antaux la spegulo.
--Kiel belege ili elrigardas, kiel bonege ili sidas! cxiuj kriis.
Kia desegno, kiaj koloroj! gxi estas vesto de granda indo!
--Sur la strato oni staras kun la baldakeno, kiun oni portos super
Via Regxa Mosxto en la parada irado! raportis la cxefa ceremoniestro.
--Nu, mi estas en ordo! diris la regxo. Cxu gxi ne bone sidas?
Kaj ankoraux unu fojon li turnis sin antaux la spegulo, cxar li volis
montri, ke li kvazaux bone observas sian ornamon.
La cxambelanoj, kiuj devis porti la trenajxon de la vesto, eltiris
siajn manojn al la planko, kvazaux ili levas la trenajxon. Ili iris
kaj tenis la manojn eltirite en la aero; ili ne devis lasi rimarki, ke
ili nenion vidas. Tiel la regxo iris en parada marsxo sub la belega
baldakeno, kaj cxiuj homoj sur la stratoj kaj en la fenestroj kriis :
"Ho, cxielo, kiel senkomparaj estas la novaj vestoj de la regxo! Kian
belegan trenajxon li havas al la surtuto! kiel bonege cxio sidas!" Neniu
volis lasi rimarki, ke li nenion vidas, cxar alie li ja ne tauxgus por
sia ofico aux estus terure malsagxa. Nenia el la vestoj de la regxo gxis
nun havis tian sukceson.
--Sed li ja estas tute ne vestita! subite ekkriis unu malgranda
infano.--Ho cxielo, auxdu la vocxon de la senkulpeco! diris la patro;
kaj unu a! la alia murmuretis, kion la infano diris.
--Li estas tute ne vestita; tie staras malgranda infano, kiu diras,
ke li tute ne estas vestita! Li ja tute ne estas vestita! kriis fine la
tuta popolo. Tio cxi pikis la regxon, cxar al li jam mem sxajnis, ke
la popolo estas prava; sed li pensis : nun nenio helpos, oni devas nur
kuragxe resti cxe sia opinio! Li prenis tenigxon ankoraux pli fieran,
kaj la cxambelanoj iris kaj portis la trenajxon, kiu tute ne ekzistis.
* * * * *
ALEKSANDRO MACEDONA
Orienta historia legendo el V. JABEC.
Granda regxo ekregis en Grekujo; "Aleksandro Macedona" li estis
nomata. Li venkis popolojn kaj regnojn. Kaj liaj pensoj alte levigxis
super la nubojn kaj flugadis kiel per aglaj flugiloj tiel alte sub
la cxielo, ke li el tie ekvidis, ke la tero estas en la oceano, kiel
ekzemple nagxanta pomo en vazo da akvo.
Unufoje Aleksandro ekvolis iri Afrikon, kie trovigxas la oro kaj kie
regas virinoj, kiuj ankaux batalas kun siaj malamikoj.
Li kolektis siajn maljunulojn kaj ilin demandis :
--Per kia maniero oni povas veni en la landon de oro?
--Vi ne povas transiri en tiun landon, respondis la maljunuloj, cxar
mallumaj montegaroj baras la vojon.
--Unu fojon mi decidis, kaj mian vorton mi ne sxangxos, kolere
respondis la regxo; mi devas tie esti, tial donu al mi konsilon.
--Se vi nesxangxeble decidis iri tien, respondis la maljunuloj,
ordonu al viaj servantoj alkonduki azenojn de Libujo, por kiuj ne
ekzistas mallumo, kaj ili prenu ankaux tre longajn sxnurojn kaj alligu
ilian unu finon al via palaco; veturu, ho regxo, kun via militistaro
sur la azenoj tiun lokon kaj tenu la sxnurojn en la manoj : tiam, se vi
ne trovos la deziritan lokon, vi povos per la helpo de la sxnuroj veni
returne al via regxa palaco.
Tio cxi placxis al Aleksandro. Li prenis siajn militistojn, kiuj
tenis la sxnurojn en la manoj, kaj ili forveturis al la lando de oro,
por batali kun la tie regantaj virinoj.
Kiam li alvenis al tiu lando, la virinoj eliris al li kaj sin turnis
al li kun la sekvanta parolo :
--Se via honoro estas al vi kara, ne tusxu nin; cxar se vi nin
venkos, la popoloj diros, ke nur virinojn vi venkis, kaj se vi estos
venkita, oni diros ke virino vin mortigis!
Aleksandro lasis sian paroladon pri batalo kaj petis de ili panon. La
virinoj alportis al li oran tablon, sur kiu kusxis ora pano.
--Cxu mi satigxos de ora pano? demandis Aleksandro, tion cxi
vidinte.
--Se vi deziras panon, kial vi venis al ni? respondis la virinoj;
cxu en via lando mankas pano, ke vi tiel malproksime venis gxin sercxi?
Aleksandro ekhontis kaj eliris el la urbo, surskribinte sur videblaj
lokoj la sekvantan frazon : "Mi, Aleksandro, estis malsagxulo en la
dauxro de mia tuta vivo gxis la tempo, kiam la Afrikaj virinoj instruis
al mi sagxon kaj prudenton". Kaj li reiris kun sia militistaro al sia
lando.
En la vojo li sidigxis mangxeti sur la bordo de ia rivero, kaj
lavetante salan fisxon en la akvo de la rivero, li eksentis tre agrablan
odoron.
--Tiu cxi rivero sendube elvenas el la paradizo, diris Aleksandro.
Ne longe pensante, Aleksandro ekiris laux tiu cxi rivero gxis li
venis al la pordoj de ia palaco, kiu estis, kompreneble, la paradizo.
--Malfermu al mi la pordon! li ekkriis.
--Tio cxi estas la pordo de la domo de Dio, respondis al li vocxo el
interne; nur sanktuloj havas la rajton enveni tien cxi!
--Konfesu mian regxan majeston, ekkriis Aleksandro, kaj donacu al mi
ion, cxar mi estas regxo !
Apenaux li finis siajn vortojn,--jen ia mano donas al li homan
kapon, li gxin prenis kaj reiris al sia lando.
Alveninte hejmen, li ekvolis scii la pezon de la donacita kapo, metis
gxin sur la teleron de pesilo, kaj la telero mallevigxis gxis la tero.
Sur la duan teleron li metis milojn da pecoj da argxento kaj oro por
gxin mallevi--, sed vane : li ne povis; la tuta argxento kun la oro ne
pezis tiom, kiom la kapo.
--Kion gxi signifas? demandis Aleksandro la sagxulojn.
--Gxi estas tial, respondis la sagxuloj, cxar en la kapo sin trovas
homa okulo, kiu neniam satigxas je argxento kaj oro.
--Kion do fari en tia okazo? demandis Aleksandro.
--Sxutu iom da tera polvo sur la okulon, tiam gxi nenion vidos kaj
kompreneble nenion deziros.
Kiam tiu cxi konsilo estis plenumita, la telero, sur kiu kusxis la
kapo, tuj levigxis rapide supren.
--Nun mi vidas, diris Aleksandro, ke la sagxuloj havas prudenton ne
homan, sed Dian!
Tradukis N. KUSXNIR.
* * * * *
KIU ESTAS LA PLEJ BONA AMIKO DE LA VIRO?
Sudrusa popol-rakonto, tradukita de K. HUEBERT.
La supre metitan demandon respondas la malgrand'rusoj per la
sekvanta historieto. Iam, rakontas ili, lupo persekutis la diablon en
la lauxdinda intenco lin kapti kaj formangxi. Okaze tion cxi rimarkis
malgrand'ruso, kiu laboris sur la kampo, kaj, cxu pro tio, ke la
malgrand'ruso ne povas vivi sen la diablo, aux cxu pro ia alia kauxzo
--suficxe, li eksentis kompaton por la diablo kaj fortimigis la lupon
per fortega "tju!". La diablo, gxojante, ke li liberigxis de la lupo,
dankis la malgrand'ruson kaj invitis lin veni la estontan vendredon
en tian kaj tian profundajxon, kie li ankaux estos kaj montros sin al
li aparte dankema. Li nur ne venu sole, sed alvenu kun sia plej bona
amiko. La malgrand'ruso pensis, ke la plej bona amiko de viro estas lia
edzino, kaj tial li iris tien kune kun sia edzino. Kiam ili alvenis al
la signita loko, la diablo ankoraux ne estis tie kaj, por iel pasigi
la tempon, la malgrand'ruso kusxigis sian kapon sur la bruston de sia
edzino, kaj, dum sxi gxin purigadis de certaj malpuraj bestetoj, li
dolcxe ekdormis. Kiam li jxus ekdormis, tiam la diablo, aliformigxinte
en belegan junan viron, proksimigxis al la edzino, amindumis kun sxi per
la okuloj, kaj en kelkaj minutoj tute sxin gajnis tiel, ke sxi volonte
ekkaptis la altiritan al sxi trancxilon, por tratrancxi la gorgxon de
sia edzo. Sed en tiu sama momento, kiam sxi tion cxi volis fari, la
diablo, repreninte sian veran eksterajxon, lauxte ekkriis, "tju!" tiel,
ke la malgrand'ruso vekigxis kaj gxustatempe ankoraux povis eviti la
dangxeron, kiu lin minacis.
En sekvo de tiu cxi okazo la diablo, farante al li fortan predikon
pro lia maltrafo, admonis lin kaj donis al li la klarigon, ke ne la
edzino, kiel li ja tuj vidis sur si mem, estas la plej bona amiko de la
viro, sed la hundo. La edzinon oni povas malsagxigi, delogi; sxi ofte
forlasas la edzon, dum la hundo restas fidela al sia mastro, neniam lin
forlasas, dividas kun li cxiujn dangxerojn, cxiun mizeron kaj, kiam
mortas gxia mastro, gxi pli sincere malgxojas je li, ol kiu ajn el liaj
parencoj.
--Tion cxi, diris la diablo, mi komunikas al vi, por turni vian
atenton sur viajn efektivajn, verajn amikojn, el dankemeco por la helpo,
kiun vi alportis al mi.
* * * * *
LA DEVENO DE LA VIRINO
(Hinda legendo.)
Kiam la cxiopova Mahadeva kreis la belegan Hindujon, li deflugis sur
la teron, por gxin admiri. De lia flugo eklevis sin varma, bonodora
vento. La fieraj palmoj klinis antaux Mahadeva siajn suprojn, kaj
ekfloris sub lia rigardo la puraj, blankaj, delikataj, aromaj lilioj.
Mahadeva desxiris unu el la lilioj kaj jxetis gxin en la lazuran maron.
La vento eksxancelis la kristalan akvon kaj enkovris la belegan lilion
per blanka sxauxmo. Minuto--kaj el tiu cxi bukedo de sxauxmo ekfloris
la virino--delikata, bonodora kiel la lilio, facila kiel la vento,
sxangxa kiel la maro, kun beleco, brilanta kiel la sxauxmo mara, kaj
rapide pasanta, kiel tiu cxi sxauxmo.
La virino antaux cxio ekrigardis en la kristalajn akvojn kaj
ekkriis :
--Kiel mi estas belega!
Poste sxi ekrigardis cxirkauxen kaj diris :
--Kiel la mondo estas bela!
La virino eliris sur la bordon seka el la akvo (de tiu cxi tempo la
virinoj cxiam eliras sekaj el la akvo).
Je la vido de la virino ekfloris la floroj sur la tero, kaj el la
cxielo sur sxin ekcelis miljardoj da scivolaj okuloj. Tiuj cxi okuloj
ekbrulis per ekstazo. De tiu cxi tempo lumas la steloj. La stelo Venus
ekbrulis per envio--pro tio sxi lumas pli forte ol multaj aliaj.
La virino promenadis tra belegaj arbaroj kaj herbejoj, kaj cxio
silente estis ravita de sxi. Tio cxi ekenuigis la virinon. La virino
ekkriis :
--Ho, cxiopova Mahadeva! Vi kreis min tiel bela! Cxio estas ravita
de mi, sed mi ne auxdas, ne scias pri tiuj cxi ravoj, cxio estas ravita
silente!
Ekauxdinte tiun cxi plendon, Mahadeva kreis sennombrajn birdojn. La
sennombraj birdoj kantadis ravajn kantojn al la beleco de la belega
virino. La virino auxskultis kaj ridetis. Sed post unu tago tio cxi sxin
tedis. La virino ekenuis.
--Ho, cxiopova Mahadeva! ekkriis sxi, al mi oni kantas ravantajn
kantojn, en ili oni parolas, ke mi estas belega. Sed kia beleco tio cxi
estas, se neniu volas min cirkauxpreni kaj karese sin alpremi al mi!
Tiam la cxiopova Mahadeva kreis la belan, fleksan serpenton. Gxi
cxirkauxprenadis la belegan virinon kaj rampis apud sxiaj piedoj.
Duontagon la virino estis kontenta, poste ekenuis kaj ekkriis :
--Ah, se mi efektive estus bela, aliaj penus min imiti. La
najtingalo kantas belege, kaj la kardelo gxin imitas. Kredeble mi ne
estas jam tiel bela!
La cxiopova Mahadeva por kontentigo de la virino kreis la simion. La
simio imitis cxiun movon de la virino, kaj la virino ses horojn estis
kontenta, sed poste kun larmoj sxi ekkriis :
--Mi estas tiel bela, tiel belega! Pri mi oni kantas, oni min
cxirkauxprenas, rampas apud miaj piedoj kaj min imitas. Oni min admiras
kaj min envias, tiel ke mi ecx komencas timi. Kio do min defendos, se
oni ekvolos fari al mi de envio malbonon?
Mahadeva kreis la fortan, potencan leonon. La leono gardis la
virinon. La virino tri horojn estis kontenta, sed post tri horoj sxi
ekkriis :
--Mi estas belega! Oni min karesas, mi--neniun! Oni min amas, mi
--neniun! Mi ne povas ja ami tiun cxi grandegan, teruran leonon, por
kiu mi sentas estimon kaj timon! Kaj en tiu cxi sama minuto antaux la
virino, laux la volo de Mahadeva, aperis malgranda, beleta hundeto.
--Kiel aminda besto! ekkriis la virino kaj komencis karesi la
hundeton. Kiel mi gxin amas!
Nun la virino havis cxion, sxi pri nenio povis peti. Tio cxi sxin
ekkolerigis. Por ellasi la koleron, sxi ekbatis la hundeton, la hundeto
ekbojis kaj forkuris, sxi ekbatis la leonon--la leono ekmurmuregis
kaj foriris--sxi surpasxis per piedo sur la serpenton,--la serpento
eksiblis kaj forrampis. La simio forkuris kaj la birdoj forflugis, kiam
la virino ekkriis je ili. . .
--Ho, mi malfelicxa!--ekkriis la virino, rompante la manojn,
--oni min karesas, lauxdas, kiam mi estas en bona humoro, kaj cxiuj
forkuras, kiam mi farigxas kolera! Mi sola! Ho, cxiopova Mahadeva! Je la
lasta fojo mi vin petas : Kreu al mi tian ekzistajxon, sur kiun mi povus
ellasi la koleron, kiu ne havus la kuragxon forkuri de mi, kiam mi estas
kolera, kiu estus devigita pacience elportadi cxiujn batojn!--
Mahadeva enpensigxis kaj--kreis al sxi. . . la edzon!
Tradukis A. GRABOWSKI.
* * * * *
LA NASKIGXO DE LA TABAKO
ARABA LEGENDO.
Laux la hispana rakonto de CERVERA BACHILLER
tradukis JAYME HEINLEIN FERREIRA.
En la nomo de Allah, pardonema kaj bonkora, kiu donis al ni la kanon,
por skribi, kaj kiu cxiutage instruas al la homoj ion, kion ili ne
scias, auxskultu :
Li sola estas la grandulo, la potenculo, la sinjoro de la angxeloj
kaj de la homoj. Sur Liaj lipoj estas la vero; la lumo de la sunoj, kiuj
brilas super la montegoj, venas de Liaj okuloj. Unu el Liaj fingroj
guvernas la masxinon de la mondoj. La bloveto de Lia busxo estas la
vento, kiu pelas la sablojn de la dezerto. Auxskultu :
Gxi ne estas la legendo pri la belulino Zobeido, nek la legendo pri
la sultano de Kandahxoro, nek la historio pri la beduena belulino, nek
unu el la dolcxegaj popolrakontoj kaj sorcxorakontoj, kiujn la popolaj
orientaj poetoj kantas en akompano de la sonoj de la guzlo [Piednoto:
Orienta unukorda ludinstrumento.], sidante apud la pordoj de la kafejoj
de Bagdado aux antaux la bazaroj de la ricxega Djxedo. Gxi ne estas unu
el la rozaj legendoj, kiujn la beduenoj kantas apud la "Puto de Beno"
dum la plenigado de la krucxoj, kiam la suno dormas en la brakoj de la
vespero, aux kiujn la bestogardistoj de la dezerto kantas kune apud la
"Sxtonegoj koloritaj", kiam la kameloj ripozas sub la blanka tendo kaj
la luno levigxas sur la horizonto.
Gxi estas la legendo, kiun la veraj kredantoj cxiam ripetas kun
la okuloj turnitaj al la "Sankta Kiblo" [Piednoto: Mekko.] kaj kiun
rakontis al mi Ali Hasan el la gento "Beni el Vedaroj" unu matenon, kiam
ni promenadis ambaux sur la bordo de la maro.
Kiam la suno sin levis, Ali etendis la tapisxon de pregxo, falis sur
la genuojn kaj ekparolis la Fatah. Kiam lia pregxo estis finita, li sin
levis kaj proponis al mi la "pipon de amikeco". Ni sidigxis kaj komencis
fumi.
--Kristano, li diris al mi, vi ne konas la historion de naskigxo de
tiu cxi folio, kies odoron ni nun flaras kaj kies fumo supreniras gxis
la trono de Allah, miksita kun la odoroj de la floroj?
--Mahometano, mi ne konas, mi respondis.
--Lauxdata estu Allah, li ekkriis, kiu nur al la kredantoj, per la
busxo de la profeto, malkovris la misterojn de la objektoj kovritaj. De
Dio ni estas, kaj al Dio ni reiros. . . . Li estas granda!
Kaj preninte pli da tabako en sian pipon, li rakontis al mi la
sekvantan legendon, simplan, sed profunde religian kaj severan.
Unu fojon vojagxis la profeto Mahometo (Dio havu lin en sankta
gloro) tra la dezertoj de Jemen. Estis vintro, kaj pro la malvarmeco
la bestoj-rampajxoj dormis la dormon de la longaj noktoj. La cxevalo,
sur kiu la profeto rajdis, metis unu hufon sur serpentejon, kaj tuj
oni ekvidis serpenteton, dormantan de malvarmo. Mahometo kompatis
la rampajxon, deiris de la cxevalo, prenis la serpenteton kaj metis
gxin en la manikon de sia mantelo, por ke la varmo de lia korpo gxin
revivigu. Kaj la varmo de la korpo redonis al gxi la vivon. Baldaux gxi
ekmovigxis, poste gxi elmetis la kapon el la maniko kaj diris :
--Profeto, mi volas mordi vian manon.
--Ne estu maldanka, respondis la profeto.
--Mi tiel volas.
--Kiam vi montros al mi la kauxzon, kiu vin igas fari malbonon al
mi, tiam mi permesos al vi mordi min.
--Via gento, murmuris la serpento, cxiam militas kontraux nia : la
piedoj de la viaj kaj la hufoj de viaj cxevaloj venkas cxiam la niajn,
kaj mi nun volas vengxi al vi.
--Nun ni parolas nek pri via gento, nek pri nia, respondis la
profeto : nur inter vi kaj mi estas la afero. Kian do malbonon mi al
vi faris? Cxu mi ne faris al vi bonon, redonante al vi la vivon per la
varmo de mia korpo?
--Malgraux tio mi volas vin mordi, por ke poste vi ne faru malbonon
al miaj filoj nek al aliaj de mia gento.
--Tio cxi, malbona rampajxo, estos maldanko : vi pagos malbonon por
bono. Ve al vi, kiu tiel malbone volas repagi la bonajxon, kion oni
faras al vi!
--Mi volas, ekkriis tiam la serpento kolere, mi volas, kaj mi jxuras
al vi per Dio la granda kaj potenca, ke mi mordos vin!
Auxdinte la nomon de Allah, la profeto ne kuragxis pli respondi. Li
klinis la kapon kaj diris :
--Lia nomo estu lauxdata! Ni estas de Li kaj de Li ni havas la
vivon!
Kaj li malkovris la manon, ke la serpento tie mordu. Kaj la serpento
mordis la sanktan manon de Mahometo.
Tiu cxi tiam, eksentinte la doloron, eljxetis la serpenton
malproksimen kaj malbenis gxin en la nomo de Allah, cxar gxi estis
maldanka, kaj kun gxi li malbenis ankaux cxiujn, kiuj pagas malbonon por
bono kaj ne estas dankaj por la bonoj, kiujn oni faras al ili.
Poste la profeto alpremis la lipojn al la vundo, forte eksucxis kaj
eltiris la venenon, kiun la rampajxo tie lasis. Kaj li kracxis sur
la sablon de la dezerto. En tiu sama minuto sur la loko, kie falis
la kracxajxo, naskigxis kreskajxo, rapide disvolvigxante kaj donante
foliojn.
La araboj, kiuj akompanis la senditon de Allah, ekbruligis kelkajn
foliojn, kiel oferon al Dio sola, pardonema kaj bonkora, kiu savis la
estron de la kredantoj de pereo per la veneno; kaj tiam ili flaris la
strangan kaj delikatan odoron, kiun tiu cxi kreskajxo donas, estante
bruligata.
De tiu tago cxiuj bonaj mahometanoj fumas la foliojn de tiu herbo
mirinda kaj benita de Allah, plantas gxin en la oazoj kaj flaras gxian
odoron kun respekto kaj gxojo, cxar gxia gusto enhavas la maldolcxecon
de la veneno serpenta kaj la dolcxecon de la sankta kracxajxo de la
profeto.
De tiu malproksima tempo la tabako estas la plezuro de la hadjxioj,
kiuj vojagxas al Mekko, de la ulemoj, kiuj instruas la sagxecon apud la
sojlo de la meskito de El-Hazar, fonto de gajeco kaj lumo, kaj de la
"filoj de la blanka tendo", kiuj estas la regxoj de la dezerto.
Ankaux de tiu tempo la kredanto, ricevinte de alia mahometano, sub
lia tendo, la "salon de gastameco", devas ami lin kaj defendi lin gxis
la morto, se estus bezone, cxar la malbeno de la profeto staras super la
kapo de maldankulo, kiu ne povos vidi la klaran lumon de la paradizo en
la nokto de sia morto.
Tio cxi estas la legendo pri la tabako, kiu transiras de gento
al gento, rakontata de la maljunaj kredantoj, tra la centjaroj kaj
generacioj, pro la gloro de Allah, kies nomo estas benita. Li sola estas
granda!
* * * * *
KARAGARA
Hinda fabelo. Rakontis F. V. L.
En la urbo Vataman vivis sagxa, sed malricxa bramano Kecava. Lia
edzino Karagara estis malbona al cxiu; ecx la diablo, kiu logxis en arbo
apud tiu domo, el timo je Karagara forkuris en dezerton. La bramano ne
povis elporti la turmentojn, ricevatajn de sia edzino, kaj foriris.
En la vojo vidis lin la diablo kaj diris : "Hodiaux mi regalos vin.
Ne timu! Mi logxis en arbo apud via domo, sed el timo je Karagara mi
forkuris; mi volas fari al vi ion bonan. Iru en la urbon Mrigavati; tie
regas Madana; mi eniros en lian fllinon Mrigalocxana'n kaj lasos min
elirigi nur per vi".
