Gutenberg · e01.org
Cover of The Works of Horace, with English Notes
Project Gutenberg cover, or a typographic cover where none is held.

Gutenberg · ebook 46938

The Works of Horace, with English Notes

by Horace · Latin · public domain in the US

  • Language Latin
  • PG edition 2014
  • Rights public domain (US)
  • Source Project Gutenberg
0%

Contents

    The Works of Horace, with English Notes by Horace is a Latin public-domain text held from Project Gutenberg (ebook #46938). Entered according to Act of Congress, in the year 1856, by

    Epistles.--Book II. 545

    The Art of Poetry 562

    Beck's Introduction to the Metres of Horace 577

    LIFE OF HORACE.

    The materials for Horace's life are derived almost entirely from his own works. A few additional facts are obtained from a short memoir, attributed to Suetonius.

    He was born on the 8th of December, A.U.C. 689 (B.C. 65), at or near Venusia[1] (Venosa), in the Apennines, on the borders of Lucania and Apulia. His father was a freedman,[2] having, as his name proves, been the slave of some person of the Horatia gens. As Horace implies that he himself was ingenuus,[3] his father must have obtained his freedom before his birth. He afterwards followed the calling of a coactor,[4] a collector of money in some way or other, it is not known in what.

    He made, in this capacity, enough to purchase an estate, probably a small one, near the above town, where the poet was born.

    We hear nothing of his mother, except that Horace speaks of both his parents with affection.[5] His father, probably seeing signs of talent in him as a child, was not content to have him educated at a provincial school, but took him (at what age he does not say, but probably about twelve) to Rome, where he became a pupil of Orbilius Pupillus,[6] who had a school of much note, attended by boys of good family, and whom Horace remembered all his life as an irritable teacher, given unnecessarily to the use of the rod.

    With him he learnt grammar, the earlier Latin authors, and Homer. He attended other masters (of rhetoric, poetry, and music perhaps), as Roman boys were wont, and had the advantage (to which he afterwards looked back with gratitude) of his father's care and moral training during this part of his education.

    It was usual for young men of birth and ability to be sent to Athens, to finish their education by the study of Greek literature and philosophy under native teachers; and Horace went there too, at what age is not known, but probably when he was about twenty. Whether his father was alive at that time, or dead, is uncertain. If he went to Athens at twenty, it was in B.C. 45, the year before Julius Cæsar was assassinated. After that event, Brutus and Cassius left Rome and went to Greece.

    Foreseeing the struggle that was before them, they got round them many of the young men at that time studying at Athens, and Horace was appointed tribune[7] in the army of Brutus, a high command, for which he was not qualified. He went with Brutus into Asia Minor, and finally shared his defeat at Philippi, B.C.

    1. He makes humorous allusion to this defeat in his Ode to Pompeius

    Varus (ii. 7). After the battle he came to Italy, having obtained permission to do so, like many others who were willing to give up a desperate cause and settle quietly at home. His patrimony,[8] however, was forfeited, and he seems to have had no means of subsistence, which induced him to employ himself in writing verses, with the view, perhaps, of bringing himself into notice,[9] rather than for the purpose of making money by their sale.

    By some means he managed to get a place as scriba[10] in the Quæstor's office, whether by purchase or interest does not appear. In either case, we must suppose he contrived soon to make friends, though he could not do so by the course he pursued, without also making many enemies. His Satires are full of allusions to the enmity his verses had raised up for him on all hands. He became acquainted, among other literary persons, with Virgil and Varius, who, about three years after his return (B.C.

    39), introduced him to Mæcenas, who was careful of receiving into his circle a tribune of Brutus, and one whose writings were of a kind that was new and unpopular. He accordingly saw nothing of Horace for nine months after his introduction to him. He then sent for him (B.C. 38), and from that time continued to be his patron and warmest friend.

    At his house, probably, Horace became intimate with Pollio, and the many persons of consideration whose friendship he appears to have enjoyed.

    Through Mæcenas, also, it is probable Horace was introduced to Augustus; but when that happened is uncertain. In B.C. 37, Mæcenas was deputed by Augustus to meet M. Antonius at Brundisium, and he took Horace with him on that journey, of which a detailed account is given in the fifth Satire of the first book. Horace appears to have parted from the rest of the company at Brundisium, and perhaps returned to Rome by Tarentum and Venusia. (See S. i. 5, Introduction.) Between this journey and B.C.

    32, Horace received from his friend the present of a small estate in the valley of the Digentia (Licenza), situated about thirty-four miles from Rome, and fourteen from Tibur, in the Sabine country. Of this property he gives a description in his Epistle to Quintius (i. 16), and he appears to have lived there a part of every year, and to have been fond of the place, which was very quiet and retired, being four miles from the nearest town, Varia (Vico Varo), a municipium perhaps, but not a place of any importance.

    During this interval he continued to write Satires and Epodes, but also, it appears probable, some of the Odes, which some years later he published, and others which he did not publish. These compositions, no doubt, were seen by his friends, and were pretty well known before any of them were collected for publication. The first book of the Satires was published probably in B.C. 35, the Epodes in B.C. 30, and the second book of Satires in the following year, when Horace was about thirty-five years old. When Augustus returned from Asia, in B.C.

    29, and closed the gates of Janus, being the acknowledged head of the republic, Horace appeared among his most hearty adherents. He wrote on this occasion one of his best Odes (i. 2), and employed his pen in forwarding those reforms which it was the first object of Augustus to effect. (See Introduction to C. ii. 15.)

    His most striking Odes appear, for the most part, to have been written after the establishment of peace. Some may have been written before, and probably were. But for some reason it would seem that he gave himself more to lyric poetry after his thirty-fifth year than he had done before. He had most likely studied the Greek poets while he was at Athens, and some of his imitations may have been written early.

    If so, they were most probably improved and polished, from time to time, (for he must have had them by him, known perhaps only to a few friends, for many years,) till they became the graceful specimens of artificial composition that they are. Horace continued to employ himself in this kind of writing (on a variety of subjects, convivial, amatory, political, moral,--some original, many no doubt suggested by Greek poems) till B.C. 24, when there are reasons for thinking the first three books of the Odes were published.

    During this period, Horace appears to have passed his time at Rome, among the most distinguished men of the day, or at his house in the country, paying occasional visits to Tibur, Præneste, and Baiæ, with indifferent health, which required change of air. About the year B.C. 26 he was nearly killed by the falling of a tree, on his own estate, which accident he has recorded in one of his Odes (ii. 13), and occasionally refers to; once in the same stanza with a storm in which he was nearly lost off Cape Palinurus,[11] on the western coast of Italy.

    When this happened, nobody knows. After the publication of the three books of Odes, Horace seems to have ceased from that style of writing, or nearly so; and the only other compositions we know of his having produced in the next few years are metrical Epistles to different friends, of which he published a volume probably in B.C. 20 or 19.

    He seems to have taken up the study of the Greek philosophical writers, and to have become a good deal interested in them, and also to have been a little tired of the world, and disgusted with the jealousies his reputation created. His health did not improve as he grew older, and he put himself under the care of Antonius Musa, the emperor's new physician.[12] By his advice he gave up, for a time at least, his favorite Baiæ. But he found it necessary to be a good deal away from Rome, especially in the autumn and winter.[13]

    In B.C. 17, Augustus celebrated the Ludi Seculares, and Horace was required to write an Ode for the occasion, which he did, and it has been preserved. This circumstance, and the credit it brought him, may have given his mind another leaning to Ode-writing, and have helped him to produce the fourth book, a few pieces in which may have been written at any time. It is said that Augustus particularly desired Horace to publish another book of Odes, in order that those he wrote upon the victories of Drusus and Tiberius (4 and 14) might appear in it.

    The latter of these Odes was not written, probably, till B.C. 13, when Augustus returned from Gaul. If so, the book was probably published in that year, when Horace was fifty-two. The Odes of the fourth book show no diminution of power, but the reverse. There are none in the first three books that surpass, or perhaps equal, the Ode in honor of Drusus, and few superior to that which is addressed to Lollius. The success of the first three books, and the honor of being chosen to compose the Ode at the Ludi Seculares, seem to have given him encouragement.

    There are no incidents in his life during the above period recorded or alluded to in his poems. He lived five years after the publication of the fourth book of Odes, if the above date be correct, and during that time, I think it probable, he wrote the Epistles to Augustus and Florus which form the second book; and having conceived the intention of writing a poem on the art and progress of poetry, he wrote as much of it as appears in the Epistle to the Pisones which has been preserved among his works.

    It seems, from the Epistle to Florus, that Horace at this time had to resist the urgency of friends begging him to write, one in this style and another in that, and that he had no desire to gratify them and to sacrifice his own ease to a pursuit in which it is plain he never took any great delight.

    He was likely to bring to it less energy as his life was drawing prematurely to a close, through infirmities either contracted or aggravated during his irrational campaigning with Brutus, his inaptitude for which he appears afterwards to have been perfectly aware of. He continued to apply himself to the study of moral philosophy till his death, which took place, according to Eusebius, on the 27th of November, B.C. 8, in the fifty-seventh year of his age, and within a few days of its completion.

    Mæcenas died the same year, also towards the close of it; a coincidence that has led some to the notion, that Horace hastened his own death that he might not have the pain of surviving his patron. According to Suetonius, his death (which he places after his fifty-ninth year) was so sudden, that he had not time to execute his will, which is opposed to the notion of suicide.

    The two friends were buried near one another "in extremis Esquiliis," in the farthest part of the Esquiliæ, that is, probably, without the city walls, on the ground drained and laid out in gardens by Mæcenas. (See S. i. 8, Introduction.)

    FOOTNOTES

    [Footnote 1: C. iii. 4. 9; C. iv. 9. 2; S. ii. 1. 34.]

    [Footnote 2: S. i. 6. 6. 46, 47.]

    [Footnote 3: S. i. 6. 8.]

    [Footnote 4: S. i. 6. 86.]

    [Footnote 5: S. i. 6. 96.]

    [Footnote 6: Epp. ii. 1. 71; ibid. 2. 41.]

    [Footnote 7: S. i. 6. 48.]

    [Footnote 8: Epp. ii. 2. 50.]

    [Footnote 9: Some persons reject this notion, supposing Horace to mean, in the passage on which it is founded (Epp. ii. 2. 51), that poverty made him desperate and careless of consequences, but that when he became comparatively rich he lost that stimulus.]

    [Footnote 10: Suet. Vit. S. ii. 6. 36.]

    [Footnote 11: C. iii. 4. 28.]

    [Footnote 12: Epp. i. 15.]

    [Footnote 13: Epp. i. 7. 1-13.]

    CARMINUM LIBER PRIMUS.

    CARMEN I.

    Maecenas atavis edite regibus
    O et praesidium et dulce decus meum,
    Sunt quos curriculo pulverem Olympicum
    Collegisse juvat metaque fervidis
    Evitata rotis palmaque nobilis. 5
    Terrarum dominos evehit ad Deos,
    Hunc si mobilium turba Quiritium
    Certat tergeminis tollere honoribus;
    Illum si proprio condidit horreo
    Quidquid de Libycis verritur areis.

    10
    Gaudentem patrios findere sarculo
    Agros Attalicis conditionibus
    Nunquam dimoveas, ut trabe Cypria
    Myrtoum pavidus nauta secet mare.
    Luctantem Icariis fluctibus Africum 15
    Mercator metuens otium et oppidi
    Laudat rura sui; mox reficit rates
    Quassas indocilis pauperiem pati.
    Est qui nec veteris pocula Massici
    Nec partem solido demere de die 20
    Spernit, nunc viridi membra sub arbuto
    Stratus, nunc ad aquae lene caput sacrae.
    Multos castra juvant et lituo tubae
    Permixtus sonitus bellaque matribus
    Detestata.

    Manet sub Jove frigido 25
    Venator tenerae conjugis immemor,
    Seu visa est catulis cerva fidelibus,
    Seu rupit teretes Marsus aper plagas.
    Me doctarum hederae praemia frontium
    Dis miscent superis; me gelidum nemus 30
    Nympharumque leves cum Satyris chori
    Secernunt populo, si neque tibias
    Euterpe cohibet nec Polyhymnia
    Lesboum refugit tendere barbiton.
    Quod si me lyricis vatibus inseris, 35
    Sublimi feriam sidera vertice.

    CARMEN II.

    Jam satis terris nivis atque dirae
    Grandinis misit Pater, et rubente
    Dextera sacras jaculatus arces
    Terruit Urbem,
    Terruit gentes, grave ne rediret 5
    Seculum Pyrrhae nova monstra questae,
    Omne cum Proteus pecus egit altos
    Visere montes,
    Piscium et summa genus haesit ulmo
    Nota quae sedes fuerat columbis, 10
    Et superjecto pavidae natarunt
    Aequore damae.
    Vidimus flavum Tiberim retortis
    Littore Etrusco violenter undis
    Ire dejectum monumenta regis 15
    Templaque Vestae;
    Iliae dum se nimium querenti
    Jactat ultorem, vagus et sinistra
    Labitur ripa Jove non probante u-
    xorius amnis.

    20
    Audiet cives acuisse ferrum
    Quo graves Persae melius perirent;
    Audiet pugnas vitio parentum
    Rara juventus.
    Quem vocet divum populus ruentis 25
    Imperi rebus? prece qua fatigent
    Virgines sanctae minus audientem
    Carmina Vestam?
    Cui dabit partes scelus expiandi
    Juppiter?

    Tandem venias precamur 30
    Nube candentes humeros amictus,
    Augur Apollo;
    Sive tu mavis, Erycina ridens,
    Quam Jocus circum volat et Cupido;
    Sive neglectum genus et nepotes 35
    Respicis auctor,
    Heu nimis longo satiate ludo,
    Quem juvat clamor galeaeque leves
    Acer et Mauri peditis cruentum
    Voltus in hostem; 40
    Sive mutata juvenem figura
    Ales in terris imitaris, almae
    Filius Maiae, patiens vocari
    Caesaris ultor:
    Serus in caelum redeas diuque 45
    Laetus intersis populo Quirini;
    Neve te nostris vitiis iniquum
    Ocior aura
    Tollat: hic magnos potius triumphos,
    Hic ames dici pater atque princeps, 50
    Neu sinas Medos equitare inultos
    Te duce, Caesar.

    CARMEN III.

    Sic te diva potens Cypri,
    Sic fratres Helenae lucida sidera,
    Ventorumque regat pater,
    Obstrictis aliis praeter Iapyga:
    Navis, quae tibi creditum 5
    Debes Virgilium finibus Atticis
    Reddas incolumem precor,
    Et serves animae dimidium meae.
    Illi robur et aes triplex
    Circa pectus erat qui fragilem truci 10
    Commisit pelago ratem
    Primus, nec timuit praecipitem Africum
    Decertantem Aquilonibus
    Nec tristes Hyadas, nec rabiem Noti
    Quo non arbiter Hadriae 15
    Major tollere seu ponere volt freta.
    Quem Mortis timuit gradum
    Qui siccis oculis monstra natantia,
    Qui vidit mare turgidum et
    Infames scopulos Acroceraunia?

    20
    Nequicquam deus abscidit
    Prudens Oceano dissociabili
    Terras si tamen impiae
    Non tangenda rates transiliunt vada.
    Audax omnia perpeti 25
    Gens humana ruit per vetitum nefas.
    Audax Iapeti genus
    Ignem fraude mala gentibus intulit.
    Post ignem aetheria domo
    Subductum macies et nova febrium 30
    Terris incubuit cohors,
    Semotique prius tarda necessitas
    Leti corripuit gradum.
    Expertus vacuum Daedalus aëra
    Pennis non homini datis; 35
    Perrupit Acheronta Herculeus labor.
    Nil mortalibus ardui est;
    Caelum ipsum petimus stultitia neque
    Per nostrum patimur scelus
    Iracunda Jovem ponere fulmina.

    40

    CARMEN IV.

    Solvitur acris hiems grata vice veris et Favoni,
    Trahuntque siccas machinae carinas,
    Ac neque jam stabulis gaudet pecus aut arator igni;
    Nec prata canis albicant pruinis.
    Jam Cytherea choros ducit Venus imminente Luna, 5
    Junctaeque Nymphis Gratiae decentes
    Alterno terram quatiunt pede, dum graves Cyclopum
    Volcanus ardens urit officinas.
    Nunc decet aut viridi nitidum caput impedire myrto
    Aut flore terrae quem ferunt solutae. 10
    Nunc et in umbrosis Fauno decet immolare lucis,
    Seu poscat agnam sive malit haedum.
    Pallida Mors aequo pulsat pede pauperum tabernas
    Regumque turres.

    O beate Sesti,
    Vitae summa brevis spem nos vetat inchoare longam. 15
    Jam te premet nox fabulaeque Manes
    Et domus exilis Plutonia: quo simul mearis,
    Nec regna vini sortiere talis
    Nec tenerum Lycidan mirabere, quo calet juventus
    Nunc omnis et mox virgines tepebunt. 20

    CARMEN V.

    Quis multa gracilis te puer in rosa
    Perfusus liquidis urget odoribus
    Grato, Pyrrha, sub antro?
    Cui flavam religas comam
    Simplex munditiis? Heu quoties fidem 5
    Mutatosque deos flebit et aspera
    Nigris aequora ventis
    Emirabitur insolens
    Qui nunc te fruitur credulus aurea;
    Qui semper vacuam, semper amabilem 10
    Sperat nescius aurae
    Fallacis. Miseri quibus
    Intentata nites! Me tabula sacer
    Votiva paries indicat uvida
    Suspendisse potenti 15
    Vestimenta maris deo.

    CARMEN VI.

    Scriberis Vario fortis et hostium
    Victor Maeonii carminis alite,
    Quam rem cunque ferox navibus aut equis
    Miles te duce gesserit.
    Nos, Agrippa, neque haec dicere nec gravem 5
    Pelidae stomachum cedere nescii
    Nec cursus duplicis per mare Ulixei
    Nec saevam Pelopis domum
    Conamur tenues grandia, dum pudor
    Imbellisque lyrae Musa potens vetat 10
    Laudes egregii Caesaris et tuas
    Culpa deterere ingeni.
    Quis Martem tunica tectum adamantina
    Digne scripserit aut pulvere Troico
    Nigrum Merionen aut ope Palladis 15
    Tydiden superis parem?
    Nos convivia, nos proelia virginum
    Sectis in juvenes unguibus acrium
    Cantamus vacui, sive quid urimur
    Non praeter solitum leves.

    20

    CARMEN VII.

    Laudabunt alii claram Rhodon aut Mytilenen
    Aut Epheson bimarisve Corinthi
    Moenia vel Baccho Thebas vel Apolline Delphos
    Insignes aut Thessala Tempe.
    Sunt quibus unum opus est intactae Palladis urbem 5
    Carmine perpetuo celebrare et
    Undique decerptam fronti praeponere olivam.
    Plurimus in Junonis honorem
    Aptum dicit equis Argos ditesque Mycenas.
    Me nec tam patiens Lacedaemon 10
    Nec tam Larissae percussit campus opimae,
    Quam domus Albuneae resonantis
    Et praeceps Anio ac Tiburni lucus et uda
    Mobilibus pomaria rivis.
    Albus ut obscuro deterget nubila caelo 15
    Saepe Notus neque parturit imbres
    Perpetuo, sic tu sapiens finire memento
    Tristitiam vitaeque labores
    Molli, Plance, mero, seu te fulgentia signis
    Castra tenent, seu densa tenebit 20
    Tiburis umbra tui.

    Teucer Salamina patremque
    Cum fugeret tamen uda Lyaeo
    Tempora populea fertur vinxisse corona,
    Sic tristes affatus amicos:
    Quo nos cunque feret melior fortuna parente 25
    Ibimus, o socii comitesque.
    Nil desperandum Teucro duce et auspice Teucro;
    Certus enim promisit Apollo
    Ambiguam tellure nova Salamina futuram.
    O fortes pejoraque passi 30
    Mecum saepe viri, nunc vino pellite curas;
    Cras ingens iterabimus aequor.

    CARMEN VIII.

    Lydia, dic, per omnes
    Te deos oro, Sybarin cur properas amando
    Perdere; cur apricum
    Oderit campum patiens pulveris atque solis?
    Cur neque militaris 5
    Inter aequales equitat, Gallica nec lupatis
    Temperat ora frenis?
    Cur timet flavum Tiberim tangere?

    Cur olivum
    Sanguine viperino
    Cautius vitat, neque jam livida gestat armis 10
    Brachia saepe disco,
    Saepe trans finem jaculo nobilis expedito?
    Quid latet, ut marinae
    Filium dicunt Thetidis sub lacrymosa Trojae
    Funera ne virilis 15
    Cultus in caedem et Lycias proriperet catervas?

    CARMEN IX.

    Vides ut alta stet nive candidum
    Soracte, nec jam sustineant onus
    Silvae laborantes geluque
    Flumina constiterint acuto.
    Dissolve frigus ligna super foco 5
    Large reponens, atque benignius
    Deprome quadrimum Sabina,
    O thaliarche, merum diota.
    Permitte divis cetera, qui simul
    Stravere ventos aequore fervido 10
    Deproeliantes nec cupressi
    Nec veteres agitantur orni.
    Quid sit futurum cras fuge quaerere, et
    Quem Fors dierum cunque dabit lucro
    Appone, nec dulces amores 15
    Sperne puer neque tu choreas,
    Donec virenti canities abest
    Morosa.

    Nunc et campus et areae
    Lenesque sub noctem susurri
    Composita repetantur hora; 20
    Nunc et latentis proditor intimo
    Gratus puellae risus ab angulo,
    Pignusque dereptum lacertis
    Aut digito male pertinaci.

    CARMEN X.

    Mercuri facunde nepos Atlantis,
    Qui feros cultus hominum recentum
    Voce formasti catus et decorae
    More palaestrae,
    Te canam magni Jovis et deorum 5
    Nuntium curvaeque lyrae parentem,
    Callidum quidquid placuit jocoso
    Condere furto.
    Te boves olim nisi reddidisses
    Per dolum amotas puerum minaci 10
    Voce dum terret, viduus pharetra
    Risit Apollo.
    Quin et Atridas duce te superbos
    Ilio dives Priamus relicto
    Thessalosque ignes et iniqua Trojae 15
    Castra fefellit.
    Tu pias laetis animas reponis
    Sedibus virgaque levem coërces
    Aurea turbam, superis deorum
    Gratus et imis.

    20

    CARMEN XI.

    Tu ne quaesieris, scire nefas, quem mihi, quem tibi
    Finem di dederint, Leuconoë, nec Babylonios
    Tentaris numeros. Ut melius quidquid erit pati,
    Seu plures hiemes seu tribuit Juppiter ultimam,
    Quae nunc oppositis debilitat pumicibus mare 5
    Tyrrhenum. Sapias, vina liques, et spatio brevi
    Spem longam reseces. Dum loquimur fugerit invida
    Aetas: carpe diem quam minimum credula postero.

    CARMEN XII.

    Quem virum aut heroa lyra vel acri
    Tibia sumis celebrare, Clio,
    Quem deum?

    Cujus recinet jocosa
    Nomen imago
    Aut in umbrosis Heliconis oris 5
    Aut super Pindo, gelidove in Haemo
    Unde vocalem temere insecutae
    Orphea silvae
    Arte materna rapidos morantem
    Fluminum lapsus celeresque ventos, 10
    Blandum et auritas fidibus canoris
    Ducere quercus?
    Quid prius dicam solitis parentis
    Laudibus, qui res hominum ac deorum,
    Qui mare ac terras variisque mundum 15
    Temperat horis?
    Unde nil majus generatur ipso,
    Nec viget quidquam simile aut secundum:
    Proximos illi tamen occupavit
    Pallas honores.

    20
    Proeliis audax, neque te silebo
    Liber et saevis inimica Virgo
    Beluis nec te, metuende certa
    Phoebe sagitta.
    Dicam et Alciden puerosque Ledae, 25
    Hunc equis, illum superare pugnis
    Nobilem; quorum simul alba nautis
    Stella refulsit
    Defluit saxis agitatus humor,
    Concidunt venti fugiuntque nubes, 30
    Et minax, quod sic voluere, ponto
    Unda recumbit.
    Romulum post hos prius an quietum
    Pompili regnum memorem an superbos
    Tarquini fasces dubito, an Catonis 35
    Nobile letum.
    Regulum et Scauros animaeque magnae
    Prodigum Paullum superante Poeno
    Gratus insigni referam Camena
    Fabriciumque.

    40
    Hunc et incomptis Curium capillis
    Utilem bello tulit et Camillum
    Saeva paupertas et avitus apto
    Cum lare fundus.
    Crescit occulto velut arbor aevo, 45
    Fama Marcelli; micat inter omnes
    Julium sidus velut inter ignes
    Luna minores.
    Gentis humanae pater atque custos
    Orte Saturno, tibi cura magni 50
    Caesaris fatis data: tu secundo
    Caesare regnes.
    Ille, seu Parthos Latio imminentes
    Egerit justo domitos triumpho
    Sive subjectos Orientis orae 55
    Seras et Indos,
    Te minor latum reget aequus orbem;
    Tu gravi curru quaties Olympum,
    Tu parum castis inimica mittes
    Fulmina lucis.

    60

    CARMEN XIII.

    Cum tu, Lydia, Telephi
    Cervicem roseam, cerea Telephi
    Laudas brachia vae meum
    Fervens difficili bile tumet jecur.
    Tunc nec mens mihi nec color 5
    Certa sede manet, humor et in genas
    Furtim labitur, arguens
    Quam lentis penitus macerer ignibus.
    Uror, seu tibi candidos
    Turparunt humeros immodicae mero 10
    Rixae sive puer furens
    Impressit memorem dente labris notam.
    Non, si me satis audias,
    Speres perpetuum dulcia barbare
    Laedentem oscula, quae Venus 15
    Quinta parte sui nectaris imbuit.
    Felices ter et amplius
    Quos irrupta tenet copula, nec malis
    Divolsus querimoniis
    Suprema citius solvet amor die.

    20

    CARMEN XIV.

    O navis, referent in mare te novi
    Fluctus! O quid agis? Fortiter occupa
    Portum. Nonne vides ut
    Nudum remigio latus
    Et malus celeri saucius Africo 5
    Antennaeque gemant ac sine funibus
    Vix durare carinae
    Possint imperiosius
    Aequor? Non tibi sunt integra lintea,
    Non di, quos iterum pressa voces malo. 10
    Quamvis Pontica pinus,
    Silvae filia nobilis,
    Jactes et genus et nomen inutile;
    Nil pictis timidus navita puppibus
    Fidit.

    Tu, nisi ventis 15
    Debes ludibrium, cave.
    Nuper sollicitum quae mihi taedium,
    Nunc desiderium curaque non levis,
    Interfusa nitentes
    Vites aequora Cycladas. 20

    CARMEN XV.

    Pastor cum traheret per freta navibus
    Idaeis Helenen perfidus hospitam,
    Ingrato celeres obruit otio
    Ventos ut caneret fera
    Nereus fata: Mala ducis avi domum 5
    Quam multo repetet Graecia milite,
    Conjurata tuas rumpere nuptias
    Et regnum Priami vetus.
    Heu heu quantus equis, quantus adest viris
    Sudor! quanta moves funera Dardanae 10
    Genti!

    Jam galeam Pallas et aegida
    Currusque et rabiem parat.
    Nequicquam Veneris praesidio ferox
    Pectes caesariem grataque feminis
    Imbelli cithara carmina divides; 15
    Nequicquam thalamo graves
    Hastas et calami spicula Cnossii
    Vitabis strepitumque et celerem sequi
    Ajacem; tamen heu serus adulteros
    Crines pulvere collines. 20
    Non Laërtiaden, exitium tuae
    Genti, non Pylium Nestora respicis?
    Urgent impavidi te Salaminius
    Teucer et Sthenelus sciens
    Pugnae, sive opus est imperitare equis 25
    Non auriga piger; Merionen quoque
    Nosces.

    Ecce furit te reperire atrox
    Tydides melior patre,
    Quem tu cervus uti vallis in altera
    Visum parte lupum graminis immemor 30
    Sublimi fugies mollis anhelitu,
    Non hoc pollicitus tuae.
    Iracunda diem proferet Ilio
    Matronisque Phrygum classis Achilleï;
    Post certas hiemes uret Achaïcus 35
    Ignis Iliacas domos.

    CARMEN XVI.

    O matre pulchra filia pulchrior,
    Quem criminosis cunque voles modum
    Pones ïambis, sive flamma
    Sive mari libet Hadriano.
    Non Dindymene, non adytis quatit 5
    Mentem sacerdotum incola Pythius,
    Non Liber aeque, non acuta
    Sic geminant Corybantes aera
    Tristes ut irae, quas neque Noricus
    Deterret ensis nec mare naufragum 10
    Nec saevus ignis nec tremendo
    Juppiter ipse ruens tumultu.
    Fertur Prometheus, addere principi
    Limo coactus particulam undique
    Desectam, et insani leonis 15
    Vim stomacho apposuisse nostro.
    Irae Thyesten exitio gravi
    Stravere, et altis urbibus ultimae
    Stetere causae, cur perirent
    Funditus imprimeretque muris 20
    Hostile aratrum exercitus insolens.
    Compesce mentem: me quoque pectoris
    Tentavit in dulci juventa
    Fervor et in celeres ïambos
    Misit furentem; nunc ego mitibus 25
    Mutare quaero tristia, dum mihi
    Fias recantatis amica
    Opprobriis animumque reddas.

    CARMEN XVII.

    Velox amoenum saepe Lucretilem
    Mutat Lycaeo Faunus et igneam
    Defendit aestatem capellis
    Usque meis pluviosque ventos.
    Impune tutum per nemus arbutos 5
    Quaerunt latentes et thyma deviae
    Olentis uxores mariti,
    Nec virides metuunt colubras
    Nec Martiales Haedileae lupos,
    Utcunque dulci, Tyndari, fistula 10
    Valles et Usticae cubantis
    Laevia personuere saxa.
    Di me tuentur, dis pietas mea
    Et Musa cordi est.

    Hic tibi copia
    Manabit ad plenum benigno 15
    Ruris honorum opulenta cornu.
    Hic in reducta valle Caniculae
    Vitabis aestus et fide Teïa
    Dices laborantes in uno
    Penelopen vitreamque Circen; 20
    Hic innocentis pocula Lesbii
    Duces sub umbra, nec Semeleïus
    Cum Marte confundet Thyoneus
    Proelia, nec metues protervum
    Suspecta Cyrum, ne male dispari 25
    Incontinentes injiciat manus
    Et scindat haerentem coronam
    Crinibus immeritamque vestem.

    CARMEN XVIII.

    Nullam, Vare, sacra vite prius severis arborem
    Circa mite solum Tiburis et moenia Catili.
    Siccis omnia nam dura deus proposuit, neque
    Mordaces aliter diffugiunt sollicitudines.
    Quis post vina gravem militiam aut pauperiem crepat? 5
    Quis non te potius, Bacche pater, teque, decens Venus?
    At ne quis modici transiliat munera Liberi
    Centaurea monet cum Lapithis rixa super mero
    Debellata, monet Sithoniis non levis Euius,
    Cum fas atque nefas exiguo fine libidinum 10
    Discernunt avidi. Non ego te, candide Bassareu,
    Invitum quatiam, nec variis obsita frondibus
    Sub divum rapiam.

    Saeva tene cum Berecyntio
    Cornu tympana, quae subsequitur caecus Amor sui
    Et tollens vacuum plus nimio Gloria verticem, 15
    Arcanique Fides prodiga, perlucidior vitro.

    CARMEN XIX.

    Mater saeva Cupidinum
    Thebanaeque jubet me Semeles puer
    Et lasciva Licentia
    Finitis animum reddere amoribus.
    Urit me Glycerae nitor 5
    Splendentis Pario marmore purius;
    Urit grata protervitas
    Et voltus nimium lubricus adspici.
    In me tota ruens Venus
    Cyprum deseruit, nec patitur Scythas 10
    Et versis animosum equis
    Parthum dicere nec quae nihil attinent.
    Hic vivum mihi caespitem, hic
    Verbenas, pueri, ponite thuraque
    Bimi cum patera meri: 15
    Mactata veniet lenior hostia.

    CARMEN XX.

    Vile potabis modicis Sabinum
    Cantharis Graeca quod ego ipse testa
    Conditum levi, datus in theatro
    Cum tibi plausus,
    Care Maecenas eques, ut paterni 5
    Fluminis ripae simul et jocosa
    Redderet laudes tibi Vaticani
    Montis imago.
    Caecubum et prelo domitam Caleno
    Tu bibes uvam: mea nec Falernae 10
    Temperant vites neque Formiani
    Pocula colles.

    CARMEN XXI.

    Dianam tenerae dicite virgines,
    Intonsum, pueri, dicite Cynthium
    Latonamque supremo
    Dilectam penitus Jovi.
    Vos laetam fluviis et nemorum coma, 5
    Quaecunque aut gelido prominet Algido
    Nigris aut Erymanthi
    Silvis aut viridis Cragi;
    Vos Tempe totidem tollite laudibus,
    Natalemque, mares, Delon Apollinis, 10
    Insignemque pharetra
    Fraternaque humerum lyra.
    Hic bellum lacrumosum, hic miseram famem
    Pestemque a populo et principe Caesare in
    Persas atque Britannos 15
    Vestra motus aget prece.

    CARMEN XXII.

    Integer vitae scelerisque purus
    Non eget Mauris jaculis neque arcu
    Nec venenatis gravida sagittis,
    Fusce, pharetra,
    Sive per Syrtes iter aestuosas 5
    Sive facturus per inhospitalem
    Caucasum vel quae loca fabulosus
    Lambit Hydaspes.
    Namque me silva lupus in Sabina,
    Dum meam canto Lalagen et ultra 10
    Terminum curis vagor expeditis,
    Fugit inermem,
    Quale portentum neque militaris
    Daunias latis alit aesculetis,
    Nec Jubae tellus generat leonum 15
    Arida nutrix.
    Pone me pigris ubi nulla campis
    Arbor aestiva recreatur aura,
    Quod latus mundi nebulae malusque
    Juppiter urget; 20
    Pone sub curru nimium propinqui
    Solis in terra domibus negata:
    Dulce ridentem Lalagen amabo,
    Dulce loquentem.

    CARMEN XXIII.

    Vitas hinnuleo me similis, Chloë,
    Quaerenti pavidam montibus aviis
    Matrem non sine vano
    Aurarum et silüae metu.
    Nam seu mobilibus veris inhorruit 5
    Adventus foliis seu virides rubum
    Dimovere lacertae,
    Et corde et genibus tremit.
    Atqui non ego te tigris ut aspera
    Gaetulusve leo frangere persequor: 10
    Tandem desine matrem
    Tempestiva sequi viro.

    CARMEN XXIV.

    Quis desiderio sit pudor aut modus
    Tam cari capitis? Praecipe lugubres
    Cantus, Melpomene, cui liquidam pater
    Vocem cum cithara dedit.
    Ergo Quinctilium perpetuus sopor 5
    Urget! cui Pudor, et Justitiae soror
    Incorrupta Fides nudaque Veritas
    Quando ullum inveniet parem?
    Multis ille bonis flebilis occidit,
    Nulli flebilior quam tibi, Virgili.

    10
    Tu frustra pius heu non ita creditum
    Poscis Quinctilium deos.
    Quod si Threïcio blandius Orpheo
    Auditam moderere arboribus fidem,
    Non vanae redeat sanguis imagini, 15
    Quam virga semel horrida
    Non lenis precibus fata recludere
    Nigro compulerit Mercurius gregi.
    Durum: sed levius fit patientia
    Quidquid corrigere est nefas. 20

    CARMEN XXV.

    Parcius junctas quatiunt fenestras
    Ictibus crebris juvenes protervi,
    Nec tibi somnos adimunt, amatque
    Janua limen,
    Quae prius multum facilis movebat 5
    Cardines; audis minus et minus jam:
    "Me tuo longas pereunte noctes,
    Lydia, dormis?"
    Invicem moechos anus arrogantes
    Flebis in solo levis angiportu, 10
    Thracio bacchante magis sub inter-
    lunia vento,
    Cum tibi flagrans amor et libido
    Quae solet matres furiare equorum
    Saeviet circa jecur ulcerosum, 15
    Non sine questu
    Laeta quod pubes hedera virente
    Gaudeat pulla magis atque myrto,
    Aridas frondes hiemis sodali
    Dedicet Hebro.

    20

    CARMEN XXVI.

    Musis amicus tristitiam et metus
    Tradam protervis in mare Creticum
    Portare ventis, quis sub Arcto
    Rex gelidae metuatur orae,
    Quid Tiridaten terreat unice 5
    Securus. O, quae fontibus integris
    Gaudes, apricos necte flores,
    Necte meo Lamiae coronam,
    Pimplea dulcis! Nil sine te mei
    Prosunt honores: hunc fidibus novis, 10
    Hunc Lesbio sacrare plectro
    Teque tuasque decet sorores.

    CARMEN XXVII.

    Natis in usum laetitiae scyphis
    Pugnare Thracum est: tollite barbarum
    Morem, verecundumque Bacchum
    Sanguineis prohibete rixis!
    Vino et lucernis Medus acinaces 5
    Immane quantum discrepat: impium
    Lenite clamorem, sodales,
    Et cubito remanete presso!
    Voltis severi me quoque sumere
    Partem Falerni? Dicat Opuntiae 10
    Frater Megillae quo beatus
    Volnere, qua pereat sagitta.
    Cessat voluntas? Non alia bibam
    Mercede.

    Quae te cunque domat Venus
    Non erubescendis adurit 15
    Ignibus ingenuoque semper
    Amore peccas. Quidquid habes age
    Depone tutis auribus. Ah miser,
    Quanta laborabas Charybdi,
    Digne puer meliore flamma! 20
    Quae saga, quis te solvere Thessalis
    Magus venenis, quis poterit deus?
    Vix illigatum te triformi
    Pegasus expediet Chimaera.

    CARMEN XXVIII.

    Te maris et terrae numeroque carentis arenae
    Mensorem cohibent, Archyta,
    Pulveris exigui prope litus parva Matinum
    Munera, nec quidquam tibi prodest
    Aërias tentasse domos, animoque rotundum 5
    Percurrisse polum morituro.
    Occidit et Pelopis genitor, conviva deorum,
    Tithonusque remotus in auras
    Et Jovis arcanis Minos admissus, habentque
    Tartara Panthoiden iterum Orco 10
    Demissum, quamvis clipeo Trojana refixo
    Tempora testatus nihil ultra
    Nervos atque cutem morti concesserat atrae,
    Judice te non sordidus auctor
    Naturae verique.

    Sed omnes una manet nox 15
    Et calcanda semel via leti:
    Dant alios Furiae torvo spectacula Marti;
    Exitio est avidum mare nautis;
    Mixta senum ac juvenum densentur funera, nullum
    Saeva caput Proserpina fugit.

    20
    Me quoque devexi rapidus comes Orionis
    Illyricis Notus obruit undis.
    At tu, nauta, vagae ne parce malignus arenae
    Ossibus et capiti inhumato
    Particulam dare: sic quodcunque minabitur Eurus 25
    Fluctibus Hesperiis Venusinae
    Plectantur silvae te sospite, multaque merces
    Unde potest tibi defluat aequo
    Ab Jove Neptunoque sacri custode Tarenti.
    Negligis immeritis nocituram 30
    Postmodo te natis fraudem committere?

    Fors et
    Debita jura vicesque superbae
    Te maneant ipsum: precibus non linquar inultis,
    Teque piacula nulla resolvent.
    Quamquam festinas non est mora longa; licebit 35
    Injecto ter pulvere curras.

    CARMEN XXIX.

    Icci, beatis nunc Arabum invides
    Gazis, et acrem militiam paras
    Non ante devictis Sabaeae
    Regibus, horribilique Medo
    Nectis catenas? Quae tibi virginum, 5
    Sponso necato barbara serviet?
    Puer quis ex aula capillis
    Ad cyathum statuetur unctis,
    Doctus sagittas tendere Sericas
    Arcu paterno? Quis neget arduis 10
    Pronos relabi posse rivos
    Montibus et Tiberim reverti,
    Cum tu coëmptos undique nobilis
    Libros Panaeti Socraticam et domum
    Mutare loricis Hiberis 15
    Pollicitus meliora tendis?

    CARMEN XXX.

    O Venus, regina Cnidi Paphique,
    Sperne dilectam Cypron, et vocantis
    Thure te multo Glycerae decoram
    Transfer in aedem.
    Fervidus tecum puer et solutis 5
    Gratiae zonis properentque Nymphae
    Et parum comis sine te Juventas
    Mercuriusque.

    CARMEN XXXI.

    Quid dedicatum poscit Apollinem
    Vates? quid orat de patera novum
    Fundens liquorem? Non opimae
    Sardiniae segetes feraces,
    Non aestuosae grata Calabriae 5
    Armenta, non aurum aut ebur Indicum,
    Non rura quae Liris quieta
    Mordet aqua taciturnus amnis,
    Premant Calena falce quibus dedit
    Fortuna vitem, dives et aureis 10
    Mercator exsiccet culullis
    Vina Syra reparata merce,
    Dis carus ipsis, quippe ter et quater
    Anno revisens aequor Atlanticum
    Impune.

    Me pascunt olivae, 15
    Me cichorea, levesque malvae.
    Frui paratis et valido mihi,
    Latoë, dones et precor integra
    Cum mente, nec turpem senectam
    Degere, nec cithara carentem. 20

    CARMEN XXXII.

    Poscimur. Si quid vacui sub umbra
    Lusimus tecum quod et hunc in annum
    Vivat et plures, age dic Latinum,
    Barbite, carmen,
    Lesbio primum modulate civi, 5
    Qui ferox bello tamen inter arma,
    Sive jactatam religarat udo
    Litore navim,
    Liberum et Musas Veneremque et illi
    Semper haerentem puerum canebat 10
    Et Lycum nigris oculis nigroque
    Crine decorum.
    O decus Phoebi et dapibus supremi
    Grata testudo Jovis, o laborum
    Dulce lenimen, mihi cunque salve 15
    Rite vocanti.

    CARMEN XXXIII.

    Albi, ne doleas plus nimio memor
    Immitis Glycerae, neu miserabiles
    Decantes elegos cur tibi junior
    Laesa praeniteat fide.
    Insignem tenui fronte Lycorida 5
    Cyri torret amor, Cyrus in asperam
    Declinat Pholoën; sed prius Apulis
    Jungentur capreae lupis
    Quam turpi Pholoë peccet adultero.
    Sic visum Veneri, cui placet impares 10
    Formas atque animos sub juga aënea
    Saevo mittere cum joco.
    Ipsum me, melior cum peteret Venus,
    Grata detinuit compede Myrtale
    Libertina, fretis acrior Hadriae 15
    Curvantis Calabros sinus.

    CARMEN XXXIV.

    Parcus deorum cultor et infrequens
    Insanientis dum sapientiae
    Consultus erro, nunc retrorsum
    Vela dare atque iterare cursus
    Cogor relictos; namque Diespiter, 5
    Igni corusco nubila dividens
    Plerumque, per purum tonantes
    Egit equos volucremque currum
    Quo bruta tellus et vaga flumina,
    Quo Styx et invisi horrida Taenari 10
    Sedes Atlanteusque finis
    Concutitur.

    Valet ima summis
    Mutare et insignem attenuat deus
    Obscura promens; hinc apicem rapax
    Fortuna cum stridore acuto 15
    Sustulit, hic posuisse gaudet.

    CARMEN XXXV.

    O Diva, gratum quae regis Antium,
    Praesens vel imo tollere de gradu
    Mortale corpus, vel superbos
    Vertere funeribus triumphos,
    Te pauper ambit sollicita prece 5
    Ruris colonus, te dominam aequoris
    Quicunque Bithyna lacessit
    Carpathium pelagus carina.
    Te Dacus asper, te profugi Scythae
    Urbesque gentesque et Latium ferox 10
    Regumque matres barbarorum et
    Purpurei metuunt tyranni,
    Injurioso ne pede proruas
    Stantem columnam, neu populus frequens
    Ad arma cessantes, ad arma 15
    Concitet imperiumque frangat.
    Te semper anteit saeva Necessitas
    Clavos trabales et cuneos manu
    Gestans aëna, nec severus
    Uncus abest, liquidumque plumbum.

    20
    Te Spes et albo rara Fides colit
    Velata panno nec comitem abnegat,
    Utcunque mutata potentes
    Veste domos inimica linquis.
    At volgus infidum et meretrix retro 25
    Perjura cedit, diffugiunt cadis
    Cum faece siccatis amici
    Ferre jugum pariter dolosi.
    Serves iturum Caesarem in ultimos
    Orbis Britannos et juvenum recens 30
    Examen Eois timendum
    Partibus Oceanoque rubro.
    Eheu cicatricum et sceleris pudet
    Fratrumque.

    Quid nos dura refugimus
    Aetas? quid intactum nefasti 35
    Liquimus? unde manum juventus
    Metu deorum continuit? quibus
    Pepercit aris? O utinam nova
    Incude diffingas retusum in
    Massagetas Arabasque ferrum! 40

    CARMEN XXXVI.

    Et thure et fidibus juvat
    Placare et vituli sanguine debito
    Custodes Numidae deos,
    Qui nunc Hesperia sospes ab ultima
    Caris multa sodalibus, 5
    Nulli plura tamen dividit oscula
    Quam dulci Lamiae, memor
    Actae non alio rege puertiae
    Mutataeque simul togae.
    Cressa ne careat pulchra dies nota, 10
    Neu promptae modus amphorae,
    Neu morem in Salium sit requies pedum,
    Neu multi Damalis meri
    Bassum Threïcia vincat amystide,
    Neu desint epulis rosae, 15
    Neu vivax apium, neu breve lilium.
    Omnes in Damalin putres
    Deponent oculos, nec Damalis novo
    Divelletur adultero
    Lascivis hederis ambitiosior.

    20

    CARMEN XXXVII.

    Nunc est bibendum, nunc pede libero
    Pulsanda tellus, nunc Saliaribus
    Ornare pulvinar deorum
    Tempus erat dapibus, sodales.
    Antehac nefas depromere Caecubum 5
    Cellis avitis, dum Capitolio
    Regina dementes ruinas
    Funus et imperio parabat
    Contaminato cum grege turpium
    Morbo virorum, quidlibet impotens 10
    Sperare fortunaque dulci
    Ebria.

    Sed minuit furorem
    Vix una sospes navis ab ignibus,
    Mentemque lymphatam Mareotico
    Redegit in veros timores 15
    Caesar, ab Italia volantem
    Remis adurgens, accipiter velut
    Molles columbas, aut leporem citus
    Venator in campis nivalis
    Haemoniae, daret ut catenis 20
    Fatale monstrum: quae generosius
    Perire quaerens, nec muliebriter
    Expavit ensem nec latentes
    Classe cita reparavit oras.
    Ausa et jacentem visere regiam 25
    Voltu sereno, fortis et asperas
    Tractare serpentes, ut atrum
    Corpore combiberet venenum,
    Deliberata morte ferocior,
    Saevis Liburnis scilicet invidens 30
    Privata deduci superbo
    Non humilis mulier triumpho.

    CARMEN XXXVIII.

    Persicos odi, puer, apparatus,
    Displicent nexae philyra coronae;
    Mitte sectari rosa quo locorum
    Sera moretur.
    Simplici myrto nihil allabores
    Sedulus curo: neque te ministrum
    Dedecet myrtus neque me sub arta
    Vite bibentem.

    CARMINUM LIBER SECUNDUS

    CARMEN I.

    Motum ex Metello consule civicum
    Bellique causas et vitia et modos
    Ludumque Fortunae gravesque
    Principum amicitias et arma
    Nondum expiatis uncta cruoribus, 5
    Periculosae plenum opus aleae,
    Tractas et incedis per ignes
    Suppositos cineri doloso.
    Paullum severae Musa tragoediae
    Desit theatris: mox ubi publicas 10
    Res ordinaris grande munus
    Cecropio repetes cothurno,
    Insigne maestis praesidium reis
    Et consulenti, Pollio, curiae,
    Cui laurus aeternos honores 15
    Delmatico peperit triumpho.
    Jam nunc minaci murmure cornuum
    Perstringis aures, jam litui strepunt,
    Jam fulgor armorum fugaces
    Terret equos equitumque voltus: 20
    Audire magnos jam videor duces
    Non indecoro pulvere sordidos,
    Et cuncta terrarum subacta
    Praeter atrocem animum Catonis.
    Juno et deorum quisquis amicior 25
    Afris inulta cesserat impotens
    Tellure victorum nepotes
    Rettulit inferias Jugurthae.
    Quis non Latino sanguine pinguior
    Campus sepulcris impia proelia 30
    Testatur auditumque Medis
    Hesperiae sonitum ruinae?
    Qui gurges, aut quae flumina lugubris
    Ignara belli? quod mare Dauniae
    Non decoloravere caedes?

    35
    Quae caret ora cruore nostro?
    Sed ne relictis, Musa procax, jocis,
    Ceae retractes munera neniae:
    Mecum Dionaeo sub antro
    Quaere modos leviore plectro. 40

    CARMEN II.

    Nullus argento color est avaris
    Abdito terris, inimice lamnae
    Crispe Sallusti, nisi temperato
    Splendeat usu.
    Vivet extento Proculeius aevo 5
    Notus in fratres animi paterni;
    Illum aget penna metuente solvi
    Fama superstes.
    Latius regnes avidum domando
    Spiritum, quam si Libyam remotis 10
    Gadibus jungas et uterque Poenus
    Serviat uni.
    Crescit indulgens sibi dirus hydrops,
    Nec sitim pellit nisi causa morbi
    Fugerit venis et aquosus albo 15
    Corpore languor.
    Redditum Cyri solio Phraaten
    Dissidens plebi numero beatorum
    Eximit Virtus, populumque falsis
    Dedocet uti 20
    Vocibus, regnum et diadema tutum
    Deferens uni propriamque laurum
    Quisquis ingentes oculo inretorto
    Spectat acervos.

    CARMEN III.

    Aequam memento rebus in arduis
    Servare mentem, non secus in bonis
    Ab insolenti temperatam
    Laetitia, moriture Delli,
    Seu maestus omni tempore vixeris, 5
    Seu te in remoto gramine per dies
    Festos reclinatum bearis
    Interiore nota Falerni.
    Quo pinus ingens albaque populus
    Umbram hospitalem consociare amant 10
    Ramis?