Tiel estis farita. La diablo eniris en la regxidinon, la bramano
venis kaj faris cxion, kion faras la aliaj magiistoj, sed la diablo ne
eliris. Fine la bramano diris : "En la nomo de Karagara, eliru!" kaj la
diablo obeis.
La regxo donis al la bramano sian filinon kiel edzino kaj kun tio cxi
ankaux duonon de la regno.--La diablo iris en la urbon Karnavati kaj
eniris en la regxinon Sulocxana'n. La regxo sendis al Madana kaj petis
pri la magiisto Kecava. Tiu cxi venis al la turmentata regxino, sed la
diablo, vidinte lin, diris : "Jam unu fojon mi helpis al vi; nun gardu
vin." La bramano alpasxis pli proksime kaj ekmurmuretis al la regxino en
la orelon : "Karagara venis; mi volis nur diri gxin al vi." La diablo,
auxdinte tion cxi, ektimis kaj eliris. La bramano, riceviate grandajn
honorojn de la regxo, reiris en la urbon Mrigavati.
* * * * *
LA VIRINETO DE MARO
Fabelo de Andersen.
Malproksime en la maro la akvo estas tiel blua, kiel la folioj de la
plej bela cejano, kaj klara, kiel la plej pura vitro, sed gxi estas tre
profunda, pli profunda, ol povas atingi ia ankro; multaj turoj devus
esti starigitaj unu sur la alia, por atingi de la fundo gxis super la
akvo. Tie logxas la popolo de maro.
Sed ne pensu, ke tie estas nuda, blanka, sabla fundo; ne, tie kreskas
la plej mirindaj arboj kaj kreskajxoj, de kiuj la trunketo kaj folioj
estas tiel flekseblaj kaj elastaj, ke ili cxe la plej malgranda fluo de
la akvo sin movas, kiel vivaj estajxoj. Cxiuj fisxoj, malgrandaj kaj
grandaj, traglitas inter la brancxoj, tute tiel, kiel tie cxi supre la
birdoj en la aero. En la plej profunda loko staras la palaco de la regxo
de la maro. La muroj estas el koraloj, kaj la altaj fenestroj el la
plej travidebla sukceno; la tegmento estas farita el konkoj, kiuj sin
fermas kaj malfermas laux la fluo de la akvo. Tio cxi estas belega vido,
cxar en cxiu konko kusxas brilantaj perloj, el kiuj cxiu sola jam estus
efektiva beligajxo en la krono de regxino.
La regxo de la maro perdis jam de longe sian edzinon, sed lia maljuna
patrino kondukis la mastrajxon de la domo. Sxi estis sagxa virino, sed
tre fiera je sia nobeleco, tial sxi portis dekdu ostrojn sur la vosto,
dum aliaj nobeloj ne devis porti pli ol ses. Cetere sxi meritis cxian
lauxdon, la plej multe cxar sxi montris la plej grandan zorgecon kaj
amon por la malgrandaj regxidinoj, sxiaj nepinoj. Ili estis ses belegaj
infanoj, sed la plej juna estis tamen la plej bela el cxiuj; sxia hauxto
estis travidebla kaj delikata, kiel folieto de rozo, sxiaj okuloj bluaj
kiel, la profunda maro; sed, kiel cxiuj aliaj, sxi ne havis piedojn, la
korpo finigxis per fisxa vosto.
La tutan tagon ili povis ludi en la palaco, en la grandaj salonoj,
kie vivaj floroj elkreskadis el la muroj. La grandaj sukcenaj fenestroj
estis malfermataj, kaj tiam la fisxoj ennagxadis al ili, tute kiel cxe
ni enflugas la hirundoj, kiam ni malfermas la fenestrojn. La fisxoj
alnagxadis al la malgrandaj regxidinoj, mangxadis el iliaj manoj kaj
lasadis sin karesi.
Antaux la palaco sin trovis granda gxardeno kun rugxaj kaj nigrabluaj
floroj; la fruktoj brilis kiel oro kaj la floroj kiel fajro, dum la
trunketoj kaj folioj sin movis sencxese. La tero estis la plej delikata
sablo, sed blua, kiel flamo de sulfuro. Super cxio estis ia blua
brileto. Oni povus pli diri, ke oni sin trovas alte supre, en la aero,
havante nur cxielon super kaj sub si, ol ke oni estas sur la fundo de la
maro. En trankvila vetero oni povis vidi la sunon, kiu elrigardis kiel
purpura floro, el kiu venis lumo cxirkauxen.
Cxiu el la malgrandaj regxidinoj havis en la gxardeno sian apartan
loketon, kie sxi povis laux sia placxo kaj bontrovo fosi kaj planti.
Unu donis al sia florejo la formon de baleno; alia trovis pli bone, ke
sxia florejo similas je virineto de maro; sed la plej juna donis al la
sia formon rondan, kiel la suno, kaj havis nur florojn rugxe brilantajn,
kiel tiu. Sxi estis en cxio originala infano, silenta kaj pensanta, kaj
kiam la aliaj fratinoj sin ornamis per la mirindaj objektoj, kiujn ili
ricevis de sxipoj, venintaj al la fundo, sxi volis havi, krom la rugxaj
floroj, kiuj similis je la suno, nur unu belan statuon, kiu prezentis
tre belan knabon. Gxi estis farita el blanka klara marmoro kaj falis sur
la fundon de la maro cxe la rompigxo de la sxipo. Sxi plantis apud la
statuo rozarugxan salikon, kiu kreskis belege kaj tenis siajn brancxojn
super la statuo, gxis la blua sablo de la fundo, kie la ombro havis
koloron nigra-bluan kaj movadis sin sencxese, kiel la brancxoj. Gxi
elrigardis, kiel la supro kaj la radikoj ludus inter si kaj sin kisus.
Ne estis pli granda plezuro por la juna regxidino, ol auxdi pri la
mondo supra kaj la homoj. La maljuna avino devis rakontadi cxion, kion
sxi sciis pri sxipoj kaj urboj, homoj kaj bestoj. Sed la plej bela kaj
mirinda estis por sxi, ke la floroj supre sur la tero odoras, kion ne
faras la floroj sur la fundo de la maro, kaj ke la arbaroj estas verdaj
kaj la fisxoj, kiujn oni vidas tie inter la brancxoj, tiel lauxte kaj
agrable kantas, ke estas plezuro ilin auxdi. Gxi estis la birdetoj,
kiujn la avino nomis fisxoj, cxar alie sxiaj nepinoj, kiuj ne vidis
ankoraux birdojn, ne povus sxin kompreni.
--Kiam vi atingos la agxon de dekkvin jaroj, diris la avino, vi
ricevos la permeson sin levi el la maro, sidi sub la lumo de la luno sur
la maraj sxtonegoj kaj rigardi la grandajn sxipojn, kiuj veturos antaux
vi; vi vidos ankaux arbarojn kaj urbojn! Baldaux unu el la fratinoj
devis atingi la agxon de dekkvin jaroj, sed la aliaj. . . . cxiu el ili
estis unu jaron pli juna, ol la alia, tiel ke al la plej juna mankis
ankoraux plenaj kvin jaroj, gxis sxi povus sin levi de la fundo de la
maro kaj vidi, kiel nia mondo elrigardas. Sed unu promesis al la alia
rakonti al sxi, kion sxi vidis kaj kio la plej multe placxis al sxi en
la unua tago; cxar ilia avino ne suficxe ankoraux rakontis al ili, estis
ankoraux multaj aferoj, pri kiuj ili volus scii.
Sed neniu el ili estis tiel plena je deziroj, kiel la plej juna,
gxuste sxi, kiu devis ankoraux la plej longe atendi kaj estis tiel
silenta kaj plena je pensoj. Ofte en la nokto sxi staris antaux la
malfermita fenestro kaj rigardis supren tra la mallume blua akvo, kiel
la fisxoj per siaj nagxiloj kaj vostoj gxin batis. La lunon kaj stelojn
sxi povis vidi; ili sxajnis tre palaj, sed por tio ili tra la akvo
elrigardis multe pli grandaj, ol antaux niaj okuloj. Se sub ili glitis
io kiel nigra nubo, sxi sciis, ke tio cxi estas aux baleno nagxanta
super sxi, aux ecx sxipo kun multaj homoj. Ili certe ne pensis, ke bela
virineto de maro staras sur la fundo kaj eltiras siajn blankajn manojn
kontraux la sxipo.
Jen la plej maljuna regxidino atingis la agxon de dekkvin jaroj kaj
ricevis la permeson sin levi super la suprajxon de la maro. Kiam sxi
revenis, sxi havis multege por rakonti; sed la plej bela estas, sxi
diris, kusxi en la lumo de la luno sur supermara sablajxo sur trankvila
maro kaj rigardi la grandan urbon, kiu sin trovas tuj sur la bordo de la
maro, belan urbon, kie la lumoj brilas kiel centoj da steloj, auxdi la
muzikon kaj la bruon de kalesxoj kaj homoj, vidi la multajn pregxejojn
kaj turojn kaj auxskulti la sonadon de la pregxejaj sonoriloj. Gxuste
cxar al la plej juna estis ankoraux longe malpermesite sin levi, sxi
la plej multe sentis grandan deziregon je cxio cxi. Kun kia atento sxi
auxskultis tiujn cxi rakontojn! Kaj kiam sxi poste je la vespero staris
antaux la malfermita fenestro kaj rigardis tra la mallume-blua akvo,
cxiuj sxiaj pensoj estis okupitaj je la granda urbo kun gxia bruado,
kaj sxajnis al sxi, ke la sonado de la pregxejaj sonoriloj trapenetras
malsupren al sxi.
Post unu jaro la dua fratino ricevis la permeson sin levi tra la
akvo kaj nagxi kien sxi volas. Sxi suprennagxis cxe la subiro de la
suno, kaj tiu cxi vido laux sxia opinio estis la plej bela. La tuta
cxielo elrigardis kiel oro, sxi diris, kaj la nuboj--ha, ilian belecon
sxi ne povus suficxe bone priskribi! Rugxaj kaj nigrabluaj ili sin
transportis super sxi, sed multe pli rapide ol ili, flugis, kiel longa
blanka kovrilo, amaso da sovagxaj cignoj super la akvo al la forigxanta
suno. Ili flugis al la suno, sed tiu cxi mallevigxis kaj la roza brilo
estingigxis sur la maro kaj la nuboj.
En la sekvanta jaro la tria fratino sin levis; sxi estis la plej
kuragxa el cxiuj kaj nagxis tial supren en unu largxan riveron, kiu
fluas al la maro. Palacoj kaj vilagxaj dometoj estis vidataj tra belegaj
arbaroj : Sxi auxdis kiel cxiuj birdoj kantis, kaj la suno lumis tiel
varme, ke sxi ofte devis nagxi sub la akvon, por iom malvarmigi sian
brule varmegan vizagxon. En unu malgranda golfo sxi renkontis tutan
amason da belaj homaj infanoj; ili kuradis tute nudaj kaj batadis en
la akvo. Sxi volis ludi kun ili, sed kun teruro ili forkuris. Poste
venis malgranda nigra besto, tio estis hundo, sed sxi antauxe neniam
vidis hundon; tiu cxi komencis tiel furioze sxin boji, ke sxi tute
ektimigxis kaj ree forkuris en la liberan maron. Sed neniam sxi forgesos
la belegajn arbarojn, la verdajn montetojn kaj la malgrandajn infanojn,
kiuj povis nagxi, kvankam ili ne havis fisxan voston.
La kvara fratino ne estis tiel kuragxa; sxi restis en la mezo de la
sovagxa maro kaj rakontis, ke gxuste tie estas la plej bele. Oni povas
rigardi tre malproksime cxirkauxe, kaj la cxielo staras kiel vitra
klosxo super la maro. Sxipojn sxi vidis, sed nur tre malproksime, ili
elrigardis kiel mevoj; la ludantaj delfenoj sin renversadis kaj la
grandaj balenoj sxprucis akvon el la truoj de siaj nazoj supren, ke gxi
elrigardis cxirkauxe kiel centoj da fontanoj.
Nun venis la tempo por la kvina fratino. Sxia naskotago estis gxuste
en la mezo de vintro, kaj tial sxi vidis, kion la aliaj la unuan fojon
ne vidis. La maro estis preskaux tute verda, kaj cxirkauxe nagxis
grandaj montoj de glacio, el kiuj, laux sxia rakonto, cxiu elrigardis
kiel perlo kaj tamen estis multe pli granda ol la turoj, kiujn la homoj
konstruas. En la plej mirindaj formoj ili sin montris kaj brilis kiel
diamantoj. Sxi sidigxis sur unu el la plej grandaj, kaj cxiuj sxipistoj
forkuradis kun teruro de la loko, kie sxi sidis kaj lasis la venton ludi
kun sxiaj longaj haroj. Sed je la vespero la cxielo kovrigxis je nuboj,
gxi tondris kaj fulmis, dum la nigra maro levis la grandajn pecegojn
da glacio alte supren kaj briligis ilin en la forta fulmado. Sur cxiuj
sxipoj oni mallevis la velojn; estis timego, teruro, sed sxi sidis
trankvile sur sia nagxanta glacia monto kaj vidis, kiel la fajraj fulmoj
zigzage sin jxetadis en la sxauxman maron.
Kiam iu el la fratinoj venis la unuan fojon super la akvon, cxiu
estis ravata de la nova kaj bela, kiun sxi vidis; sed nun, kiam ili kiel
grandagxaj knabinoj havis la permeson supreniri cxiufoje laux sia volo,
gxi farigxis por ili indiferenta; ili deziregis ree hejmen, kaj post la
paso de unu monato ili diris, ke malsupre en la domo estas la plej bele
kaj tie oni sin sentas la plej oportune.
Ofte en vespera horo la kvin fratinoj cxirkauxprenadis unua la alian
per la manoj kaj suprennagxadis en unu linio super la akvon. Ili havis
belegajn vocxojn, pli belajn ol la vocxo de homo, kaj kiam ventego
komencigxis kaj ili povis supozi, ke rompigxos sxipoj, ili nagxadis
antaux la sxipoj kaj kantadis agrable pri la beleco sur la fundo de la
maro, kaj petis la sxipanojn ne timi veni tien. Sed tiuj cxi ne povis
kompreni la vortojn, ili pensis ke gxi estas la ventego; kaj ili ankaux
ne povis vidi la belajxojn de malsupre, cxar se la sxipo iris al la
fundo, la homoj mortis en la akvo kaj venis nur jam kiel malvivuloj en
la palacon de la regxo de la maro.
Kiam je la vespero la fratinoj tiel mano en mano sin alte levis tra
la maro, tiam la malgranda fratino restis tute sola kaj rigardis post
ili, kaj estis al sxi, kiel sxi devus plori; sed virino de maro ne havas
larmojn, kaj tial sxi suferas multe pli multe.
--Ho, se mi jam havus la agxon de dekkvin jaroj! sxi diris. Mi
scias, ke gxuste mi forte amos la mondon tie supre kaj la homojn, kiuj
tie logxas kaj konstruas!
Fine sxi atingis la agxon de dekkvin jaroj.
--Jen vi elkreskis, diris sxia avino, la maljuna regxino-vidvino.
Venu, kaj mi vin ornamos kiel viajn aliajn fratinojn! Sxi metis al sxi
kronon el blankaj lilioj sur la harojn, sed cxiu folieto de floro estis
duono de perlo; kaj la maljuna avino lasis almordigxi al la vosto de la
regxidino ok grandajn ostrojn, por montri sxian altan staton.
--Tio cxi doloras! diris la virineto de maro.
--Jes, kortega ceremonio postulas maloportunecon! diris la avino.
Ho, sxi fordonus kun plezuro cxiun cxi belegajxon kaj dejxetus la
multepezan kronon! Sxiaj rugxaj gxardenaj floroj staris al sxi multe pli
bone, sed nenio helpis. "Adiaux!" sxi diris kaj levis sin facile kaj
bele tra la akvo.
Antaux momento subiris la suno, kiam sxi levis la kapon super la
suprajxo de la maro; sed cxiuj nuboj brilis ankoraux kiel rozoj kaj
oro, kaj tra la palrugxa aero lumis la stelo de la vespero, la aero
estis trankvila kaj fresxa kaj nenia venteto movis la maron. Sur la
maro staris granda trimasta sxipo, nur unu velo estis levita, cxar
estis nenia bloveto, kaj inter la sxnuregaro sidis cxie sxipanoj. Oni
auxdis muzikon kaj kantadon, kaj kiam la vespero farigxis pli malluma,
centoj da koloraj lanternoj estis ekbruligitaj; gxi elrigardis, kvazaux
la flagoj de cxiuj nacioj blovigxas en la aero. La virineto de maro
alnagxis gxis la fenestro de la kajuto, kaj cxiufoje, kiam la akvo sxin
levis, sxi provis rigardi tra la klaraj vitroj de la fenestroj en la
kajuton, kie staris multaj ornamitaj homoj, sed la plej bela el ili
estis la juna regxido kun la grandaj nigraj okuloj. Li povis havi la
agxon de dekses jaroj, lia tago de naskigxo gxuste nun estis festata,
kaj pro tio cxi regis la tuta tiu gajeco kaj belegeco. La sxipanoj
dancis sur la ferdeko, kaj kiam la regxido al ili eliris, pli ol cent
raketoj levigxis en la aeron. Ili lumis kiel luma tago, tiel ke la
virineto de maro ektimis kaj subigxis sub la akvon. Sed baldaux sxi
denove ellevis la kapon kaj tiam sxajnis al sxi, kvazaux cxiuj steloj
de la cxielo defalas al sxi. Neniam ankoraux sxi vidis tian fajrajxon.
Grandaj sunoj mugxante sin turnadis, belegaj fajraj fisxoj sin levadis
en la bluan aeron kaj de cxio estis vidata luma rebrilo en la klara
trankvila maro. Sur la sxipo mem estis tiel lume, ke oni povis vidi ecx
la plej malgrandan sxnuron, ne parolante jam pri la homoj. Kiel bela
la juna regxido estis, kaj li premis al la homoj la manojn kun afabla
ridetado, dum la muziko sonis tra la bela nokto.
Jam farigxis malfrue, sed la virineto de maro ne povis deturni
la okulojn de la sxipo kaj de la bela regxido. La koloraj lanternoj
estingigxis, la raketoj sin ne levadis pli en la aeron, la pafilegoj
jam pli ne tondris, sed profunde en la maro estis movado kaj bruado.
La virineto de maro sidis sur la akvo kaj balancigxis supren kaj
malsupren, tiel ke sxi povis enrigardadi en la kajuton. Sed pli rapide
la sxipo kuris super la ondoj, unu velo post la alia estis levataj, pli
forte batis la ondoj, nigra nubego sin montris kaj fulmoj malproksimaj
ekbrilis. Terura ventego baldaux komencigxis. Tial la sxipanoj demetis
la velojn. La granda sxipo balancigxis en rapidega kurado sur la sovagxa
maro; kiel grandaj nigraj montoj sin levadis la sxauxmanta akvo,
minacante sin transjxeti super la mastoj, sed la sxipo sin mallevadis
kiel cigno inter la altaj ondoj kaj levadis sin ree sur la akvajn
montojn. Al la virineto de maro gxi sxajnis kiel veturo de plezuro, sed
la sxipanoj tute alie tion cxi rigardis; la sxipo gxemegis kaj krakis,
la cxefa masto rompigxis en la mezo kiel kano, kaj la sxipo kusxigxis
sur flanko kaj la akvo eniris en la internajxon de la sxipo. Nun la
virineto de maro vidis, ke la sxipanoj estas en dangxero, sxi devis sin
mem gardi antaux la traboj kaj rompajxoj de la sxipo, kiuj estis pelataj
super la akvo. Kelkan tempon estis tiel mallumege, ke sxi nenion povis
vidi; sed jen ekfulmis kaj farigxis denove tiel lume, ke la virineto de
maro klare revidis cxiujn sur la sxipo. Cxiu penis sin savi, kiel li
povis. La plej multe sxi observadis la junan regxidon kaj sxi vidis,
kiam la sxipo rompigxis, ke li falis en la profundan maron. En la unua
momento sxi estis tre gxoja, cxar nun li ja venos al sxi, sed baldaux
venis al sxi en la kapon, ke la homoj ja ne povas vivi en la akvo kaj
tiel li nur malviva venos en la palacon de la regxo de la maro.
Ne, morti li ne devas! Tial la virineto de maro eknagxis inter
la traboj kaj tabuloj, kiuj kuradis sur la maro forgesis la propran
dangxeron, subnagxis profunde en la akvon kaj sin levis denove inter
la altaj ondoj. Fine sxi atingis la junan regxidon, kiu jam apenaux
sin tenis sur la suprajxo de la sovagxa maro. Liaj manoj kaj piedoj
komencis jam lacigxi, la belaj okuloj sin fermis, li devus morti, se sxi
ne alvenus. Sxi tenis lian kapon super la akvo kaj lasis sin peli de la
ondoj kien ili volis.
Cxirkaux la mateno la ventego finigxis. De la sxipo ne restis ecx unu
ligneto. Rugxa kaj brilanta sin levis la suno el la akvo, kaj sxajnis,
ke per tio cxi la vangoj de la regxido ricevis vivon, tamen liaj okulaj
restis fermitaj. La virineto de maro kisis lian altan belan frunton kaj
reordigis liajn malsekajn harojn. Sxajnis al sxi, ke li estas simila je
la marmora statuo en sxia malgranda gxardeno. Sxi lin kisis kaj rekisis
kaj forte deziris, ke li restu viva.
Jen montrigxis tero, altaj bluaj montoj, sur kies suproj brilis
la blanka negxo, kiel amaso da cignoj. Malsupre sur la bordo staris
belegaj verdaj arbaroj kaj antaux ili staris pregxejo aux monahxejo,
estis ankoraux malfacile bone gxin diferencigi, sed konstruo gxi estis.
Citronaj kaj orangxaj arboj kreskis en la gxardeno kaj antaux la eniro
staris altaj palmoj. La maro faris tie cxi malgrandan golfeton, en kiu
la akvo estis tute trankvila, sed tre profunda, kaj kiu estis limita
de superakvaj sxtonegoj, kovritaj de delikata blanka sablo. Tien cxi
alnagxis la virineto de maro kun la bela princo, kusxigis lin sur la
sablo kaj zorgis, ke lia kapo kusxu alte en la varma lumo de la suno.
Eksonis la sonoriloj en la granda blanka konstruo kaj multaj junaj
knabinoj sin montris en la gxardeno. Tiam la virineto de maro fornagxis
kaj kasxis sin post kelkaj altaj sxtonoj, kiuj elstaris el la akvo,
kovris la harojn kaj bruston per sxauxmo de la maro, tiel ke neniu povis
vidi sxian belan vizagxon, kaj sxi nun observadis, kiu venos al la
malfelicxa regxido.
Ne longe dauxris kaj alvenis juna knabino. Sxi videble forte ektimis,
sed nur unu momenton, kaj baldaux sxi vokis multajn homojn, kaj la
virineto de maro vidis, ke la regxido denove ricevis la konscion kaj
ridetis al cxiuj cxirkauxstarantoj, sed al sia savintino li ne ridetis,
li ja ecx ne sciis, ke al sxi li devas danki la vivon. Sxi sentis sin
tiel malgxoja, ke sxi, kiam oni lin forkondukis en la grandan konstruon,
malgaje subnagxis sub la akvon kaj revenis al la palaco de sia patro.
Sxi estis cxiam silenta kaj enpensa, sed nun gxi farigxis ankoraux
pli multe. La fratinoj sxin demandis, kion sxi vidis la unuan fojon tie
supre, sed sxi nenion al ili rakontis.