    Quid obliquo laborat
    Lympha fugax trepidare rivo?
    Huc vina et unguenta et nimium breves
    Flores amoenae ferre jube rosae,
    Dum res et aetas et sororum 15
    Fila trium patiuntur atra.
    Cedes coëmptis saltibus et domo
    Villaque flavus quam Tiberis lavit,
    Cedes et exstructis in altum
    Divitiis potietur heres.

    20
    Divesne prisco natus ab Inacho
    Nil interest an pauper et infima
    De gente sub divo moreris,
    Victima nil miserantis Orci.
    Omnes eodem cogimur, omnium 25
    Versatur urna serius ocius
    Sors exitura et nos in aeternum
    Exilium impositura cumbae.

    CARMEN IV.

    Ne sit ancillae tibi amor pudori,
    Xanthia Phoceu!

    Prius insolentem
    Serva Briseis niveo colore
    Movit Achillem;
    Movit Ajacem Telamone natum 5
    Forma captivae dominum Tecmessae;
    Arsit Atrides medio in triumpho
    Virgine rapta,
    Barbarae postquam cecidere turmae
    Thessalo victore et ademptus Hector 10
    Tradidit fessis leviora tolli
    Pergama Grais.
    Nescias an te generum beati
    Phyllidis flavae decorent parentes:
    Regium certe genus et penates 15
    Maeret iniquos.
    Crede non illam tibi de scelesta
    Plebe dilectam, neque sic fidelem,
    Sic lucro aversam potuisse nasci
    Matre pudenda.

    20
    Brachia et voltum teretesque suras
    Integer laudo; fuge suspicari,
    Cujus octavum trepidavit aetas
    Claudere lustrum.

    CARMEN V.

    Nondum subacta ferre jugum valet
    Cervice, nondum munia comparis
    Aequare nec tauri ruentis
    In venerem tolerare pondus.
    Circa virentes est animus tuae 5
    Campos juvencae, nunc fluviis gravem
    Solantis aestum, nunc in udo
    Ludere cum vitulis salicto
    Praegestientis.

    Tolle cupidinem
    Immitis uvae: jam tibi lividos 10
    Distinguet Auctumnus racemos
    Purpureo varius colore.
    Jam te sequetur: currit enim ferox
    Aetas et illi quos tibi dempserit
    Apponet annos; jam proterva 15
    Fronte petet Lalage maritum:
    Dilecta quantum non Pholoë fugax,
    Non Chloris albo sic humero nitens,
    Ut pura nocturno renidet
    Luna mari, Cnidiusve Gyges, 20
    Quem si puellarum insereres choro
    Mire sagaces falleret hospites
    Discrimen obscurum solutis
    Crinibus ambiguoque vultu.

    CARMEN VI.

    Septimi, Gades aditure mecum et
    Cantabrum indoctum juga ferre nostra et
    Barbaras Syrtes ubi Maura semper
    Aestuat unda,
    Tibur Argeo positum colono 5
    Sit meae sedes utinam senectae,
    Sit modus lasso maris et viarum
    Militiaeque!
    Unde si Parcae prohibent iniquae,
    Dulce pellitis ovibus Galaesi 10
    Flumen et regnata petam Laconi
    Rura Phalantho.
    Ille terrarum mihi praeter omnes
    Angulus ridet ubi non Hymetto
    Mella decedunt viridique certat 15
    Baca Venafro;
    Ver ubi longum tepidasque praebet
    Juppiter brumas, et amicus Aulon
    Fertili Baccho minimum Falernis
    Invidet uvis.

    20
    Ille te mecum locus et beatae
    Postulant arces: ibi tu calentem
    Debita sparges lacrima favillam
    Vatis amici.

    CARMEN VII.

    O saepe mecum tempus in ultimum
    Deducte Bruto militiae duce,
    Quis te redonavit Quiritem
    Dis patriis Italoque caelo,
    Pompei meorum prime sodalium, 5
    Cum quo morantem saepe diem mero
    Fregi coronatus nitentes
    Malobathro Syrio capillos?
    Tecum Philippos et celerem fugam
    Sensi relicta non bene parmula, 10
    Cum fracta virtus et minaces
    Turpe solum tetigere mento.
    Sed me per hostes Mercurius celer
    Denso paventem sustulit aëre;
    Te rursus in bellum resorbens 15
    Unda fretis tulit aestuosis.
    Ergo obligatam redde Jovi dapem
    Longaque fessum militia latus
    Depone sub lauru mea nec
    Parce cadis tibi destinatis.

    20
    Oblivioso levia Massico
    Ciboria exple; funde capacibus
    Unguenta de conchis. Quis udo
    Deproperare apio coronas
    Curatve myrto? quem Venus arbitrum 25
    Dicet bibendi? Non ego sanius
    Bacchabor Edonis: recepto
    Dulce mihi furere est amico.

    CARMEN VIII.

    Ulla si juris tibi pejerati
    Poena, Barine, nocuisset unquam,
    Dente si nigro fieres vel uno
    Turpior ungui,
    Crederem.

    Sed tu, simul obligasti 5
    Perfidum votis caput enitescis
    Pulchrior multo, juvenumque prodis
    Publica cura.
    Expedit matris cineres opertos
    Fallere et toto taciturna noctis 10
    Signa cum caelo, gelidaque divos
    Morte carentes.
    Ridet hoc inquam Venus ipsa, rident
    Simplices Nymphae ferus et Cupido
    Semper ardentes acuens sagittas 15
    Cote cruenta.
    Adde quod pubes tibi crescit omnis,
    Servitus crescit nova nec priores
    Impiae tectum dominae relinquunt
    Saepe minati.

    20
    Te suis matres metuunt juvencis,
    Te senes parci miseraeque nuper
    Virgines nuptae, tua ne retardet
    Aura maritos.

    CARMEN IX.

    Non semper imbres nubibus hispidos
    Manant in agros aut mare Caspium
    Vexant inaequales procellae
    Usque, nec Armeniis in oris,
    Amice Valgi, stat glacies iners 5
    Menses per omnes aut Aquilonibus
    Querceta Gargani laborant
    Et foliis viduantur orni:
    Tu semper urges flebilibus modis
    Mysten ademptum, nec tibi Vespero 10
    Surgente decedunt amores
    Nec rapidum fugiente Solem.
    At non ter aevo functus amabilem
    Ploravit omnes Antilochum senex
    Annos, nec impubem parentes 15
    Troilon, aut Phrygiae sorores
    Flevere semper.

    Desine mollium
    Tandem querelarum, et potius nova
    Cantemus Augusti tropaea
    Caesaris et rigidum Niphaten, 20
    Medumque flumen gentibus additum
    Victis minores volvere vertices,
    Intraque praescriptum Gelonos
    Exiguis equitare campis.

    CARMEN X.

    Rectius vives, Licini, neque altum
    Semper urgendo neque, dum procellas
    Cautus horrescis, nimium premendo
    Litus iniquum.
    Auream quisquis mediocritatem 5
    Diligit tutus caret obsoleti
    Sordibus tecti, caret invidenda
    Sobrius aula.
    Saepius ventis agitatur ingens
    Pinus et celsae graviore casu 10
    Decidunt turres feriuntque summos
    Fulgura montes.
    Sperat infestis, metuit secundis
    Alteram sortem bene praeparatum
    Pectus. Informes hiemes reducit 15
    Juppiter, idem
    Summovet.

    Non si male nunc et olim
    Sic erit: quondam cithara tacentem
    Suscitat musam, neque semper arcum
    Tendit Apollo. 20
    Rebus angustis animosus atque
    Fortis appare; sapienter idem
    Contrahes vento nimium secundo
    Turgida vela.

    CARMEN XI.

    Quid bellicosus Cantaber et Scythes,
    Hirpine Quinti, cogitet Hadria
    Divisus objecto remittas
    Quaerere, nec trepides in usum
    Poscentis aevi pauca.

    Fugit retro 5
    Levis juventas et decor, arida
    Pellente lascivos amores
    Canitie facilemque somnum.
    Non semper idem floribus est honor
    Vernis neque uno Luna rubens nitet 10
    Voltu: quid aeternis minorem
    Consiliis animum fatigas?
    Cur non sub alta vel platano vel hac
    Pinu jacentes sic temere et rosa
    Canos odorati capillos, 15
    Dum licet, Assyriaque nardo
    Potamus uncti? Dissipat Euius
    Curas edaces. Quis puer ocius
    Restinguet ardentis Falerni
    Pocula praetereunte lympha?

    20
    Quis devium scortum eliciet domo
    Lyden? Eburna dic age cum lyra
    Maturet in comptum Lacaenae
    More comas religata nodum.

    CARMEN XII.

    Nolis longa ferae bella Numantiae,
    Nec dirum Hannibalem, nec Siculum mare
    Poeno purpureum sanguine mollibus
    Aptari citharae modis;
    Nec saevos Lapithas et nimium mero 5
    Hylaeum domitosque Herculea manu
    Telluris juvenes, unde periculum
    Fulgens contremuit domus
    Saturni veteris; tuque pedestribus
    Dices historiis proelia Caesaris, 10
    Maecenas, melius ductaque per vias
    Regum colla minacium.
    Me dulces dominae Musa Licymniae
    Cantus, me voluit dicere lucidum
    Fulgentes oculos et bene mutuis 15
    Fidum pectus amoribus;
    Quam nec ferre pedem dedecuit choris,
    Nec certare joco nec dare brachia
    Ludentem nitidis virginibus, sacro
    Dianae celebris die.

    20
    Num tu quae tenuit dives Achaemenes,
    Aut pinguis Phrygiae Mygdonias opes
    Permutare velis crine Licymniae,
    Plenas aut Arabum domos?
    Dum flagrantia detorquet ad oscula 25
    Cervicem, aut facili saevitia negat,
    Quae poscente magis gaudeat eripi,
    Interdum rapere occupet.

    CARMEN XIII.

    Ille et nefasto te posuit die,
    Quicunque primum, et sacrilega manu
    Produxit, arbos, in nepotum
    Perniciem opprobriumque pagi;
    Illum et parentis crediderim sui 5
    Fregisse cervicem et penetralia
    Sparsisse nocturno cruore
    Hospitis; ille venena Colchica
    Et quidquid usquam concipitur nefas
    Tractavit, agro qui statuit meo 10
    Te, triste lignum, te caducum
    In domini caput immerentis.
    Quid quisque vitet nunquam homini satis
    Cautum est in horas: navita Bosporum
    Poenus perhorrescit neque ultra 15
    Caeca timet aliunde fata,
    Miles sagittas et celerem fugam
    Parthi, catenas Parthus et Italum
    Robur; sed improvisa leti
    Vis rapuit rapietque gentes.

    20
    Quam paene furvae regna Proserpinae
    Et judicantem vidimus Aeacum
    Sedesque discretas piorum et
    Aeoliis fidibus querentem
    Sappho puellis de popularibus, 25
    Et te sonantem plenius aureo,
    Alcaee, plectro dura navis,
    Dura fugae mala, dura belli!
    Utrumque sacro digna silentio
    Mirantur umbrae dicere; sed magis 30
    Pugnas et exactos tyrannos
    Densum humeris bibit aure volgus.
    Quid mirum, ubi illis carminibus stupens
    Demittit atras belua centiceps
    Aures et intorti capillis 35
    Eumenidum recreantur angues?
    Quin et Prometheus et Pelopis parens
    Dulci laborum decipitur sono;
    Nec curat Orion leones
    Aut timidos agitare lyncas.

    40

    CARMEN XIV.

    Eheu fugaces, Postume, Postume,
    Labuntur anni, nec pietas moram
    Rugis et instanti senectae
    Afferet indomitaeque morti,--
    Non, si trecenis, quotquot eunt dies, 5
    Amice, places illacrumabilem
    Plutona tauris, qui ter amplum
    Geryonen Tityonque tristi
    Compescit unda, scilicet omnibus
    Quicunque terrae munere vescimur, 10
    Enaviganda sive reges
    Sive inopes erimus coloni.
    Frustra cruento Marte carebimus,
    Fractisque rauci fluctibus Hadriae,
    Frustra per auctumnos nocentem 15
    Corporibus metuemus Austrum:
    Visendus ater flumine languido
    Cocytos errans et Danai genus
    Infame damnatusque longi
    Sisyphus Aeolides laboris.

    20
    Linquenda tellus et domus et placens
    Uxor, neque harum quas colis arborum
    Te praeter invisas cupressos
    Ulla brevem dominum sequetur.
    Absumet heres Caecuba dignior 25
    Servata centum clavibus, et mero
    Tinget pavimentum superbo
    Pontificum potiore coenis.

    CARMEN XV.

    Jam pauca aratro jugera regiae
    Moles relinquent; undique latius
    Extenta visentur Lucrino
    Stagna lacu, platanusque caelebs
    Evincet ulmos; tum violaria et 5
    Myrtus et omnis copia narium
    Spargent olivetis odorem
    Fertilibus domino priori,
    Tum spissa ramis laurea fervidos
    Excludet ictus.

    Non ita Romuli 10
    Praescriptum et intonsi Catonis
    Auspiciis veterumque norma.
    Privatus illis census erat brevis,
    Commune magnum: nulla decempedis
    Metata privatis opacam 15
    Porticus excipiebat Arcton,
    Nec fortuitum spernere caespitem
    Leges sinebant, oppida publico
    Sumptu jubentes et deorum
    Templa novo decorare saxo. 20

    CARMEN XVI.

    Otium divos rogat in patente
    Prensus Aegaeo, simul atra nubes
    Condidit lunam neque certa fulgent
    Sidera nautis;
    Otium bello furiosa Thrace, 5
    Otium Medi pharetra decori,
    Grosphe, non gemmis neque purpura ve-
    nale neque auro.
    Non enim gazae neque consularis
    Summovet lictor miseros tumultus 10
    Mentis, et curas laqueata circum
    Tecta volantes.
    Vivitur parvo bene cui paternum
    Splendet in mensa tenui salinum,
    Nec leves somnos timor aut cupido 15
    Sordidus aufert.
    Quid brevi fortes jaculamur aevo
    Multa?

    Quid terras alio calentes
    Sole mutamus? Patriae quis exsul
    Se quoque fugit?

    20
    Scandit aeratas vitiosa naves
    Cura nec turmas equitum relinquit,
    Ocior cervis et agente nimbos
    Ocior Euro.
    Laetus in praesens animus quod ultra est 25
    Oderit curare et amara lento
    Temperet risu; nihil est ab omni
    Parte beatum.
    Abstulit clarum cita mors Achillem,
    Longa Tithonum minuit senectus, 30
    Et mihi forsan tibi quod negarit,
    Porriget hora.
    Te greges centum Siculaeque circum
    Mugiunt vaccae, tibi tollit hinnitum
    Apta quadrigis equa, te bis Afro 35
    Murice tinctae
    Vestiunt lanae: mihi parva rura et
    Spiritum Graiae tenuem Camenae
    Parca non mendax dedit et malignum
    Spernere volgus.

    40

    CARMEN XVII.

    Cur me querelis exanimas tuis?
    Nec dis amicum est nec mihi te prius
    Obire, Maecenas, mearum
    Grande decus columenque rerum.
    Ah te meae si partem animae rapit 5
    Maturior vis, quid moror altera,
    Nec carus aeque nec superstes
    Integer? Ille dies utramque
    Ducet ruinam.

    Non ego perfidum
    Dixi sacramentum: ibimus, ibimus 10
    Utcunque praecedes, supremum
    Carpere iter comites parati.
    Me nec Chimaerae spiritus igneae
    Nec, si resurgat, centimanus Gyas
    Divellet unquam: sic potenti 15
    Justitiae placitumque Parcis.
    Seu Libra seu me Scorpios adspicit
    Formidolosus pars violentior
    Natalis horae, seu tyrannus
    Hesperiae Capricornus undae, 20
    Utrumque nostrum incredibili modo
    Consentit astrum.

    Te Jovis impio
    Tutela Saturno refulgens
    Eripuit volucrisque Fati
    Tardavit alas, cum populus frequens 25
    Laetum theatris ter crepuit sonum:
    Me truncus illapsus cerebro
    Sustulerat, nisi Faunus ictum
    Dextra levasset, Mercurialium
    Custos virorum. Reddere victimas 30
    Aedemque votivam memento:
    Nos humilem feriemus agnam.

    CARMEN XVIII.

    Non ebur neque aureum
    Mea renidet in domo lacunar;
    Non trabes Hymettiae
    Premunt columnas ultima recisas
    Africa; neque Attali 5
    Ignotus heres regiam occupavi;
    Nec Laconicas mihi
    Trahunt honestae purpuras clientae:
    At fides et ingeni
    Benigna vena est, pauperemque dives 10
    Me petit; nihil supra
    Deos lacesso, nec potentem amicum
    Largiora flagito,
    Satis beatus unicis Sabinis.
    Truditur dies die, 15
    Novaeque pergunt interire lunae.
    Tu secanda marmora
    Locas sub ipsum funus, et sepulcri
    Immemor struis domos
    Marisque Baiis obstrepentis urges 20
    Summovere litora,
    Parum locuples continente ripa.
    Quid, quod usque proximos
    Revellis agri terminos et ultra
    Limites clientium 25
    Salis avarus?

    Pellitur paternos
    In sinu ferens deos
    Et uxor et vir sordidosque natos;
    Nulla certior tamen
    Rapacis Orci fine destinata 30
    Aula divitem manet
    Herum. Quid ultra tendis? Aequa tellus
    Pauperi recluditur
    Regumque pueris, nec satelles Orci
    Callidum Promethea 35
    Revexit auro captus. Hic superbum
    Tantalum atque Tantali
    Genus coërcet; hic levare functum
    Pauperem laboribus
    Vocatus atque non vocatus audit. 40

    CARMEN XIX.

    Bacchum in remotis carmina rupibus
    Vidi docentem--credite posteri--
    Nymphasque discentes et aures
    Capripedum Satyrorum acutas.
    Euoe, recenti mens trepidat metu 5
    Plenoque Bacchi pectore turbidum
    Laetatur.

    Euoe, parce Liber,
    Parce, gravi metuende thyrso!
    Fas pervicaces est mihi Thyiadas
    Vinique fontem lactis et uberes 10
    Cantare rivos, atque truncis
    Lapsa cavis iterare mella;
    Fas et beatae conjugis additum
    Stellis honorem tectaque Penthei
    Disjecta non leni ruina, 15
    Thracis et exitium Lycurgi.
    Tu flectis amnes, tu mare barbarum,
    Tu separatis uvidus in jugis
    Nodo coërces viperino
    Bistonidum sine fraude crines: 20
    Tu, cum parentis regna per arduum
    Cohors Gigantum scanderet impia,
    Rhoetum retorsisti leonis
    Unguibus horribilique mala;
    Quamquam choreis aptior et jocis 25
    Ludoque dictus non sat idoneus
    Pugnae ferebaris: sed idem
    Pacis eras mediusque belli.
    Te vidit insons Cerberus aureo
    Cornu decorum, leniter atterens 30
    Caudam, et recedentis trilingui
    Ore pedes tetigitque crura.

    CARMEN XX.

    Non usitata nec tenui ferar
    Penna biformis per liquidum aethera
    Vates, neque in terris morabor
    Longius, invidiaque major
    Urbes relinquam.

    Non ego pauperum 5
    Sanguis parentum, non ego quem vocas,
    Dilecte Maecenas, obibo,
    Nec Stygia cohibebor unda.
    Jam jam residunt cruribus asperae
    Pelles, et album mutor in alitem 10
    Superne, nascunturque leves
    Per digitos humerosque plumae.
    Jam Daedaleo ocior Icaro
    Visam gementis litora Bospori
    Syrtesque Gaetulas canorus 15
    Ales Hyperboreosque campos.
    Me Colchus et qui dissimulat metum
    Marsae cohortis Dacus et ultimi
    Noscent Geloni, me peritus
    Discet Hiber Rhodanique potor.

    20
    Absint inani funere neniae
    Luctusque turpes et querimoniae;
    Compesce clamorem ac sepulcri
    Mitte supervacuos honores.

    CARMINUM LIBER TERTIUS.

    CARMEN I.

    Odi profanum vulgus et arceo;
    Favete linguis: carmina non prius
    Audita Musarum sacerdos
    Virginibus puerisque canto.
    Regum timendorum in proprios greges, 5
    Reges in ipsos imperium est Jovis
    Clari Giganteo triumpho,
    Cuncta supercilio moventis.
    Est ut viro vir latius ordinet
    Arbusta sulcis, hic generosior 10
    Descendat in Campum petitor,
    Moribus hic meliorque fama
    Contendat, illi turba clientium
    Sit major: aequa lege Necessitas
    Sortitur insignes et imos; 15
    Omne capax movet urna nomen.
    Districtus ensis cui super impia
    Cervice pendet non Siculae dapes
    Dulcem elaborabunt saporem,
    Non avium citharaeque cantus 20
    Somnum reducent.

    Somnus agrestium
    Lenis virorum non humiles domos
    Fastidit umbrosamque ripam,
    Non Zephyris agitata Tempe.
    Desiderantem quod satis est neque 25
    Tumultuosum sollicitat mare,
    Nec saevus Arcturi cadentis
    Impetus aut orientis Haedi,
    Non verberatae grandine vineae
    Fundusque mendax, arbore nunc aquas 30
    Culpante nunc torrentia agros
    Sidera nunc hiemes iniquas.
    Contracta pisces aequora sentiunt
    Jactis in altum molibus; huc frequens
    Caementa demittit redemptor 35
    Cum famulis dominusque terrae
    Fastidiosus.

    Sed Timor et Minae
    Scandunt eodem quo dominus, neque
    Decedit aerata triremi, et
    Post equitem sedet atra Cura. 40
    Quodsi dolentem nec Phrygius lapis
    Nec purpurarum sidere clarior
    Delenit usus nec Falerna
    Vitis Achaemeniumque costum,
    Cur invidendis postibus et novo 45
    Sublime ritu moliar atrium?
    Cur valle permutem Sabina
    Divitias operosiores?

    CARMEN II.

    Angustam amice pauperiem pati
    Robustus acri militia puer
    Condiscat, et Parthos feroces
    Vexet eques metuendus hasta,
    Vitamque sub divo et trepidis agat 5
    In rebus.

    Illum ex moenibus hosticis
    Matrona bellantis tyranni
    Prospiciens et adulta virgo
    Suspiret, eheu, ne rudis agminum
    Sponsus lacessat regius asperum 10
    Tactu leonem, quem cruenta
    Per medias rapit ira caedes.
    Dulce et decorum est pro patria mori:
    Mors et fugacem persequitur virum,
    Nec parcit imbellis juventae 15
    Poplitibus timidoque tergo.
    Virtus repulsae nescia sordidae
    Intaminatis fulget honoribus,
    Nec sumit aut ponit secures
    Arbitrio popularis aurae.

    20
    Virtus recludens immeritis mori
    Caelum negata tentat iter via,
    Coetusque volgares et udam
    Spernit humum fugiente penna.
    Est et fideli tuta silentio 25
    Merces: vetabo qui Cereris sacrum
    Vulgarit arcanae sub isdem
    Sit trabibus fragilemve mecum
    Solvat phaselon; saepe Diespiter
    Neglectus incesto addidit integrum: 30
    Raro antecedentem scelestum
    Deseruit pede Poena claudo.

    CARMEN III.

    Justum et tenacem propositi virum
    Non civium ardor prava jubentium,
    Non voltus instantis tyranni
    Mente quatit solida, neque Auster
    Dux inquieti turbidus Hadriae, 5
    Nec fulminantis magna manus Jovis;
    Si fractus illabatur orbis
    Impavidum ferient ruinae.
    Hac arte Pollux et vagus Hercules
    Enisus arces attigit igneas, 10
    Quos inter Augustus recumbens
    Purpureo bibit ore nectar.
    Hac te merentem, Bacche pater, tuae
    Vexere tigres indocili jugum
    Collo trahentes; hac Quirinus 15
    Martis equis Acheronta fugit,
    Gratum elocuta consiliantibus
    Junone divis: Ilion, Ilion
    Fatalis incestusque judex
    Et mulier peregrina vertit 20
    In pulverem, ex quo destituit deos
    Mercede pacta Laomedon, mihi
    Castaeque damnatum Minervae
    Cum populo et duce fraudulento.
    Jam nec Lacaenae splendet adulterae 25
    Famosus hospes nec Priami domus
    Perjura pugnaces Achivos
    Hectoreis opibus refringit,
    Nostrisque ductum seditionibus
    Bellum resedit.

    Protinus et graves 30
    Iras et invisum nepotem
    Troica quem peperit sacerdos
    Marti redonabo; illum ego lucidas
    Inire sedes, ducere nectaris
    Succos, et adscribi quietis 35
    Ordinibus patiar deorum.
    Dum longus inter saeviat Ilion
    Romamque pontus qualibet exsules
    In parte regnanto beati;
    Dum Priami Paridisque busto 40
    Insultet armentum et catulos ferae
    Celent inultae stet Capitolium
    Fulgens, triumphatisque possit
    Roma ferox dare jura Medis.
    Horrenda late nomen in ultimas 45
    Extendat oras, qua medius liquor
    Secernit Europen ab Afro,
    Qua tumidus rigat arva Nilus,
    Aurum irrepertum et sic melius situm
    Cum terra celat spernere fortior, 50
    Quam cogere humanos in usus
    Omne sacrum rapiente dextra.
    Quicunque mundo terminus obstitit
    Hunc tangat armis, visere gestiens
    Qua parte debacchentur ignes, 55
    Qua nebulae pluviique rores.
    Sed bellicosis fata Quiritibus
    Hac lege dico, ne nimium pii
    Rebusque fidentes avitae
    Tecta velint reparare Troiae.