Ofte en vespero kaj mateno sxi levadis sin al la loko, kie sxi
forlasis la regxidon. Sxi vidis, kiel la fruktoj de la gxardeno farigxis
maturaj kaj estis desxiritaj, sxi vidis, kiel la negxo fluidigxis sur la
altaj montoj, sed la regxidon sxi ne vidis, kaj cxiam pli malgxoja sxi
tial revenadis hejmen. Sxia sola plezuro estis sidi en sia gxardeneto
kaj cxirkauxpreni per la brakoj la belan marmoran statuon, kiu estis
simila je la regxido; sed siajn florojn sxi ne flegis, kaj sovagxe
ili kreskis super la vojetoj, kaj iliaj longaj trunketoj kaj folioj
sin kunplektis kun la brancxoj de la arboj tiel, ke tie farigxis tute
mallume.
Fine sxi ne povis pli elteni kaj rakontis al unu el siaj fratinoj,
kaj baldaux tiam sciigxis cxiuj aliaj, sed je vorto de honoro neniu pli
ol tiu, kaj kelkaj aliaj virinetoj de maro, kiuj tamen rakontis gxin nur
al siaj plej proksimaj amikinoj. Unu el ili povis doni sciajxon pri la
regxido, sxi ankaux vidis la feston naskotagan sur la sxipo, sciis, de
kie la regxido estas kaj kie sin trovas lia regno.
"Venu, fratineto!" diris la aliaj regxidinoj, kaj interplektinte la
brakojn reciproke post la sxultroj, ili sin levis en longa linio el la
maro tien, kie sin trovis la palaco de la regxido.
Tiu cxi palaco estis konstruita el helflava brilanta speco de sxtono,
kun grandaj marmoraj sxtuparoj, el kiuj unu kondukis rekte en la maron.
Belegaj orkovritaj kupoloj sin levadis super la tegmentoj, kaj inter la
kolonoj, kiuj cxirkauxis la tutan konstruon, staris marmoraj figuroj,
kiuj elrigardis kiel vivaj ekzistajxoj. Tra la klara vitro en la altaj
fenestroj oni povis rigardi en la plej belegajn salonojn, kie pendis
multekostaj silkaj kurtenoj kaj tapisxoj kaj cxiuj muroj estis ornamitaj
per grandaj pentrajxoj, ke estis efektiva plezuro cxion tion cxi vidi.
En la mezo de la granda salono batis alta fontano, gxiaj radioj sin
levadis gxis la vitra kupolo de la plafono, tra kiu la suno lumis sur la
akvo kaj la plej belaj kreskajxoj, kiuj sin trovis en la granda baseno.
Nun sxi sciis, kie li logxas, kaj tie sxi montradis sin ofte en
vespero kaj en nokto sur la akvo; sxi alnagxadis multe pli proksime
al la tero, ol kiel kuragxus ia alia, sxi ecx sin levadis tra la tuta
mallargxa kanalo, gxis sub la belega marmora balkono. Tie sxi sidadis
kaj rigardis la junan regxidon, kiu pensis, ke li sidas sola en la klara
lumo de la luno.
Ofte en vespero sxi vidadis lin forveturantan sub la sonoj de muziko
en lia belega sxipeto ornamita per flagoj; sxi rigardadis tra la verdaj
kanoj, kaj se la vento kaptadis sxian longan blankan vualon kaj iu sxin
vidis, li pensis, ke gxi estas cigno, kiu disvastigas la flugilojn.
Ofte en la nokto, kiam la fisxistoj kaptadis fisxojn sur la maro cxe
lumo de torcxoj, sxi auxdadis, ke ili rakontas multon da bona pri la
juna regxido, kaj sxi gxojadis, ke sxi savis al li la vivon, kiam li
preskaux sen vivo estis pelata de la ondoj, kaj sxi ekmemoradis, kiel
firme lia kapo ripozis sur sxia brusto kaj kiel kore sxi lin kisis. Pri
tio cxi li nenion sciis, li ne povis ecx songxi pri sxi.
Cxiam pli kaj pli kreskis sxia amo al la homoj, cxiam pli sxi deziris
povi sin levi al ili kaj vivi inter ili, kaj ilia mondo sxajnis al
sxi multe pli granda ol sxia. Ili ja povas flugi sur sxipoj trans la
maron, sin levi sur la altajn montojn alte super la nubojn, kaj la
landoj, kiujn ili posedas, sin etendas kun siaj arbaroj kaj kampoj pli
malproksime, ol sxi povas atingi per sia rigardo. Multon sxi volus
scii, sed la fratinoj ne povis doni al sxi respondon je cxio, kaj tial
sxi demandadis pri tio la maljunan avinon, kiu bone konis la pli altan
mondon, kiel sxi nomadis la landojn super la maro.
--Se la homoj ne dronas, demandis la virineto de maro, cxu ili tiam
povas vivi eterne, cxu ili ne mortas, kiel ni tie cxi sur la fundo de la
maro?
--Ho jes, diris la maljunulino, ili ankaux devas morti, kaj la tempo
de ilia vivo estas ankoraux pli mallonga ol de nia. Ni povas atingi la
agxon de tricent jaroj, sed kiam nia vivo cxesigxas, ni turnigxas en
sxauxmon kaj ni ne havas tie cxi ecx tombon inter niaj karaj. Ni ne
havas senmortan animon, ni jam neniam revekigxas al vivo, ni similas je
la verda kreskajxo, kiu, unu fojon detrancxita, jam neniam pli povas
revivigxi. Sed la homoj havas animon, kiu vivas eterne, kiam la korpo
jam refarigxis tero. La animo sin levas tra la etero supren, al la
brilantaj steloj! Tute tiel, kiel ni nin levas el la maro kaj rigardas
la landojn de la homoj, tiel ankaux ili sin levas al nekonataj belegaj
lokoj, kiujn ni neniam povos vidi.
--Kial ni ne ricevis senmortan animon? malgxoje demandis la virineto
de maro. Kun plezuro mi fordonus cxiujn centojn da jaroj, kiujn mi povas
vivi, por nur unu tagon esti homo kaj poste preni parton en la cxiela
mondo!
--Pri tio cxi ne pensu! diris la maljunulino, nia sorto estas multe
pli felicxa kaj pli bona, ol la sorto de la homoj tie supre!
--Sekve mi mortos kaj disfluigxos kiel sxauxmo sur la maro, mi jam
ne auxdados la muzikon de la ondoj, ne vidados pli la belajn florojn kaj
la luman sunon! Cxu mi nenion povas fari, por ricevi eternan animon?
--Ne! diris la maljunulino, nur se homo vin tiel ekamus ke vi estus
por li pli ol patro kaj patrino, se li alligigxus al vi per cxiuj siaj
pensoj kaj sia amo kaj petus, ke la pastro metu lian dekstran manon en
la vian kun la sankta promeso de fideleco tie cxi kaj cxie kaj eterne,
tiam lia animo transfluus en vian korpon kaj vi ankaux ricevus parton en
la felicxo de la homoj. Li donus al vi animon kaj retenus tamen ankaux
sian propran. Sed tio cxi neniam povas farigxi! Gxuste tion, kio tie cxi
en la maro estas nomata bela, vian voston de fisxo, ili tie supre sur la
tero trovas malbela. Cxar mankas al ili la gxusta komprenado, tie oni
devas havi du malgraciajn kolonojn, kiujn ili nomas piedoj, por esti
nomata bela!
La virineto de maro ekgxemis kaj rigardis malgxoje sian fisxan
voston.
--Ni estu gajaj! diris la maljunulino, ni saltadu kaj dancadu en
la tricent jaroj, kiujn la sorto al ni donas; gxi estas certe suficxa
tempo, poste oni tiom pli senzorge povas ripozi. Hodiaux vespere ni
havos balon de kortego!
Kaj gxi estis efektive belego, kiun oni sur la tero neniam vidas. La
muroj kaj la plafono de la granda salono estis de dika, sed travidebla
vitro. Multaj centoj da grandegaj konkoj, rugxaj kiel rozoj kaj verdaj
kiel herbo, staris en vicoj sur cxiu flanko kun blue brulanta flamo,
kiu lumigis la tutan salonon kaj tralumis ecx tra la muroj, tiel ke la
maro cxirkauxe estis tute plena je lumo. Oni povis bone vidi cxiujn la
sennombrajn fisxojn, grandajn kaj malgrandajn, kiel ili alnagxadis al la
vitraj muroj; sur unuj la skvamoj sxajnis purpuraj, sur aliaj ili brilis
kiel oro kaj argxento.
En la mezo tra la salono fluis largxa kvieta rivero, kaj sur gxi
dancis la viroj kaj virinetoj de maro laux sia propra dolcxa kantado.
Tiel belajn vocxojn la homoj sur la tero ne havas. La plej juna
regxidino kantis la plej bele, oni aplauxdadis al sxi, kaj por unu
momento sxi sentis gxojon en la koro, cxar sxi sciis, ke sxi havas la
plej belan vocxon en la maro kaj sur la tero. Sed baldaux sxi denove
komencis pensadi pri la mondo supra. Sxi ne povis forgesi la belan
regxidon kaj sian doloron, ke sxi ne havas senmortan animon kiel li.
Tial sxi elsxteligxis el la palaco de sia patro, kaj dum interne cxio
kantadis kaj gxojadis, sxi sidis malgaja en sia gxardeneto. Tiam subite
sxi ekauxdis la sonon de korno penetrantan al sxi tra la akvo, kaj sxi
ekpensis : "nun li kredeble sxipas tie supre, li, kiun mi amas pli ol
patron kaj patrinon, li, al kiu mi pendas per cxiuj miaj pensoj kaj
en kies manon mi tiel volonte metus la felicxon de mia vivo. Cxion mi
riskos, por akiri lin kaj senmortan animon! Dum miaj fratinoj dancas en
la palaco de mia patro, mi iros al la mara sorcxistino. Gxis hodiaux mi
cxiam sentis teruron antaux sxi, sed eble sxi povas doni al mi konsilon
kaj helpon".
La regxidino eliris el sia gxardeneto kaj rapidis al la bruanta
akvoturnejo, post kiu logxis la sorcxistino. Sur tiu cxi vojo sxi
antauxe neniam iris; tie kreskis nenia floro, nenia herbeto, nur nuda
griza sabla tero sin etendis gxis la akvoturnejo, kie la akvo sxauxme
batadis, turnigxante kiel bruantaj radoj muelaj, kaj cxion, kion gxi
kaptadis, tiregadis kun si en la profundegon. Inter tiuj cxi cxion
ruinigantaj akvaj turnajxoj la regxidino devis trapasxi, por atingi la
terajxon de la sorcxistino, kaj tie sxi devis ankoraux longe iri sur
varma sxanceligxanta sxlimo, kiun la sorcxistino nomadis sia torfajxo.
Post tiu staris sxia domo en la mezo de stranga arbaro. Cxiuj arboj kaj
arbetajxoj estis polipoj, duone besto duone kreskajxo, ili elrigardis
kiel centkapaj serpentoj, kiuj kreskis el la tero; cxiuj brancxoj estis
longaj sxlimaj brakoj kun fingroj kiel fleksaj vermoj, kaj cxiu membro
sin movadis, de la radiko gxis la plej alta supro. Cxion, kion ili
povis en la maro kapti, ili cxirkauxvolvadis fortike, por jam neniam
gxin ellasi. La malgranda regxidino kun teruro haltis antaux tiu cxi
arbaro; sxia koro batis de timego; sxi jam estis preta iri returne, sed
sxi ekpensis pri la regxido kaj pri la akirota homa animo kaj farigxis
denove kuragxa. Siajn longajn, libere defalantajn harojn sxi alligis
fortike cxirkaux la kapo, por ke la polipoj ne povu per tio cxi sxin
ekkapti, la ambaux manojn sxi almetis kruce al la brusto kaj rapide
iris antauxen, kiel fisxo rapidanta tra la akvo, inter la teruraj
polipoj, kiuj etendadis post sxi siajn fleksajn brakojn kaj fingrojn.
Sxi rimarkis, kiel cxiu el ili objekton unu fojon kaptitan tenis forte
per centoj da malgrandaj brakoj, kiel per feraj ligiloj. Homoj pereintaj
en la maro kaj falintaj al la fundo elrigardadis kiel blankaj ostaroj el
la brakoj de la polipoj. En la brakoj ili tenis partojn de sxipoj kaj
kestojn, ostarojn de bestoj surteraj kaj, kio sxajnis al la regxidino
la plej terura--virineton de maro, kiun ili estis kaptintaj kaj
sufokintaj.
Jen sxi venis al granda, preskaux cxie kovrita de sxlimo, placo en la
arbaro, kie grandaj grasaj maraj serpentoj sin volvadis kaj montradis
sian abomenan blankflavan ventron. En la mezo de la placo staris domo,
konstruita el la blankaj ostoj do homoj pereintaj en la maro; tie sidis
la sorcxistino de la maro kaj mangxigadis testudon el sia busxo, kiel la
homoj donas sukeron al kanarieto. La malbelajn grasajn serpentojn de la
maro sxi nomadis siaj amataj kokidoj kaj lasis ilin ludi sur sia granda
sponga brusto.
--Mi jam scias, kion vi volas! diris la sorcxistino, tre malsagxe!
Tamen via volo estos plenumita, cxar gxi jxetos vin en malfelicxon, mia
bela regxidineto. Vi volus liberigxi de via fisxa vosto kaj por tio
havi du trabojn por la irado, kiel la homoj, por ke la juna regxido
enamigxu en vin kaj vi ricevu lin kaj senmortan animon! Cxe tio cxi
la sorcxistino ridis tiel lauxte kaj malbele, ke la testudo kaj la
serpentoj falis sur la teron. Vi ne povis veni en pli oportuna tempo.
Morgaux post la levigxo de la suno mi jam ne povus al vi helpi, gxis
ree pasus jaro. Mi kuiros al vi trinkajxon, kun kiu vi ankoraux antaux
la levigxo de la suno devas nagxi al la tero, sidigxi sur la bordo kaj
eltrinki la trinkajxon; tiam via fisxa vosto turnigxos en tion, kion
la homoj nomas graciaj piedoj, sed gxi doloros, gxi estos al vi, kiel
se akra glavo vin trancxus. Cxiuj, kiuj vin vidos, diros, ke vi estas
la plej bela homa estajxo, kiun ili vidis. Restos al vi via facila
flugetanta irado, nenia dancistino povos flirtadi tiel gracie kiel vi,
sed cxe cxiu pasxo, kiun vi faros, vi sentos, kiel vi pasxus sur akran
trancxilon. Se vi volas cxion cxi elteni, tiam mi al vi helpos!
--Jes! diris la virineto de maro kun tremanta vocxo kaj pensis pri
la regxido kaj pri la ricevota animo.
--Sed memoru, diris la sorcxistino, se vi unu fojon farigxis homo,
vi jam neniam pli povas refarigxi virineto de maro! vi jam neniam pli
povos sin mallevi tra la akvo al viaj fratinoj kaj al la palaco de via
patro, kaj se vi ne akiros la amon de la princo, tiel ke li pro vi
forgesu patron kaj patrinon, alligigxu al vi per cxiuj siaj pensoj kaj
ordonu al la pastro, ke tiu metu viajn manojn en la liajn tiel, ke vi
farigxu edzo kaj edzino, tiam vi ne ricevos senmortan animon! Je la unua
mateno post lia edzigxo kun alia via koro dissxirigxos kaj farigxos
sxauxmo sur la maro.
--Mi gxin volas! diris la virineto de maro kaj sxi estis pala kiel
la morto.
--Sed vi devas ankaux pagi al mi! diris la sorcxistino, kaj ne
malmulton mi postulas. Vi havas la plej belan vocxon el cxiuj tie cxi
sur la fundo de la maro, per gxi vi esperas tie ensorcxi la regxidon,
sed la vocxon vi devas doni al mi. La plej bonan, kion vi posedas, mi
volas ricevi por mia kara trinkajxo! Mian propran sangon mi ja devas
doni por gxi, por ke la trinkajxo farigxu akra, kiel glavo ambauxflanke
trancxanta!
--Sed se vi prenos de mi mian vocxon, diris la virineto de maro, kio
do tiam restos al mi?
--Via bela eksterajxo, diris la sorcxistino, via flugetanta irado
kaj viaj parolantaj okuloj, per kiuj vi jam povas malsagxigi homan
koron. Nu, cxu vi perdis la kuragxon? Eletendu vian malgrandan langon,
kaj mi detrancxos gxin por mia peno kaj vi ricevos la karan trinkajxon!
--Gxi farigxu! diris la virineto de maro, kaj la sorcxistino metis
la kaldronon, por kuiri la sorcxan trinkajxon. Pureco estas duono de
vivo! sxi diris kaj elfrotis la kaldronon per la serpentoj, kiujn sxi
kunligis en unu tuberon. Poste sxi gratis al si mem la bruston kaj
engutigis en la kaldronon sian nigran sangon. La vaporo formis la plej
strangajn flgurojn, tiel ke estis terure ilin vidi. Cxiun momenton
la sorcxistino metis novajn objektojn en la kaldronon, kaj kiam gxi
komencis bone boli, estis tute, kiel se plorus krokodilo. Fine la
trinkajxo estis preta; sxi elrigardis kiel la plej klara akvo.
--Jen ricevu gxin! diris la sorcxistino kaj detrancxis al la
virineto de maro la langon; la virineto nun jam estis muta, povis jam
nek kanti nek paroli.
--Se la polipoj volos vin kapti, kiam vi iros returne tra mia
arbaro, diris la sorcxistino, sxprucu sur ilin nur unu solan guton de
tiu cxi trinkajxo, tiam iliaj brakoj kaj fingroj disfalos en mil pecojn!
Sed tion cxi la regxidino ne bezonis, la polipoj timigite sin retiris de
sxi, kiam ili vidis la brilantan trinkajxon, kiu lumis en sxia mano kiel
radianta stelo. Tiel sxi baldaux pasis la arbaron, la marcxon kaj la
akvoturnejon.
Sxi povis vidi la palacon de sia patro; la torcxoj en la granda
salono de dancado estis estingitaj; tie certe jam cxiuj dormis, tamen
sxi ne kuragxis iri al ili nun, kiam sxi estis muta kaj la koro volis
dissxirigxi al sxi de malgxojo; sxi ensxteligxis en la gxardenon,
derompis floron de la bedoj de cxiuj siaj fratinoj, jxetis al la palaco
milojn da kisoj per la fingroj kaj levigxis tra la mallume-blua maro
supren.
La suno ankoraux ne estis levigxinta, kiam sxi ekvidis la palacon de
la regxido kaj supreniris sur la belega marmora sxtuparo. La luno lumis
mirinde klare. La malgranda virineto de maro eltrinkis la brule akran
trinkajxon, kaj estis al sxi, kiel se ambauxakra glavo trairus tra sxia
delikata korpo, sxi perdis la konscion kaj falis kiel mortinta. Kiam la
suno eklumis super la maro, sxi vekigxis kaj sentis fortan doloron, sed
rekte antaux sxi staris la aminda juna regxido, kiu direktis sur sxin
siajn okulojn nigrajn kiel karbo, tiel ke sxi devis mallevi la siajn,
kaj tiam sxi rimarkis, ke sxia fisxa vosto perdigxis kaj sxi havis la
plej graciajn malgrandajn blankajn piedetojn, kiujn bela knabino nur
povas havi. Sed sxi estis tute nuda, kaj tial sxi envolvis sin en siajn
densajn longajn harojn. La regxido demandis, kiu sxi estas kaj kiel sxi
venis tien cxi, kaj sxi ekrigardis lin per siaj mallumebluaj okuloj
kviete sed ankaux tiel malgaje, cxar paroli sxi ja ne povis. Tiam li
prenis sxian manon kaj kondukis sxin en la palacon. Cxe cxiu pasxo,
kiun sxi faris, estis al sxi, kiel la sorcxistino antauxdiris, kiel
se sxi pasxus sur akrajn pinglojn kaj trancxilojn, sed sxi elportadis
gxin volonte. Sub la mano de la regxido sxi supreniris facile kiel akva
veziko sur la sxtuparo, kaj li kaj ankaux cxiuj aliaj admiris sxian
gracian flugetantan iradon.
Multekostaj vestoj el silko kaj muslino estis nun donitaj al sxi, en
la palaco sxi estis la plej bela el cxiuj, sed sxi estis muta, povis nek
kanti nek paroli. Belaj sklavinoj, vestitaj en silko kaj oro, eliradis
kaj kantadis antaux la regxido kaj liaj gepatroj. Unu kantis pli agrable
ol cxiuj aliaj, kaj la regxido aplauxdis kaj ridetis al sxi; tiam la
virineto de maro farigxis malgxoja, sxi sciis, ke sxi mem kantus multe
pli bele. Ho! sxi diris al si mem, se li nur scius, ke, por esti cxe li,
mi fordonis je eterne mian vocxon!
Jen la sklavinoj ekdancis belegajn flugetajn dancojn sub la plej bela
muziko; tiam la virineto de maro levis siajn belajn blankajn brakojn,
starigxis sur la pintoj de la fingroj piedaj kaj ekflugetis sur la
planko, dancante kiel ankoraux neniu dancis. Cxe cxiu movo sxia beleco
pli multe elmontrigxadis, kaj sxiaj okuloj parolis pli interne kaj pli
profunde al la koro, ol la kantado de la sklavinoj.
Cxiuj estis ensorcxitaj de gxi, aparte la regxido, kiu nomis la
regxidinon lia amata trovitino, kaj sxi dancis senhalte, kvankam
cxiufoje, kiam sxia piedo tusxis la plankon, sxajnis al sxi, kiel sxi
ekpasxus sur akran trancxilon. La regxido diris, ke sxi estu cxiam apud
li, kaj sxi ecx ricevis la permeson dormi sur velura kuseno antaux lia
pordo.
Li lasis fari al sxi viran vestajxon, por ke sxi povu akompanadi
lin ankaux sur cxevalo. Ili rajdadis tra la bonodoraj arbaroj, kie la
verdaj brancxoj tusxadis iliajn sxultrojn kaj la birdetoj kantadis
inter la fresxaj folioj. Sxi levadis sin kun la regxido sur la altajn
montojn, kaj kvankam sxiaj graciaj piedetoj sangadis, sxi tamen ridadis
je tio cxi kaj sekvadis lin gxis ili ekvidadis la nubojn preterflugantaj
profunde sub ili, kiel se gxi estus amaso da birdoj, iranta al la
fremdaj landoj.
En domo, en la palaco de la regxido, sxi iradis, kiam en la nokto la
aliaj dormis, sur la largxan marmoran sxtuparon kaj malvarmigadis siajn
brulantajn piedojn en la malvarma akvo de la maro kaj tiam sxi pensadis
pri siaj parencoj en la profundajxo.
En unu nokto sxiaj fratinoj venis, reciproke tenante sin per la
brakoj; ili kantis, nagxante super la akvo, tre malgajajn melodiojn.
Sxi faris al ili signon, kaj ili sxin rekonis kaj rakontis, kiel
profunde sxi ilin cxiujn malgxojigis. De tiu tempo ili vizitadis sxin
cxiun nokton, kaj en unu nokto sxi rimarkis en granda malproksimeco la
maljunan avinon, kiu jam de tre longa tempo ne estis sin levinta al la
suprajxo de la maro, kaj la regxon de la maro kun sia krono sur la kapo.
Ili etendis al sxi la manojn, sed ambaux ne kuragxis veni tiel proksime
al la tero, kiel la fratinoj.
De tago al tago la regxido sxin cxiam pli ekamadis, li amis sxin,
kiel oni povas nur ami bonan belan infanon, sed fari sxin regxino tio
cxi neniam venis al li en la kapon, kaj tamen sxi ja devis farigxi lia
edzino, cxar alie sxi ne ricevus senmortan animon, sed devus en la
mateno de lia edzigxo farigxi sxauxmo sur la maro.
Cxu vi ne amas min pli ol cxiun? kvazaux paroladis la okuloj de la
regxidineto, kiam li sxin prenadis en siajn brakojn kaj kisadis sxian
belan frunton.
--Jes, vin mi amas la plej multe! diris la regxido, cxar vi havas
la plej bonan koron, vi estas al mi la plej multe aldonita kaj vi estas
simila je unu juna knabino, kiun mi unu fojon vidis, sed jam kredeble
neniam revidos. Mi estis sur sxipo, kiu rompigxis; la ondoj alpelis
min al tero proksime de sankta pregxejo, en kiu multaj junaj knabinoj
faris la meson. La plej juna el ili trovis min tie sur la bordo kaj
savis al mi la vivon; nur du fojojn mi sxin vidis. Sxi estus la sola
knabino, kiun mi povus ami en tiu cxi mondo, sed vi estas simila je sxi,
vi preskaux forpremas sxian figuron en mia animo. Sxi apartenas al la
sankta pregxejo, kaj tial vin sendis al mi mia bona felicxo; neniam ni
disigxos unu de la alia!
--Ha! li ne scias, ke mi savis al li la vivon! pensis la
regxidineto, mi portis lin trans la maro al la arbaro, kie staras la
pregxejo; mi rigardis lin post la sxauxmo kaj atendis, cxu ne venos
al li ia homo. Mi vidis la belan knabinon, kiun li amas pli ol min!
La virineto de maro profunde gxemis, plori sxi ne povis. La knabino
apartenas al la sankta pregxejo, li diris, neniam sxi elvenos en la
mondon, ili neniam renkontos unu la alian, mi estas apud li, mi vidas
lin cxiutage, mi lin flegos, mi lin amos, mi oferos al li mian vivon!
Sed jen la regxido devis edzigxi kaj ricevi kiel edzino la filinon
de la najbara regxo; tial oni pretigis tian belan sxipon. La regxido
veturas, oni diras, por ekkoni la landojn de la najbara regxo, sed
efektive gxi estas farata por rigardi la filinon de la najbara regxo;
grandan sekvantaron li devis kunpreni. La virineto de maro balancis la
kapeton kaj ridetis; sxi konis la pensojn de la regxido pli bone ol
cxiuj aliaj. "Mi devas veturi! li diris al sxi, mi devas rigardi la
belan regxidinon; miaj gepatroj gxin postulas, sed por preni gxin kiel
fiancxino, tion ili ne volas min devigi. Mi ne povas sxin ami! Sxi ne
estas simila je la bela knabino en la pregxejo, je kiu vi estas simila.
Se mi iam devus elekti fiancxinon, tiam la elekto pli volonte falus sur
vin, mia muta trovitineto kun la parolantaj okuloj!" Cxe tio li sxin
kisis sur sxia rugxa busxo, ludis kun sxiaj longaj haroj kaj metis sian
kapon al sxia koro, kaj pli vive sxi ekrevis pri homa felicxo kaj pri
senmorta animo.
--Vi ja ne timas la maron, vi, muta infano, li demandis, kiam ili
staris sur la belega sxipo, kiu devis lin veturigi al la lando de la
najbara regxo, kaj li rakontis al sxi pri ventegoj kaj senventeco, pri
mirindaj fisxoj en la profundajxo kaj kion la subakvigxistoj tie vidis,
kaj sxi ridis cxe lia rakontado, cxar sxi sciis ja pli bone ol cxiu alia
pri la fundo de la maro.
En luna nokto, kiam cxiuj dormis, krom la direktilisto apud sia
direktilo, tiam sxi sidis sur la rando de la sxipo kaj senmove rigardis
malsupren tra la klara akvo, kaj sxajnis al sxi, kvazaux sxi vidas
la palacon de sia patro; sur la plej alta turo de tiu palaco staris
la maljuna avino kun la argxenta krono sur la kapo kaj rigardadis
sendeturnigxe tra la ondanta akvo al la kilo de la sxipo. Jen sxiaj
fratinoj elnagxis el la internajxo de la maro, rigardadis sxin malgaje
kaj kunerompadis la blankajn manojn. Sxi faris al ili signojn, ridetis
kaj volis rakonti, ke cxio iras bone kaj felicxe, sed la servanto de
la sxipo alproksimigxis al sxi kaj la fratinoj subakvigxis, tiel ke li
pensis, ke la blanka, kion li vidis, estis nur sxauxmo sur la maro.
Je la sekvanta mateno la sxipo ennagxis en la havenon de la belega
cxefurbo de la najbara regxo. Cxiuj sonoriloj de pregxejoj sonoris,
kaj de la altaj turoj eksonis trumpetoj, dum la soldatoj kun etenditaj
standardoj kaj brilantaj bajonetoj staris orditaj en parado. Cxiu tago
estis pasigata feste. Baloj kaj kolektigxoj sekvis unu la alian, sed
la regxidino ankoraux ne estis, sxi estis edukata, kiel oni diris,
malproksime en unu sankta monahxejo, kie sxi lernadis cxiujn regxajn
virtojn. Fine sxi alveturis.
La virineto de maro brulis de deziro vidi sxian belecon kaj devis
konfesi, ke personon pli belan kaj cxarman sxi neniam ankoraux vidis.
Sxia hauxto estis delikata kaj travidebla kaj post la longaj mallumaj
okulharoj ridetis paro da nigrabluaj fidelaj okuloj.
--Vi gxi estas! gxoje ekkriis la regxido, vi, kiu min savis, kiam
mi kusxis malviva sur la bordo de la maro! kaj li premis sxin kiel
sian rugxigxantan fiancxinon en siaj brakoj. Ho, mi estas tro felicxa,
li diris al la virineto de maro. La plej bona, kiun mi neniam esperis
atingi, estas al mi plenumita. Vi gxojos je mia felicxo, cxar vi min
amas la plej multe! La virineto de maro kisis al li la manon, kaj jam
nun estis al sxi, kiel sxi sentus, ke sxia koro dissxirigxas. La mateno
de la edzigxo de la princo devis ja alporti al gxi la morton kaj turni
sxin en sxauxmon sur la maro.
Cxiuj sonoriloj de la pregxejoj sonoris, la heroldoj rajdadis tra
la tuta urbo kaj sciigadis la fiancxigxon. Sur cxiuj altaroj brulis
bonodora oleo en multekostaj argxentaj lampoj. La pastroj balancadis la
fumilojn kaj la gefiancxoj donis unu al la alia la manon kaj ricevis la
benon de la episkopo. La virineto de maro staris en silko kaj oro kaj
tenis la trenajxon de la vesto de la fiancxino, sed sxia orelo ne auxdis
la festan muzikon, sxia okulo ne vidis la sanktan ceremonion, sxi pensis
pri sia nokto de la morto, pensis pri cxio, kion gxi perdis en tiu cxi
mondo.
Ankoraux en tiu sama vespero la gefiancxoj iris sur la sxipon; la
pafilegoj tondris, cxiuj flagoj sin movadis en la aero, kaj en la
mezo de la sxipo estis konstruita regxa tendo el oro kaj purpuro kaj
provizita je la plej belaj kusenoj, sur kiuj devis ripozi la gefiancxoj
en la trankvila malvarmeta nokto.
La vento blovis la velojn kaj la sxipo glitis facile kaj sen forta
sxanceligxado sur la klara maro. Kiam farigxis vespero, oni ekbruligis
kolorajn lampojn kaj la maristoj dancis gajajn dancojn sur la ferdeko.
La virineto de maro tiam ekmemoris tiun vesperon, kiam sxi je la unua
fojo suprennagxis el la maro kaj vidis tian saman belegecon kaj gxojon,
kaj nun sxi sin turnadis en la danco, flugetante kiel flugetas la
hirundo, kiam gxi estas persekutata, kaj cxiuj admirante aplauxdadis al
sxi, neniam ankoraux sxi dancis tiel belege. Kvazaux akraj trancxiloj
trancxadis en sxiaj delikataj piedoj, sed sxi gxin ne sentadis, cxar pli
multe gxi trancxadis al sxi la koron. Sxi sciis, ke gxi estas la lasta
vespero, ke sxi lin vidas, lin, por kiu sxi forlasis la amikojn kaj
hejmon, fordonis sian belegan vocxon kaj cxiutage suferadis malfacilajn
dolorojn, dum li gxin ecx la plej malmulte ne scietis. Gxi estis la
lasta nokto, ke sxi enspiradis tiun saman aeron, kiel li, kaj vidadis la
profundan maron kaj la bluan stelan cxielon. Eterna nokto sen pensado
kaj songxado sxin atendis, cxar sxi ne havis animon kaj jam neniam povis
gxin ricevi. Cxio sur la sxipa estis plena je gxojo kaj gajeco, multe
ankoraux post la mezo de la nokto; sxi ridetadis kaj dancadis kun pensoj
de morto en sia koro. La regxido kisis sian belan fiancxinon kaj sxi
ludis kun liaj nigraj haroj kaj brako en brako ili iris en la belegan
tendon por ripozi.
Farigxis trankvile kaj mallauxte sur la sxipo, nur la direktilisto
staris apud la direktilo; la virineto de maro metis siajn blankajn
brakojn sur la randon de la sxipo kaj rigardadis al oriento, atendante
la cxielrugxon de mateno. Sxi sciis, ke la unua radio de la suno estos
sxia alportanto de morto. Tiam sxi ekvidis siajn fratinojn levigxantajn
el la maro, ili estis palaj kiel sxi mem, iliaj longaj belaj haroj jam
ne movadis sin en la vento, ili estis detrancxitaj.
--Ni donis gxin al la sorcxistino, por ke sxi donu helpon kaj por ke
vi ne devu morti en tiu cxi nokto! Sxi donis al ni trancxilon, jen gxi
estas! Vi vidas, kiel akra gxi esxtas? Antaux ol la suno levigxos, vi
devas gxin enpusxi en la koron de la regxido, kaj kiam lia varma sango
sxprucos sur viajn piedojn, tiam viaj piedoj kunkreskigxos en unu fisxan
voston kaj vi denove farigxos virineto de maro, vi povos veni al ni en
la maron kaj vivi viajn tricent jarojn, antaux ol vi farigxos malviva
sala sxauxmo de la maro. Rapidu, rapidu! Li aux vi devas morti antaux
la levigxo de la suno. Nia maljuna avino malgxojas tiel, ke la blankaj
haroj al sxi elfalis, kiel niaj falis sub la tondilo de la sorcxistino.
Mortigu la regxidon kaj revenu! Rapidu! cxu vi vidas la rugxan strion
sur la cxielo? Post kelkaj minutoj levigxos la suno kaj vi devos morti!
Kaj ili strange kaj profunde ekgxemis kaj mallevigxis en la akvon.
La regxidineto de maro fortiris la purpuran kurtenon antaux la tendo
kaj vidis, kiel la bela fiancxino dormas, tenante sian kapon sur la
brusto de la regxido, kaj sxi klinigxis, kisis lin sur la bela frunto,
suprenrigardis al la cxielo, kie la rugxo de la mateno ricevadis cxiam
pli brulantan koloron, ekrigardis la akran trancxilon kaj direktis
ree siajn okulojn sur la regxidon, kiu en la songxo elparoladis la
nomon de sia fiancxino,--sxi sola vivis en liaj pensoj--kaj la
trancxilo tremis en la manoj de la virineto de maro. . . sed jen sxi
jxetis gxin malproksime for en la ondojn, kiuj rugxe eklumis, kie falis
la trancxilo; elrigardadis, kiel se gutoj de sango sxprucus supren el la
akvo.
Ankoraux unu fojon sxi ekrigardis la regxidon per rigardo duone
estingita, jxetis sin de la sxipo en la maron kaj sentis, kiel sxia
korpo sin turnis en sxauxmon.
Nun la suno levigxis el la maro, kviete kaj varme falis gxiaj radioj
sur la malvarman malvivan sxauxmon de la maro kaj la regxidineto de maro
sentis nenion de la morto. Sxi ekvidis la sunon kaj proksime super sxi
flugetis centoj da travideblaj belegaj estajxoj; sxi povus tra ili vidi
la blankajn velojn de la sxipo kaj la rugxajn nubojn sur la cxielo. Ilia
vocxo estis kiel sonorado de sferoj, sed tiel spiritia, ke nenia homa
orelo povis gxin auxdi, kiel ankaux nenia tera okulo povis vidi tiujn
cxi cxielajn estajxojn. Sen flugiloj ili sin portadis tra la aero danke
sian propran facilecon. La virineto de maro vidis, ke sxi havas korpon
tian kiel ili, kiu cxiam pli kaj pli sin levadis el la sxauxmo.
--Al kiu mi venis? sxi demandis, kaj sxia vocxo sonis kiel la vocxo
de la aliaj estajxoj, tiel spirite, ke nenia tera muziko povas gxin
reprezenti.
--Al la filinoj de la aero! respondis la aliaj. La virino de maro
ne havas senmortan animon kaj neniam povas gxin ricevi, se ne prosperis
al sxi akiri la amon de homo. De fremda potenco dependas sxia eterna
ekzistado. La filinoj de la aero ankaux ne havas senmortan animon, sed
ili povas gxin akiri al si mem per bonaj faroj. Ni flugas al la varmaj
landoj, kie la brulanta spiro de la pesta aero mortigas la homojn; tie
ni blovetados malvarmeton. Ni disetendas la bonodoron de la floroj tra
la aero kaj alportas refresxigxon kaj sanigxon. Se ni en la dauxro de
tricent jaroj penadis fari cxion bonan, kion ni povas, tiam ni ricevas
senmortan animon kaj prenas parton en la eterna felicxo de la homoj. Vi,
malfelicxa virineto de maro, el la tuta koro cxiam laboradis al tiu sama
celo kiel ni, vi suferis kaj paciencis, vi levigxis nun al la mondo de
la spiritoj de la aero, nun vi povas mem akiri al vi post tri centjaroj
senmortan animon per bonaj faroj!
La virineto de maro levis siajn travideblajn brakojn al la luma suno
kaj je la unua fojo sxi sentis larmojn. Sur la sxipo denove regis bruo
kaj vivo; sxi rimarkis, kiel la regxido kun sia bela fiancxino sxin
sercxas, malgaje ili direktis siajn okulojn sur la ondantan sxauxmon,
kiel se ili scius, ke sxi jxetis sin en la maron. Nevidate sxi kisis
la frunton de la fiancxino, ridetis al la regxido kaj levis sin kun la
aliaj infanoj de la aero al la rozerugxa nubo, kiu nagxis en la aero.
--Post tricent jaroj ni tiel transflugetos en la regnon cxielan!
--Ecx pli frue ni povas tien veni! diris unu el la spiritoj de
la aero. Nevidate ni enflugetas en la domojn de la homoj, kie estas
infanoj, kaj por cxiu tago, en kiu ni trovas bonan infanon, kiu faras
gxojon al siaj gepatroj kaj meritas ilian amon, Dio mallongigas al
ni nian tempon de provado. La infano ne scias, kiam ni flugas tra la
cxambro, kaj kiam ni el gxojo pro tiu infano ridetas, tiam niaj tricent
jaroj perdas unu jaron, sed se ni vidas malbonkondutan kaj malbonan
infanon, tiam ni devas plori larmojn de malgxojo, kaj cxiu larmo aldonas
al nia tempo de provado unu tagon!
* * * * *
III
ANEKDOTOJ
* * * * *
_Unu advokato_, tre malgranda, venis jugxejon, por defendi la aferon
de sia kliento. Alia advokato, vidante lin, demandis, kiu li estas. Tiu
respondis. Tiam la unua ekkriis :--Kio? tia malgranda advokato? mi ja
povas vin kasxi en mian posxon!--Vi povas, trankvile diris tiu, kaj
tiam en via posxo estos pli da sagxo, ol en la kapo. [M. Solovjev.]
_Unu malgrandruso_ veturis sur veturilo. Subite la veturilo
klinigxis : gxi trafis en kavon. La malgrandruso desaltis kaj provis
levi la veturilon, sed ne povis. Tiam li kolektas siajn fortojn kaj
vokas pro helpo la sanktan Nikolaon. Sed ankaux tio cxi ne helpis.
Tiam en malespero li krias :--Cxiuj sanktuloj helpu! kaj pusxas
la veturilon kun tia forto, ke gxi renversigxas sur alian flankon.
--Jen vi havas! li ekkriis kolere : vi ne devis pusxi cxiuj kune!
[M. Solovjev.]
_Unu generalo_ volis rigardi, kiel oni nutras la soldatojn.
Neatendite li venas en la soldatan kuirejon. Sur la korto li renkontas
du soldatojn, kiuj portas kaldronon.--Haltu! li ordonas : alportu
kuleron!--Sed, Via Generala Mosxto. . . . komencas la alkurinta
adjutanto. . .--Silentu! krias la generalo. Li prenas kuleron.--
Levu la kovrilon! Lia ordono estas plenumata. Li cxerpas per la kulero
la fluidajxon, provas kaj kun abomeno kracxas.--Kio tio cxi estas?
gxi estas tia supo? gxi estas kotajxo!!--Jes, Via Generala Mosxto,
murmuretas la timigita adjutanto, mi tion cxi ja volis diri al vi. [M.
Solovjev.]
_Unu sprita mastro de budo_ elpensis la sekvantan ruzan sxercon.
Sur la pordo de sia budo li skribis : "eniro senpaga". Granda amaso da
publiko plenigis baldaux la budon. Sed kiam la gastoj volis eliri, ili
renkontis du grandajn gardistojn kaj super la pordo la surskribon :
"eliro kostas kvindek centimojn". La sukceso estis brilanta. Preskaux
cxiuj pagis, lauxte ridante pro tiu cxi ideo. [M. Solovjev.]
_La regxo Macedona_ Filipo respondis al siaj amikoj, kiuj diradis
al li, ke la grekoj, kvankam cxirkauxsxutataj per liaj favoroj, tamen
insultas lin :--Kio rezultus, se mi agadus kun ili pli malbone?!
[J. Seleznev.]
_Temistoklo_ edzinigis sian filinon je homo tre bona, sed malricxa,
"cxar, li diris, mia filino pli volas homon sen havajxo, ol havajxon sen
homo". [J. Seleznev.]
_La Roma oratoro_ Cicero diris al unu homo, kiu diradis, ke lia
edzino havas 30 jarojn : "gxi estas sendube vera, cxar jam 10 jarojn mi
auxdas tion cxi de vi". [J. Seleznev.]
_Unu el la eminentaj oficiroj_ petis Auxguston eksigi lin de la servo
kaj lasi al li la pension.--Al mi ne la mono estas bezona, regnestro,
li diris, sed mi volus, ke cxiuj sciu, ke mi ricevis tiun cxi favoron el
viaj manoj. Auxgusto respondis :--Bonege, diradu cxie, ke mi kvazaux
donas al vi pension, mi tion cxi ne neados. [J. Seleznev.]
_Pastro postulis,_ ke Lizandro konfesu al li sian plej cxefan pekon.
--Cxu vi aux la dioj ordonas al mi malkovri mian animon? demandis
Lizandro.--La dioj ordonas al vi! diris la pastro.--Bone, rediris
Lizandro; foriru de tie cxi, kaj kiam la dioj min demandos, mi respondos
al ili. [J. Seleznev.]
_Helvetius_ en sia verko "De l'esprit" rakontas la sekvantan okazon :
Unu edzo konvinkigxis pri malfideleco de sia edzino kaj komencis sxin
riprocxi. La edzino respondis, ke li diras sensencajxon.--Sed mi vidis
per miaj propraj okuloj! ekkriis la edzo.--Ha, jen kiel vi min amas,
rediris la edzino : vi pli kredas al viaj okuloj, ol al miaj vortoj!
[N. Borovko.]
_El unu prediko._ Vivis iam homo tre malbona kaj peka. Li premis
cxiun, kiun li povis, li al neniu helpis iam ecx per unu centimo.
Banante sin en la larmoj de multaj siaj oferoj, li tamen vivis felicxe,
kaj la tera justeco lin ne atingis. Sed jen li mortis. Gxojaj, ke ili
liberigxis de li, la heredantoj faris al li belegan enterigon. Sed
apenaux oni lin metis en la teron, la tero tuj eljxetis returne la
korpon de la pekulo. Vidante, ke la tero ne volas akcepti la malbenitan
korpon, oni decidis forbruligi gxin per fajro; sed ankaux la fajro kun
abomeno forsaltis de la korpo kaj ne volis ecx tusxi gxin. Ne povante
al si helpi, oni jxetis la korpon al hundoj, ke ili gxin dissxiru; sed
ankaux la hundoj kun indigna bojado forkuris de la korpo kaj ne tusxis
gxin. Oni jxetis la korpon en profundan marcxon, por ke la koto gxin
kovru kaj ripozigu, sed la korpo restis super la marcxo kaj ecx unu
kotero ne volis aligxi al la peka korpo. . . . Nun, miaj auxskultantoj,
tiu cxi terura ekzemplo servu al vi kiel instruo! Estu bonaj, honestaj
kaj piaj, kaj tiam vi povos esti tute certaj, ke la tero vin prenos,
fajro vin bruligos, hundoj vin dissxiros kaj koto kovros vin en granda
amaso!
_Konfeso de cigano._ Unu cigano venis al pastro peti lin, ke tiu
cxi benu lian edzigxon. La pastro postulis, ke li antaux la edzigxo
faru konfeson, kaj li difinis por tio cxi la sekvantan tagon. Veninte
en la difinita tago al la pastro, la cigano vidis en la kuirejo, kie
neniu estis, barelon kun pizoj kaj en tiu cxi grandan pecon da porka
sebo. Ciganoj entute estas grandaj amantoj de porka sebo, tial ankaux
nia cigano ne povis sin deteni kaj, forirante, li prenis gxin kun si.
Jam apud la pordo li vidis ankoraux cxapon, pendantan sur la muro, kaj,
cxar lia propra estis jam tute malnova kaj malbona, li prenis ankaux
la cxapon, pensante en si : "estas tute egale, cxu fari unu pekon aux
du, tiom pli, ke mi hodiaux faros mian konfeson kaj purigxos de cxiuj
pekoj." Formangxinte la sebon, li iris en la pregxejon, por fari la
konfeson.--Nu, kiajn pekojn vi faris? demandas lin la pastro.--
Hodiaux mi vidis porkon en viaj pizoj kaj forigis gxin de tie, respondis
la konfesanto.--Tio cxi tute ne estas peko; kontrauxe, vi faris, kiel
vi devis fari. Kion vi ankoraux povas diri?--Kiam mi estis hodiaux
en via domo, mi deprenis la cxapon en la kuirejo.--Ankaux tio cxi
estas tute lauxdinda ago. Se vi ne havas aliajn pekojn, iru en paco kaj
estu trankvila! La cigano foriris de la konfeso tute kontenta, cxar li
ne kasxis siajn pekojn kaj malgraux tio cxi estis ecx lauxdita de la
pastro. Kiam poste, reveninte hejmen, la pastro sciigxis pri la malapero
de la sebo kaj la cxapo, li tuj divenis, kiu estis kulpa en tio cxi.
--Ha, li diris al si mem, li ecx konfesis al mi siajn pekojn kaj mi
mem lin lauxdis. . . Sed estis jam tro malfrue revenigi la perditajxon.
[I. Lojko].
_Malkomprenigxo._ Prezentu al vi, amiko, mian cxagrenon! mi forgesis
en domo la monujon. . . . Pruntu al mi dek rublojn gxis morgaux.--
Pardonu, mi gxin ne povas, sed mi povas konsili al vi certan rimedon,
por ricevi tiun cxi monon.--Ho, mi dankas vin, vi estas vera
amiko. . . .--Jen dudek kopekoj; prenu veturigiston kaj veturu hejmen,
por preni la monujon. [I. Lojko.]
_Forto de la scienco._ Mi komprenas, diris iu, ke oni povis fari
instrumentojn kaj esplori per ili la stelojn kaj planedojn, tio cxi
estas farebla; sed kiel la instruituloj sciigxis pri la nomo de cxiu
stelo--tion cxi mi jam neniel povas kompreni.