    60
    Troiae renascens alite lugubri
    Fortuna tristi clade iterabitur,
    Ducente victrices catervas
    Conjuge me Jovis et sorore.
    Ter si resurgat murus aëneus 65
    Auctore Phoebo ter pereat meis
    Excisus Argivis, ter uxor
    Capta virum puerosque ploret.
    Non hoc jocosae conveniet lyrae:
    Quo, Musa, tendis? Desine pervicax 70
    Referre sermones deorum et
    Magna modis tenuare parvis.

    CARMEN IV.

    Descende caelo et dic age tibia
    Regina longum Calliope melos,
    Seu voce nunc mavis acuta,
    Seu fidibus citharaque Phoebi.
    Auditis, an me ludit amabilis 5
    Insania?

    Audire et videor pios
    Errare per lucos amoenae
    Quos et aquae subeunt et aurae.
    Me fabulosae Vulture in Apulo
    Altricis extra limen Apuliae 10
    Ludo fatigatumque somno
    Fronde nova puerum palumbes
    Texere, mirum quod foret omnibus,
    Quicunque celsae nidum Acherontiae
    Saltusque Bantinos et arvum 15
    Pingue tenent humilis Forenti,
    Ut tuto ab atris corpore viperis
    Dormirem et ursis, ut premerer sacra
    Lauroque collataque myrto,
    Non sine dis animosus infans.

    20
    Vester, Camenae, vester in arduos
    Tollor Sabinos, seu mihi frigidum
    Praeneste seu Tibur supinum
    Seu liquidae placuere Baiae.
    Vestris amicum fontibus et choris 25
    Non me Philippis versa acies retro,
    Devota non exstinxit arbos,
    Nec Sicula Palinurus unda.
    Utcunque mecum vos eritis, libens
    Insanientem navita Bosporum 30
    Tentabo et urentes arenas
    Litoris Assyrii viator;
    Visam Britannos hospitibus feros
    Et laetum equino sanguine Concanum,
    Visam pharetratos Gelonos 35
    Et Scythicum inviolatus amnem.
    Vos Caesarem altum, militia simul
    Fessas cohortes addidit oppidis,
    Finire quaerentem labores
    Pierio recreatis antro.

    40
    Vos lene consilium et datis et dato
    Gaudetis almae.

    Scimus, ut impios
    Titanas immanemque turmam
    Fulmine sustulerit caduco,
    Qui terram inertem, qui mare temperat 45
    Ventosum, et urbes regnaque tristia,
    Divosque mortalesque turbas
    Imperio regit unus aequo.
    Magnum illa terrorem intulerat Jovi
    Fidens juventus horrida brachiis, 50
    Fratresque tendentes opaco
    Pelion imposuisse Olympo.
    Sed quid Typhoëus et validus Mimas,
    Aut quid minaci Porphyrion statu,
    Quid Rhoetus evolsisque truncis 55
    Enceladus jaculator audax
    Contra sonantem Palladis aegida
    Possent ruentes?

    Hinc avidus stetit
    Volcanus, hinc matrona Juno et
    Nunquam humeris positurus arcum, 60
    Qui rore puro Castaliae lavit
    Crines solutos, qui Lyciae tenet
    Dumeta natalemque silvam,
    Delius et Patareus Apollo.
    Vis consili expers mole ruit sua: 65
    Vim temperatam di quoque provehunt
    In majus; idem odere vires
    Omne nefas animo moventes.
    Testis mearum centimanus Gyas
    Sententiarum, notus et integrae 70
    Tentator Orion Dianae
    Virginea domitus sagitta.
    Injecta monstris Terra dolet suis
    Maeretque partus fulmine luridum
    Missos ad Orcum; nec peredit 75
    Impositam celer ignis Aetnen,
    Incontinentis nec Tityi jecur
    Reliquit ales, nequitiae additus
    Custos; amatorem trecentae
    Pirithoum cohibent catenae.

    80

    CARMEN V.

    Caelo Tonantem credidimus Jovem
    Regnare: praesens divus habebitur
    Augustus adjectis Britannis
    Imperio gravibusque Persis.
    Milesne Crassi conjuge barbara 5
    Turpis maritus vixit et hostium,
    Pro curia inversique mores!
    Consenuit socerorum in armis
    Sub rege Medo Marsus et Apulus,
    Anciliorum et nominis et togae 10
    Oblitus aeternaeque Vestae,
    Incolumi Jove et urbe Roma?
    Hoc caverat mens provida Reguli
    Dissentientis condicionibus
    Foedis et exemplo trahentis 15
    Perniciem veniens in aevum,
    Si non periret immiserabilis
    Captiva pubes.

    Signa ego Punicis
    Adfixa delubris et arma
    Militibus sine caede, dixit, 20
    Derepta vidi; vidi ego civium
    Retorta tergo brachia libero
    Portasque non clausas et arva
    Marte coli populata nostro.
    Auro repensus scilicet acrior 25
    Miles redibit. Flagitio additis
    Damnum: neque amissos colores
    Lana refert medicata fuco,
    Nec vera virtus quum semel excidit
    Curat reponi deterioribus.

    30
    Si pugnat extricata densis
    Cerva plagis erit ille fortis
    Qui perfidis se credidit hostibus,
    Et Marte Poenos proteret altero,
    Qui lora restrictis lacertis 35
    Sensit iners timuitque mortem.
    Hic unde vitam sumeret inscius
    Pacem duello miscuit. O pudor!
    O magna Karthago, probrosis
    Altior Italiae ruinis!

    40
    Fertur pudicae conjugis osculum
    Parvosque natos ut capitis minor
    Ab se removisse et virilem
    Torvus humi posuisse voltum:
    Donec labantes consilio patres 45
    Firmaret auctor nunquam alias dato,
    Interque maerentes amicos
    Egregius properaret exsul.
    Atqui sciebat quae sibi barbarus
    Tortor pararet; non aliter tamen 50
    Dimovit obstantes propinquos,
    Et populum reditus morantem,
    Quam si clientum longa negotia
    Dijudicata lite relinqueret,
    Tendens Venafranos in agros 55
    Aut Lacedaemonium Tarentum.

    CARMEN VI.

    Delicta majorum immeritus lues,
    Romane, donec templa refeceris
    Aedesque labentes deorum et
    Foeda nigro simulacra fumo.
    Dis te minorem quod geris imperas: 5
    Hinc omne principium, huc refer exitum.
    Di multa neglecti dederunt
    Hesperiae mala luctuosae.
    Jam bis Monaeses et Pacori manus
    Non auspicatos contudit impetus 10
    Nostros et adjecisse praedam
    Torquibus exiguis renidet.
    Paene occupatam seditionibus
    Delevit Urbem Dacus et Aethiops,
    Hic classe formidatus, ille 15
    Missilibus melior sagittis.
    Fecunda culpae secula nuptias
    Primum inquinavere et genus et domos;
    Hoc fonte derivata clades
    In patriam populumque fluxit.

    20
    Motus doceri gaudet Ionicos
    Matura virgo et fingitur artibus;
    Jam nunc et incestos amores
    De tenero meditatur ungui:
    Mox juniores quaerit adulteros 25
    Inter mariti vina, neque eligit
    Cui donet impermissa raptim
    Gaudia luminibus remotis;
    Sed jussa coram non sine conscio
    Surgit marito, seu vocat institor 30
    Seu navis Hispanae magister,
    Dedecorum pretiosus emptor.
    Non his juventus orta parentibus
    Infecit aequor sanguine Punico,
    Pyrrhumque et ingentem cecidit 35
    Antiochum Hannibalemque dirum;
    Sed rusticorum mascula militum
    Proles, Sabellis docta ligonibus
    Versare glebas et severae
    Matris ad arbitrium recisos 40
    Portare fustes, sol ubi montium
    Mutaret umbras et juga demeret
    Bobus fatigatis, amicum
    Tempus agens abeunte curru.
    Damnosa quid non imminuit dies?

    45
    Aetas parentum pejor avis tulit
    Nos nequiores, mox daturos
    Progeniem vitiosiorem.

    CARMEN VII.

    Quid fles, Asterie, quem tibi candidi
    Primo restituent vere Favonii
    Thyna merce beatum,
    Constantis juvenem fide,
    Gygen?

    Ille Notis actus ad Oricum 5
    Post insana Caprae sidera frigidas
    Noctes non sine multis
    Insomnis lacrimis agit.
    Atqui sollicitae nuntius hospitae,
    Suspirare Chloën et miseram tuis 10
    Dicens ignibus uri,
    Tentat mille vafer modis.
    Ut Proetum mulier perfida credulum
    Falsis impulerit criminibus nimis
    Casto Bellerophonti 15
    Maturare necem, refert.
    Narrat paene datum Pelea Tartaro,
    Magnessam Hippolyten dum fugit abstinens;
    Et peccare docentes
    Fallax historias movet.

    20
    Frustra: nam scopulis surdior Icari
    Voces audit adhuc integer. At tibi
    Ne vicinus Enipeus
    Plus justo placeat cave;
    Quamvis non alius flectere equum sciens 25
    Aeque conspicitur gramine Martio,
    Nec quisquam citus aeque
    Tusco denatat alveo.
    Prima nocte domum claude neque in vias
    Sub cantu querulae despice tibiae, 30
    Et te saepe vocanti
    Duram difficilis mane.

    CARMEN VIII.

    Martiis caelebs quid agam Kalendis,
    Quid velint flores et acerra thuris
    Plena miraris, positusque carbo in
    Caespite vivo,
    Docte sermones utriusque linguae?

    5
    Voveram dulces epulas et album
    Libero caprum prope funeratus
    Arboris ictu.
    Hic dies anno redeunte festus
    Corticem adstrictum pice dimovebit 10
    Amphorae fumum bibere institutae
    Consule Tullo.
    Sume, Maecenas, cyathos amici
    Sospitis centum et vigiles lucernas
    Perfer in lucem; procul omnis esto 15
    Clamor et ira.
    Mitte civiles super urbe curas:
    Occidit Daci Cotisonis agmen,
    Medus infestus sibi luctuosis
    Dissidet armis, 20
    Servit Hispanae vetus hostis orae
    Cantaber sera domitus catena;
    Jam Scythae laxo meditantur arcu
    Cedere campis.
    Neglegens ne qua populus laboret 25
    Parce privatus nimium cavere;
    Dona praesentis cape laetus horae et
    Linque severa.

    CARMEN IX.

    Donec gratus eram tibi
    Nec quisquam potior brachia candidae
    Cervici juvenis dabat,
    Persarum vigui rege beatior.
    Donec non alia magis 5
    Arsisti neque erat Lydia post Chloën,
    Multi Lydia nominis
    Romana vigui clarior Ilia.
    Me nunc Thressa Chloë regit
    Dulces docta modos et citharae sciens, 10
    Pro qua non metuam mori
    Si parcent animae fata superstiti.
    Me torret face mutua
    Thurini Calais filius Ornyti,
    Pro quo bis patiar mori 15
    Si parcent puero fata superstiti.
    Quid si prisca redit Venus
    Diductosque jugo cogit aëneo,
    Si flava excutitur Chloë
    Rejectaeque patet janua Lydiae?

    20
    Quamquam sidere pulchrior
    Ille est, tu levior cortice et improbo
    Iracundior Hadria,
    Tecum vivere amem, tecum obeam libens.

    CARMEN X.

    Extremum Tanain si biberes, Lyce,
    Saevo nupta viro, me tamen asperas
    Porrectum ante fores objicere incolis
    Plorares Aquilonibus.
    Audis quo strepitu janua, quo nemus 5
    Inter pulchra satum tecta remugiat
    Ventis, et positas ut glaciet nives
    Puro numine Juppiter?
    Ingratam Veneri pone superbiam,
    Ne currente retro funis eat rota.

    10
    Non te Penelopen difficilem procis
    Tyrrhenus genuit parens.
    O quamvis neque te munera nec preces
    Nec tinctus viola pallor amantium
    Nec vir Pieria pellice saucius 15
    Curvat, supplicibus tuis
    Parcas, nec rigida mollior aesculo
    Nec Mauris animum mitior anguibus.
    Non hoc semper erit liminis aut aquae
    Caelestis patiens latus. 20

    CARMEN XI.

    Mercuri,--nam te docilis magistro
    Movit Amphion lapides canendo,--
    Tuque testudo resonare septem
    Callida nervis,
    Nec loquax olim neque grata, nunc et 5
    Divitum mensis et amica templis,
    Dic modos Lyde quibus obstinatas
    Applicet aures,
    Quae velut latis equa trima campis,
    Ludit exsultim metuitque tangi, 10
    Nuptiarum expers et adhuc protervo
    Cruda marito.
    Tu potes tigres comitesque silvas
    Ducere et rivos celeres morari;
    Cessit immanis tibi blandienti 15
    Janitor aulae
    Cerberus, quamvis furiale centum
    Muniant angues caput ejus atque
    Spiritus teter saniesque manet
    Ore trilingui.

    20
    Quin et Ixion Tityosque voltu
    Risit invito, stetit urna paullum
    Sicca dum grato Danai puellas
    Carmine mulces.
    Audiat Lyde scelus atque notas 25
    Virginum poenas et inane lymphae
    Dolium fundo pereuntis imo,
    Seraque fata
    Quae manent culpas etiam sub Orco.
    Impiae,--nam quid potuere majus?-- 30
    Impiae sponsos potuere duro
    Perdere ferro!
    Una de multis face nuptiali
    Digna perjurum fuit in parentem
    Splendide mendax et in omne virgo 35
    Nobilis aevum,
    Surge, quae dixit juveni marito,
    Surge, ne longus tibi somnus, unde
    Non times, detur; socerum et scelestas
    Falle sorores, 40
    Quae velut nactae vitulos leaenae
    Singulos eheu lacerant: ego illis
    Mollior nec te feriam neque intra
    Claustra tenebo.
    Me pater saevis oneret catenis 45
    Quod viro clemens misero peperci:
    Me vel extremos Numidarum in agros
    Classe releget.
    I pedes quo te rapiunt et aurae
    Dum favet nox et Venus, i secundo 50
    Omine et nostri memorem sepulcro
    Scalpe querelam.

    CARMEN XII.

    Miserarum est neque amori dare ludum neque dulci
    Mala vino lavere, aut exanimari metuentes
    Patruae verbera linguae.
    Tibi qualum Cythereae puer ales, tibi telas
    Operosaeque Minervae studium aufert, Neobule, 5
    Liparaei nitor Hebri,
    Simul unctos Tiberinis humeros lavit in undis,
    Eques ipso melior Bellerophonte, neque pugno
    Neque segni pede victus;
    Catus idem per apertum fugientes agitato 10
    Grege cervos jaculari et celer alto latitantem
    Fruticeto excipere aprum.

    CARMEN XIII.

    O fons Bandusiae, splendidior vitro,
    Dulci digne mero non sine floribus,
    Cras donaberis haedo
    Cui frons turgida cornibus
    Primis et venerem et proelia destinat; 5
    Frustra: nam gelidos inficiet tibi
    Rubro sanguine rivos
    Lascivi suboles gregis.
    Te flagrantis atrox hora Caniculae
    Nescit tangere, tu frigus amabile 10
    Fessis vomere tauris
    Praebes et pecori vago.
    Fies nobilium tu quoque fontium,
    Me dicente cavis impositam ilicem
    Saxis, unde loquaces 15
    Lymphae desiliunt tuae.

    CARMEN XIV.

    Herculis ritu modo dictus, o plebs,
    Morte venalem petiisse laurum
    Caesar Hispana repetit penates
    Victor ab ora.
    Unico gaudens mulier marito 5
    Prodeat justis operata sacris,
    Et soror clari ducis et decorae
    Supplice vitta
    Virginum matres juvenumque nuper
    Sospitum.

    Vos, o pueri et puellae 10
    Jam virum expertae, male ominatis
    Parcite verbis.
    Hic dies vere mihi festus atras
    Eximet curas; ego nec tumultum
    Nec mori per vim metuam tenente 15
    Caesare terras.
    I pete unguentum, puer, et coronas
    Et cadum Marsi memorem duelli,
    Spartacum si qua potuit vagantem
    Fallere testa.

    20
    Dic et argutae properet Neaerae
    Murrheum nodo cohibere crinem;
    Si per invisum mora janitorem
    Fiet, abito.
    Lenit albescens animos capillus 25
    Litium et rixae cupidos protervae;
    Non ego hoc ferrem calidus juventa
    Consule Planco.

    CARMEN XV.

    Uxor pauperis Ibyci,
    Tandem nequitiae fige modum tuae
    Famosisque laboribus:
    Maturo propior desine funeri
    Inter ludere virgines 5
    Et stellis nebulam spargere candidis.
    Non si quid Pholoën satis
    Et te, Chlori, decet: filia rectius
    Expugnat juvenum domos,
    Pulso Thyias uti concita tympano. 10
    Illam cogit amor Nothi
    Lascivae similem ludere capreae:
    Te lanae prope nobilem
    Tonsae Luceriam, non citharae decent,
    Nec flos purpureus rosae 15
    Nec poti vetulam faece tenus cadi.

    CARMEN XVI.

    Inclusam Danaën turris aënea
    Robustaeque fores et vigilum canum
    Tristes excubiae munierant satis
    Nocturnis ab adulteris,
    Si non Acrisium virginis abditae 5
    Custodem pavidum Juppiter et Venus
    Risissent, fore enim tutum iter et patens
    Converso in pretium deo.
    Aurum per medios ire satellites
    Et perrumpere amat saxa potentius 10
    Ictu fulmineo: concidit auguris
    Argivi domus ob lucrum
    Demersa exitio; diffidit urbium
    Portas vir Macedo et subruit aemulos
    Reges muneribus; munera navium 15
    Saevos illaqueant duces.
    Crescentem sequitur cura pecuniam
    Majorumque fames.

    Jure perhorrui
    Late conspicuum tollere verticem,
    Maecenas, equitum decus.

    20
    Quanto quisque sibi plura negaverit,
    Ab dis plura feret: nil cupientium
    Nudus castra peto et transfuga divitum
    Partes linquere gestio,
    Contemptae dominus splendidior reï, 25
    Quam si quidquid arat impiger Apulus
    Occultare meis dicerer horreis,
    Magnas inter opes inops.
    Purae rivus aquae silvaque jugerum
    Paucorum et segetis certa fides meae 30
    Fulgentem imperio fertilis Africae
    Fallit sorte beatior.
    Quamquam nec Calabrae mella ferunt apes
    Nec Laestrygonia Bacchus in amphora
    Languescit mihi nec pinguia Gallicis 35
    Crescunt vellera pascuis,
    Importuna tamen pauperies abest,
    Nec si plura velim tu dare deneges.
    Contracto melius parva cupidine
    Vectigalia porrigam, 40
    Quam si Mygdoniis regnum Alyattei
    Campis continuem.

    Multa petentibus
    Desunt multa: bene est cui deus obtulit
    Parca quod satis est manu.

    CARMEN XVII.

    Aeli vetusto nobilis ab Lamo,
    (Quando et priores hinc Lamias ferunt
    Denominatos et nepotum
    Per memores genus omne fastos,
    Auctore ab illo ducit originem 5
    Qui Formiarum moenia dicitur
    Princeps et innantem Maricae
    Litoribus tenuisse Lirim
    Late tyrannus) cras foliis nemus
    Multis et alga litus inutili 10
    Demissa tempestas ab Euro
    Sternet, aquae nisi fallit augur
    Annosa cornix. Dum potis aridum
    Compone lignum: cras Genium mero
    Curabis et porco bimestri 15
    Cum famulis operum solutis.

    CARMEN XVIII.

    Faune, Nympharum fugientum amator,
    Per meos fines et aprica rura
    Lenis incedas abeasque parvis
    Aequus alumnis,
    Si tener pleno cadit haedus anno, 5
    Larga nec desunt Veneris sodali
    Vina craterae. Vetus ara multo
    Fumat odore,
    Ludit herboso pecus omne campo,
    Cum tibi Nonae redeunt Decembres; 10
    Festus in pratis vacat otioso
    Cum bove pagus;
    Inter audaces lupus errat agnos;
    Spargit agrestes tibi silva frondes;
    Gaudet invisam pepulisse fossor 15
    Ter pede terram.

    CARMEN XIX.

    Quantum distet ab Inacho
    Codrus pro patria non timidus mori
    Narras, et genus Aeaci
    Et pugnata sacro bella sub Ilio:
    Quo Chium pretio cadum 5
    Mercemur, quis aquam temperet ignibus,
    Quo praebente domum et quota
    Pelignis caream frigoribus, taces.
    Da lunae propere novae,
    Da noctis mediae, da, puer, auguris 10
    Murenae: tribus aut novem
    Miscentur cyathis pocula commodis.
    Qui Musas amat impares
    Ternos ter cyathos attonitus petet
    Vates; tres prohibet supra 15
    Rixarum metuens tangere Gratia
    Nudis juncta sororibus.
    Insanire juvat: cur Berecyntiae
    Cessant flamina tibiae?
    Cur pendet tacita fistula cum lyra?

    20
    Parcentes ego dexteras
    Odi: sparge rosas; audiat invidus
    Dementem strepitum Lycus
    Et vicina seni non habilis Lyco.
    Spissa te nitidum coma, 25
    Puro te similem, Telephe, Vespero,
    Tempestiva petit Rhode:
    Me lentus Glycerae torret amor meae.

    CARMEN XX.

    Non vides, quanto moveas periclo,
    Pyrrhe, Gaetulae catulos leaenae?
    Dura post paullo fugies inaudax
    Proelia raptor
    Cum per obstantes juvenum catervas 5
    Ibit insignem repetens Nearchum,
    Grande certamen tibi praeda cedat
    Major an illi.
    Interim, dum tu celeres sagittas
    Promis, haec dentes acuit timendos, 10
    Arbiter pugnae posuisse nudo
    Sub pede palmam
    Fertur, et leni recreare vento
    Sparsum odoratis humerum capillis,
    Qualis aut Nireus fuit aut aquosa 15
    Raptus ab Ida.

    CARMEN XXI.

    O nata mecum consule Manlio,
    Seu tu querelas sive geris jocos
    Seu rixam et insanos amores
    Seu facilem, pia testa, somnum,
    Quocunque lectum nomine Massicum 5
    Servas, moveri digna bono die,
    Descende, Corvino jubente
    Promere languidiora vina.
    Non ille, quamquam Socraticis madet
    Sermonibus, te negleget horridus: 10
    Narratur et prisci Catonis
    Saepe mero caluisse virtus.
    Tu lene tormentum ingenio admoves
    Plerumque duro; tu sapientium
    Curas et arcanum jocoso 15
    Consilium retegis Lyaeo;
    Tu spem reducis mentibus anxiis
    Viresque, et addis cornua pauperi,
    Post te neque iratos trementi
    Regum apices neque militum arma.

    20
    Te Liber et, si laeta aderit, Venus
    Segnesque nodum solvere Gratiae
    Vivaeque producent lucernae,
    Dum rediens fugat astra Phoebus.

    CARMEN XXII.

    Montium custos nemorumque, Virgo,
    Quae laborantes utero puellas
    Ter vocata audis adimisque leto,
    Diva triformis,
    Imminens villae tua pinus esto, 5
    Quam per exactos ego laetus annos
    Verris obliquum meditantis ictum
    Sanguine donem.

    CARMEN XXIII.

    Caelo supinas si tuleris manus
    Nascente Luna, rustica Phidyle,
    Si thure placaris et horna
    Fruge Lares avidaque porca,
    Nec pestilentem sentiet Africum 5
    Fecunda vitis nec sterilem seges
    Robiginem aut dulces alumni
    Pomifero grave tempus anno.
    Nam quae nivali pascitur Algido
    Devota quercus inter et ilices 10
    Aut crescit Albanis in herbis
    Victima pontificum secures
    Cervice tinget: te nihil attinet
    Tentare multa caede bidentium
    Parvos coronantem marino 15
    Rore deos fragilique myrto.
    Immunis aram si tetigit manus,
    Non sumptuosa blandior hostia
    Mollivit aversos Penates
    Farre pio et saliente mica.

    20

    CARMEN XXIV.

    Intactis opulentior
    Thesauris Arabum et divitis Indiae
    Caementis licet occupes
    Tyrrhenum omne tuis et mare Apulicum,
    Si figit adamantinos 5
    Summis verticibus dira Necessitas
    Clavos, non animum metu,
    Non mortis laqueis expedies caput.
    Campestres melius Scythae
    Quorum plaustra vagas rite trahunt domos 10
    Vivunt, et rigidi Getae
    Immetata quibus jugera liberas
    Fruges et Cererem ferunt,
    Nec cultura placet longior annua,
    Defunctumque laboribus 15
    Aequali recreat sorte vicarius.
    Illic matre carentibus
    Privignis mulier temperat innocens,
    Nec dotata regit virum
    Conjux nec nitido fidit adultero.

    20
    Dos est magna parentium
    Virtus et metuens alterius viri
    Certo foedere castitas;
    Et peccare nefas aut pretium est mori.
    O quisquis volet impias 25
    Caedes et rabiem tollere civicam,
    Si quaeret Pater Urbium
    Subscribi statuis, indomitam audeat
    Refrenare licentiam,
    Clarus postgenitis; quatenus, heu nefas!

    30
    Virtutem incolumem odimus,
    Sublatam ex oculis quaerimus invidi.
    Quid tristes querimoniae
    Si non supplicio culpa reciditur?
    Quid leges sine moribus 35
    Vanae proficiunt, si neque fervidis
    Pars inclusa caloribus
    Mundi nec Boreae finitimum latus
    Durataeque solo nives
    Mercatorem abigunt, horrida callidi 40
    Vincunt aequora navitae,
    Magnum pauperies opprobrium jubet
    Quidvis et facere et pati
    Virtutisque viam deserit arduae?
    Vel nos in Capitolium 45
    Quo clamor vocat et turba faventium,
    Vel nos in mare proximum
    Gemmas et lapides aurum et inutile,
    Summi materiem mali,
    Mittamus scelerum si bene poenitet.

    50
    Eradenda cupidinis
    Pravi sunt elementa, et tenerae nimis
    Mentes asperioribus
    Formandae studiis. Nescit equo rudis
    Haerere ingenuus puer 55
    Venarique timet, ludere doctior,
    Seu Graeco jubeas trocho
    Seu malis vetita legibus alea,
    Cum perjura patris fides
    Consortem socium fallat et hospitem 60
    Indignoque pecuniam
    Heredi properet. Scilicet improbae
    Crescunt divitiae; tamen
    Curtae nescio quid semper abest reï.

    CARMEN XXV.

    Quo me, Bacche, rapis tui
    Plenum? quae nemora aut quos agor in specus
    Velox mente nova? quibus
    Antris egregii Caesaris audiar
    Aeternum meditans decus 5
    Stellis inserere et consilio Jovis?
    Dicam insigne recens adhuc
    Indictum ore alio. Non secus in jugis
    Exsomnis stupet Euias
    Hebrum prospiciens et nive candidam 10
    Thracen ac pede barbaro
    Lustratam Rhodopen, ut mihi devio
    Ripas et vacuum nemus
    Mirari libet.

    O Naïadum potens
    Baccharumque valentium 15
    Proceras manibus vertere fraxinos,
    Nil parvum aut humili modo,
    Nil mortale loquar. Dulce periculum est,
    O Lenaee, sequi deum
    Cingentem viridi tempora pampino. 20

    CARMEN XXVI.

    Vixi puellis nuper idoneus
    Et militavi non sine gloria;
    Nunc arma defunctumque bello
    Barbiton hic paries habebit,
    Laevum marinae qui Veneris latus 5
    Custodit. Hic hic ponite lucida
    Funalia et vectes et arcus
    Oppositis foribus minaces.
    O quae beatam diva tenes Cyprum et
    Memphin carentem Sithonia nive, 10
    Regina, sublimi flagello
    Tange Chloën semel arrogantem.

    CARMEN XXVII.

    Impios parrae recinentis omen
    Ducat et praegnans canis aut ab agro
    Rava decurrens lupa Lanuvino
    Fetaque vulpes.
    Rumpat et serpens iter institutum 5
    Si per obliquum similis sagittae
    Terruit mannos: ego cui timebo
    Providus auspex,
    Antequam stantes repetat paludes
    Imbrium divina avis imminentum, 10
    Oscinem corvum prece suscitabo
    Solis ab ortu.
    Sis licet felix ubicunque mavis,
    Et memor nostri, Galatea, vivas,
    Teque nec laevus vetet ire picus 15
    Nec vaga cornix.
    Sed vides quanto trepidet tumultu
    Pronus Orion.

    Ego quid sit ater
    Hadriae novi sinus et quid albus
    Peccet Iapyx.

    20
    Hostium uxores puerique caecos
    Sentiant motus orientis Austri et
    Aequoris nigri fremitum et trementes
    Verbere ripas.
    Sic et Europe niveum doloso 25
    Credidit tauro latus et scatentem
    Beluis pontum mediasque fraudes
    Palluit audax.
    Nuper in pratis studiosa florum et
    Debitae Nymphis opifex coronae 30
    Nocte sublustri nihil astra praeter
    Vidit et undas.
    Quae simul centum tetigit potentem
    Oppidis Creten: Pater, o relictum
    Filiae nomen pietasque, dixit, 35
    Victa furore!
    Unde quo veni?

    Levis una mors est
    Virginum culpae. Vigilansne ploro
    Turpe commissum, an vitiis carentem
    Ludit imago 40
    Vana quae porta fugiens eburna
    Somnium ducit? Meliusne fluctus
    Ire per longos fuit an recentes
    Carpere flores?
    Si quis infamem mihi nunc juvencum 45
    Dedat iratae lacerare ferro et
    Frangere enitar modo multum amati
    Cornua monstri.
    Impudens liqui patrios Penates,
    Impudens Orcum moror.

    O deorum 50
    Si quis haec audis, utinam inter errem
    Nuda leones!
    Antequam turpis macies decentes
    Occupet malas, teneraeque sucus
    Defluat praedae, speciosa quaero 55
    Pascere tigres.
    Vilis Europe, pater urget absens:
    Quid mori cessas? Potes hac ab orno
    Pendulum zona bene te secuta
    Laedere collum.

    60
    Sive te rupes et acuta leto
    Saxa delectant age te procellae
    Crede veloci, nisi herile mavis
    Carpere pensum
    Regius sanguis dominaeque tradi 65
    Barbarae pellex.--Aderat querenti
    Perfidum ridens Venus et remisso
    Filius arcu.
    Mox ubi lusit satis: Abstineto,
    Dixit, irarum calidaeque rixae 70
    Cum tibi invisus laceranda reddet
    Cornua taurus.
    Uxor invicti Jovis esse nescis:
    Mitte singultus; bene ferre magnam
    Disce fortunam; tua sectus orbis 75
    Nomina ducet.

    CARMEN XXVIII.

    Festo quid potius die
    Neptuni faciam? Prome reconditum
    Lyde strenua Caecubum
    Munitaeque adhibe vim sapientiae.
    Inclinare meridiem 5
    Sentis ac, veluti stet volucris dies,
    Parcis deripere horreo
    Cessantem Bibuli consulis amphoram.
    Nos cantabimus invicem
    Neptunum et virides Nereïdum comas; 10
    Tu curva recines lyra
    Latonam et celeris spicula Cynthiae;
    Summo carmine quae Cnidon
    Fulgentesque tenet Cycladas et Paphon
    Junctis visit oloribus; 15
    Dicetur merita Nox quoque nenia.

    CARMEN XXIX.

    Tyrrhena regum progenies, tibi
    Non ante verso lene merum cado
    Cum flore, Maecenas, rosarum et
    Pressa tuis balanus capillis
    Jamdudum apud me est.

    Eripe te morae; 5
    Ne semper udum Tibur et Aesulae
    Declive contempleris arvum et
    Telegoni juga parricidae.
    Fastidiosam desere copiam et
    Molem propinquam nubibus arduis; 10
    Omitte mirari beatae
    Fumum et opes strepitumque Romae.
    Plerumque gratae divitibus vices,
    Mundaeque parvo sub lare pauperum
    Coenae sine aulaeis et ostro 15
    Sollicitam explicuere frontem.
    Jam clarus occultum Andromedae pater
    Ostendit ignem, jam Procyon furit
    Et Stella vesani Leonis,
    Sole dies referente siccos.

    20
    Jam pastor umbras cum grege languido
    Rivumque fessus quaerit et horridi
    Dumeta Silvani, caretque
    Ripa vagis taciturna ventis.
    Tu civitatem quis deceat status 25
    Curas et Urbi sollicitus times
    Quid Seres et regnata Cyro
    Bactra parent Tanaisque discors.
    Prudens futuri temporis exitum
    Caliginosa nocte premit deus, 30
    Ridetque si mortalis ultra
    Fas trepidat.

    Quod adest memento
    Componere aequus; cetera fluminis
    Ritu feruntur, nunc medio aequore
    Cum pace delabentis Etruscum 35
    In mare, nunc lapides adesos
    Stirpesque raptas et pecus et domus
    Volventis una non sine montium
    Clamore vicinaeque silvae,
    Cum fera diluvies quietos 40
    Irritat amnes.

    Ille potens sui
    Laetusque deget, cui licet in diem
    Dixisse Vixi: cras vel atra
    Nube polum Pater occupato
    Vel sole puro; non tamen irritum 45
    Quodcunque retro est efficiet, neque
    Diffinget infectumque reddet
    Quod fugiens semel hora vexit.
    Fortuna saevo laeta negotio et
    Ludum insolentem ludere pertinax 50
    Transmutat incertos honores,
    Nunc mihi, nunc alii benigna.
    Laudo manentem; si celeres quatit
    Pennas resigno quae dedit, et mea
    Virtute me involvo probamque 55
    Pauperiem sine dote quaero.
    Non est meum si mugiat Africis
    Malus procellis ad miseras preces
    Decurrere, et votis pacisci
    Ne Cypriae Tyriaeque merces 60
    Addant avaro divitias mari:
    Tunc me biremis praesidio scaphae
    Tutum per Aegaeos tumultus
    Aura feret geminusque Pollux.

    CARMEN XXX.

    Exegi monumentum aere perennius
    Regalique situ pyramidum altius,
    Quod non imber edax, non Aquilo impotens
    Possit diruere aut innumerabilis
    Annorum series et fuga temporum. 5
    Non omnis moriar, multaque pars mei
    Vitabit Libitinam: usque ego postera
    Crescam laude recens dum Capitolium
    Scandet cum tacita virgine pontifex.
    Dicar qua violens obstrepit Aufidus 10
    Et qua pauper aquae Daunus agrestium
    Regnavit populorum, ex humili potens,
    Princeps Aeolium carmen ad Italos
    Deduxisse modos.

    Sume superbiam
    Quaesitam meritis et mihi Delphica 15
    Lauro cinge volens, Melpomene, comam.

    CARMINUM LIBER QUARTUS.

    CARMEN I.

    Intermissa, Venus, diu
    Rursus bella moves? Parce, precor, precor.
    Non sum qualis eram bonae
    Sub regno Cinarae.

    Desine, dulcium
    Mater saeva Cupidinum, 5
    Circa lustra decem flectere mollibus
    Jam durum imperiis: abi
    Quo blandae juvenum te revocant preces.
    Tempestivius in domum
    Paulli purpureis ales oloribus 10
    Comissabere Maximi,
    Si torrere jecur quaeris idoneum:
    Namque et nobilis et decens
    Et pro sollicitis non tacitus reis
    Et centum puer artium 15
    Late signa feret militiae tuae,
    Et quandoque potentior
    Largi muneribus riserit aemuli
    Albanos prope te lacus
    Ponet marmoream sub trabe citrea.

    20
    Illic plurima naribus
    Duces thura, lyraeque et Berecyntiae
    Delectabere tibiae
    Mixtis carminibus non sine fistula;
    Illic bis pueri die 25
    Numen cum teneris virginibus tuum
    Laudantes pede candido
    In morem Salium ter quatient humum.
    Me nec femina nec puer
    Jam nec spes animi credula mutui, 30
    Nec certare juvat mero
    Nec vincire novis tempora floribus.
    Sed cur heu, Ligurine, cur
    Manat rara meas lacruma per genas?
    Cur facunda parum decoro 35
    Inter verba cadit lingua silentio?
    Nocturnis ego somniis
    Jam captum teneo, jam volucrem sequor
    Te per gramina Martii
    Campi, te per aquas, dure, volubiles.

    40

    CARMEN II.

    Pindarum quisquis studet aemulari,
    Iule, ceratis ope Daedalea
    Nititur pennis vitreo daturus
    Nomina ponto.
    Monte decurrens velut amnis imbres 5
    Quem super notas aluere ripas
    Fervet immensusque ruit profundo
    Pindarus ore,
    Laurea donandus Apollinari,
    Seu per audaces nova dithyrambos 10
    Verba devolvit numerisque fertur
    Lege solutis;
    Seu deos regesve canit deorum
    Sanguinem per quos cecidere justa
    Morte Centauri, cecidit tremendae 15
    Flamma Chimaerae;
    Sive quos Elea domum reducit
    Palma caelestes pugilemve equumve
    Dicit et centum potiore signis
    Munere donat: 20
    Flebili sponsae juvenemve raptum
    Plorat et vires animumque moresque
    Aureos educit in astra nigroque
    Invidet Orco.
    Multa Dircaeum levat aura cycnum 25
    Tendit, Antoni, quotiens in altos
    Nubium tractus.

    Ego apis Matinae
    More modoque
    Grata carpentis thyma per laborem
    Plurimum circa nemus uvidique 30
    Tiburis ripas operosa parvus
    Carmina fingo.
    Concines majore poëta plectro
    Caesarem quandoque trahet feroces
    Per sacrum clivum merita decorus 35
    Fronde Sygambros,
    Quo nihil majus meliusve terris
    Fata donavere bonique divi,
    Nec dabunt quamvis redeant in aurum
    Tempora priscum.

    40
    Concines laetosque dies et Urbis
    Publicum ludum super impetrato
    Fortis Augusti reditu forumque
    Litibus orbum.
    Tum meae si quid loquar audiendum 45
    Vocis accedet bona pars et, O Sol
    Pulcher! o laudande! canam, recepto
    Caesare felix.
    Teque dum procedis, io Triumphe!
    Non semel dicemus, io Triumphe!

    50
    Civitas omnis dabimusque divis
    Thura benignis.
    Te decem tauri totidemque vaccae,
    Me tener solvet vitulus relicta
    Matre qui largis juvenescit herbis 55
    In mea vota,
    Fronte curvatos imitatus ignes
    Tertium lunae referentis ortum,
    Qua notam duxit niveus videri
    Cetera fulvus. 60

    CARMEN III.

    Quem tu, Melpomene, semel
    Nascentem placido lumine videris,
    Illum non labor Isthmius
    Clarabit pugilem, non equus impiger
    Curru ducet Achaico 5
    Victorem, neque res bellica Deliis
    Ornatum foliis ducem,
    Quod regum tumidas contuderit minas,
    Ostendet Capitolio:
    Sed quae Tibur aquae fertile praefluunt 10
    Et spissae nemorum comae
    Fingent Aeolio carmine nobilem.
    Romae principis urbium
    Dignatur suboles inter amabiles
    Vatum ponere me choros, 15
    Et jam dente minus mordeor invido.
    O, testudinis aureae
    Dulcem quae strepitum, Pieri, temperas,
    O mutis quoque piscibus
    Donatura cycni, si libeat, sonum, 20
    Totum muneris hoc tui est:
    Quod monstror digito praetereuntium
    Romanae fidicen lyrae,
    Quod spiro et placeo, si placeo, tuum est.

    CARMEN IV.

    Qualem ministrum fulminis alitem,
    Cui rex deorum regnum in aves vagas
    Permisit expertus fidelem
    Juppiter in Ganymede flavo,
    Olim juventas et patrius vigor 5
    Nido laborum propulit inscium,
    Vernique jam nimbis remotis
    Insolitos docuere nisus
    Venti paventem, mox in ovilia
    Demisit hostem vividus impetus, 10
    Nunc in reluctantes dracones
    Egit amor dapis atque pugnae:
    Qualemve laetis caprea pascuis
    Intenta fulvae matris ab ubere
    Jam lacte depulsum leonem 15
    Dente novo peritura vidit:
    Videre Raetis bella sub Alpibus
    Drusum gerentem Vindelici;--quibus
    Mos unde deductus per omne
    Tempus Amazonia securi 20
    Dextras obarmet quaerere distuli,
    Nec scire fas est omnia;--sed diu
    Lateque victrices catervae
    Consiliis juvenis revictae
    Sensere quid mens rite, quid indoles 25
    Nutrita faustis sub penetralibus
    Posset, quid Augusti paternus
    In pueros animus Nerones.
    Fortes creantur fortibus et bonis;
    Est in juvencis, est in equis patrum 30
    Virtus, neque imbellem feroces
    Progenerant aquilae columbam:
    Doctrina sed vim promovet insitam,
    Rectique cultus pectora roborant;
    Utcunque defecere mores 35
    Indecorant bene nata culpae.
    Quid debeas, o Roma, Neronibus,
    Testis Metaurum flumen et Hasdrubal
    Devictus et pulcher fugatis
    Ille dies Latio tenebris 40
    Qui primus alma risit adorea,
    Dirus per urbes Afer ut Italas
    Ceu flamma per taedas vel Eurus
    Per Siculas equitavit undas.
    Post hoc secundis usque laboribus 45
    Romana pubes crevit et impio
    Vastata Poenorum tumultu
    Fana deos habuere rectos;
    Dixitque tandem perfidus Hannibal:
    Cervi luporum praeda rapacium 50
    Sectamur ultro quos opimus
    Fallere et effugere est triumphus.
    Gens quae cremato fortis ab Ilio
    Jactata Tuscis aequoribus sacra
    Natosque maturosque patres 55
    Pertulit Ausonias ad urbes,
    Duris ut ilex tonsa bipennibus
    Nigrae feraci frondis in Algido,
    Per damna, per caedes, ab ipso
    Ducit opes animumque ferro.

    60
    Non hydra secto corpore firmior
    Vinci dolentem crevit in Herculem,
    Monstrumve submisere Colchi
    Maius Echioniaeve Thebae.
    Merses profundo, pulchrior evenit: 65
    Luctere, multa proruet integrum
    Cum laude victorem geretque
    Proelia conjugibus loquenda.
    Karthagini jam non ego nuntios
    Mittam superbos: occidit, occidit 70
    Spes omnis et fortuna nostri
    Nominis Hasdrubale interempto.
    Nil Claudiae non perficient manus,
    Quas et benigno numine Juppiter
    Defendit et curae sagaces 75
    Expediunt per acuta belli.

    CARMEN V.

    Divis orte bonis, optime Romulae
    Custos gentis, abes jam nimium diu;
    Maturum reditum pollicitus patrum
    Sancto concilio redi.
    Lucem redde tuae, dux bone, patriae: 5
    Instar veris enim vultus ubi tuus
    Affulsit populo, gratior it dies
    Et soles melius nitent.
    Ut mater juvenem, quem Notus invido
    Flatu Carpathii trans maris aequora 10
    Cunctantem spatio longius annuo
    Dulci distinet a domo,
    Votis ominibusque et precibus vocat,
    Curvo nec faciem litore demovet:
    Sic desideriis icta fidelibus 15
    Quaerit patria Caesarem.
    Tutus bos etenim rura perambulat,
    Nutrit rura Ceres almaque Faustitas,
    Pacatum volitant per mare navitae,
    Culpari metuit Fides, 20
    Nullis polluitur casta domus stupris,
    Mos et lex maculosum edomuit nefas,
    Laudantur simili prole puerperae,
    Culpam poena premit comes.
    Quis Parthum paveat, quis gelidum Scythen, 25
    Quis Germania quos horrida parturit
    Fetus, incolumi Caesare? quis ferae
    Bellum curet Hiberiae?
    Condit quisque diem collibus in suis
    Et vitem viduas ducit ad arbores; 30
    Hinc ad vina redit laetus et alteris
    Te mensis adhibet deum;
    Te multa prece, te prosequitur mero
    Defuso pateris, et Laribus tuum
    Miscet numen, uti Graecia Castoris 35
    Et magni memor Herculis.
    Longas o utinam, dux bone, ferias
    Praestes Hesperiae! dicimus integro
    Sicci mane die, dicimus uvidi
    Cum Sol Oceano subest.

    40

    CARMEN VI.

    Dive, quem proles Niobea magnae
    Vindicem linguae Tityosque raptor
    Sensit et Trojae prope victor altae
    Phthius Achilles,
    Ceteris major, tibi miles impar; 5
    Filius quamvis Thetidis marinae
    Dardanas turres quateret tremenda
    Cuspide pugnax.
    Ille, mordaci velut icta ferro
    Pinus aut impulsa cupressus Euro, 10
    Procidit late posuitque collum in
    Pulvere Teucro.
    Ille non inclusus equo Minervae
    Sacra mentito male feriatos
    Troas et laetam Priami choreis 15
    Falleret aulam;
    Sed palam captis gravis, heu nefas heu,
    Nescios fari pueros Achivis
    Ureret flammis, etiam latentem
    Matris in alvo, 20
    Ni tuis victus Venerisque gratae
    Vocibus divom pater annuisset
    Rebus Aeneae potiore ductos
    Alite muros.
    Doctor argutae fidicen Thaliae, 25
    Phoebe, qui Xantho lavis amne crines,
    Dauniae defende decus Camenae,
    Levis Agyieu.
    Spiritum Phoebus mihi, Phoebus artem
    Carminis nomenque dedit poëtae.

    30
    Virginum primae puerique claris
    Patribus orti,
    Deliae tutela deae fugaces
    Lyncas et cervos cohibentis arcu,
    Lesbium servate pedem meique 35
    Pollicis ictum,
    Rite Latonae puerum canentes,
    Rite crescentem face Noctilucam,
    Prosperam frugum celeremque pronos
    Volvere menses. 40
    Nupta jam dices: Ego dis amicum,
    Seculo festas referente luces,
    Reddidi carmen, docilis modorum
    Vatis Horati.

    CARMEN VII.

    Diffugere nives, redeunt jam gramina campis
    Arboribusque comae;
    Mutat terra vices et decrescentia ripas
    Flumina praetereunt;
    Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audet 5
    Ducere nuda choros.
    Immortalia ne speres monet annus et almum
    Quae rapit hora diem.
    Frigora mitescunt Zephyris, ver proterit aestas
    Interitura simul 10
    Pomifer Auctumnus fruges effuderit, et mox
    Bruma recurrit iners.
    Damna tamen celeres reparant caelestia lunae:
    Nos ubi decidimus,
    Quo pius Aeneas quo dives Tullus et Ancus 15
    Pulvis et umbra sumus.
    Quis scit an adjiciant hodiernae crastina summae
    Tempora di superi?
    Cuncta manus avidas fugient heredis amico
    Quae dederis animo.

    20
    Cum semel occideris et de te splendida Minos
    Fecerit arbitria,
    Non, Torquate, genus, non te facundia, non te
    Restituet pietas;
    Infernis neque enim tenebris Diana pudicum 25
    Liberat Hippolytum,
    Nec Lethaea valet Theseus abrumpere caro
    Vincula Pirithoo.

    CARMEN VIII.

    Donarem pateras grataque commodus,
    Censorine, meis aera sodalibus,
    Donarem tripodas, praemia fortium
    Graiorum, neque tu pessima munerum
    Ferres, divite me scilicet artium 5
    Quas aut Parrhasius protulit aut Scopas,
    Hic saxo, liquidis ille coloribus
    Sollers nunc hominem ponere, nunc deum.
    Sed non haec mihi vis, non tibi talium
    Res est aut animus deliciarum egens.

    10
    Gaudes carminibus; carmina possumus
    Donare et pretium dicere muneri.
    Non incisa notis marmora publicis,
    Per quae spiritus et vita redit bonis
    Post mortem ducibus, non celeres fugae 15
    Rejectaeque retrorsum Hannibalis minae,
    Non incendia Karthaginis impiae,
    Ejus qui domita nomen ab Africa
    Lucratus rediit clarius indicant
    Laudes, quam Calabrae Pierides: neque 20
    Si chartae sileant quod bene feceris
    Mercedem tuleris.

    Quid foret Iliae
    Mavortisque puer si taciturnitas
    Obstaret meritis invida Romuli?
    Ereptum Stygiis fluctibus Aeacum 25
    Virtus et favor et lingua potentium
    Vatum divitibus consecrat insulis.
    Dignum laude virum Musa vetat mori;
    Caelo Musa beat. Sic Jovis interest
    Optatis epulis impiger Hercules, 30
    Clarum Tyndaridae sidus ab infimis
    Quassas eripiunt aequoribus rates,
    Ornatus viridi tempora pampino
    Liber vota bonos ducit ad exitus.

    CARMEN IX.

    Ne forte credas interitura quae
    Longe sonantem natus ad Aufidum
    Non ante vulgatas per artes
    Verba loquor socianda chordis:
    Non si priores Maeonius tenet 5
    Sedes Homerus Pindaricae latent
    Ceaeque et Alcaei minaces
    Stesichorique graves Camenae;
    Nec si quid olim lusit Anacreon
    Delevit aetas; spirat adhuc amor 10
    Vivuntque commissi calores
    Aeoliae fidibus puellae.
    Non sola comptos arsit adulteri
    Crines, et aurum vestibus illitum
    Mirata regalesque cultus 15
    Et comites Helene Lacaena,
    Primusve Teucer tela Cydonio
    Direxit arcu; non semel Ilios
    Vexata; non pugnavit ingens
    Idomeneus Sthenelusve solus 20
    Dicenda Musis proelia; non ferox
    Hector vel acer Deiphobus graves
    Excepit ictus pro pudicis
    Conjugibus puerisque primus.
    Vixere fortes ante Agamemnona 25
    Multi; sed omnes illacrumabiles
    Urgentur ignotique longa
    Nocte, carent quia vate sacro.
    Paullum sepultae distat inertiae
    Celata virtus.

    Non ego te meis 30
    Chartis inornatum silebo,
    Totve tuos patiar labores
    Impune, Lolli, carpere lividas
    Obliviones.

    Est animus tibi
    Rerumque prudens et secundis 35
    Temporibus dubiisque rectus,
    Vindex avarae fraudis, et abstinens
    Ducentis ad se cuncta pecuniae,
    Consulque non unius anni
    Sed quoties bonus atque fidus 40
    Judex honestum praetulit utili,
    Rejecit alto dona nocentium
    Vultu, per obstantes catervas
    Explicuit sua victor arma.
    Non possidentem multa vocaveris 45
    Recte beatum: rectius occupat
    Nomen beati qui deorum
    Muneribus sapienter uti
    Duramque callet pauperiem pati,
    Pejusque leto flagitium timet, 50
    Non ille pro caris amicis
    Aut patria timidus perire.