_Rimedo kontraux la Esperantismo._ En unu urbeto en gaja societo oni
parolis pri la hxolero kaj pri la novaj rimedoj kontraux gxi. En la
societo sin trovis ankaux unu kuracisto kaj unu juna homo, kies sola
celo en la vivo estis bone mangxi, bone trinki kaj amuzi frauxlinojn,
kaj kiu pensis pri si, ke li estas eksterordinare sprita, kaj amis cxion
kritiki, nenion sciante. Kiam la kuracisto rakontadis pri la novaj
rimedoj kontraux la hxolero, la junulo interrompis lin kaj diris :--Vi
havas rimedojn kontraux cxiuj malsanoj; sed cxu via scienco trovis jam
ankaux efikajn rimedojn kontraux la plej nova malsano, kiu nun vastigxas
en la mondo--kontraux la esperantismo?--Kio estas esperantismo?
demandis unu frauxlino.--Esperantismo, respondis la junulo kun mieno
de granda scienculo, estas aligxado al la nove elpensita lingvo, kiu
havas la nomon "Esperanto". Tiu cxi malsano konsistas en tio, ke homoj,
kiuj ofte gxis nun estis tute prudentaj, ricevas atakon de frenezo kaj
komencas lerni la novan lingvon; ili ricevas varmegon, kaj en la deliro,
kauxzita de tiu cxi varmego, ili komencas paroli pri la "estonteco",
pri la "frateco de la popoloj" k. t. p., k. t. p.; ekster tio ili
ricevas la tre dangxeran pasion infekti per sia malsano kiel eble pli
da aliaj homoj, kaj en tio cxi kusxas la plej granda dangxero de tiu
cxi malsano. Oni diras, ke tiu cxi malsano infektis jam multajn urbojn
kaj landojn. Cxu vi elpensis jam ian rimedon kontraux tiu cxi malsano,
sinjoro doktoro?--Jes, respondis la kuracisto (kiu okaze mem estis
esperantisto), mi profunde esploris tiun cxi malsanon kaj mi havas
kontraux gi tre efikan rimedon. La baciloj de tiu cxi malsano portas
sin en la radioj de la suno, kaj en mallumo ili ne povas vivi; tial la
plej bona rimedo kontraux la esperantismo estas : sidi cxiam en profunda
mallumo kaj allasi al si nenian radion de la suno. [P. K.]
_Suboficiro._ Homoj, cxiam kuragxe kaj diligente, kaj vi cxion
atingos! La ovo de Kolumbo ankaux ne estas metita en unu tago!
_Sxerca rifuzo._ La verkisto Gibeau, kiu cxiam sin trovadis en mona
embaraso, skribis unu fojon al la cxefo de la konata fabriko de cxampano
Roederer leteron kun la sekvanta enhavo : "Sinjoro! Mi ne havas ecx
unu centimon kaj mi adoras la cxampanon. Estu tiel bona kaj sendu al
mi korbon da boteloj de via dia trinkajxo. Kun gxi mi esperas forgesi
mian mizeron". Apenaux Roederer ricevis tiun cxi leteron, li tuj sendis
la sekvantan respondon : "Via rimedo, por forgesi vian mizeron, nenion
tauxgas. La sencxesa kaj obstina prezentado de mia kalkulo rememorigus
vin cxiuminute denove pri via malgxoja situacio."
_Mi ne komprenas_, kiel oni povas plendi cxiam pri la tro karaj
viandokostoj! Mi kaj mia familio estas kune dektri personoj, kaj tamen
suficxas por ni 1 1/2 funtoj da viando por tago. Mia edzino ne mangxas
gxin, miaj naux infanoj ne ricevas gxin kaj la du servantinoj ne bezonas
gxin. Jen en tia maniero la 1 1/2 funtoj tute suficxas por mi por la
tuta tago. [Dumpert].
_Instruitulo kaj ricxulo._ Unu instruitulo entreprenis gravan
sciencan laboron, sed ne havis la rimedojn por gxin efektivigi. Li
vizitas unu ricxulon kaj petas lin pri helpo. La ricxulo rifuzas, kaj
inter ili komencigxas la sekvanta dialogo : _Ricxulo_ : Mirinde estas,
ke nur la instruituloj cxiam venadas al la ricxuloj kaj ke la lastaj,
kontrauxe, neniam venas al la instruituloj.--_Instruitulo_ : Cxar la
instruituloj komprenas, ke al ili mankas mono, sed neniam la ricxuloj
komprenas, ke al ili mankas scienco.--_Ricxulo_ : Kial do la ricxuloj
volonte oferas al blinduloj, lamuloj kaj similaj malfelicxuloj, sed ne
amas helpi al malricxaj instruituloj?--_Instruitulo_ : Cxar ili timas,
ke farigxi en la estonteco blindaj, lamaj k. t. p. ili povas iam mem,
sed farigxi iam instruitaj ili neniam timas! [N. Kusxnir.]
_Demando._ Kiu en la XVII-a centjaro portis la plej grandan cxapelon?
--Tiu, kiu havis la plej grandan kapon.
_Kuragxulo._ Sinjoro! krias unu maljuna frauxlino el la vagono al unu
sinjoro, kiu volas tien eniri : tie cxi estas la vagono por sinjorinoj!
--Ho! respondas la sinjoro, enirante kaj dismetante siajn pakajxojn, mi
ne estas timemulo!
_Memfarita homo_. Jes, miaj sinjoroj, predikas sinjoro A., trinkante
sian glason en gaja kolegaro, mia devizo cxiam estis : "la homo mem
devas cxion al si ellabori". Kiu mem al si helpas, al tiu ankaux Dio
helpas! La 50000 frankojn, kiujn mi posedas, neniu al mi donacis kaj
ankaux de neniu mi ilin heredis,--ne, mi mem ilin gajnis en la
loterio!
_Malfelicxa komercisto_. Juna homo, kiu en sia urbo havis nenian
okupon, venis Londonon, por sercxi helpon cxe unu sia parenco. Tiu cxi
lasta donis al li kelkan nombron da cxapoj kaj konsilis al li stari
sur la strato kaj vendi ilin. Gxoja, ke li nun povos iom perlabori, la
junulo prenis la cxapojn kaj iris kun ili sur unu homplenan straton kaj
sidigxis en unu oportuna anguleto. Vespere li revenas al la parenco, kaj
tiu cxi demandas : Nu, cxu vi multe vendis?--Ha, malgaje respondas la
junulo, ecx unu cxapon mi ne vendis!--Cxu vi al neniu proponis? kion
do vi faris la tutan tagon?--Mi tenis la cxapojn bone kasxitajn en mia
korbo, por ke la polvo ilin ne malbonigu, sed proponi al iu mi ne trovis
okazon en la dauxro de la tuta tago, cxar el la granda amaso da homoj,
kiuj pasis antaux mi, cxiuj havis jam cxapojn sur la kapoj.
_Apetito_. Kial vi petas almozojn?--Cxar mi volas mangxi, mia bona
sinjoro.--Kial do vi ne laboras?--Ha, kiam mi laboras, mi ankoraux
pli volas mangxi.
_Niatempa amo_. Mi vin amas . . .--Sed mi estas malricxa.--
Pardonu, vi ne lasis min elparoli gxis la fino . . . mi amas vin ne
tiel, por edzigxi je vi . . .--Ha, ha, ha! mi volis nur elprovi vin,
mi havas grandegan kapitalon!--Pardonu, vi tamen ne lasis min fini; mi
amas vin ne tiel, por edzigxi je vi pro via mono.
_Zorgo._ Vi estas tiel malgaja, al vi kredeble faras zorgojn viaj
kreditoroj?--Jes, miaj kreditoroj _estontaj_, cxar mi cxiam zorgas, de
kiu mi nun povos ankoraux prunti.
_Proceso._ En unu societo oni demandis pentriston, kiel oni povas la
plej reliefe prezenti du procesantojn, el kiuj unu gajnis la proceson
kaj la dua gxin perdis.--Mi pentrus la unuan en cxemizo kaj la duan
nuda, respondis la pentristo.
_El la pasintaj tempoj._ La imperiestro Pauxlo ordonis, ke cxiuj
preterveturantaj sur la strato, renkontante lin, eliru el la kalesxo
kaj donu al li la regxan honoron per saluto. Escepto ne estis farita
ankaux por sinjorinoj. Unu fojon la imperiestro rajdis promene sur la
strato en kota tago. Sur la strato montrigxas rapide veturanta kalesxo,
en kiu sidas elegante vestita sinjorino. Venante preter la imperiestro,
la veturigisto haltigas la cxevalojn, kaj la sinjorino rapide elrampas
el la kalesxo. La imperiestro, domagxante sxian ricxan veston, ekkriis :
"sidigxu!" La sinjorino ektimigita rapidas plenumi la ordonon kaj
momente sidigxas . . . sur la koton de la strato. Pauxlo rapide desaltis
de la cxevalo, alkuris al la sinjorino kaj, preninte sxin sub la brakon,
alkondukis kaj sidigis sxin en la kalesxon. Oni diras, ke al sia ordono
la imperiestro poste faris rimarkon, ke virinoj estas liberaj de tia
donado de honoro. [M. Solovjev.]
_Brava vojagxisto._ Vojagxisto, rakontante kelkajn el siaj aventuroj,
diris al la societo, ke li kaj lia servanto kurigis 50 sovagxajn
arabojn; kaj kiam tio cxi ekscitis miron, li aldonis, ke gxi ne
estas mirinda, "cxar, li diris, ni eniris, kaj ili kuris post ni."
[B. G. Jonson.]
_Du tajloroj._ Barono N., reveninte hejmen de sia somera veturado en
diversaj landoj, venigis kun si kelkajn metrojn da sxtofo por surtuto.
La sxtofo estis la plej kara, kiun li povis trovi en kompetentaj
magazenoj, kaj kompreneble gxi estis bonspeca kaj belkolora. Kiam la
barono elripozis de la vojagxo, kiun oni en tiu tempo faradis per
cxevaloj, li vokis sian konatan tajloron, por kudri la surtuton. Tiu cxi
mezuris la longecon kaj dikecon de la barono, mezuris la sxtofon, signis
per kreto unu fojon kaj duan kaj fine, kvazaux bedauxrante, diris :--
Via barona mosxto! el tiu cxi sxtofo surtuto ne povas esti eltrancxita,
cxar por gi malsuficxas ankoraux unu metro. . . . La barono, kiu sciis,
ke la sxtofo estas venigita de malproksime kaj acxeti de gxi ankoraux
metron estas preskaux io neebla, cxagrenigxis. Post kelkaj tagoj li
ekpensis kaj vokis alian, novan tajloron kaj montris al li la sxtofon.
Tiu cxi pripensis, mezuris kaj fine li promesis ellabori oportunan
surtuton. Kelkaj tagoj pasis, kaj la tajloro efektive plenumis sian
vorton : li alportis pretan surtuton suficxe vastan kaj tiel longan, ke
li devis ankoraux subtrancxi. Kun mirego la barono vestis la surtuton,
kaj gxoja li bone rekompencis la tajloron, kiu iris domen. Post kelkaj
semajnoj, en unu tago de festo, la barono, promenante sur la strato,
vidis knabon, havantan la agxon de cxirkaux sep jaroj, kiu portis
manteleton el tia sama sxtofo, kiel lia surtuto. Li ekkoleris, sed lia
miro estis pli granda, ol la kolero. Demandinte, kies estas tiu cxi
knabo, li sciigxis, ke li estas filo de la tajloro, kiu kudris lian
surtuton. Veninte domen li sendis voki tiun cxi tajloron. Tiu cxi venis,
kaj la barono diris al li :--Ke vi sxtelis pecon da sxtofo kaj ke
vi faris al via filo veston el tiu sama sxtofo, kiel mia surtuto, mi
pardonas al vi; sed diru al mi : mi ja vidas, ke de mia sxtofo ankoraux
restis, kial do mia konata tajloro, kiu bone komprenas sian laboron,
diris, ke neniel gxi povas esti suficxa por surtuto? La tajloro
rediris :--Tute simple, via barona mosxto! cxar lia filo havas jam
la agxon de dekdu jaroj." [E. Neuxmark.]
_La jugxisto de Reading._ El la anekdotoj, kiuj rakontas pri Henriko
VIII de Anglujo, estas nenia, kiu montrus lin de aminda flanko; sed
nenia estas tiel karakteriza, kiel la sekvanta. La regxo unu tagon sur
la cxaso perdis la vojon kaj venis cxirkaux tagmezo en la vilagxon
Reading. Malsata li iris al la jugxisto kaj petis mangxon kaj trinkon.
La jugxisto, kiu prenis lin por simpla gvardiano, akceptis lin kore
kaj donis al li sur la tablon bovan langon kaj krucxon da biero. La
regxo mangxis kun apetito, kaj la mastro amike rimarkis :--Mi donus
cent funtojn da sterlingoj, se bova lango povus havi por mi tian bonan
guston kiel por vi. Post paso de unu semajno la jugxisto estis vokita
Londonon kaj metita en malliberejon. En dauxro de ok tagoj li ricevadis
nur panon kaj akvon, fine la nauxan tagon oni donas al li langon de
bovo kaj krucxon da biero. La malliberulo esprimas sian miron; sed la
gardisto de la malliberejo restas muta por cxiuj liaj demandoj. Tiel
la jugxisto, ne ricevinte klarigon, komencas mangxi la langon de bovo,
kiu efektive havas por li tre bonan guston. Subite pordo malfermigxas,
kaj la regxo eniras.--Mi estis via kuracisto, diras Henriko VIII al
la surprizita jugxisto; mi sanigis vian malfortan stomakon. Pagu al mi
sekve mian honorarion de cent funtoj da sterlingoj, kiun vi mem difinis,
alie vi restos tie cxi la tutan vivon. La jugxisto pagis kaj forlasis
Londonon. Kion li pensis pri la dankemeco de la regxo, la historio al ni
ne rakontas.
_Malgrandruso kaj soldato._ Oni diras, ke la soldatoj estas sagxaj
homoj--rakontas malgrandrusa vilagxano, veninta el Kievo, kien li
iris pregxi, al siaj kunvilagxanoj--sed tio cxi estas mensogo; jen
mi donos al vi ekzemplon. Unu fojon mi iras en Kievo sur la strato;
ekvidinte tre altan domon, mi levis la kapon, rigardante gxian supron.
--Kion vi rigardas, hundinido? ekkriis alsaltinta al mi soldato.--Mi
kalkulas la korvojn, kiuj staras sur la tegmento, mi timege respondis,
kaptante la cxapon en la manon.--Kiom do vi kunkalkulis, hundinido?
li denove ekkriis.--Dek tri, mi respondis.--Pagu do tuj dek tri
rublojn, hundinido, cxar, se vi ne pagos, mi tuj vin transdonos al la
guberniestro, li kolere ekkriis. Mi estis gxoja liberigxi de li kun tia
malgranda sumo, kaj, paginte, mi forkuris, ecx ne rerigardante posten.
Sed vi pensas, ke mi kunkalkulis nur dek tri korvojn? ho, ho, mi trompis
la soldaton : mi kunkalkulis pli ol kvardek korvojn kaj pagis nur dek
tri rublojn! [N. Kusxnir.]
_Trancxanta komplimento._ A : Kiel placxas al vi mia versajxo? Ne
vere, felicxa ideo?--B : Jes, jes, la ideo estas jam per tio felicxa,
ke gxi _elsaltis_ el via kapo.
_El la historio._ A : Kial Hanibalo iris trans la Alpojn?--B : Cxar
tiam la tunelo ne estis ankoraux preta.
_En la jugxejo._ _Jugxanto_ : Kiel oni vidas el la preparaj aktoj, la
sxtelado estas via _profesio_!--_Jugxato_ : Kion do vi volas, sinjoro
jugxanto, ke mi sxteladu por _plezuro_?
_Telegrama stilo._ Juna edzino naskis filinon. La edzo volis sciigi
la patron de sia edzino pri tiu cxi fakto, aldonante, ke la fakto havis
lokon en la sepa horo matene kaj ke poste per letero li skribos pli
detale. Li telegrafas : "Hodiaux matene sepa filino naskita. Poste pli."
_La pafanto._ _Leuxtenanto_ : Ni supozu, ke la malamiko staras tie
cxi antaux la arbo. Laux la komando "tri" vi ekpafos sur la arbon. Sekve
atentu : unu--du--tri! . . . Ha, mallerta urso, vi pafis ja _preter_
la arbon!--_Rekruto_ : Nu, kion do gxi malutilas, sinjoro leuxtenanto?
Kiam la malamiko efektive venos, tiam ja certe ne cxiuj staros _antaux_
la arbo, kelkaj staros ankaux _apud_ la arbo!
_Verkistino_ :--Ha, kara Julio, se mia artikolo "Kontraux la
ornamigxamo de la virinoj" estos presita, tiam mi por la honorario tuj
acxetos al mi plusxan matenveston kun pelta cxirkauxkudro.
_Juna mastrino_ (arangxante kun la kuiristino la mangxotabelon
por vespera kolektigxo) : Por la dua mangxo ni prenos angilon!--
_Kuiristino_ : Kiom vi ordonas, ke mi prenu, sinjorino?--_Mastrino_ :
Mi pensas, ke estos suficxe cxirkaux dek metroj!
_Mastrino_ (invitante la gaston mangxi) :--Mi petas, prenu! Estu
tute kiel dome; mi amas, ke miaj gastoj estu dome!
_Frauxlino_ : Vidu, estimata sinjorino, tio cxi estas cxio, kion
ni volas! Ne vere, nun vi jam scias, kio estas la tiel nomata virina
demando?--_Sinjorino_ : Mi konas nur unu virinan demandon, kaj tiu cxi
estas : cxu li jam estas edzigita?
_Raporto._ En Londono unu krimulo devis esti mortigita. Antaux
sia morto li malsanigxis kaj oni lin sendis en la malsanulejon. Post
unu semajno la cxefa kuracisto skribis al la jugxejo : "La arestito
N. sanigxis, kaj oni povas lin mortigi sen malutilo por lia sano."
[S. B-n.]
_La sxuldo._ La malgranda Nikocxjo, promenante kun sia patrino sur
la bordo de rivero, per nesingardo tien enfalis. Unu junulo, vidinte
tion cxi, kuragxe sin jxetis en la akvon kaj eltiris la knabon. La
patrino dankas la savinton :--Ha, sinjoro! . . . mi ne scias, kiel vin
danki! . . . vi savis mian fileton! . . .--Ho, sinjorino, li rediris,
gxi ne estas inda je danko, gxi estas sxuldo de cxiu.--Ha, kion vi
diras! . . . Cxu vi estos tiel bona ankaux eltiri lian pajlan cxapon?
Jen gxi nagxas. [Malgranda poeteto.]
_Konjektemeco_. En la pafado unu soldato memvolulo neniel povis
trafi la celon. La oficiro prenas lian pafilon kaj, rigardante lin kun
riprocxo, diras :--Nu, vi estus trafema pafisto! La oficiro ekcelas.
Paf! . . . maltrafo.--Jen kiel vi pafas! Li ekcelas la duan fojon--
paf! . . . denove maltrafo.--Jen kiel vi pafas! La oficiro ekcelas la
trian fojon--paf! li trafis.--Tiel oni devas pafi, diras la oficiro,
redonante la pafilon. [Malgranda poeteto.]
_Advokato kaj kuracisto_ disputis pri tio, kiu el ili staras pli
alte. Oni demandis tiam la poeton Piron'on kaj petis lin solvi la
disputon.--La fripono iras cxiam antauxe, kaj la ekzekutisto lin
sekvas, estis la respondo.
_Jonathan Swift kaj la servanto_. La glora auxtoro de la "Vojagxoj
de Gullivero" estis granda amanto de pleuxronektoj (speco de fisxoj
= germana "Steinbutte"). Tion cxi sciis lia adoranto kaj bonfaranto,
lordo Temple, kiu ofte sendadis al li grandajn fisxojn de tiu cxi speco.
La satiristo cxiam kun plezuro ilin akceptadis, sed al la alportanta
servanto li neniam donadis trinkmonon. Tio cxi kolerigis la servanton,
kaj, kiam li unu fojon denove devis iri al Swift, por alporti al li
grandan pleuxronekton, li montris sian nekontentecon iom maldelikate.
Tuj Swift levigxis, sidigis la servanton sur sian segxon kaj diris :
--Mia amiko, vi ne scias, kiel oni devas plenumi komision; mi montros
gxin al vi. Swift prenis la pleuxronekton kaj alpasxis malrapide kaj
respektege al la servanto.--Mia sinjoro, li diris, salutas vin kaj
petas vin, sinjoro Dekano, akcepti tiun cxi malgrandan donacon. Nun
la servanto sin levis kaj respondis :--Mi petas tre kore danki vian
sinjoron. Kun tiuj cxi vortoj li metis la manon en la posxon, eltiris
duonon da krono kaj premis gxin al Jonathan Swift en la manon.--
Goddam! ekkriis tiu cxi, vi estas pli sagxa, ol mi pensis. Mi rimarkos
al mi la instruon kaj jam pli ne forgesos pri la trinkmono.
_Kiam Swift_ prenadis novajn servantinojn, li cxiam diradis al ili,
ke ili en lia domo devas antaux cxio observadi du aferojn : unue,
fermi post si la pordon, kiam ili venas en cxambron, kaj due--denove
fermi la pordon, kiam ili eliras. Unu fojon unu servantino petis de
li la permeson iri al la festo de edzigxo de sxia fratino.--Tre
volonte, diris Swift, mi ecx donos al vi cxevalon kaj servanton por
akompani, kaj vi povas ambaux kune veturi. Tute ekster si de gxojo,
la servantino, elirante, lasis la pordon ne fermita. Kvaronon da horo
post ilia forveturo Swift ordonis seli alian cxevalon kaj sendis sur
gxi rapide alian servanton kun la ordono revenigi ilin. Tiu cxi trovis
ilin en la mezo de vojo, kaj cxu ili volis aux ne--ili devis veturi
returne. Tute depremita, la knabino eniris en la cxambron de sia sinjoro
kaj demandis, kion li ordonos.--Nenion pli ol nur ke vi fermu post vi
la pordon, li diris kaj lasis sxin post tio cxi denove forveturi.
_Cxe tagmangxo_.--Mirinde! mi neniam povas mangxi bonan pecon da
meleagro . . .--Kial do? cxu vi havas tian strangan stomakon?--Ne,
sed cxar mia edzino gxin cxiam formangxas.
_En klubo_.--Pardonu, sinjoro, cxu ne kun sinjoro Fredo mi havas la
honoron paroli?--Ne.--Mi tiel ankaux tuj pensis al mi! Vi ne estas
ecx simila je sinjoro Fredo.
_Instruita mimikisto_. En la tempo de la servuta rajto S. Peterburgon
alveturis unu instruita mimikisto, kiu publike anoncis, ke li povas per
diversaj signoj de manoj paroladi ne sole pri ordinaraj objektoj de la
cxiutaga vivo, sed ecx pri objektoj de filozofio, kaj li fanfaronis,
ke neniu povos kun li ecx iom interparoli. En tiu sama tempo en
S. Peterburgo estis iu bienhavanto kun sia servutulo. Eksciinte pri la
anonco de la mimikisto, la bienhavanto sendis al li sian servanton,
al kiu li ordonis nepre paroli kun la mimikisto. Tiu venis.--Cxu vi
efektive povas libere paroli per mimiko? oni demandis la vilagxanon.
--Mi ecx ne scias, kio gxi estas "per mimiko", li respondis. Je tiu
cxi respondo cxiuj multe ridis, tamen oni klarigis al la vilagxano, ke
"paroli per mimiko" estas tio sama, kio "paroli per signoj de manoj".--
Ha, mi komprenas! diris la vilagxano, per manoj . . . per manoj mi povas
paroli tre bone : mi tiel ofte parolas, cxar mi havas mutan fraton.