    CARMEN X.

    O crudelis adhuc et Veneris muneribus potens,
    Insperata tuae cum veniet pluma superbiae,
    Et quae nunc humeris involitant deciderint comae,
    Nunc et qui color est puniceae flore prior rosae
    Mutatus Ligurinum in faciem verterit hispidam, 5
    Dices heu quotiens te speculo videris alterum:
    Quae mens est hodie, cur eadem non puero fuit?
    Vel cur his animis incolumes non redeunt genae?

    CARMEN XI.

    Est mihi nonum superantis annum
    Plenus Albani cadus; est in horto,
    Phylli, nectendis apium coronis;
    Est hederae vis
    Multa, qua crines religata fulges; 5
    Ridet argento domus; ara castis
    Vincta verbenis avet immolato
    Spargier agno;
    Cuncta festinat manus, huc et illuc
    Cursitant mixtae pueris puellae; 10
    Sordidum flammae trepidant rotantes
    Vertice fumum.
    Ut tamen noris quibus advoceris
    Gaudiis, Idus tibi sunt agendae,
    Qui dies mensem Veneris marinae 15
    Findit Aprilem;
    Jure sollemnis mihi sanctiorque
    Paene natali proprio, quod ex hac
    Luce Maecenas meus adfluentes
    Ordinat annos.

    20
    Telephum, quem tu petis, occupavit
    Non tuae sortis juvenem puella
    Dives et lasciva, tenetque grata
    Compede vinctum.
    Terret ambustus Phaëthon avaras 25
    Spes, et exemplum grave praebet ales
    Pegasus, terrenum equitem gravatus
    Bellerophontem,
    Semper ut te digna sequare et ultra
    Quam licet sperare nefas putando 30
    Disparem vites. Age jam, meorum
    Finis amorum--
    Non enim posthac alia calebo
    Femina--condisce modos amanda
    Voce quos reddas; minuentur atrae 35
    Carmine curae.

    CARMEN XII.

    Jam veris comites quae mare temperant
    Impellunt animae lintea Thraciae;
    Jam nec prata rigent nec fluvii strepunt
    Hiberna nive turgidi.
    Nidum ponit, Ityn flebiliter gemens, 5
    Infelix avis et Cecropiae domus
    Aeternum opprobrium, quod male barbaras
    Regum est ulta libidines.
    Dicunt in tenero gramine pinguium
    Custodes ovium carmina fistula, 10
    Delectantque deum cui pecus et nigri
    Colles Arcadiae placent.
    Adduxere sitim tempora, Virgili;
    Sed pressum Calibus ducere Liberum
    Si gestis, juvenum nobilium cliens, 15
    Nardo vina merebere.
    Nardi parvus onyx eliciet cadum
    Qui nunc Sulpiciis accubat horreis,
    Spes donare novas largus amaraque
    Curarum eluere efficax.

    20
    Ad quae si properas gaudia, cum tua
    Velox merce veni: non ego te meis
    Immunem meditor tingere poculis,
    Plena dives ut in domo.
    Verum pone moras et studium lucri, 25
    Nigrorumque memor, dum licet, ignium
    Misce stultitiam consiliis brevem:
    Dulce est desipere in loco.

    CARMEN XIII.

    Audivere, Lyce, di mea vota, di
    Audivere, Lyce: fis anus, et tamen
    Vis formosa videri
    Ludisque et bibis impudens
    Et cantu tremulo pota Cupidinem 5
    Lentum sollicitas.

    Ille virentis et
    Doctae psallere Chiae
    Pulchris excubat in genis.
    Importunus enim transvolat aridas
    Quercus, et refugit te quia luridi 10
    Dentes, te quia rugae
    Turpant et capitis nives.
    Nec Coae referunt jam tibi purpurae
    Nec clari lapides tempora, quae semel
    Notis condita fastis 15
    Inclusit volucris dies.
    Quo fugit venus, heu, quove color? decens
    Quo motus? quid habes illius, illius,
    Quae spirabat amores,
    Quae me surpuerat mihi, 20
    Felix post Cinaram, notaque et artium
    Gratarum facies?

    Sed Cinarae breves
    Annos fata dederunt,
    Servatura diu parem
    Cornicis vetulae temporibus Lycen, 25
    Possent ut juvenes visere fervidi
    Multo non sine risu
    Dilapsam in cineres facem.

    CARMEN XIV.

    Quae cura patrum quaeve Quiritium
    Plenis honorum muneribus tuas,
    Auguste, virtutes in aevum
    Per titulos memoresque fastos
    Aeternet, o qua sol habitabiles 5
    Illustrat oras maxime principum?
    Quem legis expertes Latinae
    Vindelici didicere nuper
    Quid Marte posses.

    Milite nam tuo
    Drusus Genaunos, implacidum genus, 10
    Breunosque veloces, et arces
    Alpibus impositas tremendis
    Dejecit acer plus vice simplici;
    Major Neronum mox grave proelium
    Commisit immanesque Raetos 15
    Auspiciis pepulit secundis,
    Spectandus in certamine Martio,
    Devota morti pectora liberae
    Quantis fatigaret ruinis;
    Indomitas prope qualis undas 20
    Exercet Auster, Pleïadum choro
    Scindente nubes, impiger hostium
    Vexare turmas et frementem
    Mittere equum medios per ignes.
    Sic tauriformis volvitur Aufidus, 25
    Qua regna Dauni praefluit Apuli,
    Cum saevit horrendamque cultis
    Diluviem meditatur agris,
    Ut barbarorum Claudius agmina
    Ferrata vasto diruit impetu 30
    Primosque et extremos metendo
    Stravit humum sine clade victor,
    Te copias, te consilium et tuos
    Praebente divos.

    Nam tibi, quo die
    Portus Alexandrea supplex 35
    Et vacuam patefecit aulam,
    Fortuna lustro prospera tertio
    Belli secundos reddidit exitus,
    Laudemque et optatum peractis
    Imperiis decus arrogavit.

    40
    Te Cantaber non ante domabilis
    Medusque et Indus, te profugus Scythes
    Miratur, o tutela praesens
    Italiae dominaeque Romae.
    Te fontium qui celat origines 45
    Nilusque et Ister, te rapidus Tigris,
    Te beluosus qui remotis
    Obstrepit Oceanus Britannis,
    Te non paventis funera Galliae
    Duraeque tellus audit Hiberiae, 50
    Te caede gaudentes Sigambri
    Compositis venerantur armis.

    CARMEN XV.

    Phoebus volentem proelia me loqui
    Victas et urbes increpuit lyra,
    Ne parva Tyrrhenum per aequor
    Vela darem.

    Tua, Caesar, aetas
    Fruges et agris rettulit uberes 5
    Et signa nostro restituit Jovi
    Derepta Parthorum superbis
    Postibus, et vacuum duellis
    Janum Quirini clausit, et ordinem
    Rectum evaganti frena licentiae 10
    Injecit, emovitque culpas,
    Et veteres revocavit artes
    Per quas Latinum nomen et Italae
    Crevere vires famaque et imperi
    Porrecta majestas ad ortus 15
    Solis ab Hesperio cubili.
    Custode rerum Caesare non furor
    Civilis aut vis exiget otium,
    Non ira quae procudit enses
    Et miseras inimicat urbes.

    20
    Non qui profundum Danubium bibunt
    Edicta rumpent Julia, non Getae,
    Non Seres infidive Persae,
    Non Tanaïn prope flumen orti.
    Nosque et profestis lucibus et sacris 25
    Inter jocosi munera Liberi
    Cum prole matronisque nostris,
    Rite deos prius apprecati,
    Virtute functos more patrum duces
    Lydis remixto carmine tibiis 30
    Trojamque et Anchisen et almae
    Progeniem Veneris canemus.

    CARMEN SAECULARE.

    Phoebe silvarumque potens Diana,
    Lucidum caeli decus, o colendi
    Semper et culti, date, quae precamur
    Tempore sacro,
    Quo Sibyllini monuere versus 5
    Virgines lectas puerosque castos
    Dis quibus septem placuere colles
    Dicere carmen.
    Alme Sol, curru nitido diem qui
    Promis et celas aliusque et idem 10
    Nasceris, possis nihil urbe Roma
    Visere majus.
    Rite maturos aperire partus
    Lenis, Ilithyia, tuere matres,
    Sive tu Lucina probas vocari 15
    Seu Genitalis.
    Diva, producas subolem patrumque
    Prosperes decreta super jugandis
    Feminis prolisque novae feraci
    Lege marita, 20
    Certus undenos decies per annos
    Orbis ut cantus referatque ludos
    Ter die claro totiesque grata
    Nocte frequentes.
    Vosque veraces cecinisse, Parcae, 25
    Quod semel dictum est stabilisque rerum
    Terminus servat, bona jam peractis
    Jungite fata.
    Fertilis frugum pecorisque Tellus
    Spicea donet Cererem corona; 30
    Nutriant fetus et aquae salubres
    Et Jovis aurae.
    Condito mitis placidusque telo
    Supplices audi pueros, Apollo:
    Siderum regina bicornis audi, 35
    Luna, puellas.
    Roma si vestrum est opus, Iliaeque
    Litus Etruscum tenuere turmae,
    Jussa pars mutare Lares et urbem
    Sospite cursu, 40
    Cui per ardentem sine fraude Trojam
    Castus Aeneas patriae superstes
    Liberum munivit iter, daturus
    Plura relictis:
    Di, probos mores docili juventae, 45
    Di, senectuti placidae quietem,
    Romulae genti date remque prolemque
    Et decus omne!
    Quaeque vos bubus veneratur albis
    Clarus Anchisae Venerisque sanguis, 50
    Impetret, bellante prior, jacentem
    Lenis in hostem!
    Jam mari terraque manus potentes
    Medus Albanasque timet secures,
    Jam Scythae responsa petunt, superbi 55
    Nuper, et Indi.
    Jam Fides et Pax et Honos Pudorque
    Priscus et neglecta redire Virtus
    Audet, apparetque beata pleno
    Copia cornu.

    60
    Augur et fulgente decorus arcu
    Phoebus acceptusque novem Camenis,
    Qui salutari levat arte fessos
    Corporis artus,
    Si Palatinas videt aequus arces 65
    Remque Romanam Latiumque, felix
    Alterum in lustrum meliusque semper
    Proroget aevum.
    Quaeque Aventinum tenet Algidumque,
    Quindecim Diana preces virorum 70
    Curet et votis puerorum amicas
    Applicet aures.
    Haec Jovem sentire deosque cunctos
    Spem bonam certamque domum reporto,
    Doctus et Phoebi chorus et Dianae 75
    Dicere laudes.

    EPODON LIBER

    CARMEN I.

    Ibis Liburnis inter alta navium,
    Amice, propugnacula,
    Paratus omne Caesaris periculum
    Subire, Maecenas, tuo.
    Quid nos, quibus te vita si superstite 5
    Jucunda, si contra gravis?
    Utrumne jussi persequemur otium,
    Non dulce ni tecum simul,
    An hunc laborem mente laturi decet
    Qua ferre non molles viros?

    10
    Feremus et te vel per Alpium juga
    Inhospitalem et Caucasum,
    Vel Occidentis usque ad ultimum sinum
    Forti sequemur pectore.
    Roges tuum labore quid juvem meo, 15
    Imbellis ac firmus parum?
    Comes minore sum futurus in metu,
    Qui major absentes habet;
    Ut assidens implumibus pullis avis
    Serpentium allapsus timet 20
    Magis relictis, non, ut adsit, auxili
    Latura plus praesentibus.
    Libenter hoc et omne militabitur
    Bellum in tuae spem gratiae,
    Non ut juvencis illigata pluribus 25
    Aratra nitantur mea,
    Pecusve Calabris ante sidus fervidum
    Lucana mutet pascuis,
    Neque ut superni villa candens Tusculi
    Circaea tangat moenia.

    30
    Satis superque me benignitas tua
    Ditavit: haud paravero
    Quod aut avarus ut Chremes terra premam,
    Discinctus aut perdam nepos.

    CARMEN II.

    Beatus ille qui procul negotiis,
    Ut prisca gens mortalium,
    Paterna rura bobus exercet suis,
    Solutus omni fenore.
    Neque excitatur classico miles truci, 5
    Neque horret iratum mare,
    Forumque vitat et superba civium
    Potentiorum limina.
    Ergo aut adulta vitium propagine
    Altas maritat populos, 10
    Aut in reducta valle mugientium
    Prospectat errantes greges,
    Inutilesque falce ramos amputans
    Feliciores inserit,
    Aut pressa puris mella condit amphoris, 15
    Aut tondet infirmas oves;
    Vel cum decorum mitibus pomis caput
    Auctumnus agris extulit,
    Ut gaudet insitiva decerpens pira,
    Certantem et uvam purpurae, 20
    Qua muneretur te, Priape, et te, pater
    Silvane, tutor finium!
    Libet jacere modo sub antiqua ilice,
    Modo in tenaci gramine.
    Labuntur altis interim ripis aquae, 25
    Queruntur in silvis aves,
    Fontesque lymphis obstrepunt manantibus,
    Somnos quod invitet leves.
    At cum tonantis annus hibernus Jovis
    Imbres nivesque comparat, 30
    Aut trudit acres hinc et hinc multa cane
    Apros in obstantes plagas,
    Aut amite levi rara tendit retia,
    Turdis edacibus dolos,
    Pavidumque leporem et advenam laqueo gruem 35
    Jucunda captat praemia.
    Quis non malarum quas amor curas habet
    Haec inter obliviscitur?
    Quodsi pudica mulier in partem juvet
    Domum atque dulces liberos, 40
    Sabina qualis aut perusta solibus
    Pernicis uxor Apuli,
    Sacrum vetustis exstruat lignis focum
    Lassi sub adventum viri,
    Claudensque textis cratibus laetum pecus 45
    Distenta siccet ubera,
    Et horna dulci vina promens dolio
    Dapes inemptas apparet:
    Non me Lucrina juverint conchylia
    Magisve rhombus aut scari, 50
    Si quos Eois intonata fluctibus
    Hiems ad hoc vertat mare;
    Non Afra avis descendat in ventrem meum,
    Non attagen Ionicus
    Jucundior, quam lecta de pinguissimis 55
    Oliva ramis arborum
    Aut herba lapathi prata amantis et gravi
    Malvae salubres corpori,
    Vel agna festis caesa Terminalibus,
    Vel haedus ereptus lupo.

    60
    Has inter epulas ut juvat pastas oves
    Videre properantes domum,
    Videre fessos vomerem inversum boves
    Collo trahentes languido,
    Positosque vernas, ditis examen domus, 65
    Circum renidentes Lares!
    Haec ubi locutus fenerator Alphius,
    Jam jam futurus rusticus,
    Omnem redegit Idibus pecuniam,
    Quaerit Kalendis ponere. 70

    CARMEN III.

    Parentis olim si quis impia manu
    Senile guttur fregerit,
    Edit cicutis allium nocentius.
    O dura messorum ilia!
    Quid hoc veneni saevit in praecordiis?

    5
    Num viperinus his cruor
    Incoctus herbis me fefellit? an malas
    Canidia tractavit dapes?
    Ut Argonautas praeter omnes candidum
    Medea mirata est ducem, 10
    Ignota tauris illigaturum juga
    Perunxit hoc Jasonem;
    Hoc delibutis ulta donis pellicem
    Serpente fugit alite.
    Nec tantus unquam siderum insedit vapor 15
    Siticulosae Apuliae,
    Nec munus humeris efficacis Herculis
    Inarsit aestuosius.
    At si quid unquam tale concupiveris,
    Jocose Maecenas; precor 20
    Manum puella savio opponat tuo
    Extrema et in sponda cubet.

    CARMEN IV.

    Lupis et agnis quanta sortito obtigit,
    Tecum mihi discordia est,
    Hibericis peruste funibus latus
    Et crura dura compede.
    Licet superbus ambules pecunia, 5
    Fortuna non mutat genus.
    Videsne, Sacram metiente te viam
    Cum bis trium ulnarum toga,
    Ut ora vertat huc et huc euntium
    Liberrima indignatio?

    10
    Sectus flagellis hic triumviralibus
    Praeconis ad fastidium
    Arat Falerni mille fundi jugera
    Et Appiam mannis terit,
    Sedilibusque magnus in primis eques 15
    Othone contempto sedet!
    Quid attinet tot ora navium gravi
    Rostrata duci pondere
    Contra latrones atque servilem manum
    Hoc, hoc tribuno militum? 20

    CARMEN V.

    At, o deorum quidquid in caelo regit
    Terras et humanum genus,
    Quid iste fert tumultus? aut quid omnium
    Vultus in unum me truces?
    Per liberos te, si vocata partubus 5
    Lucina veris affuit,
    Per hoc mane purpurae decus precor,
    Per improbaturum haec Jovem,
    Quid ut noverca me intueris aut uti
    Petita ferro belua?

    10
    Ut haec trementi questus ore constitit
    Insignibus raptis puer,
    Impube corpus quale posset impia
    Mollire Thracum pectora,
    Canidia brevibus implicata viperis 15
    Crines et incomptum caput
    Jubet sepulcris caprificos erutas,
    Jubet cupressus funebres,
    Et uncta turpis ova ranae sanguine,
    Plumamque nocturnae strigis, 20
    Herbasque quas Iolcos atque Hiberia
    Mittit venenorum ferax,
    Et ossa ab ore rapta jejunae canis
    Flammis aduri Colchicis.
    At expedita Sagana per totam domum 25
    Spargens Avernales aquas
    Horret capillis, ut marinus asperis
    Echinus aut currens aper.
    Abacta nulla Veia conscientia
    Ligonibus duris humum 30
    Exhauriebat ingemens laboribus,
    Quo posset infossus puer
    Longo die bis terque mutatae dapis
    Inemori spectaculo,
    Cum promineret ore quantum exstant aqua 35
    Suspensa mento corpora;
    Exsucca uti medulla et aridum jecur
    Amoris esset poculum,
    Interminato cum semel fixae cibo
    Intabuissent pupulae.

    40
    Non defuisse masculae libidinis
    Ariminensem Foliam
    Et otiosa credidit Neapolis
    Et omne vicinum oppidum,
    Quae sidera excantata voce Thessala 45
    Lunamque caelo deripit.
    Hic irresectum saeva dente livido
    Canidia rodens pollicem
    Quid dixit aut quid tacuit?

    O rebus meis
    Non infideles arbitrae, 50
    Nox et Diana quae silentium regis
    Arcana cum fiunt sacra,
    Nunc, nunc adeste, nunc in hostiles domos
    Iram atque numen vertite!
    Formidolosis dum latent silvis ferae 55
    Dulci sopore languidae,
    Senem, quod omnes rideant, adulterum
    Latrent Suburanae canes
    Nardo perunctum, quale non perfectius
    Meae laborarint manus.-- 60
    Quid accidit?

    Cur dira barbarae minus
    Venena Medeae valent?
    Quibus superbam fugit ulta pellicem,
    Magni Creontis filiam,
    Cum palla, tabo munus imbutum, novam 65
    Incendio nuptam abstulit.
    Atqui nec herba nec latens in asperis
    Radix fefellit me locis.
    Indormit unctis omnium cubilibus
    Oblivione pellicum.-- 70
    Ah ah! solutus ambulat veneficae
    Scientioris carmine.
    Non usitatis, Vare, potionibus,
    O multa fleturum caput,
    Ad me recurres, nec vocata mens tua 75
    Marsis redibit vocibus:
    Maius parabo, maius infundam tibi
    Fastidienti poculum.
    Priusque caelum sidet inferius mari,
    Tellure porrecta super, 80
    Quam non amore sic meo flagres uti
    Bitumen atris ignibus.--
    Sub haec puer jam non ut ante mollibus
    Lenire verbis impias,
    Sed dubius unde rumperet silentium 85
    Misit Thyesteas preces:
    Venena magnum fas nefasque non valent
    Convertere humanam vicem;
    Diris agam vos; dira detestatio
    Nulla expiatur victima.

    90
    Quin ubi perire jussus exspiravero
    Nocturnus occurram Furor
    Petamque vultus umbra curvis unguibus,
    Quae vis deorum est manium,
    Et inquietis assidens praecordiis 95
    Pavore somnos auferam.
    Vos turba vicatim hinc et hinc saxis petens
    Contundet obscoenas anus;
    Post insepulta membra different lupi
    Et Esquilinae alites; 100
    Neque hoc parentes heu mihi superstites
    Effugerit spectaculum.

    CARMEN VI.

    Quid immerentes hospites vexas canis
    Ignavus adversum lupos?
    Quin huc inanes, si potes, vertis minas
    Et me remorsurum petis?
    Nam qualis aut Molossus aut fulvus Lacon, 5
    Amica vis pastoribus,
    Agam per altas aure sublata nives
    Quaecunque praecedet fera:
    Tu, cum timenda voce complesti nemus
    Projectum odoraris cibum. 10
    Cave, cave: namque in malos asperrimus
    Parata tollo cornua,
    Qualis Lycambae spretus infido gener
    Aut acer hostis Bupalo.
    An si quis atro dente me petiverit 15
    Inultus ut flebo puer?

    CARMEN VII.

    Quo, quo scelesti ruitis? aut cur dexteris
    Aptantur enses conditi?
    Parumne campis atque Neptuno super
    Fusum est Latini sanguinis,
    Non ut superbas invidae Karthaginis 5
    Romanus arces ureret,
    Intactus aut Britannus ut descenderet
    Sacra catenatus via,
    Sed ut secundum vota Parthorum sua
    Urbs haec periret dextera? 10
    Neque hic lupis mos nec fuit leonibus
    Unquam nisi in dispar feris.
    Furorne caecus, an rapit vis acrior,
    An culpa?

    Responsum date.
    Tacent et albus ora pallor inficit 15
    Mentesque perculsae stupent.
    Sic est: acerba fata Romanos agunt
    Scelusque fraternae necis,
    Ut immerentis fluxit in terram Remi
    Sacer nepotibus cruor. 20

    CARMEN VIII.

    Rogare longo putidam te seculo,
    Vires quid enervet meas!
    Cum sit tibi dens ater et rugis vetus
    Frontem senectus exaret,
    Hietque turpis inter aridas nates 5
    Podex velut crudae bovis.
    Sed incitat me pectus et mammae putres,
    Equina quales ubera,
    Venterque mollis et femur tumentibus
    Exile suris additum.

    10
    Esto beata, funus atque imagines
    Ducant triumphales tuum,
    Nec sit marita, quae rotundioribus
    Onusta baccis ambulet.
    Quid, quod libelli Stoici inter sericos 15
    Jacere pulvillos amant:
    Illiterati num minus nervi rigent,
    Minusve languet fascinum?
    Quod ut superbo provoces ab inguine,
    Ore allaborandum est tibi. 20

    CARMEN IX.

    Quando repostum Caecubum ad festas dapes
    Victore laetus Caesare
    Tecum sub alta--sic Jovi gratum--domo,
    Beate Maecenas, bibam
    Sonante mixtum tibiis carmen lyra, 5
    Hac Dorium, illis barbarum?
    Ut nuper, actus cum freto Neptunius
    Dux fugit ustis navibus,
    Minatus Urbi vincla, quae detraxerat
    Servis amicus perfidis.

    10
    Romanus,--eheu, posteri negabitis--
    Emancipatus feminae
    Fert vallum et arma miles, et spadonibus
    Servire rugosis potest,
    Interque signa turpe militaria 15
    Sol adspicit conopium.
    At huc frementes verterunt bis mille equos
    Galli, canentes Caesarem,
    Hostiliumque navium portu latent
    Puppes sinistrorsum citae.

    20
    Io Triumphe, tu moraris aureos
    Currus et intactas boves?
    Io Triumphe, nec Jugurthino parem
    Bello reportasti ducem,
    Neque Africanum, cui super Karthaginem 25
    Virtus sepulcrum condidit.
    Terra marique victus hostis punico
    Lugubre mutavit sagum.
    Aut ille centum nobilem Cretam urbibus
    Ventis iturus non suis, 30
    Exercitatas aut petit Syrtes Noto,
    Aut fertur incerto mari.
    Capaciores affer huc, puer, scyphos
    Et Chia vina aut Lesbia,
    Vel, quod fluentem nauseam coërceat, 35
    Metire nobis Caecubum:
    Curam metumque Caesaris rerum juvat
    Dulci Lyaeo solvere.

    CARMEN X.

    Mala soluta navis exit alite
    Ferens olentem Maevium:
    Ut horridis utrumque verberes latus,
    Auster, memento fluctibus!
    Niger rudentes Eurus inverso mari 5
    Fractosque remos differat;
    Insurgat Aquilo quantus altis montibus
    Frangit trementes ilices;
    Nec sidus atra nocte amicum appareat
    Qua tristis Orion cadit; 10
    Quietiore nec feratur aequore,
    Quam Graia victorum manus,
    Cum Pallas usto vertit iram ab Ilio
    In impiam Ajacis ratem!
    O quantus instat navitis sudor tuis, 15
    Tibique pallor luteus
    Et illa non virilis ejulatio
    Preces et aversum ad Jovem,
    Ionius udo cum remugiens sinus
    Noto carinam ruperit!

    20
    Opima quodsi praeda curvo litore
    Projecta mergos juveris,
    Libidinosus immolabitur caper
    Et agna Tempestatibus.

    CARMEN XI.

    Petti, nihil me sicut antea juvat
    Scribere versiculos amore percussum gravi,
    Amore qui me praeter omnes expetit
    Mollibus in pueris aut in puellis urere.
    Hic tertius December, ex quo destiti 5
    Inachia furere, silvis honorem decutit.
    Heu me, per Urbem--nam pudet tanti mali--
    Fabula quanta fui! Conviviorum et poenitet;
    In quis amantem et languor et silentium
    Arguit et latere petitus imo spiritus.

    10
    Contrane lucrum nil valere candidum
    Pauperis ingenium? querebar applorans tibi,
    Simul calentis inverecundus deus
    Fervidiore mero arcana promorat loco.
    Quodsi meis inaestuat praecordiis 15
    Libera bilis, ut haec ingrata ventis dividat
    Fomenta vulnus nil malum levantia,
    Desinet imparibus certare summotus pudor.
    Ubi haec severus te palam laudaveram,
    Jussus abire domum ferebar incerto pede 20
    Ad non amicos heu mihi postes et heu
    Limina dura, quibus lumbos et infregi latus.
    Nunc gloriantis quamlibet mulierculam
    Vincere mollitie amor Lycisci me tenet,
    Unde expedire non amicorum queant 25
    Libera consilia nec contumeliae graves,
    Sed alius ardor aut puellae candidae
    Aut teretis pueri longam renodantis comam.

    CARMEN XII.

    Quid tibi vis, mulier nigris dignissima barris?
    Munera quid mihi, quidve tabellas
    Mittis nec firmo juveni neque naris obesae?
    Namque sagacius unus odoror,
    Polypus an gravis hirsutis cubet hircus in alis, 5
    Quam canis acer ubi lateat sus.
    Qui sudor vietis et quam malus undique membris
    Crescit odor, cum pene soluto
    Indomitam properat rabiem sedare; neque illi
    Jam manet humida creta colorque 10
    Stercore fucatus crocodili, jamque subando
    Tenta cubilia tectaque rumpit!
    Vel mea cum saevis agitat fastidia verbis:
    Inachia langues minus ac me;
    Inachiam ter nocte potes, mihi semper ad unum 15
    Mollis opus.

    Pereat male quae te
    Lesbia quaerenti taurum monstravit inertem,
    Cum mihi Cous adesset Amyntas,
    Cujus in indomito constantior inguine nervus
    Quam nova collibus arbor inhaeret. 20
    Muricibus Tyriis iteratae vellera lanae
    Cui properabantur? Tibi nempe,
    Ne foret aequales inter conviva, magis quem
    Diligeret mulier sua quam te.
    O ego non felix, quam tu fugis ut pavet acres 25
    Agna lupos capreaeque leones!

    CARMEN XIII.

    Horrida tempestas caelum contraxit et imbres
    Nivesque deducunt Jovem; nunc mare, nunc siluae
    Threïcio Aquilone sonant: rapiamus, amici,
    Occasionem de die, dumque virent genua
    Et decet, obducta solvatur fronte senectus. 5
    Tu vina Torquato move consule pressa meo.
    Cetera mitte loqui: deus haec fortasse benigna
    Reducet in sedem vice.

    Nunc et Achaemenio
    Perfundi nardo juvat et fide Cyllenea
    Levare diris pectora sollicitudinibus; 10
    Nobilis ut grandi cecinit Centaurus alumno:
    Invicte, mortalis dea nate puer Thetide,
    Te manet Assaraci tellus, quam frigida parvi
    Findunt Scamandri flumina lubricus et Simoïs,
    Unde tibi reditum certo subtemine Parcae 15
    Rupere, nec mater domum caerula te revehet.
    Illic omne malum vino cantuque levato,
    Deformis aegrimoniae dulcibus alloquiis.

    CARMEN XIV.

    Mollis inertia cur tantam diffuderit imis
    Oblivionem sensibus,
    Pocula Lethaeos ut si ducentia somnos
    Arente fauce traxerim,
    Candide Maecenas, occidis saepe rogando: 5
    Deus, deus nam me vetat
    Inceptos, olim promissum carmen, iambos
    Ad umbilicum adducere.
    Non aliter Samio dicunt arsisse Bathyllo
    Anacreonta Teïum, 10
    Qui persaepe cava testudine flevit amorem
    Non elaboratum ad pedem.
    Ureris ipse miser: quodsi non pulchrior ignis
    Accendit obsessam Ilion,
    Gaude sorte tua; me libertina neque uno 15
    Contenta Phryne macerat.

    CARMEN XV.

    Nox erat et caelo fulgebat luna sereno
    Inter minora sidera,
    Cum tu magnorum numen laesura deorum
    In verba jurabas mea,
    Artius atque hedera procera adstringitur ilex, 5
    Lentis adhaerens brachiis:
    Dum pecori lupus et nautis infestus Orion
    Turbaret hibernum mare,
    Intonsosque agitaret Apollinis aura capillos,
    Fore hunc amorem mutuum.

    10
    O dolitura mea multum virtute Neaera!
    Nam si quid in Flacco viri est,
    Non feret assiduas potiori te dare noctes,
    Et quaeret iratus parem,
    Nec semel offensae cedet constantia formae, 15
    Si certus intrarit dolor,
    Et tu, quicunque es felicior atque meo nunc
    Superbus incedis malo,
    Sis pecore et multa dives tellure licebit
    Tibique Pactolus fluat, 20
    Nec te Pythagorae fallant arcana renati,
    Formaque vincas Nirea,
    Eheu translatos alio maerebis amores:
    Ast ego vicissim risero.

    CARMEN XVI.

    Altera jam teritur bellis civilibus aetas,
    Suis et ipsa Roma viribus ruit:
    Quam neque finitimi valuerunt perdere Marsi
    Minacis aut Etrusca Porsenae manus,
    Aemula nec virtus Capuae nec Spartacus acer 5
    Novisque rebus infidelis Allobrox,
    Nec fera caerulea domuit Germania pube
    Parentibusque abominatus Hannibal,
    Impia perdemus devoti sanguinis aetas,
    Ferisque rursus occupabitur solum.

    10
    Barbarus heu cineres insistet victor et Urbem
    Eques sonante verberabit ungula,
    Quaeque carent ventis et solibus ossa Quirini,
    Nefas videre! dissipabit insolens.
    Forte quid expediat communiter aut melior pars 15
    Malis carere quaeritis laboribus:
    Nulla sit hac potior sententia, Phocaeorum
    Velut profugit exsecrata civitas
    Agros atque Lares patrios habitandaque fana
    Apris reliquit et rapacibus lupis, 20
    Ire pedes quocunque ferent, quocunque per undas
    Notus vocabit aut protervus Africus.
    Sic placet? an melius quis habet suadere?--Secunda
    Ratem occupare quid moramur alite?
    Sed juremus in haec: Simul imis saxa renarint 25
    Vadis levata, ne redire sit nefas;
    Neu conversa domum pigeat dare lintea, quando
    Padus Matina laverit cacumina,
    In mare seu celsus procurrerit Apenninus,
    Novaque monstra junxerit libidine 30
    Mirus amor, juvet ut tigres subsidere cervis,
    Adulteretur et columba miluo,
    Credula nec ravos timeant armenta leones,
    Ametque salsa levis hircus aequora.
    Haec et quae poterunt reditus abscindere dulces 35
    Eamus omnis exsecrata civitas,
    Aut pars indocili melior grege; mollis et exspes
    Inominata perprimat cubilia,
    Vos quibus est virtus muliebrem tollite luctum
    Etrusca praeter et volate litora.

    40
    Nos manet Oceanus circumvagus: arva, beata
    Petamus arva divites et insulas,
    Reddit ubi Cererem tellus inarata quotannis
    Et imputata floret usque vinea,
    Germinat et nunquam fallentis termes olivae, 45
    Suamque pulla ficus ornat arborem,
    Mella cava manant ex ilice, montibus altis
    Levis crepante lympha desilit pede.
    Illic injussae veniunt ad mulctra capellae,
    Refertque tenta grex amicus ubera; 50
    Nec vespertinus circumgemit ursus ovile,
    Neque intumescit alma viperis humus.
    Pluraque felices mirabimur: ut neque largis
    Aquosus Eurus arva radat imbribus,
    Pinguia nec siccis urantur semina glebis, 55
    Utrumque rege temperante caelitum.
    Non huc Argoo contendit remige pinus,
    Neque impudica Colchis intulit pedem,
    Non huc Sidonii torserunt cornua nautae
    Laboriosa nec cohors Ulixei.

    60
    Nulla nocent pecori contagia, nullius astri
    Gregem aestuosa torret impotentia.
    Jupiter illa piae secrevit litora genti,
    Ut inquinavit aere tempus aureum;
    Aere, dehinc ferro duravit secula: quorum 65
    Piis secunda vate me datur fuga.

    CARMEN XVII.

    Jam jam efficaci do manus scientiae,
    Supplex et oro regna per Proserpinae,
    Per et Dianae non movenda numina,
    Per atque libros carminum valentium
    Refixa caelo devocare sidera, 5
    Canidia, parce vocibus tandem sacris
    Citumque retro solve, solve turbinem.
    Movit nepotem Telephus Nereïum,
    In quem superbus ordinarat agmina
    Mysorum et in quem tela acuta torserat.

    10
    Unxere matres Iliae addictum feris
    Alitibus atque canibus homicidam Hectorem,
    Postquam relictis moenibus rex procidit
    Heu pervicacis ad pedes Achilleï.
    Setosa duris exuere pellibus 15
    Laboriosi remiges Ulixeï
    Volente Circa membra; tunc mens et sonus
    Relapsus atque notus in vultus honor.
    Dedi satis superque poenarum tibi,
    Amata nautis multum et institoribus.

    20
    Fugit juventas et verecundus color
    Reliquit ossa pelle amicta lurida;
    Tuis capillus albus est odoribus;
    Nullum a labore me reclinat otium;
    Urget diem nox et dies noctem, neque est 25
    Levare tenta spiritu praecordia.
    Ergo negatum vincor ut credam miser
    Sabella pectus increpare carmina
    Caputque Marsa dissilire nenia.
    Quid amplius vis? O mare, o terra, ardeo, 30
    Quantum neque atro delibutus Hercules
    Nessi cruore, nec Sicana fervida
    Virens in Aetna flamma; tu donec cinis
    Injuriosis aridus ventis ferar
    Cales venenis officina Colchicis.

    35
    Quae finis aut quod me manet stipendium?
    Effare; jussas cum fide poenas luam,
    Paratus expiare, seu poposceris
    Centum juvencos, sive mendaci lyra
    Voles sonari: Tu pudica, tu proba 40
    Perambulabis astra sidus aureum.
    Infamis Helenae Castor offensus vicem
    Fraterque magni Castoris victi prece
    Adempta vati reddidere lumina.
    Et tu, potes nam, solve me dementia, 45
    O nec paternis obsoleta sordibus,
    Neque in sepulcris pauperum prudens anus
    Novendiales dissipare pulveres.
    Tibi hospitale pectus et purae manus,
    Tuusque venter Pactumeius, et tuo 50
    Cruore rubros obstetrix pannos lavit,
    Utcunque fortis exsilis puerpera.
    Quid obseratis auribus fundis preces?
    Non saxa nudis surdiora navitis
    Neptunus alto tundit hibernus salo.

    55
    Inultus ut tu riseris Cotyttia
    Vulgata, sacrum liberi Cupidinis,
    Et Esquilini Pontifex venefici
    Impune ut Urbem nomine impleris meo!
    Quid proderat ditasse Pelignas anus, 60
    Velociusve miscuisse toxicum?
    Sed tardiora fata te votis manent:
    Ingrata misero vita ducenda est in hoc
    Novis ut usque suppetas laboribus
    Optat quietem Pelopis infidi pater, 65
    Egens benignae Tantalus semper dapis,
    Optat Prometheus obligatus aliti,
    Optat supremo collocare Sisyphus
    In monte saxum; sed vetant leges Jovis.
    Voles modo altis desilire turribus, 70
    Modo ense pectus Norico recludere,
    Frustraque vincla gutturi nectes tuo
    Fastidiosa tristis aegrimonia.
    Vectabor humeris tunc ego inimicis eques,
    Meaeque terra cedet insolentiae.

    75
    An quae movere cereas imagines,
    Ut ipse nosti curiosus, et polo
    Deripere lunam vocibus possim meis,
    Possim crematos excitare mortuos
    Desiderique temperare pocula, 80
    Plorem artis in te nil agentis exitus?

    SATIRARUM LIBER PRIMUS.

    SATIRA I.

    Qui fit, Maecenas, ut nemo quam sibi sortem
    Seu ratio dederit seu fors objecerit illa
    Contentus vivat, laudet diversa sequentes?
    "O fortunati mercatores!" gravis annis
    Miles ait multo jam fractus membra labore. 5
    Contra mercator, navem jactantibus Austris:
    "Militia est potior. Quid enim, concurritur: horae
    Momento cita mors venit aut victoria laeta."
    Agricolam laudat juris legumque peritus,
    Sub galli cantum consultor ubi ostia pulsat.

    10
    Ille datis vadibus qui rure extractus in urbem est
    Solos felices viventes clamat in urbe.
    Cetera de genere hoc, adeo sunt multa, loquacem
    Delassare valent Fabium. Ne te morer, audi
    Quo rem deducam. Si quis Deus, "En ego," dicat, 15
    "Jam faciam quod vultis: eris tu, qui modo miles,
    Mercator; tu, consultus modo, rusticus: hinc vos,
    Vos hinc mutatis discedite partibus: Eia!
    Quid statis?" nolint.

    Atqui licet esse beatis.
    Quid causae est merito quin illis Juppiter ambas 20
    Iratus buccas inflet, neque se fore posthac
    Tam facilem dicat votis ut praebeat aurem?
    Praeterea ne sic, ut qui jocularia, ridens
    Percurram (quamquam ridentem dicere verum
    Quid vetat? ut pueris olim dant crustula blandi 25
    Doctores, elementa velint ut discere prima);
    Sed tamen amoto quaeramus seria ludo.
    Ille gravem duro terram qui vertit aratro,
    Perfidus hic caupo, miles, nautaeque per omne
    Audaces mare qui currunt, hac mente laborem 30
    Sese ferre, senes ut in otia tuta recedant,
    Aiunt, quum sibi sint congesta cibaria: sicut
    Parvula, nam exemplo est, magni formica laboris
    Ore trahit quodcunque potest atque addit acervo,
    Quem struit haud ignara ac non incauta futuri.

    35
    Quae, simul inversum contristat Aquarius annum,
    Non usquam prorepit et illis utitur ante
    Quaesitis sapiens; quum te neque fervidus aestus
    Demoveat lucro, neque hiems, ignis, mare, ferrum,
    Nil obstet tibi dum ne sit te ditior alter.

    40
    Quid juvat immensum te argenti pondus et auri
    Furtim defossa timidum deponere terra?
    "Quod si comminuas vilem redigatur ad assem."
    At ni id fit quid habet pulchri constructus acervus?
    Milia frumenti tua triverit area centum, 45
    Non tuus hoc capiet venter plus ac meus: ut si
    Reticulum panis venales inter onusto
    Forte vehas humero, nihilo plus accipias quam
    Qui nil portarit.

    Vel dic quid referat intra
    Naturae fines viventi, jugera centum an 50
    Mille aret? "At suave est ex magno tollere acervo."
    Dum ex parvo nobis tantundem haurire relinquas,
    Cur tua plus laudes cumeris granaria nostris?
    Ut tibi si sit opus liquidi non amplius urna,
    Vel cyatho, et dicas, "Magno de flumine malim 55
    Quam ex hoc fonticulo tantundem sumere." Eo fit
    Plenior ut si quos delectet copia justo
    Cum ripa simul avulsos ferat Aufidus acer.
    At qui tantuli eget quanto est opus is neque limo
    Turbatam haurit aquam neque vitam amittit in undis.

    60
    At bona pars hominum decepta cupidine falso,
    "Nil satis est," inquit; "quia tanti quantum habeas sis."
    Quid facias illi? Jubeas miserum esse libenter
    Quatenus id facit; ut quidam memoratur Athenis
    Sordidus ac dives, populi contemnere voces 65
    Sic solitus: "Populus me sibilat; at mihi plaudo
    Ipse domi simul ac nummos contemplor in arca."
    Tantalus a labris sitiens fugientia captat
    Flumina....

    Quid rides? mutato nomine de te
    Fabula narratur: congestis undique saccis 70
    Indormis inhians et tamquam parcere sacris
    Cogeris aut pictis tamquam gaudere tabellis.
    Nescis quo valeat nummus? quem praebeat usum?
    Panis ematur, olus, vini sextarius, adde
    Quis humana sibi doleat natura negatis. 75
    An vigilare metu exanimem, noctesque diesque
    Formidare malos fures, incendia, servos
    Ne te compilent fugientes, hoc juvat?

    Horum
    Semper ego optarim pauperrimus esse bonorum.
    "At si condoluit tentatum frigore corpus, 80
    Aut alius casus lecto te adfixit, habes qui
    Adsideat, fomenta paret, medicum roget ut te
    Suscitet ac gnatis reddat carisque propinquis."
    Non uxor salvum te vult, non filius; omnes
    Vicini oderunt, noti, pueri atque puellae.

    85
    Miraris, quum tu argento post omnia ponas,
    Si nemo praestet quem non merearis amorem?
    An si cognatos, nullo natura labore
    Quos tibi dat, retinere velis servareque amicos,
    Infelix operam perdas? ut si quis asellum 90
    In Campo doceat parentem currere frenis.
    Denique sit finis quaerendi, quumque habeas plus
    Pauperiem metuas minus et finire laborem
    Incipias, parto quod avebas, ne facias quod
    Ummidius quidam; non longa est fabula: dives 95
    Ut metiretur nummos; ita sordidus ut se
    Non unquam servo melius vestiret; adusque
    Supremum tempus, ne se penuria victus
    Opprimeret metuebat.

    At hunc liberta securi
    Divisit medium, fortissima Tyndaridarum. 100
    "Quid mi igitur suades? ut vivam Maenius? aut sic
    Ut Nomentanus?" Pergis pugnantia secum
    Frontibus adversis componere: non ego avarum
    Quum veto te fieri vappam jubeo ac nebulonem.
    Est inter Tanaïn quiddam socerumque Visellî.

    105
    Est modus in rebus, sunt certi denique fines,
    Quos ultra citraque nequit consistere rectum.
    Illuc unde abii redeo, nemo ut avarus
    Se probet ac potius laudet diversa sequentes,
    Quodque aliena capella gerat distentius uber 110
    Tabescat, neque se majori pauperiorum
    Turbae comparet, hunc atque hunc superare laboret.
    Sic festinanti semper locupletior obstat,
    Ut, quum carceribus missos rapit ungula currus,
    Instat equis auriga suos vincentibus, illum 115
    Praeteritum temnens extremos inter euntem.
    Inde fit ut raro qui se vixisse beatum
    Dicat, et exacto contentus tempore vita
    Cedat uti conviva satur, reperire queamus.
    Jam satis est.

    Ne me Crispini scrinia lippi 120
    Compilasse putes, verbum non amplius addam.

    SATIRA II.

    Ambubaiarum collegia, pharmacopolae,
    Mendici, mimae, balatrones, hoc genus omne
    Maestum ac sollicitum est cantoris morte Tigelli.
    Quippe benignus erat. Contra hic, ne prodigus esse
    Dicatur metuens, inopi dare nolit amico 5
    Frigus quo duramque famem propellere possit.
    Hunc si perconteris avi cur atque parentis
    Praeclaram ingrata stringat malus ingluvie rem,
    Omnia conductis coëmens obsonia nummis,
    Sordidus atque animi quod parvi nolit haberi, 10
    Respondet.

    Laudatur ab his, culpatur ab illis.
    Fufidius vappae famam timet ac nebulonis,
    Dives agris, dives positis in fenore nummis:
    Quinas hic capiti mercedes exsecat atque
    Quanto perditior quisque est tanto acrius urget; 15
    Nomina sectatur modo sumpta veste virili
    Sub patribus duris tironum. Maxime, quis non,
    Juppiter! exclamat simul atque audivit? At in se
    Pro quaestu sumptum facit hic.

    Vix credere possis
    Quam sibi non sit amicus, ita ut pater ille Terenti 20
    Fabula quem miserum gnato vixisse fugato
    Inducit non se pejus cruciaverit atque hic.
    Si quis nunc quaerat, Quo res haec pertinet? illuc:
    Dum vitant stulti vitia in contraria currunt.
    Maltinus tunicis demissis ambulat; est qui 25
    Inguen ad obscoenum subductis usque facetus;
    Pastillos Rufillus olet, Gargonius hircum.
    Nil medium est. Sunt qui nolint tetigisse nisi illas
    Quarum subsuta talos tegat instita veste;
    Contra alius nullam nisi olenti in fornice stantem.

    30
    Quidam notus homo cum exiret fornice, "Macte
    Virtute esto," inquit sententia dia Catonis.
    Nam simul ac venas inflavit tetra libido
    Huc juvenes aequum est descendere, non alienas
    Permolere uxores. "Nolim laudarier," inquit, 35
    "Sic me," mirator cunni Cupiennius albi.
    Audire est operae pretium, procedere recte
    Qui moechos non vultis, ut omni parte laborent;
    Utque illis multo corrupta dolore voluptas,
    Atque haec rara, cadat dura inter saepe pericla.

    40
    Hic se praecipitem tecto dedit; ille flagellis
    Ad mortem caesus; fugiens hic decidit acrem
    Praedonum in turbam; dedit hic pro corpore nummos;
    Hunc perminxerunt calones; quin etiam illud
    Accidit, ut quidam testes caudamque salacem 45
    Demeteret ferro. Jure omnes; Galba negabat.
    Tutior at quanto merx est in classe secunda,
    Libertinarum dico, Sallustius in quas
    Non minus insanit quam qui moechatur. At hic si
    Qua res, qua ratio suaderet, quaque modeste 50
    Munifico esse licet, vellet bonus atque benignus
    Esse, daret quantum satis esset nec sibi damno
    Dedecorique foret.

    Verum hoc se amplectitur uno,
    Hoc amat et laudat: "Matronam nullam ego tango."
    Ut quondam Marsaeus, amator Originis ille, 55
    Qui patrium mimae donat fundumque laremque,
    "Nil fuerit mi," inquit, "cum uxoribus unquam alienis."
    Verum est cum mimis, est cum meretricibus, unde
    Fama malum gravius quam res trahit. An tibi abunde
    Personam satis est, non illud quidquid ubique 60
    Officit evitare? Bonam deperdere famam,
    Rem patris oblimare, malum est ubicunque.

    Quid inter
    Est in matrona, ancilla, peccesne togata?
    Villius in Fausta Sullae gener, hoc miser uno
    Nomine deceptus, poenas dedit usque superque 65
    Quam satis est, pugnis caesus ferroque petitus,
    Exclusus fore cum Longarenus foret intus.
    Huic si mutonis verbis mala tanta videntis
    Diceret haec animus: "Quid vis tibi? numquid ego a te
    Magno prognatum deposco consule cunnum 70
    Velatumque stola mea cum conferbuit ira?"
    Quid responderet? "Magno patre nata puella est."
    At quanto meliora monet pugnantiaque istis
    Dives opis natura suae, tu si modo recte
    Dispensare velis ac non fugienda petendis 75
    Immiscere.

    Tuo vitio rerumne labores,
    Nil referre putas? Quare ne poeniteat te
    Desine matronas sectarier, unde laboris
    Plus haurire mali est quam ex re decerpere fructus.
    Nec magis huic inter niveos viridesque lapillos 80
    (Sit licet hoc, Cerinthe, tuum) tenerum est femur aut crus
    Rectius, atque etiam melius persaepe togatae est.
    Adde huc quod mercem sine fucis gestat, aperte
    Quod venale habet ostendit, nec si quid honesti est
    Jactat habetque palam, quaerit quo turpia celet.

    85
    Regibus hic mos est: ubi equos mercantur opertos
    Inspiciunt, ne si facies ut saepe decora
    Molli fulta pede est emptorem inducat hiantem,
    Quod pulchrae clunes, breve quod caput, ardua cervix.
    Hoc illi recte: ne corporis optima Lyncei 90
    Contemplere oculis, Hypsaea caecior illa
    Quae mala sunt spectes. O crus! o brachia! Verum
    Depugis, nasuta, brevi latere ac pede longo est.
    Matronae praeter faciem nil cernere possis,
    Cetera, ni Catia est, demissa veste tegentis.

    95
    Si interdicta petes, vallo circumdata (nam te
    Hoc facit insanum), multae tibi tum officient res,
    Custodes, lectica, ciniflones, parasitae,
    Ad talos stola demissa et circumdata palla,
    Plurima quae invideant pure apparere tibi rem. 100
    Altera nil obstat: Cois tibi paene videre est
    Ut nudam, ne crure malo, ne sit pede turpi;
    Metiri possis oculo latus.

    An tibi mavis
    Insidias fieri pretiumque avellier ante
    Quam mercem ostendi? "Leporem venator ut alta 105
    In nive sectetur, positum sic tangere nolit,"
    Cantat et apponit: "Meus est amor huic similis; nam
    Transvolat in medio posita et fugientia captat."
    Hiscine versiculis speras tibi posse dolores
    Atque aestus curasque graves e pectore pelli?