--Kiam la instruitulo eksciis, kun kiu li devos paroli per mimiko,
li forte ekridis kaj antaux atestantoj promesis doni al la vilagxano
tricent rublojn, se li efektive povos klarigxadi per mimiko aux almenaux
ion kompreni el tio, kion li, instruitulo, al li parolos; tiun cxi
promeson la instruitulo konsentis ecx doni per skribo. La bienhavanto,
al kiu apartenis la nova mimikisto, ankaux promesis doni al li plenan
liberon kaj dudek orajn monerojn, se li komprenigxos kun la instruitulo
per mimiko.--Sed se vi ne povos interparoli, vi ricevos dudek kvin
bastonojn, aldonis la bienhavanto, cxu vi volas aux ne?--Jes, mi
konsentas kun plezuro, respondis la vilagxano. Kaj jen en difinita
horo la du mimikistoj eniris en la salonon kaj sidigxis unu kontraux
la dua. Tie cxi ankaux sidis multegaj atestantoj, kun sciemo atendante
la interesan paroladon. La instruitulo komencis la unua. Dezirante
provi la scion de la vilagxano, li montris al li unu fingron (tio cxi
en la mimiko de la instruitulo devis signifi : "Dio estas unu"). La
vilagxano, respondante, montris du fingrojn. La instruitulo ekmiris, sed
li pensis, ke tio cxi estas simpla okazeco. Li montris al la vilagxano
manplaton (signo de regno); la vilagxano tuj montris al li pugnon.
La instruitulo kaj cxiuj alestantoj estis tre mirigitaj, precipe la
instruitulo. Li rugxigxis de cxagreno kaj kun kolero li montris supren
kaj malsupren (tio cxi signifas : "Dio estas en la cxielo kaj sur la
tero"). Cxiuj ekrigardis la vilagxanon. Li en tiu sama minuto eltiris
antauxen la manojn kaj faris signon, kvazaux li ion trenas. Cxiuj
estis senfine mirigitaj, la instruitulo ecx eksaltis; li sentis sin
mortigita! Li rapide elprenis el la posxo monujon kaj tuj elkalkulis
al la vilagxano tricent rublojn, kiujn lia kunparolanto prenis kaj
trankvile kasxis en sian posxon. Neniu komprenis, pri kio parolis la
mimikistoj, kaj tial oni decidis demandi aparte la instruitulon kaj
la vilagxanon, pri kio ili interparolis. Antauxe estis forigita la
vilagxano. Tre ekinteresitaj, la alestantoj kun sciemo kaj malpacienco
atendis, kion diros la instruitulo. Tiu cxi rapidis trankviligi ilian
malpaciencon :--Mi neniam ankoraux renkontis homon, kiu povus tiel
libere klarigxi per mimiko! Mi mem tre ofte pensas, antaux ol mi ion
diras, kvankam mi lernis tiun cxi malfacilan sciencon preskaux tridek
jarojn! Tio cxi estas tre mirinda! simpla, tute ne instruita vilagxano,
kaj tiel libere respondas per mimiko tiajn pure filozofiajn demandojn!
Tre mirinde, tre mirinde!--Sed diru do al ni, sinjoro, pri kio vi
interparolis?--Vidu, sinjoroj : unue, en la komenco de la parolado,
mi diris al la vilagxano, ke Dio estas unu. Li al mi respondis, ke Dio
estas kvankam unu, sed Li tamen estas duobla, cxar Li estas samtempe Dio
kaj homo. Tiun cxi ideon la vilagxano esprimis per signo de du fingroj.
Mi pensis, ke li okaze respondis al mi vere. Tial mi sxangxis la temon
de la parolado, kaj mi montris al li manplaton, esprimante per tiu cxi
signo, ke Rusujo estas bonkonstruita regno,--kaj li respondis al mi,
ke Rusujo estas regno unupotenca kaj estas sub la sceptro de Imperiestro
(pugno signifas sceptron). Tiam mi ree min turnis al la unua temo, kaj
montrinte supren kaj malsupren, mi diris per tiu cxi signo, ke Dio estas
en la cxielo kaj sur la tero; kaj li flnis mian penson, dirante, ke Dio
estas cxie. Cxio tio cxi min konvinkis, ke tiu cxi simpla vilagxano, tiu
cxi malklerulo, tute libere povas paroli per mimiko, kaj mi antaux li
min klinas.--Oni vokis la vilagxanon kaj ankaux lin petis rakonti, pri
kio li parolis kun la instruitulo. "Ni preskaux nenion parolis, diris la
vilagxano; ni nur minacis unu al la dua : li al mi, kaj mi al li. Mi,
estimataj sinjoroj, povas tute bone paroli per signoj de manoj, cxar mi
havas mutan fraton, kun kiu mi cxiam tiel interparolas. Tiu cxi sinjoro
(li montris la mimikiston) montris al mi fingron, kaj mi tuj komprenis,
ke li volas al mi elpiki okulon; kaj mi respondis, ke mi povas elpiki
al li ecx ambaux okulojn (du fingroj). La sinjoro kredeble ekkoleris
pro tiu cxi respondo kaj diris al mi, ke li donos al mi survangon
(manplato); kaj mi respondis, ke mi mem preferas pugnon, kiu iafoje tre
bone efikas. Tiam la sinjoro, tute ekkolerinte kaj dezirante kredeble
min timigi, diris, ke li min supren levos kaj poste jxetos al la tero.
Mi respondis al li, ke se li provus tion cxi fari, mi prenus lin per
la haroj kaj trenus sur la planko. Tio cxi estas cxio, pri kio ni
parolis". En la salono eksonis lauxta ridego de cxiuj alestantoj, kaj la
malfelicxa instruita mimikisto tute ne sciis, kion fari : tre konfuzita,
li nur mordis la lipojn kaj silentis. En tiu cxi sama tago li forveturis
el S. Peterburgo. [V. Devjatnin.]
_Profesoro_ de zoologio N. tre ne amis, kiam la studentoj malfruis
al la komenco de la lekcio kaj tiam, interrompante sian legadon, li
cxiam esprimadis sian malplezuron al la malfruinta studento. Unu fojon,
kiam la profesoro legis pri cxevalo, eniris en la legejon iu malfruinta
studento. Al la miro de la studentoj, kontraux sia kutimo la profesoro
nenion diris al la studento kaj dauxrigis sian legadon. Fininte la
legadon pri cxevalo, li diris :--Nun, sinjoroj, post la "cxevalo"
ni transiru al la "azeno", kaj, turninte sin al la malfruinta, li
diris : Mi petas, sidigxu.--Ne maltrankviligu vin, sinjoro profesoro,
respondis la studento, mi povas auxskulti azenon ankaux starante.
[A. Gruenfeld.]
_Inter bopatroj_. Cxu vi estas kontenta je via nova bofilo?--Ho, ne
forte, mi faris tre malbonan elekton.--Per kio?--Vidu, mia kara, li
ne povas trinki, li ne scias ludi kartojn, kaj al cxio li havas ankoraux
mirindan talenton de parolado.--Kion do vi volas? mi vin ne komprenas!
Tio cxi estas ja cxiuj nur tre bonaj ecoj!--Sed vidu : li ne povas
trinki kaj trinkas, li ne scias ludi kartojn kaj ludas; se li ne estus
granda parolanto, tiam mi sola scius, ke li estas malsagxa,--nun la
tuta mondo tion cxi scias.
_Avarulo_, elirante el la pregxejo, kie la pastro parolis pri
bonfarado, diris :--La prediko tiel min tusxis, ke mi mem estas preta
peti almozojn. [P. Kocxergov].
_Gradeco de riprocxoj_. La ministro diris al la direktoro : La opero
iris tre bone, nur la hxoroj lasis ion por deziri.--La direktoro
iras al la regxisoro :--Sinjoro regxisoro, mi havas kauxzon esti
nekontenta je la hxoro; mankas al gxi energio; mirinde estus, se lia
ministra mosxto ne akceptus gxin de malbona flanko. La regxisoro iras
al la kapelestro :--Sinjoro kapelestro, mi devas diri al vi, ke la
hxoroj estis hodiaux ekstreme malbonaj, tiel malbonaj, ke mi timis la
falon de la opero. Mi vin petas, observu, ke gxi estonte iru pli bone.
La ministro severe punos. La kapelestro rapidas al la direktanto de
la hxoroj.--La hxoroj estis hodiaux absolute abomenaj. Unu rapidas,
alia restas, unu kantas tro alte, alia tro malalte, tute kiel strataj
buboj. La regxisoro orde vin regalos kaj bone faros. La sekvantan tagon
la direktanto, alestante cxe la provo de la hxoranoj, diras :--Vi
kriegis hieraux kiel brutaro; estas honto kaj abomeno! Cxu vi ne havas
orelojn, ne havas ideon pri takto, ke vi kantas kiel sovagxuloj? Mi
miras, kial la kapelestro ne jxetis al vi la notojn en la vizagxojn kaj
ne forpelis cxiujn al la diablo! Mi ripetas, vi kantis kiel brutaro, kaj
se tiel okazos ankoraux unu fojon, mi vin cxiujn dispelos kiel bestojn!
[P. Kocxergov.]
_Francisko I_, regxo de Francujo vizitis la papon Leonon X. La regxo,
mirigita de la lukso de la kortego de la papo, diris, ke laux la rakonto
de la biblio la religiaj kondukantoj vivis malricxe kaj simple.--
Vero, respondis la papo, sed tio cxi estis tiam, kiam la regxoj pasxtis
brutarojn. [P. Kocxergov.]
_Kion oni amas plej multe_? Havante unu jaron--sian nutristinon;
kvin jarojn--la patrineton; dek jarojn--la lernan libertempon;
dekses jarojn--la liberecon; dudek jarojn--sian amatinon; tridek
jarojn--sian edzinon; kvardek jarojn--siajn infanojn; sesdek jarojn
--sian oportunecon; en cxiuj tempoj--sin mem. [K. O. S--m.]
_Senkulpigxo. Sinjorino_, forlasante sian servantinon : Jes, mi
bedauxras, sed mi ne povas repreni el via serva libro mian ateston pri
via nepuremeco. Rigardu do mem ekzemple la malpurajxon de musxoj tie cxi
en la angulo.--_Servantino_ : Tio cxi ja estas ne mia kulpo! tiu cxi
malpurajxo jam estis, kiam mi antaux jaro komencis mian servadon cxe vi.
_La legxisto_ : Despota urbestro ofendis unu urbanon. La urbano
rakontis sian malfelicxon al unu el siaj konatoj, kiu pretendis, ke
li estas granda konanto de la legxoj. Indigne ekkriis la konato :--
Kiel li kuragxis tion cxi fari! mi tuj iros al la urbestro kaj montros
al li, ke li ne konas la legxojn, kaj mi devigos lin, ke li sur la
genuoj petu de vi pardonon! Ili ambaux iris al la urbestro; la legxisto
eniris en la logxejon, la ofendito jam preparadis sin, kiel li akceptos
la pardonpetantan urbestron, tamen li ne estis suficxe kuragxa kaj
restis post la pordo. Post kelkaj minutoj la kuragxulo eliras.--Nu,
kia rezultato? demandis la atendanta.--Ha, respondis la kuragxulo,
mi tute ne atendis, ke li estos tia maldelikatulo! Prezentu al vi,
kiam mi komencis mian riprocxan parolon, li tuj volis doni al mi du
survangojn!--Kiel vi scias, ke li volis tion cxi fari?--Se li ne
volus, li ja tion cxi ne farus, kaj se li faris, tio cxi ja montras
tute sendube, ke li tion cxi volis.--Kaj vi silentis?--Enirinte
al li, mi forgesis lin bone titoli, kaj ekzistas legxo, ke se oni iun
salutas per pli malalta titolo, ol li havas, li havas la rajton doni
al vi tri survangojn.--Sed vi ja ricevis nur du!--Ha, mi forgesis;
vidu, ekzistas legxo, ke se la punata falas sur la teron, li jam pli da
survangoj ne devas ricevi.--Kial do vi ne falis sur la teron tuj post
la unua survango?--Ekzistas alia legxo, ke tiel longe, kiel oni cxe la
survangoj havas ankoraux la forton stari sur la piedoj, oni devas stari.
--Kaj kio estos kun mia ofendo?--Iru mem kaj provu sxovi al li en la
manon kelkan sumon da mono, eble li al vi pardonos. Mi nenion kun li
povas fari, cxar mi vidas, ke li mem scias cxiujn legxojn parkere kaj
havas ilin cxiam sub la mano.
_La inkujo_ : Knabo acxetis boteleton da inko kaj rapidis domen. En
la mezo de la strato la inkujo elfalis el lia mano kaj rompigxis kaj
la tuta inko elversxigxis sur la teron. Konfuzite la knabo staras kaj
malgaje rigardas la elversxitan inkon.--Nu, kion vi staras, mia knabo?
diris unu preteriranto; vi jam elskribis la tutan inkon kaj nun vi povas
trankvilo iri domen!
_Principo. Luigantino de cxambro_ : Antaux ol vi enlogxigxas en
mian cxambron, mi devas al vi rimarki, ke mi amas, ke oni akurate pagu
la luan pagon.--_Studento_ : Tio cxi estas ankaux mia principo; aux
akurate, aux tute ne!
_Malbona memoro_. De kio vi havas tian embarasan mienon?--Ha,
prezentu al vi mian teruran situacion : mi petis hieraux frauxlinon
Marion pri sxia mano kaj mi ne memoras, kion sxi al mi respondis : jes
aux ne. . . .
_Neniom malhelpas_. Sinjoro venas domen laca kaj malsata. Lia
sesdekjara kuiristino donas al li la tagmangxon, kiu estas preparita tre
malbone.--_Sinjoro_ : Auxskultu, Antonino, diru al mi malkasxe, kial
vi ne prenas oficon de nutristino? gxi estas ja multe pli enspeza, ol la
ofico de kuiristino.--_Kuiristino_ : Ha, sinjoro, vi sxercas! Kiel do
gxi estus ebla? cxu mi povus nun esti nutristino?--_Sinjoro_ : Neniom
malhelpas! Kuiristino vi ja ankaux tute ne povas esti kaj tamen estas!
_Bonigo. Fiancxino_ : Diru, cxu estas vero tio, kion mia patrino al
mi diris?--_Fiancxo_ : Kion do?--_Fiancxino_ : Ke vi edzigxas je
mi, cxar mi poste havos grandan sumon da mono.--_Fiancxo_ : Sed mia
infano, kontrauxe! estus al mi ecx pli agrable, se vi gxin havus jam
nun.
_Tro granda postulo_.--For! al sanaj kaj fortaj mi almozon ne
donas.--Kiel vi volas; pro viaj kelkaj centimoj mi al mi piedon ne
rompos.
_Teruraj infanoj_ : Onklino parolas kun malgranda nevo, kiu jxus
venis el la lernejo.--Nu, cxu vi lernis aritmetikon?--Certe!--Kion
do vi lernis?--Deprenadon.--Aha! sekve se mi diros al vi, en kiu
jaro mi naskigxis, cxu vi povos diri, kian agxon mi havas?--Oho! tiajn
grandajn nombrojn ni en la lernejo ankoraux ne lernis.
_Mirindajxo en la medicino_. En unu societo oni parolis pri medicino.
Unu el la alestantoj diris, ke la unua montrilo en la plej multaj
malsanoj estas la lango kaj se la lango estas kovrita, tio cxi jam
montras, ke la homo ne estas sana.--Kaj tamen, rimarkis alia, mi konas
unu sinjorinon, kies lango cxiam estas kovrita per tre dika tavolo da
cxikanoj kaj kalumnioj kaj sxi tamen estas tute sana.
_Ne volonte. Jugxanto_ : Viaj respondoj estas cxiuj fonditaj sur
plena vereco?--_Jugxato_ : Vorto post vorto, Via mosxto! ke mi mortu,
se mi iom mensogas!--_Jugxanto_ : Sekve vi estas preta ankaux jxuri
pri ili?--_Jugxato_ : Hm . . . ne tre volonte, sinjoro.
_Neprospera aludo_. Kara edzo, la kuracisto diras, ke mi bezonas min
distri, vidi aliajn vizagxojn cxirkaux mi . . .--Nu, en tia okazo mi
tuj forlasos vian servantaron kaj dungos aliajn.
_Naive_ : La somerlogxo, kiun mi luigas, sin trovas, kiel vi vidas,
apud la arbaro mem. La odoron de la abioj vi havos cxiam en la cxambro.
Provu nur la odoron! Belega, ravanta! Kaj kiel saniga! Cxu vi eble
havas iun malsanan je la brusto en via estimata familio?--Ne!--Ha,
efektiva domagxo!
_Malegala legado_. Patrineto, mi ricevis leteron de sinjoro Roberto,
li petas mian manon; cxu vi permesas, ke mi gxin donu al li?--Sinjoro
Roberto? Ho, mia naiva, cxu vi bone komprenas la dezirojn de sinjoro
Roberto?--Legu do mem, patrineto, kion li skribas : "Frauxlino, donacu
al mi vian manon! mi povas vivi nur por vi! Per floroj kaj baloj mi
plenigos vian tutan vivon! Kun via kiso mi iros al la fino de la mondo!"
--Ha, ha, ha! sed vi ja tute ne bone legis la leteron! Rigardu, kion li
skribas : Frauxlino, donacu al mi vian monon! mi povas vivi nur per vi!
Per ploroj kaj batoj mi plenigos vian tutan vivon! Kun via kaso mi iros
al la fino de la mondo!"
_Napoleono III kaj Benedetti._ Napoleono III ofte mokadis siajn
korteganojn. Tiel li diradis al Benedetti, lia konata ambasadoro, ke li
havas bovan vizagxon.--Mi ne scias, Via Imperiestra Mosxto, respondis
unu fojon Benedetti al tiela sxerco, cxu mi efektive havas vizagxon
de bovo, sed mi tre bone scias, ke mi multajn fojojn prezentadis vian
personon, kaj cxiam kun tiu cxi sama vizagxo, kiun mi nun havas.
[I. Lojko.]
_Neantauxvidita respondo._ Unu provincano, veninte Romon, turnis
al si la atenton de cxiuj per frapanta simileco kun la imperiestro
Auxgusto. Tiu cxi ordonis, ke oni alkonduku al li la similulon kaj,
rigardante lin atente, li diris :--Junulo, cxu via patrino neniam
estis en Romo?--Ne, Sinjoro, respondis la provincano, sed mia patro
ofte tie cxi estadis. [I. Lojko.]
_Kulereto._ En bona restoracio estas granda amaso da homoj, kiuj
mangxas kaj trinkas. Apud du tabletoj, proksime de la enirejo, sidas
du sinjoroj : unu jam nejuna kun friponeta vizagxo; antaux li sur la
tablo staras malplena glaseto kaj telero kun duono da pantrancxo kun
sxinko; la dua--juna homo, dande vestista, videble jxus sidigxinta
apud la tableto; li detiris siajn sxamajn gantojn kaj disbutonumas la
superveston. La nejuna sinjoro legas gazeton kaj de post gxi li de
tempo al tempo cxirkauxrigardas la publikon.--Servanto! vokas la juna
dando : tason da kafo kaj pastecxeton! Post kelkaj minutoj la servanto
alportis. La juna homo komencas trinki la kafon, rigardas cxirkauxen
sur cxiuj flankoj kaj subite kasxas la kulereton de sia kafo en la
posxon. Tion cxi rimarkis la maljuna sinjoro. Li vokas la servanton.
Tiu cxi aperas.--Tason da kafo kaj pastecxeton! La postulitajxo
estas alportita. La sinjoro mangxas.--Se vi volas, mi montros al vi
jxonglon, li diras al la servanto, alvokinte lin. La servanto ridetas.
--Rigardu : cxu tio cxi estas kulereto?--Jes, sinjoro.--Kie do
gxi estas nun? demandis la sinjoro, rapide kasxante la kulereton en
la posxon.--En via posxo.--Ne, ne en mia, sed en la posxo de tiu
cxi juna sinjoro. La servanto senvole returnas sin al la dando. Tiu
cxi suprensaltas.--Volu, sinjoro, elpreni la kulereton el via posxo,
turnas sin al li la nejuna homo. Vole-ne-vole la dando ensxovas la
manon en la posxon kaj eltiras la kulereton.--Nu, vi estas vera
jxonglisto, li rimarkas konfuzite.--Jes. Prenu por la kafo; la brando
estas pagita, diras la jxonglisto, jxetante moneron sur la tablon, kaj
forigxas, akompanata per salutoj de la mirigita servanto kaj forportante
la kasxitan kulereton. [I. Lojko.]
_La poeto Pope._ La angla regxo, vidinte unu fojon sur la strato
Pope'on, konatan poeton, sed gxibulon, diris al sia sekvantaro :--Mi
volus scii, por kio tauxgas tiu cxi hometo, kiu iras tiel malrekte. Pope
auxdis tiujn cxi vortojn kaj, turninte sin al la regxo, li ekkriis : Por
igi vin rekte iradi. [I. Lojko.]
_Frideriko la Granda_ amis disputojn kaj havis la kutimon fini ilin
per ekbato de piedo en la genuon de la kundisputanto. Unu fojon, havante
fortan deziron disputi, li demandis unu korteganon, kial li ne diras al
li sian veran opinion.--Estas maloportune, respondis tiu cxi, diri
siajn opiniojn al regxo, kiu havas tiajn fortikajn konvinkojn kaj tiajn
solidajn botojn. [N. B.]
_Unu generalo_ demandis unu junan soldaton, cxu estas suficxa por
li la porcio da pano, kiun li cxiutage ricevas.--Jes, Via Generala
Mosxto.--Kaj eble io ankoraux restas?--Jes, Via Generala Mosxto.--
Kion do vi faras kun la restajxo?--Mi gxin formangxas, Via Generala
Mosxto. [N. B.]
_Rusa oficiro_, ricevinte de unu alilandulo elvokon al duelo,
sendis al li kiel sekundanton unu sian kolegon. Oni prezentas al li la
sekundanton de la kontrauxa flanko, malgrandan kaj tre dikan homon.
--Cxu vi scias nian kutimon, demandis la lasta, ke se la batalantoj
maltrafas, la sekundantoj devas batali?--Mi konsentas, respondis
la oficiro.--Sed cxu vi scias, dauxrigis la dika sekundanto, ke mi
je dudek kvin pasxoj trafas en kvinkopekan moneron?--Mi ne scias,
respondis la oficiro, cxu mi trafos en tia interspaco en kvinkopekon,
sed en tian ventregon, kiel via, mi trafos sendube. [N. B.]
_Malricxa sagxulo_ tagmangxis cxe avara ricxulo. La avarulo forsxovis
la panon sur la tablo tiel malproksimen, ke la malricxa gasto ne povis
gxin atingi. Ne estante ankoraux kontenta de tio cxi kaj volante pli
cxagreni sian gaston, la avarulo turnis sin al li :--Mi auxdis, ke vi
estas tre sagxa homo, sed mi vidas, ke vi estas nelaborema : vi volas,
ke aliaj laboru, dum vi mem sidas sur ili kiel parazito kaj mangxas kaj
vestas vin per fremda kosto. Se, kontrauxe, vi estus laborema, vi povus
farigxi io, ekzemple cxe mi kaj miaj komercoj.--Ne, mia bonfarema,
respondis la sagxulo, kontrauxe : mi volus io farigxi cxe vi, sed vi
ne permesas al mi. . . .--Klarigu vin, diris la avarulo, cxar mi vin
ne komprenas.--Tute simple, kun sarkasma rideto sur la lipoj respondis
la sagxulo : mi volis cxe vi farigxi sata, sed vi ne permesas al mi.
[N. Kusxnir.]
_Kontraux la germana legxo pri la drinkemeco_ kelkaj gajaj filoj de
la Marburga universitato en unu nokto faris al si la plezuron skribi
per kreto sur la nigra tabulo de la universitata domo la sekvantan
sentencon :--Kiu bone drinkas, tiu bone dormas; kiu bone dormas, tiu
ne pekas; kiu ne pekas, estas bona homo; sekve : kiu bone drinkas, estas
bona homo! Kian grandegan gajecon tiu cxi sentenco la sekvantan matenon
elvokis cxe la studentoj, oni facile povas al si prezenti. [K. Huebert.]
_Oni demandis_ la filozofon Malebranche pri la kauxzo de la suferoj
de la bestoj.--Ke la homoj suferas, tio cxi estas komprenebla : Adamo
mangxis la malpermesitan frukton; sed por kio suferas la bestoj?--Eble
ili mangxis malpermesitan fojnon, respondis Malebranche. [N. B.]
_Jubilea telegramo._ Mallongan tempon post la 25-jara jubileo
de la tago de apero de "Guberniaj Skizoj" de la rusa satiristo
Sxcxedrin-Saltikov havis lokon la cxiujara kolega tagmangxo de la
studentoj de la N...a universitato. Unu el la alestantoj proponis,
ke oni esprimu al la talenta satiristo la studentan gratulon je la
pasinta jubileo. Lia ideo estis unuvocxe akceptita kaj tuj estis
kunmetita telegramo kun konvena teksto kaj kun la komuna subskribo :
"Cxiujare-tagmangxantaj studentoj." Post unu horo de Sxcxedrin venis
respondo : "Dankas! Cxiutage tagmangxanta Sxcxedrin."
_Fortaj konvinkoj._ Kiam Napoleono I forlasis la insulon Elbo kaj
aliradis al Parizo, la Pariza gazeto "Moniteur" per la sekvantaj
esprimoj sciigis pri tio cxi siajn legantojn : (tago 1) : _La malbenita
hommangxanto_ eliris el sia nesto; (tago 2) : _La korsika diablo_
forlasis la sxipon en la golfo Jxuano; (tago 3) : _La tigro_ alvenis al
Gano; (tago 4) : _La monstro_ pasigis la nokton en Grenoblo; (tago 5) :
_La tirano_ trairis tra Liono; (tago 6) : _La uzurpatoron_ oni vidis
en 60 mejloj de la cxefurbo; (tago 7) : _Napoleono_ estos morgaux apud
niaj fortikajxoj; (tago 8) : _La imperiestro_ venis al Fonteneblo; (tago
9) : _Lia Imperiestra Mosxto_ enpasxis hieraux en la palacon Tuilerian,
cxirkauxita de siaj fidelaj regatoj.
_Inter geedzoj._--La diablo prenu tian ordon! cxiun fojon, kiam mi
volas vesti novan cxemizon, gxi cxiam estas sen butonoj!--Kiel vi ne
hontas, grandagxa viro, tiel brui pro kelkaj mankantaj butonoj! Rigardu
la infanojn : cxe ili la tutaj vestoj estas dissxiritaj, kaj ili ne
diras ecx unu vorton.
_Solvita problemo._ Unu fojon la glora Buffon invitis al tagmangxo
kelkajn aliajn naturistojn. Post la tagmangxo la societo deiris en
la gxardenon. Estis ankoraux suficxe varmege, malgraux ke la suno
staris jam suficxe malalte. En la gxardeno turnis sur sin la atenton
staranta sur postumento vitra globo, kion oni ofte vidas en gxardenoj.
Iu, metinte sur gxin la manon, trovis, ke per ia strangeco gxi estas
sur la ombra flanko multe pli varma, ol sur la suna. Li tuj komunikis
sian eltrovon al sia najbaro. Unu post la alia cxiuj komencis metadi
la manojn sur la globon kaj trovis, ke la dirita estas vero. Cxiuj
kolektigxis cxirkaux la vitra globo, kaj komencigxis alte scienca
interparolo; cxiu, por klarigi la fenomenon, elpensis sian teorion : unu
supozis engluton de la radioj de varmeco, alia montris la liberigxon
de kasxita varmelemento, tria klarigis cxion per rebato de la radioj.
Kion unu ne sciis, tion plenigis la alia, kaj fine, apogante sin sur la
legxoj de la naturo, ili venis al la konkludo, ke la apero estas tute
natura kaj ke alie ne povas esti. Buffon, kiu ne volis ankoraux esprimi
sian opinion pri tiu cxi apero, alvokis la gxardeniston kaj demandis :
--Nu, mia kara, diru, kial la globo sur la ombra flanko estas pli
varma, ol sur la flanko turnita al la suno?--Kial? respondis la
gxardenisto, tial, cxar mi jxus turnis la globon, por ke tiu gxia flanko
ne tro varmigxu. [M. Solovjev.]
_Unu virino_ plendis al kapitano, ke sxi estas cxirkauxrabita de liaj
soldatoj.--Cxu ili cxion forportis? demandis la kapitano.--Ne, ili
restigis ion.--Nu, sekve tio cxi ne estis miaj soldatoj; miaj prenas
cxion.
_La imperiestrino Katerino_ sonoras kaj neniu el sxiaj servantoj
venas. Sxi iras el la kabineto en la vestejon kaj pli malproksimen, kaj
fine en unu el la lastaj cxambroj sxi vidas, ke la hejtisto fervore
ligas maldikan pakajxon. Ekvidinte la imperiestrinon, li paligxis kaj
jxetis sin antaux sxi sur la genuojn.--Kio estas? sxi demandis.--
Pardonu min, Via Imperiestra Mosxto!--Kion do vi faris?--Jen, kara
regxino, mia valizo estas plena de diversaj bonaj objektoj el la palaco
de Via Mosxto. Tie cxi sin trovas rostajxo, kukajxo, kelkaj boteletoj
da biero kaj kelkaj funtoj da bombonoj por miaj infanetoj. Mi dejxoris
mian semajnon, kaj nun mi iras hejmen,--Tra kie do vi volas eliri?--
Jen tie, per tiu sxtuparo.--Ne, tie ne iru; tie eble renkontos vin la
cxefo de la palaco; kaj mi timas, ke tiam viaj infanoj nenion ricevos.
Prenu do vian pakajxon kaj iru post mi. Sxi elkodukis lin tra la salonoj
sur alian sxtuparon kaj, malferminte mem la pordon, diris :--Nu, nun
iru kun Dio.
_La advokato de ratoj_. Chassie, unu el la plej gloraj juristoj de
Francujo kaj poste prezidanto de la parlamento en la Provenco, fondis
sian gloron per tio, ke li en la jaro 1522 elpasxis kiel advokato de
ratoj. Oni devas scii, ke en la fino de la mezaj centjaroj regis la
malsagxo, ke la regxa prokuroro ecx bestojn tiradis al jugxo. Tio
cxi havis lokon kun la ratoj en la dirita jaro; ili estis invititaj
al la jugxejo, por pravigi sin kontraux la plendoj, levitaj kontraux
ili. Kompreneble ili ne venis, kaj cxiu pensis, ke oni jugxos ilin en
foresto, kiam subite Chassie aperis kiel ilia defendanto kaj diris, ke
liaj klientoj ne estis invititaj en legxa ordo.--Kaj kiel oni tion cxi
povas fari? demandis la prokuroro; kaj kun sxajna seriozeco la advokato
respondis :--Oni albatu la inviton al la pordoj de la pregxejoj, sed
oni forgesu nenian lokon, oni ankaux ensxlosu ie la katojn, la terurajn
malamikojn de miaj klientoj, por ke la vojoj farigxu liberaj, kaj oni
bone klarigu al la katoj, ke ili estos severe punataj, se ili malgraux
la malpermeso pekos kontraux la libereco de la vojoj.--Tio cxi estas
ja neebla, ekkriis la prokuroro.--En tia okazo mi esprimas proteston
kontraux cxia farita jugxa decido, respondis Chassie kaj forlasis
triumfe la salonon de jugxo. De tiu momento lia gloro estis fondita; la
tuta Francujo penadis en okazo de bezono ricevi lin kiel advokaton.
_Sur balo._--Invitu al valso tiun frauxlinon, kiun vi tie vidas.--
Kun granda plezuro, frauxlino! Tio cxi estas kredeble via amikino?--
Ne, kontrauxe, sinjoro : tio cxi estas mia plej granda malamikino, kaj
vi almenaux plene batos al sxi la piedojn.
_Mirindajxoj._ Okaze kunvenis kvar sinjoroj, grandaj majstroj kaj
amantoj de mensogado. Longan tempon ili sidis silente, fine unu diras :
--Cxu vi auxdis, kian sukceson havis Aramburo? Mi mem vidis, ke en la
teatro estis tiel malvaste, ke oni ne povis aplauxdi en horizontala
direkto, sed aplauxdis en vertikala.--Tre povas esti, diris la dua;
kaj mi unu fojon estis en teatro, kaj prezentu al vi, tie estis tiel
plenege, ke oni ne povis ridi en horizontala direkto, sed ridis en
vertikala. . . .--Cxio cxi estas malvera, diris la tria; sed jen mi,
kiam mi estis en Afriko, vidis negron tiel nigran, ke oni bezonis, por
lin rigardi, ekbruligi kandelon.--Nu, tio cxi ankaux estas malvera,
diris la kvara; sed jen mi, kiam mi estis en Anglujo, mi vidis tiel
maldikan frauxlinon, ke sxi bezonis du fojojn eniri la cxambron, por ke
oni povu sxin rimarki. [M. Solovjev.]
_Severa bibliotekisto._ Cxiu el la regimentoj, kiuj staras en Parizo,
posedas propran bibliotekon, kies gardisto estas ordinare ia maljuna
suboficiro, kiu estas multe pli kompetenta en aferoj militaj, ol en
literaturo. Unu leuxtenanto de la maristaro sendis unu fojon en tian
bibliotekon sian servanton kun la komisio, ke li alportu al li el la
biblioteko la 9-an volumon de la vortaro de Larousse (kun la literoj
I, J, K). Post unu horo la soldato alportas al li la volumon unuan,
raportante al li, ke la bibliotekisto ne povis doni la nauxan volumon
al persono, kiu ne legis la ok unuajn, kaj ke, traleginte tiujn cxi, la
leuxtenanto ricevos tion, kion li deziras.
_La Filo_. Malricxa hebreo volis kristanigxi. La pastro instruis
lin pri la pregxo, sed lia penado restis vana, cxar la hebreo estis
tre malinteligenta.--Nu, mia filo, se vi morgaux scios fari senerare
la signon de la kruco, vi ricevos de mi sakon da terpomoj.--En la
sekvanta tago la hebreo prenis kun si sian filon, portantan sakon por
la donaco, kaj li eniris en la domon de la pastro lasinte la filon en
la korto.--Nu, faru la signon de la kruco, diris la pastro.--En la
nomo de la Patro kaj de la Sankta Spirito. Amen.--Ne, kie do restis la
"Filo"--Pardonu, via pastra mosxto, mi lasis lin ekstere; li tenas la
sakon por la terpomoj. [P. Lengyel].
_Laux la lokoj._--Ha, via grafa mosxto, vi estas tie cxi, en la
cxefurbo? Kaj en tia malnova, eluzita vesto!--Kial ne? Estas tre
komforte portadi gxin, kaj en la cxefurbo neniu min konas.--Sed vi
gxin portadas ankaux hejme.--Nu, kial ne? hejme ja cxiu min konas.
[P. Lengyel.]
_Kurioza trompo_. Tri sinjoroj, elegante vestitaj, venis en hotelon,
prezentante sin kiel komisaroj Amerikaj de la ekspozicio Antverpena,
kaj ekvivis tie tiel lukse, ke ilia kalkulo en la dauxro de tri tagoj
kreskis gxis kelkaj centoj da frankoj. En vespero de la tria tago
antaux la komencigxo de la hotela tagmangxo aperis en la hotelo kvara
gasto, kiu legitimigxis cxe la mastro kiel kriminala policisto el
Parizo, sciigante, ke li intencas sercxi tri dangxerajn krimulojn. Dume
li montris al la mastro fotografajxojn de tri personoj, en kiuj oni
tuj ekkonis la tri komisarojn Amerikajn. Nun la kriminala policisto
proponis la sekvantan planon al la mastro kun la peto helpi al li
en la plenumo de gxi : la mastro zorgu, ke neniu el la tri personoj
malaperu el la domo. La policisto sidigxis al tablo kaj gxuis kun
granda apetito mangxojn kaj trinkojn. Kiam oni alportis la deserton,
la policisto sin levis kaj ordonis silenton, sciigante la alestantajn
terurigitajn gastojn, ke la tri kontrauxsidantaj sinjoroj estas tri
dangxeraj krimuloj, kiujn li devas aresti. La tri sinjoroj provis
forkuri, sed la mastro kune kun sia servantaro staris jam antaux la
pordo kontraux ili. Laux la ordono de la policisto alveturis drosxko
en kiun sidigxis cxiuj kvar sinjoroj.--Cxu la trompistoj pagis sian
kalkulon? demandas la policisto la mastron.--Ne.--Kiom ili sxuldas?
--295 frankojn.--Bone! Ni trasercxos ilin en la polico kaj pagos vian
kalkulon per la trovita mono. Mian kalkulon vi povas ankaux sendi tien.
Kaj nun, veturigisto, antauxen, al la polico! Sed la mastro vidis gxis
hodiaux nek la krimulojn nek la kriminalan policiston. [G. Dumpert.]
_Ruso kaj tataro._ Ruso kaj tataro veturis kune. En la vojo farigxis
nokto, kaj ili restis sur la kampo nokti. Ili disbruligis fajron, kuiris
kacxon kaj, mangxante la kacxon, komencis disputi pri tio, kiu el ili
devas gardi la cxevalojn. La ruso havis cxevalon malbonan kaj de koloro
blanka, la tataro havis bonan nigran cxevalon. La nokto estis nigra,
kaj jen la ruso diras al la tataro : mi ne havas bezonon gardi mian
cxevalon : mi mian cxevalon tuj ekvidos, kiam mi vekigxos, cxar gxi
estas blanka; sed vi ne devas dormi, sed, gardi vian nigran cxevalon.
La tataro ne havis grandan deziron maldormi pro la cxevalo, kaj li
faris kun la ruso intersxangxon kun la cxevaloj. La ruso prenis la
bonan cxevalon kaj, ridante je la tataro, diris al li :--Nun mi tute
ne gardos mian cxevalon, cxar sxtelisto en la nigra nokto ne ekvidos
mian nigran cxevalon, sed vian blankan li tuj ekvidos kaj sxtelos. La
tataro devis ne dormi, sed gardi sian cxevalon. La nokto pasis. La ruso
kaj tataro veturis plu. Por mangxi ili bavis nur unu kokinon. Por du
personoj gxi ne estis suficxa, kaj tial ili decidis, ke mangxos nur
unu--nome tiu, al kiu la sorto gxin decidos. La tataro diras :--Ni
endormigxu, kaj tiu, kiu vidos pli bonan songxon, mangxos la kokinon.
Ili kusxigxis. La tataro ne dormas, sed elpensas songxon, vekas la
ruson kaj demandas :--Kion vi vidis en songxo? La ruso postulas, ke
la tataro antauxe diru, kion li vidis en songxo. La tataro diras :--
Ha, ruso! bonan songxon mi vidis : oni prenis min en la cxielon; en la
cxielo mi vidis multajn spiritojn. . . . ha, kiel bone tie estis!--
Jes, diras la ruso, mi ankaux vidis, kiel oni prenis vin en la cxielon;
mi pensis, ke vi de tie jam ne revenos, kaj mi formangxis la kokinon. La
tataro restis tiel sen bona cxevalo kaj sen mangxo kaj ne volis jam pli
iradi iam kun ruso. [J. Polupanov.]
_Singardema komuniko._ Kiam nia mortinta jugxisto Begli glitigxis en
la jugxejo, falis de la sxtuparo kaj rompis al si la kolon, ni ekmeditis
pri grava demando, kiel komuniki tiun cxi malgxojan sciigon al lia
malfelicxa edzino. Fine ni decidis tiel : ni metis la korpon en la
veturilon de nia maljuna honesta veturigisto kaj ordonis al tiu cxi
lasta liveri la mortinton en la domon de sinjorino Begli, sed cxe tio
cxi agi kun granda takto kaj singardemo. Precipe ni turnis lian atenton
sur tion, ke li ne komuniku la okazintan malfelicxon al la maljunulino
subite, sed ke li antauxe preparu sxin al tio cxi. Alveturinte al la
loko de la difino, nia veturigisto komencis kriegi el la tuta gorgxo,
gxis sur la sojlo aperis la edzino de la jugxisto. Tiam li demandis
sxin :--Cxu tie cxi logxas la vidvino Begli?--Vidvino Begli? . . .
Ne sxi ne logxas tie cxi.--Kaj mi povas veti, ke sxi logxas tie
cxi! . . . Sed tio cxi ne estas grava. Diru, cxu tie cxi logxas la
jugxisto Begli?--Jes, li logxas tie cxi.--Kaj mi povas veti, ke li
ne logxas tie cxi. Cetere tio cxi ne estas grava. Mi ne disputos kun
vi. Diru, cxu li ne estas hejme?--Ne, li ne estas hejme.--Sed mi
povas veti, ke li estas hejme . . . Sinjorino, mi konsilas al vi apogi
vin al la muro, mi diros al vi ion tion, ke vi kredeble ne eltenos sur
la piedoj. Okazis malfelicxo! Jen en mia veturilo kusxas la maljuna
jugxisto. Ekrigardu lin, kaj vi vidos, ke li jam neniam sin levos.
[El Mark Twain. Tradukis S. Borovko.]
_Dupieda leono._ Juna kaj tre bela dresistino de leonoj permesis al
leono preni pecon da sukero el sxia busxo.--Tion povas ankaux mi fari,
diris unu rigardanto.--Kio, vi, malforta junulo? respondis la bela
dresistino.--Jes, egale bone kiel la leono. [O. J. Olson.]
* * * * *
IV
RAKONTOJ
* * * * *
NOKTO
(De Eube el Odeso.)
Trankvila stela nokto kaj trankvila senlima maro. Kun meza rapideco
sxovas sin sur la mara ebenajxo, unu post alia, tri hispanaj "karaveloj"
de la XV centjaro. Mizeraj, facile rompeblaj sxipoj; sxipanaron oni ne
vidas : gxi jam longe dormas; sur la ferdekoj oni vidas nur la senmovajn
gardstarantojn. Sed nur en la meza sxipo, kiu portas sur la rando la
surskribon "Santa Maria" kaj admiralan flagon sur la masto, en la
malvasta kajuto brulas lumo, kaj apud la tablo, kovrita de geografiaj
kartoj, sidas en profunda meditado la granda admiralo de Hispanujo,
Kristoforo Kolumbo. Dormo ne volas tusxi liajn okulojn. Jam la duan
nokton la admiralo ne kusxigas sin, la duan tagon turmentas lin unu sama
premanta penso. Ankoraux du tagoj--kaj, se li ne renkontos teron, la
sxipoj iros returne Hispanujon. Hieraux la sxipanaro arogante sciigis,
ke gxi ne volas iri plu, kaj kun granda malfacileco la admiralo elpetis
de gxi limtempon de tri tagoj. La suno mallevigxis kaj denove levigxis,
--antaux li etendis sin tiu sama senlima ebenajxo da trankvila mistera
akvo. Estas vero, ke hodiaux la maro alportis du verdajn brancxetojn,
ian pikan arbetajxon, tabulon kaj rabotitan bastoneton--sendubajn
signojn de proksimeco de tero. Ankaux sen tio cxi li scias, ke tero
sin trovas antaux li, ke tiu cxi tero estas proksima, sed cxu li havos
tempon veni al gxi en tiuj cxi du tagoj? Gxuste antaux unu monato li
renkontis ion similan je rompita masto : la mara fluo forportis gxin
malproksimen; post kelkaj tagoj--akvokreskajxon kaj unu ecx kun
viva kankro, kaj birdojn oni vidis ankoraux antaux du semajnoj. La
tero, kompreneble, estas proksima, eble en la interspaco de nur kelkaj
tagoj da vojo, sed kie preni tiujn cxi kelkajn tagojn? Kaj ankoraux
antaux tri horoj la admiralo kaj kontrolisto de la ekspedicio, Rodrigo
Sanchez, vidis sur la maro iajn briletantajn lumetojn, sed la sxipoj,
kompreneble, venis jam al tiu loko, kie la lumoj estis viditaj,--kaj
cxiam ankoraux oni ne vidas la atendatan bordon. Suficxe da eraroj : jam
du fojojn, la 25-an de Septembro kaj la 7-an de Oktobro, ili eraris,
vidante imagatan teron, kaj ambaux fojojn tiuj cxi eraroj terure influis
la sxipanaron. Hodiaux la tutan tagon la admiralo estis forte ekscitita,
kaj nur la fiereco ne permesis al li pasigi la tutan tagon sur la
ferdeko, avide celante la rigardon en la puran horizonton. Kaj antaux
unu horo, jxetinte la lastan rigardon, plenan de muta malespero, sur
la malluman mason da akvo, li kun kasxita turmentigxo deiris en sian
kajuton. Ankoraux 48 horoj--kaj cxio estas perdita!
Jes, cxio estas perdita. Rompita, neniigita, polvigita estas la
granda celo de lia vaga vivo. Oni ne povas iri, se la piedoj estas
ligitaj, oni ne povas batali, se oni elsxiras el la manoj la lastan
batalilon. La cxielon kaj la homojn li povas voki kiel atestantojn, ke
li faris cxion, kion li povis kaj devis fari. Kiam en lia kapo plene
formigxis la plano de lia entrepreno, li estis vigla, plena de fortoj
kvardek-ok-jara viro,--kaj nur nun, kiam grizeco dense argxentigis
liajn harojn, kiam li havas jam la agxon de 66 jaroj, nur nun li ricevis
la eblon alpasxi al la efektivigo de tiu cxi plano. Tutan serion da
jaroj li sendeklinigxe iris al la elektita celo, kaj ne estis tago,
en kiu li ne pensus pri gxi, kaj ne estis ofero, kiun li ne alportus
por gxi. Li venkis cxiujn malhelpojn, kiujn tiel malavare prezentis al
li la kruela sorto, li venkis ecx la tempon mem. Preskaux sepdekjara
maljunulo, li enportis en sian aferon fresxecon de la plej bonaj jaroj
de juneco, kaj kun heroa trankvileco li komencis la ekspedicion, kiu
ektimigis ecx la kuragxajn maristojn de Palos. Li faris cxion de sia
flanko, kaj nun li estas preta pensi, ke super li pendas ia malbeno.
Travivi tion, kion li travivis, penante pri la efektivigo de siaj planoj
--estis jam tro multe; sed esti sur la vojo al ilia efektivigo, trairi
naux dekonojn de tiu cxi vojo kaj ekiri returnen, nenion farinte--
tio cxi estis tro multe ecx por liaj fortoj! Tio cxi estis neauxdita,
nekredebla moko de la sorto, tio cxi estis bato, kiu estis kapabla rompi
ecx lin!
Kaj en la malvasta kajuto de "Santa Maria" en tiu cxi turmenta nokto
la admiralo en pensoj travivis sian tutan pasintan vivon. Oni diras,
ke se homo komencas rememori sian tutan travivitajxon, tio cxi estas
signo de lia proksima morto. Al li ankaux minacas morto, se ne fizika,
tiam ankoraux pli terura--morala. Povas esti, ke pro tio cxi li
senvole turnas sin antauxen. Jen li, plej maljuna el la kvar infanoj
de Dominiko Kolumbo, itala komercisto de drapoj, estante ankoraux
preskaux infano, la unuan fojon iras en la maron. Li jxus forlasis la
universitaton, li, dekkvarjara gracia bela knabo. Li veturas sur italaj
sxipoj en Malgrand-Azion, Anglujon, Portugalujon, al la bordo de Gvineo.
La vojagxoj disvolvas lian fortan naturan sagxon kaj kun la jaroj
ellaboras el li bravan mariston. La Genua respubliko konas lin, kiel
bonan mariston, kaj en la milito kun Venecio gxi faras lin komandanto
de galeroj. Lia nomo estas suficxe konata en Italujo, kaj la Neapola
regxo faras lin estro de la ekspedicio kontraux la piratoj de Tuniso.
Kun sia kutima kuragxo li kondukas siajn sxipojn kontraux la sovagxaj
korsaroj. Sed la sxipanaro montrigxas ne inda je sia estro : gxi timas
la rabistojn, kaj jam antaux la bordo de Berberujo gxi faras ribelon.
La sxipanoj postulas, ke oni iru returnen. La estro de la ekspedicio
konsentas plenumi ilian postulon; li levas la velojn; la sxipanoj,
konvinkitaj, ke ili iras returnen, trankviligxas, kaj la sekvantan
matenon ili kun miro ekvidas la bordon de Afriko. Tiel pasas dudek
jaroj, plenaj de vojagxoj, ventegoj, renkontoj, aventuroj,--pasas
preskaux nerimarkite. Havante la agxon de tridek kvar jaroj, en la tuta
floro de siaj fortoj, li venas Lisabonon. Tie li laboras super kartoj
kaj globoj geografiaj, kiuj turnas sur sin la atenton de la instruita
mondo, korespondas kun instruituloj. Poste li denove estas sur la maro :
li nagxas al la malproksimaj bordoj de Islando. Reveninte Lisabonon, li
diras al frauxlino Felipa Perestrello tion, kion li jam longe sentas,
kiam li sxin renkontas : ke li sxin amas. Frauxlino Felipa sentas tion
saman : la majesta figuro de la kuragxa maristo, lia nekasxita rigardo,
kiu brilas per tia mirinda fajro, lia nobla elokventeco--cxio en tiu
cxi neordinara persono de longe profunde frapis sxian imagon. Kaj sxi
farigxas lia edzino. En tiu tempo jam en lia kapo komencas formigxi la
plano de lia granda entrepreno. La patrino de lia edzino transdonas
al li la kartojn kaj tagolibrojn de sia mortinta edzo, Bartolomeo
Munhiz Perestrello, gubernatoro de la insulo Porto-Santo, kaj sxi ne
povas kompreni tiun gxojon, kiun kauxzas al sxia bofilo la amaso da
flavigxintaj paperoj. Kaj dume por li tio cxi estas tuta trezoro, kaj
li tutajn tagojn sidas super ili kaj kun gxojo trovas en ili jesigon
de liaj teoriaj supozoj. En tiu cxi sama tempo li dauxrigas labori
super siaj kartoj, partoprenas en la portugalaj ekspedicioj al la
bordo de Gvineo, cxion auxskultas, cxiujn eldemandas, korespondas kun
sia instruita amiko Pauxlo Toscanelli, al kies leteroj li tiom multe
dankas. Poste la malgranda familio forlasas Lisabonon kaj translogxigxas
sur la insulon Porto-Santo. Tie cxi li konstante renkontigxas kun
vojagxantoj, kiuj veturas al la bordo de Gvineo aux revenas de gxi, kaj
iliaj komunikoj, la interparoloj kun ili cxiam pli kaj pli ekflamigas
lin. Lia multjare ellaborita projekto jam ricevis precizajn, difinitajn
formojn : siajn supozojn, naskitajn per la legado de Aristotelo, Plinio,
Strabono, li fortigis per multo da faktoj, kiujn li kolektis; la karto
de Toscanelli, kiun tiu cxi alsendis al li, tute konsentas kun liaj
konkludoj. Cxio estas klara kiel tago : kiu havos suficxe da kuragxo,
por tratrancxi la misteran maron, kiu etendas sin post la Gibraltara
pordego, tiu trovos la sercxatan plej proksiman vojon al Hindujo. Li
havos por tio cxi suficxe da kuragxo, sed li ne havas la materialajn
rimedojn. Oni devas trovi tiujn cxi rimedojn, oni devas trovi fortan
manon, kiu povus subteni lin. Jen kial li denove venas Lisabonon,--kaj
de tiu cxi minuto komencigxas la granda dramo, kiu dauxras tutan serion
da jaroj.
Jen li, modeste vestita alilandulo, metas sian projekton al la
favora trarigardo de lia regxa mosxto, la regxo de Portugalujo. Tio cxi
estas lia unua pasxo sur tiu pikajxa vojo, sur kiun kondukis lin la
malfelicxo esti naskita neordinara homo. La sorto volas, ke li, kiu tiel
bone ellernis la maron kun gxiaj ondegoj kaj ventegoj, akiru ankoraux
pli gravan scion--scion de la homoj. Lia regxa mosxto, Johanno II de
Portugalujo, ekinteresigxis je la propono de la malricxa Genuano kaj
difinas komision por trarigardo de tia neauxdita projekto. Forta eraro :
kion povas kompreni en tio cxi tiu cxi komisio? Gxi estas dispremita
de gxia grandeco, kaj al la regxo oni raportas, ke la projekto de la
Genuano Kristoforo Kolumbo estas sensenca kaj meritas nenian atenton.
Kun tio cxi li povas ankoraux pacigxi : li laboris super sia projekto
ne kun la celo konvinki pri gxia efektivigebleco malsagxulojn. Sed kiam
la regxo, ne metinte atenton sur la raporton de la komisio, malaltigxas
al sxtelado, kiam li, postulinte liajn paperojn kvazaux por persona
trarigardo, sekrete, sen lia scio preparas ekspedicion,--li estas
profunde indignigita. Nur unu fojon la sorto batalas por li : ventego
apenaux ne dronigis la sxipojn, kiuj volis sxteli lian gloron, kaj la
timema ekspedicio venas returnen. Lia indigno estas senlima; neniam
lia kredo je homoj, je ilia honesteco ricevis tian fortan frapon.
Kaj kiam la regxo, komprenanta, kiu staras antaux li, proponas al li
denove komenci traktadon, li fiere rifuzas cxiajn komunikigxojn kun tia
regxo. Ne, jam pli bona estas malricxegeco kaj nekonateco, ol esti tiel
malhoneste trompata ankoraux dek fojojn. Li rifuzas, kaj se ne venus
la morto de la edzino, kiu lasas al li malgrandan filon, li trankvile
pacigxus kun tiu cxi unua malsukceso. Sed ankaux tiun cxi baton li
elportas kun tia sama vireco, kun kia li renkontadis kaj elportadis
la marajn ventegojn. Tiam li rememoras, ke li estas Genuano, kaj li
forlasas Portugalujon, por proponi la efektivigon de sia granda plano al
tiu, kiu la plej multe tion cxi meritas--al sia patrujo.
Kaj jen li denove estas en la patrujo. Multo da jaroj pasis de la
tempo, kiam li forlasis la patran urbon, kaj kun forta espero li nun
eniras en gxin. Kvankam li estas malricxe vestita, kvankam li estas
preskaux almozulo, sed li alportas al la urbo regxan donacon : li
proponas al gxi sian projekton. Sed la patrujo tute ne povas nun pensi
pri li. La urbon Kaffa en Krimo okupis la turkoj kaj al la Genua sxiparo
minacas ekstermo. Krom tio la projekto estas tute fantazia kaj meritas
nenian atenton. Kaj se en Portugalujo oni volis cxirkauxsxteli lin, en
la patrujo la renkonto montrigxas ankoraux pli malbona : tie almenaux
trovigxis homoj, kiuj povis lin kompreni,--tie cxi lia propono estas
renkontita per malsagxa mokado. La espero distrigxis, kiel fumo, kaj
montrigxas, ke li absolute ne havas, kion fari en la patrujo. Kaj kun
maldolcxo en la koro li forlasas Genuon por nova migrado kaj novaj
provoj.
Cxiuj konas la malgxojan historion de tiuj cxi provoj, sed kiu scias,
kion li travivis en la tempo de ili? Li estas en Hispanujo, en la
cxirkauxajxoj de Palos. Laca kaj cxirkauxsxirita, preskaux duonnuda, li
vagas kun la malgranda filo sur la brakoj kaj kun brulanta turmentigxo
auxdas, kiel la infano, premata de malsato kaj soifo, balbutas pri pano
kaj akvo. Dank' al Dio, jen estas monahxejo de franciskanoj, kaj eble
tie li povos ion elpeti por la malfelicxa infaneto. Kaj li, kiu iam
komandis la sxipojn de la Genua respubliko, kiel almozulo haltas apud
la pordego de la monahxejo kaj pelas la pordiston pri krucxeto da akvo
kaj peco da pano por sia infano. En tiu cxi minuto preteriras la abato
de la monahxejo, la nobla Juan Perez de Marchena. Estu por cxiam benita
tiu cxi okaza renkonto, kiu donis al li la plej bonan amikon, sen kies
helpo li eble neniam ekvidus tiun cxi maron! Se li atingos sian celon
kaj plej mallonga vojo al Hindujo estos eltrovita, la mondo dankos tion
cxi tiom same al Perez de Marchena, kiom al li, Kristoforo Kolumbo. Ho,
li rekompencos inde tiun cxi luman noblan kapon! Jen li, frapita de la
majesta eksterajxo de la cxirkauxsxirita migranto, haltas kaj demandas
lin, kiu li estas. Kaj la migranto komencas rakonti pri sia malgxoja
migrado kaj ne sen miro trovas en la monahxo-franciskano homon, kiu
tute lin komprenas. Oni gastame invitas lin esti gasto en la monahxejo;
la abato sendas en la urbon Palos inviti sian amikon, la kuraciston
Fernandez, kaj en la modesta Andaluza monahxejo komencigxas varmaj
priparoladoj de lia projekto. Jes, tiuj cxi homoj komprenas lin, antaux
tiaj homoj estas inde paroli. Li entuziasmigas ilin per sia flameco kaj
elokventeco; ili kune pentras belajn pentrajxojn de la estonteco, kreita
per la efektivigo de lia ekspedicio, kaj Perez de Marchena direktas
lin al la regxa kortego. Lia filo restos tie cxi en la monahxejo por
edukado, kaj li kun la letero de la abato al Talabera, la konfesprenanto
de la regxino, devas veturi Kordovon. Talabera estas persono influa, kaj
la amikoj disiras, plenaj de la plej lumaj esperoj.
Li venas Kordovon kaj prezentas sin al Talabera. Neniam li forgesos,
per kia fiera rigardo renkontis lin la konfesprenanto de la regxino.
Li estas vestita malricxe kaj malbone; lia parolo tuj montras en li
alilandulon : sendube tio cxi estas unu el tiuj multegaj aventuristoj,
kiuj nur sercxas okazon kapti fisxojn en malklara akvo. Lia projekto?
Talabera bonkore auxskultas tiun cxi sensencajxon kaj li ne dubas, ke
la kreinto de la projekto mem ne povas kredi tian absurdon, t. e. ke
antaux li staras simple lerta cxarlatano. Sed li tro bone konas la
homan animon, por permesi, ke oni lin tiel senceremonie trompu. Ne,
li absolute per nenio povas servi al la petanto : la projekto estas
infane naiva, kaj li kompreneble ne povas raporti pri tiaj aferoj al la
regxaj mosxtoj. Cxu Juan Perez pensis pri tia akcepto, kiam li skribis
sian leteron al Talabera? Ankoraux unu fojon oni devas humiligxi al la
forto de la cirkonstancoj kaj al la forto de la malklereco kaj sercxi
aliajn vojojn al la regxa trono. La someron kaj auxtunon li logxas en
Kordovo, faras konatecojn kaj trovas ecx amikojn por sia afero : la
edukanton de la regxaj infanoj, lian fraton, la nuncion de la papo kaj
la regnan financestron de Kastilujo. Tiuj cxi personoj bone konas la
kortegon, cxiujn gxiajn enirojn kaj elirojn. Estas necese prezenti lin
al la cxefepiskopo de Toledo, Pedro Gonzalez de Mendoza, kies vorto cxe
la kortego havas pli grandan signifon, ol la opinioj de Talabera. La
geregxoj nenion entreprenas sen la konsilo de tiu cxi grava persono. Tio
cxi estas la plej certa vojo, kaj gxi efektivo alkondukas al la dezirita
celo : Mendoza arangxas por li auxdiencon.
Trankvile kaj fiere li aperas antaux la regxa paro. Li estas malricxe
vestita, sed lia parolo spiras konscion de sia propra indo, liaj certaj
klarigoj montras en li rimarkindan mariston, ecx instruitulon, kiu
longe kaj multe pensis pri tio, kion li parolas. Li nenion petas : li
faras al Kastilujo kaj Leonujo preskaux fabelan proponon--ricxigxi
per plej facila rimedo : per efektivigo de lia projekto. Oni donu al
li la eblon iri en la maron--kaj li solvos la eternan problemon, li
trovos tiun cxi novan filozofian sxtonon--la plej mallongan vojon al
Hindujo,--kaj Hispanujo farigxos la plej ricxa lando de la mondo.
Kaj tiu cxi propono estas farata tiel simple, tiel memfide, ke antaux
la geregxoj staras aux frenezulo, aux efektive eksterordinara homo.
Tiun cxi demandon devas decidi instruitaj homoj; Talabera devas kunvoki
komision, por prikonsiderado de tia neordinara propono kaj raporti al
la regxaj mosxtoj pri la rezultatoj de la konsiligxo. La plua iro do la
afero dependos de la respondo de la komisio.
Kaj jen en la monahxejo de la Sankta Stefano la komisio komencas
la esploradon de lia projekto. Dio vidas, ke li estas bona katoliko :
cxu li ne pensas pri konvertado de idolistoj al kristaneco? cxu li ne
revas alporti cxiujn siajn estontajn ricxecojn al ankoraux pli granda
celo--liberigo de la tombo de Dio? Sed la membroj de la komisio estas
profundaj malkleruloj. Ili citas Lactantius'on kaj diras, ke la projekto
kontrauxparolas al li, sekve gxi estas sensenca kaj ecx hereza. Jes,
Lactantius! Sendube li estis granda homo kaj bona kristano, sed tio
cxi ne malhelpis al li skribi malsagxajxojn pri la formo de la tero.
Li legis kaj relegadis tiun cxi malfelicxan lokon el la III libro de
la "Diaj instruoj"; per tiu cxi loko oni pikadis al li la okulojn, gxi
apenaux ne mortigis lian grandan entreprenon; li scias gxin parkere.
"Kiu estas tiom senprudenta, ke li povas kredi, ke ekzistas homoj, kiuj
iras kun la piedoj supre kaj tenas la kapon malsupren; ke cxio, kio tie
cxi kusxas, tie pendas, ke la herbo kaj arboj tie kreskas malsupren, ke
pluvo kaj hajlo falas tie de malsupre supren?" Kaj jen tiu cxi mizera
rimarko apenaux ne mortigis la celon de lia tuta vivo! Poste venas cito
el Auxgustinus : "instruo pri antipodoj estas nekonforma al la principoj
de la religio, cxar tio cxi signifus, ke ekzistas homoj, kiuj ne devenas
de Adamo, cxar estas neeble, ke ili estu transirintaj trans la oceanon,
kiu cxirkauxas la tutan teron!"
Poste venas jam simple malsagxajxoj, ekzemple de tia speco, ke
la ekspedicio ne povos veni returnen, cxar la sxipoj, dank' al la
elfleksiteco de la tero, devus nagxi de malsupre supren. Kaj li devis
disputi kun tiuj cxi sovagxaj malkleruloj kaj ankoraux danki Dion, ke
oni ne kulpigis lin je herezo kaj ke prosperis al li konvinki almenaux
kelkajn personojn. Sed la plej granda parto de la membroj de la komisio
firme decidas, ke la projekto senkondicxe estas absurda. Kaj dum dauxras
la disputoj inter ili, la geregxoj, okupitaj je milito, forveturas
Kordovon, kaj la konsiligxoj de la komisio cxesas.
Nun komencigxas la tagoj de liaj plej pezaj suferoj. Li sekvas post
la kortego. Denove li komencas eldonadon de kartoj, kaj jaro post jaro,
kvar malfacilajn jarojn, iel trabatas sin, ne forlasante sian celon,
atendante, kiel almozon, kiam al la regxaj mosxtoj placxos rememori
pri la malricxa Genuano. Jes, kvar senfinaj, teruraj jaroj, plenaj
de transiroj de espero al malespero, de revo pri estontaj ricxecoj
al malsato, al malfacila batalado pro peco da pano. Li sendas sian
fraton Anglujon, al la regxo Henriko VII, por fari en lia nomo proponon
elsercxi vojon al Hindujo. Sed la frato revenas kun malgxoja respondo.
Ankoraux unu bato kaj ankoraux unu fojon oni devas humiligxi. Grizeco,
kiu jam longe montrigxis en liaj haroj, cxiam pli kaj pli blankigas lian
noblan kapon, sed antaux lia energio estas senforta ecx la tempo mem. Li
havas jam la agxon de 65 jaroj, kiam la regxo denove kunvokas komision.
Kaj Talabera kun plena plezuro faras al la regxo raporton en gxia nomo :
la projekto de Kristoforo Kolumbo estas simple sensencajxo. Sed la
konvinkitaj de la membroj de la komisio fine elpasxas por li. Ili aperas
antaux la regxo kaj defendas lian planon, kaj eble nur dank' al tiu cxi
defendo la regxo promesas denove trarigardi lian proponon--post la
fino de la milito kun la Mauxroj.
Tio cxi estas super cxiuj homaj fortoj! Malespero lin atakas : oni
povas pensi, ke tiuj cxi sinjoroj esperas, ke li neniam mortos. Li
turnas sin al la ricxa grandsinjoro Medinaceli, sed tiu, kvankam ecx
kunsentas al li, ne povas armi ekspedicion : tio cxi estus konkuri kun
la regxo mem. Nur li kaj la cxielo scias, kion li travivis en la dauxro
de tiu tempo! Fine el tiu cxi mallumego ekbriletas radio da lumo : la
regxo de Francujo afable invitas lin al si. Lia energio denove vekigxas
en sia tuta forto. Sur hispanaj aux francaj sxipoj--li enpenetros en
tiun cxi kvazaux ensorcxitan por li maron! Li rapidas al Perez. Antaux
ses jaroj li forlasis la Palosan monahxejon, kaj forte maljunigxinta li
nun denove eniras en gxin. Granda estas la malgxojo de la nobla Perez,
kiam li auxdas la longan rakonton de sia amiko pri liaj malsukcesoj.
Cxu efektive lia patrujo montrigxos tiel blinda, cxu efektive gxi
permesos, ke alia nacio efektivigu la grandan planon de lia amiko? Tio
cxi ne devas esti! Kaj li petas Kolumbon atendi, gxis li faros la lastan
provon. Iam li estis konfesprenanto de la regxino, kaj nun li skribe
petas sxin permesi al li veni al la kortego por defendi la projekton
de sia amiko. Ne sen maltrankvilo la amikoj atendas la respondon de la
regxino. Fine gxi estas ricevita : al Perez de Marchena estas permesite
veni al la kortego kaj Kolumbon oni petas atendi iom kun sia forveturo.
Tiam Perez aperas antaux la regxino. Kun flama elokventeco li defendas
la planon de sia amiko. Li montras al la regxino la grandegajn sekvojn
de la malkovro de nova vojo; li antauxdiras al sxi, ke ondegoj da oro
enversxigxos Hispanujon; li prezentas al sxi, la pia regxino, pentrajxon
de vasta kristana predikado, parolas al sxi pri la milionoj da novaj
servantoj de Kristo kaj pri tio, ke la savo de tiuj cxi milionoj da
animoj apartenos antaux cxio al sxi kaj jam poste al Kristoforo Kolumbo,
kiu montros la vojon al tiuj cxi pereantaj animoj. Antaux tia pentrajxo
la regxino ne povas sin reteni, kaj sxi difinas komisiulojn por trakti
kun Kolumbo.
Pasis multe da tempo de la tago, kiam li respondis per fiera rifuzo
la proponon rekomenci traktadon kun la regxo de Portugalujo, sed, kiel
antauxe, antaux la komisiuloj nun aperas ne petanto, sed batalanto por
la majesteco de sia ideo. Li metas siajn kondicxojn : li, Kristoforo
Kolumbo, estos farita granda admiralo de Hispanujo, li estos farita
vicregxo de la nove malkovrotaj landoj, li ricevos la dekonon de cxiuj
multekostaj produktajxoj, kiuj estos akiritaj en tiuj cxi landoj.
La rajton por siaj postuloj li pagis per kara kosto, kaj vane la
indignigita Talabera krias pri avideco kaj aroganteco de la Genua
cxarlatano. Li ne miras Talaberan. Sed li estas frapita kaj profunde
indignigita, kiam oni raportas al li en la nomo de la regxino, ke
liaj postuloj estas iom tro grandaj kaj ke estus bone, ke li ilin
malgrandigu. La regxino, kiel sxajnas, pensas, ke antaux sxi staras
vendisto, kiu postulas tri fojojn pli multe, por ke li havu, de kio fari
rabaton. Sed li scias pli ol sxi, kion li povas postuli, kaj li petas
raporti al la regxino, ke li povas konsenti neniajn cedojn. Lia rifuzo
estas preskaux rifuzo de la celo de sia vivo; gxi estu tiel, sed li ne
konsentos malnoblan malaltigxon. Kaj li forveturas, kun firma decido
forlasi por cxiam tiun cxi sendankan landon.
Sed dum li, kun premanta malgxojo en la koro, veturas sur la vojo
al Grenado, en Santa Fe estas decidata lia sorto. La regna financestro
de Kastilugo kaj Sant-Angel, la kolektisto de la depagoj por pregxejoj
--du sagxaj homoj--decidas alpasxi al la lasta rimedo. Ili petas
auxdiencon cxe la regxino kaj petegas sxin ne rifuzi la postulojn de la
fiera Genuano. Ili estas financistoj, kaj neniu povas montri al Isabella
pli bone ol ili cxiujn profitojn de la efektivigo de lia projekto.
Kredeble iliaj paroloj estas konvinkaj, se la entuziasmigita regxino
ekkrias, ke sxi prodonos siajn briliantojn, por armi ekspedicion. Tiam
Sant-Angel respondas al sxi, ke tia ofero ne estas bezona, cxar li estas
preta doni al la regxino rimedojn prunte el la pregxejaj enspezoj. Kaj
el Santa Fe al Grenado jam rapidas kuriero, atingas la malricxe vestitan
vojagxanton apud Grenado kaj raportas al li, ke sxia mosxto la regxino
de Kastilujo petas lin reveni en Santa Fe. Denove la malvarma malespero
cedas lokon al ekbrilo de luma espero, kaj li turnas la cxevalon
returnen. Li estas en Santa Fe, li estas akceptita de la regxino; la
17-an de Aprilo de la jaro 1492 li subskribas la kontrakton. Nun li
estas sur la vojo al sia celo. Dum dauxras la preparoj al la ekspedicio,
li estas bona gasto cxe la geregxoj; kun plezuro ili auxskultas lin,
kiam li, plena de junula flameco, parolas al ili pri la konvertado de
la idolistoj de Azio al kristaneco kaj modeste komunikas al ili siajn
esperojn efektivigi ankoraux pli altan celon de sia vivo--oferi la
kolektotajn de li ricxecojn por la liberigo de la tombo de Kristo. La
pia regxino auxskultas kun profunda intereso sian noblan kunparolanton.
Tiuj cxi tagoj almenaux iom rekompencas lin por la malfacila pasintajxo.
Kaj fine venas la longe dezirita minuto : li kolektas en Palos bravulojn
por siaj tri karaveloj.
Showing first 200,000 characters. Full text: gutenberg.org/ebooks/8224