    110
    Nonne cupidinibus statuat natura modum quem,
    Quid latura sibi quid sit dolitura negatum,
    Quaerere plus prodest et inane abscindere soldo?
    Num tibi cum fauces urit sitis aurea quaeris
    Pocula? num esuriens fastidis omnia praeter 115
    Pavonem rhombumque?

    Tument tibi cum inguina, num si
    Ancilla aut verna est praesto puer impetus in quem
    Continuo fiat malis tentigine rumpi?
    Non ego: namque parabilem amo venerem facilemque.
    Illam, "Post paulo," "Sed pluris," "Si exierit vir," 120
    Gallis, hanc Philodemus ait sibi quae neque magno
    Stet pretio neque cunctetur cum est jussa venire.
    Candida rectaque sit; munda hactenus ut neque longa
    Nec magis alba velit quam dat natura videri.
    Haec ubi supposuit dextro corpus mihi laevum 125
    Ilia et Egeria est: do nomen quodlibet illi,
    Nec vereor ne dum futuo vir rure recurrat,
    Janua frangatur, latret canis, undique magno
    Pulsa domus strepitu resonet, vepallida lecto
    Desiliat mulier, miseram se conscia clamet, 130
    Cruribus haec metuat, doti deprensa, egomet mî.
    Discincta tunica fugiendum est ac pede nudo,
    Ne nummi pereant aut puga aut denique fama.
    Deprendi miserum est; Fabio vel judice vincam.

    SATIRA III.

    Omnibus hoc vitium est cantoribus, inter amicos
    Ut nunquam inducant animum cantare rogati,
    Injussi nunquam desistant.

    Sardus habebat
    Ille Tigellius hoc: Caesar, qui cogere posset,
    Si peteret per amicitiam patris atque suam non 5
    Quidquam proficeret; si collibuisset ab ovo
    Usque ad mala citaret, Io Bacche! modo summa
    Voce, modo hac resonat quae chordis quattuor ima.
    Nil aequale homini fuit illi; saepe velut qui
    Currebat fugiens hostem, persaepe velut qui 10
    Junonis sacra ferret; habebat saepe ducentos,
    Saepe decem servos; modo reges atque tetrarchas,
    Omnia magna loquens; modo, "Sit mihi mensa tripes et
    Concha salis puri et toga quae defendere frigus
    Quamvis crassa queat." Decies centena dedisses 15
    Huic parco paucis contento, quinque diebus
    Nil erat in loculis.

    Noctes vigilabat ad ipsum
    Mane, diem totum stertebat; nil fuit unquam
    Sic impar sibi.--Nunc aliquis dicat mihi: "Quid tu?
    Nullane habes vitia?" Immo alia et fortasse minora. 20
    Maenius absentem Novium cum carperet, "Heus tu,"
    Quidam ait, "ignoras te, an ut ignotum dare nobis
    Verba putas?" "Egomet mi ignosco," Maenius inquit.
    Stultus et improbus hic amor est dignusque notari.
    Cum tua pervideas oculis mala lippus inunctis, 25
    Cur in amicorum vitiis tam cernis acutum
    Quam aut aquila aut serpens Epidaurius?

    At tibi contra
    Evenit, inquirant vitia ut tua rursus et illi.
    Iracundior est paulo, minus aptus acutis
    Naribus horum hominum; rideri possit eo quod 30
    Rusticius tonso toga defluit et male laxus
    In pede calceus haeret: at est bonus ut melior vir
    Non alius quisquam, at tibi amicus, at ingenium ingens
    Inculto latet hoc sub corpore.

    Denique te ipsum
    Concute num qua tibi vitiorum inseverit olim 35
    Natura, aut etiam consuetudo mala; namque
    Neglectis urenda filix innascitur agris.
    Illuc praevertamur, amatorem quod amicae
    Turpia decipiunt caecum vitia, aut etiam ipsa haec
    Delectant, veluti Balbinum polypus Hagnae.

    40
    Vellem in amicitia sic erraremus; et isti
    Errori nomen virtus posuisset honestum.
    At pater ut gnati sic nos debemus amici
    Si quod sit vitium non fastidire: strabonem
    Appellat paetum pater, et pullum male parvus 45
    Si cui filius est, ut abortivus fuit olim
    Sisyphus: hunc varum distortis cruribus; illum
    Balbutit scaurum pravis fultum male talis.
    Parcius hic vivit, frugi dicatur. Ineptus
    Et jactantior hic paulo est, concinnus amicis 50
    Postulat ut videatur. At est truculentior atque
    Plus aequo liber, simplex fortisque habeatur;
    Caldior est, acres inter numeretur.

    Opinor
    Haec res et jungit junctos et servat amicos.
    At nos virtutes ipsas invertimus, atque 55
    Sincerum cupimus vas incrustare. Probus quis
    Nobiscum vivit, multum demissus homo: illi
    Tardo cognomen pingui damus.

    Hic fugit omnes
    Insidias nullique malo latus obdit apertum,
    Cum genus hoc inter vitae versetur ubi acris 60
    Invidia atque vigent ubi crimina, pro bene sano
    Ac non incauto fictum astutumque vocamus.
    Simplicior quis et est, qualem me saepe libenter
    Obtulerim tibi, Maecenas, ut forte legentem
    Aut tacitum impellat quovis sermone molestus, 65
    Communi sensu plane caret, inquimus. Eheu,
    Quam temere in nosmet legem sancimus iniquam!
    Nam vitiis nemo sine nascitur; optimus ille est
    Qui minimis urgetur.

    Amicus dulcis ut aequum est
    Cum mea compenset vitiis bona; pluribus hisce 70
    (Si modo plura mihi bona sunt) inclinet, amari
    Si volet: hac lege in trutina ponetur eadem.
    Qui ne tuberibus propriis offendat amicum
    Postulat ignoscet verrucis illius; aequum est
    Peccatis veniam poscentem reddere rursus.

    75
    Denique, quatenus excidi penitus vitium irae
    Cetera item nequeunt stultis haerentia, cur non
    Ponderibus modulisque suis ratio utitur, ac res
    Ut quaeque est ita suppliciis delicta coërcet?
    Si quis eum servum patinam qui tollere jussus 80
    Semesos pisces trepidumque ligurierit jus
    In cruce suffigat, Labeone insanior inter
    Sanos dicatur.

    Quanto hoc furiosius atque
    Majus peccatum est: paullum deliquit amicus,
    Quod nisi concedas habeare insuavis, acerbus: 85
    Odisti et fugis ut Rusonem debitor aeris,
    Qui nisi cum tristes misero venere Kalendae
    Mercedem aut nummos unde unde extricat, amaras
    Porrecto jugulo historias captivus ut audit.
    Comminxit lectum potus mensave catillum 90
    Evandri manibus tritum dejecit, ob hanc rem
    Aut positum ante mea quia pullum in parte catini
    Sustulit esuriens, minus hoc jucundus amicus
    Sit mihi? Quid faciam si furtum fecerit, aut si
    Prodiderit commissa fide sponsumve negarit?

    95
    Quis paria esse fere placuit peccata laborant
    Cum ventum ad verum est; sensus moresque repugnant
    Atque ipsa utilitas, justi prope mater et aequi.
    Cum prorepserunt primis animalia terris,
    Mutum et turpe pecus, glandem atque cubilia propter 100
    Unguibus et pugnis, dein fustibus, atque ita porro
    Pugnabant armis quae post fabricaverat usus,
    Donec verba quibus voces sensusque notarent
    Nominaque invenere; dehinc absistere bello,
    Oppida coeperunt munire et ponere leges, 105
    Ne quis fur esset, neu latro, neu quis adulter.
    Nam fuit ante Helenam cunnus teterrima belli
    Causa, sed ignotis perierunt mortibus illi,
    Quos venerem incertam rapientes more ferarum
    Viribus editior caedebat, ut in grege taurus.

    110
    Jura inventa metu injusti fateare necesse est,
    Tempora si fastosque velis evolvere mundi.
    Nec natura potest justo secernere iniquum,
    Dividit ut bona diversis, fugienda petendis;
    Nec vincet ratio hoc, tantundem ut peccet idemque 115
    Qui teneros caules alieni fregerit horti
    Et qui nocturnus sacra divum legerit.

    Adsit
    Regula peccatis quae poenas irroget aequas,
    Ne scutica dignum horribili sectere flagello.
    Nam ut ferula caedas meritum majora subire 120
    Verbera non vereor, cum dicas esse pares res
    Furta latrociniis et magnis parva mineris
    Falce recisurum simili te, si tibi regnum
    Permittant homines. Si dives qui sapiens est,
    Et sutor bonus et solus formosus et est rex, 125
    Cur optas quod habes? Non nosti quid pater, inquit,
    Chrysippus dicat: Sapiens crepidas sibi nunquam
    Nec soleas fecit, sutor tamen est sapiens.

    Qui?
    Ut quamvis tacet Hermogenes, cantor tamen atque
    Optimus est modulator; ut Alfenius vafer, omni 130
    Abjecto instrumento artis clausaque taberna,
    Sutor erat, sapiens operis sic optimus omnis
    Est opifex solus, sic rex.

    Vellunt tibi barbam
    Lascivi pueri; quos tu nisi fuste coërces
    Urgeris turba circum te stante miserque 135
    Rumperis et latras, magnorum maxime regum.
    Ne longum faciam: dum tu quadrante lavatum
    Rex ibis neque te quisquam stipator ineptum
    Praeter Crispinum sectabitur, et mihi dulces
    Ignoscent si quid peccaro stultus amici, 140
    Inque vicem illorum patiar delicta libenter,
    Privatusque magis vivam te rege beatus.

    SATIRA IV.

    Eupolis atque Cratinus Aristophanesque poëtae,
    Atque alii quorum comoedia prisca virorum est,
    Si quis erat dignus describi quod malus ac fur,
    Quod moechus foret aut sicarius aut alioqui
    Famosus, multa cum libertate notabant. 5
    Hinc omnis pendet Lucilius, hosce secutus
    Mutatis tantum pedibus numerisque, facetus,
    Emunctae naris, durus componere versus.
    Nam fuit hoc vitiosus: in hora saepe ducentos
    Ut magnum versus dictabat stans pede in uno. 10
    Cum flueret lutulentus erat quod tollere velles;
    Garrulus atque piger scribendi ferre laborem,
    Scribendi recte: nam ut multum nil moror.

    Ecce,
    Crispinus minimo me provocat: "Accipe, si vis
    Accipiam tabulas; detur nobis locus, hora, 15
    Custodes; videamus uter plus scribere possit."
    "Di bene fecerunt inopis me quodque pusilli
    Finxerunt animi, raro et perpauca loquentis.
    At tu conclusas hircinis follibus auras,
    Usque laborantes dum ferrum molliat ignis, 20
    Ut mavis imitare." Beatus Fannius ultro
    Delatis capsis et imagine; cum mea nemo
    Scripta legat vulgo recitare timentis ob hanc rem,
    Quod sunt quos genus hoc minime juvat, utpote plures
    Culpari dignos.

    Quemvis media erue turba: 25
    Aut ob avaritiam aut misera ambitione laborat.
    Hic nuptarum insanit amoribus, hic puerorum;
    Hunc capit argenti splendor; stupet Albius aere;
    Hic mutat merces surgente a sole ad eum quo
    Vespertina tepet regio, quin per mala praeceps 30
    Fertur uti pulvis collectus turbine, ne quid
    Summa deperdat metuens aut ampliet ut rem.
    Omnes hi metuunt versus, odere poëtas.
    "Foenum habet in cornu; longe fuge: dummodo risum
    Excutiat sibi non hic cuiquam parcet amico; 35
    Et quod cunque semel chartis illeverit omnes
    Gestiet a furno redeuntes scire lacuque
    Et pueros et anus." Agedum, pauca accipe contra.
    Primum ego me illorum dederim quibus esse poëti
    Excerpam numero: neque enim concludere versum 40
    Dixeris esse satis; neque si qui scribat uti nos
    Sermoni propiora: putes hunc esse poëtam.
    Ingenium cui sit, cui mens divinior atque os
    Magna sonaturum, des nominis hujus honorem.
    Idcirco quidam comoedia necne poëma 45
    Esset quaesivere, quod acer spiritus ac vis
    Nec verbis nec rebus inest, nisi quod pede certo
    Differt sermoni sermo merus.

    At pater ardens
    Saevit, quod meretrice nepos insanus amica
    Filius uxorem grandi cum dote recuset, 50
    Ebrius et, magnum quod dedecus, ambulet ante
    Noctem cum facibus. Numquid Pomponius istis
    Audiret leviora, pater si viveret? Ergo
    Non satis est puris versum perscribere verbis,
    Quem si dissolvas, quivis stomachetur eodem 55
    Quo personatus pacto pater.

    His ego quae nunc,
    Olim quae scripsit Lucilius, eripias si
    Tempora certa modosque, et quod prius ordine verbum est
    Posterius facias, praeponens ultima primis,
    Non ut si solvas "Postquam Discordia tetra 60
    Belli ferratos postes portasque refregit"
    Invenias etiam disjecti membra poëtae.
    Hactenus haec: alias justum sit necne poëma,
    Nunc illud tantum quaeram, meritone tibi sit
    Suspectum genus hoc scribendi.

    Sulcius acer 65
    Ambulat et Caprius rauci male cumque libellis,
    Magnus uterque timor latronibus; at bene si quis
    Et vivat puris manibus contemnat utrumque.
    Ut sis tu similis Caeli Birrique latronum,
    Non ego sum Capri neque Sulci: cur metuas me? 70
    Nulla taberna meos habeat neque pila libellos,
    Quis manus insudet volgi Hermogenisque Tigelli;
    Nec recito cuiquam nisi amicis, idque coactus,
    Non ubivis coramve quibuslibet. In medio qui
    Scripta foro recitent sunt multi quique lavantes: 75
    Suave locus voci resonat conclusus.

    Inanes
    Hoc juvat, haud illud quaerentes, num sine sensu,
    Tempore num faciant alieno. "Laedere gaudes,"
    Inquit, "et hoc studio pravus facis." Unde petitum
    Hoc in me jacis? Est auctor quis denique eorum 80
    Vixi cum quibus? Absentem qui rodit amicum;
    Qui non defendit alio culpante; solutos
    Qui captat risus hominum famamque dicacis;
    Fingere qui non visa potest; commissa tacere
    Qui nequit; hic niger est, hunc tu, Romane, caveto.

    85
    Saepe tribus lectis videas coenare quaternos,
    E quibus unus amet quavis adspergere cunctos
    Praeter eum qui praebet aquam; post hunc quoque potus,
    Condita cum verax aperit praecordia Liber.
    Hic tibi comis et urbanus liberque videtur, 90
    Infesto nigris. Ego si risi quod ineptus
    Pastillos Rufillus olet, Gargonius hircum,
    Lividus et mordax videor tibi?

    Mentio si qua
    De Capitolini furtis injecta Petilli
    Te coram fuerit, defendas ut tuus est mos: 95
    "Me Capitolinus convictore usus amicoque
    A puero est causaque mea permulta rogatus
    Fecit, et incolumis laetor quod vivit in urbe;
    Sed tamen admiror, quo pacto judicium illud
    Fugerit." Hic nigrae succus loliginis, haec est 100
    Aerugo mera. Quod vitium procul afore chartis
    Atque animo prius, ut si quid promittere de me
    Possum aliud vere, promitto.

    Liberius si
    Dixero quid, si forte jocosius, hoc mihi juris
    Cum venia dabis: insuevit pater optimus hoc me, 105
    Ut fugerem exemplis vitiorum quaeque notando.
    Cum me hortaretur, parce, frugaliter, atque
    Viverem uti contentus eo quod mi ipse parasset:
    "Nonne vides Albi ut male vivat filius, utque
    Barrus inops?

    Magnum documentum ne patriam rem 110
    Perdere quis velit." A turpi meretricis amore
    Cum deterreret: "Scetani dissimilis sis."
    Ne sequerer moechas concessa cum venere uti
    Possem: "Deprensi non bella est fama Treboni,"
    Aiebat. "Sapiens vitatu quidque petitu 115
    Sit melius causas reddet tibi: mi satis est si
    Traditum ab antiquis morem servare tuamque,
    Dum custodis eges, vitam famamque tueri
    Incolumem possum; simul ac duraverit aetas
    Membra animumque tuum nabis sine cortice." Sic me 120
    Formabat puerum dictis; et sive jubebat
    Ut facerem quid: "Habes auctorem quo facias hoc;"
    Unum ex judicibus selectis objiciebat;
    Sive vetabat: "An hoc inhonestum et inutile factu
    Necne sit addubites, flagret rumore malo cum 125
    Hic atque ille?

    Avidos vicinum funus et aegros
    Exanimat, mortisque metu sibi parcere cogit;
    Sic teneros animos aliena opprobria saepe
    Absterrent vitiis." Ex hoc ego sanus ab illis
    Perniciem quaecunque ferunt, mediocribus et quis 130
    Ignoscas vitiis teneor; fortassis et istinc
    Largiter abstulerit longa aetas, liber amicus,
    Consilium proprium; neque enim cum lectulus aut me
    Porticus excepit desum mihi. "Rectius hoc est:
    Hoc faciens vivam melius: Sic dulcis amicis 135
    Occurram: Hoc quidam non belle: numquid ego illi
    Imprudens olim faciam simile?" Haec ego mecum
    Compressis agito labris; ubi quid datur oti
    Illudo chartis.

    Hoc est mediocribus illis
    Ex vitiis unum; cui si concedere nolis 140
    Multa poëtarum veniat manus auxilio quae
    Sit mihi (nam multo plures sumus), ac veluti te
    Judaei cogemus in hanc concedere turbam.

    SATIRA V.

    Egressum magna me excepit Aricia Roma
    Hospitio modico; rhetor comes Heliodorus,
    Graecorum longe doctissimus; inde Forum Appi,
    Differtum nautis cauponibus atque malignis.
    Hoc iter ignavi divisimus, altius ac nos 5
    Praecinctis unum; minus est gravis Appia tardis.
    Hic ego propter aquam, quod erat deterrima, ventri
    Indico bellum, coenantes haud animo aequo
    Exspectans comites. Jam nox inducere terris
    Umbras et caelo diffundere signa parabat; 10
    Tum pueri nautis, pueris convicia nautae
    Ingerere. Huc appelle! Trecentos inseris: ohe
    Jam satis est!

    Dum aes exigitur, dum mula ligatur,
    Tota abit hora. Mali culices ranaeque palustres
    Avertunt somnos, absentem ut cantat amicam 15
    Multa prolutus vappa nauta atque viator
    Certatim. Tandem fessus dormire viator
    Incipit, ac missae pastum retinacula mul

    Edition notice Project Gutenberg source, credits & licence

    The reading text above is the public-domain work. The Project Gutenberg header, production credits and licence are kept here as provenance rather than shown before the book.

    Title
    The Works of Horace, with English Notes
    Author
    Horace
    Release date
    September 22, 2014 [eBook #46938]
    Language
    Latin
    Credits
    Produced by Marilynda Fraser-Cunliffe, Jim Dishington, and
    Most recently updated
    October 24, 2024
    Front matter as received (title page, contents)
    THE
    
    WORKS OF HORACE,
    
    WITH
    
    ENGLISH NOTES,
    
    BY THE
    
    REV. A. J. MACLEANE, M.A.
    
    HEAD-MASTER OF KING EDWARD'S SCHOOL, BATH
    
    REVISED AND EDITED
    
    BY
    
    REGINALD H. CHASE, A.M.
    
    Boston:
    
    ALLYN AND BACON.
    
    1895.
    
    Entered according to Act of Congress, in the year 1856, by
    
    JOHN BARTLETT.
    
    in the Clerk's Office of the District Court of the District of
    Massachusetts
    
    TWENTIETH EDITION.
    
    University Press John Wilson & Son,
    
    Cambridge.
    
    
    
    
    CONTENTS.
    
    
                                                       PAGE
    
        Life of Horace                                  vii
    
        Carminum Liber Primus                             1
    
        Carminum Liber Secundus                          32
    
        Carminum Liber Tertius                           51
    
        Carminum Liber Quartus                           83
    
        Carmen Saeculare                                101
    
        Epodon Liber                                    104
    
        Satirarum Liber Primus                          124
    
        Satirarum Liber Secundus                        152
    
        Epistolarum Liber Primus                        181
    
        Epistolarum Liber Secundus                      210
    
        Epistola ad Pisones (De Arte Poëtica)           223
    
    
    NOTES.
    
        Odes.--Book I.                                  239
    
        Odes.--Book II.                                 285
    
        Odes.--Book III.                                312
    
        Odes.--Book IV.                                 352
    
        The Secular Hymn                                375
    
        The Book of Epodes                              379
    
        Satires.--Book I.                               403
    
        Satires.--Book II.                              449
    
        Epistles.--Book I.                              498
    Header as received
    The Project Gutenberg eBook of The Works of Horace, with English Notes
        
    This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
    most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
    whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
    of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
    at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,
    you will have to check the laws of the country where you are located
    before using this eBook.
    
    Title: The Works of Horace, with English Notes
    
    Author: Horace
    
    Annotator: A. J. Macleane
    
    Editor: Reginald Heber Chase
    
    
            
    Release date: September 22, 2014 [eBook #46938]
                    Most recently updated: October 24, 2024
    
    Language: Latin
    
    Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/46938
    
    Credits: Produced by Marilynda Fraser-Cunliffe, Jim Dishington, and
            the Online Distributed Proofreading Team at
            http://www.pgdp.net.
    Full Project Gutenberg licence
        
    
    Updated editions will replace the previous one—the old editions will
    be renamed.
    
    Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
    law means that no one owns a United States copyright in these works,
    so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United
    States without permission and without paying copyright
    royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
    of this license, apply to copying and distributing Project
    Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™
    concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
    and may not be used if you charge for an eBook, except by following
    the terms of the trademark license, including paying royalties for use
    of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for
    copies of this eBook, complying with the trademark license is very
    easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation
    of derivative works, reports, performances and research. Project
    Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may
    do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected
    by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark
    license, especially commercial redistribution.
    
    
    START: FULL LICENSE
    
    THE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE
    
    PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
    
    To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free
    distribution of electronic works, by using or distributing this work
    (or any other work associated in any way with the phrase “Project
    Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full
    Project Gutenberg License available with this file or online at
    www.gutenberg.org/license.
    
    Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg
    electronic works
    
    1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg
    electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
    and accept all the terms of this license and intellectual property
    (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
    the terms of this agreement, you must cease using and return or
    destroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your
    possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
    Project Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound
    by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person
    or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
    
    1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be
    used on or associated in any way with an electronic work by people who
    agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
    things that you can do with most Project Gutenberg electronic works
    even without complying with the full terms of this agreement. See
    paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
    Gutenberg electronic works if you follow the terms of this
    agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg
    electronic works. See paragraph 1.E below.
    
    1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the
    Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
    of Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual
    works in the collection are in the public domain in the United
    States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
    United States and you are located in the United States, we do not
    claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
    displaying or creating derivative works based on the work as long as
    all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
    that you will support the Project Gutenberg mission of promoting
    free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg
    works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
    Project Gutenberg name associated with the work. You can easily
    comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
    same format with its attached full Project Gutenberg License when
    you share it without charge with others.
    
    1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
    what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
    in a constant state of change. If you are outside the United States,
    check the laws of your country in addition to the terms of this
    agreement before downloading, copying, displaying, performing,
    distributing or creating derivative works based on this work or any
    other Project Gutenberg work. The Foundation makes no
    representations concerning the copyright status of any work in any
    country other than the United States.
    
    1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
    
    1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
    immediate access to, the full Project Gutenberg License must appear
    prominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work
    on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the
    phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,
    performed, viewed, copied or distributed:
    
        This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most
        other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
        whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
        of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online
        at www.gutenberg.org. If you
        are not located in the United States, you will have to check the laws
        of the country where you are located before using this eBook.
      
    1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is
    derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
    contain a notice indicating that it is posted with permission of the
    copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
    the United States without paying any fees or charges. If you are
    redistributing or providing access to a work with the phrase “Project
    Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply
    either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
    obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg
    trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.
    
    1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted
    with the permission of the copyright holder, your use and distribution
    must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
    additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
    will be linked to the Project Gutenberg License for all works
    posted with the permission of the copyright holder found at the
    beginning of this work.
    
    1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg
    License terms from this work, or any files containing a part of this
    work or any other work associated with Project Gutenberg.
    
    1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
    electronic work, or any part of this electronic work, without
    prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
    active links or immediate access to the full terms of the Project
    Gutenberg License.
    
    1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
    compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
    any word processing or hypertext form. However, if you provide access
    to or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format
    other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official
    version posted on the official Project Gutenberg website
    (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
    to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
    of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain
    Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the
    full Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.
    
    1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
    performing, copying or distributing any Project Gutenberg works
    unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
    
    1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
    access to or distributing Project Gutenberg electronic works
    provided that:
    
        • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
            the use of Project Gutenberg works calculated using the method
            you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
            to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has
            agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
            Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
            within 60 days following each date on which you prepare (or are
            legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
            payments should be clearly marked as such and sent to the Project
            Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
            Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg
            Literary Archive Foundation.”
        
        • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
            you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
            does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™
            License. You must require such a user to return or destroy all
            copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
            all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™
            works.
        
        • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
            any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
            electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
            receipt of the work.
        
        • You comply with all other terms of this agreement for free
            distribution of Project Gutenberg™ works.
        
    
    1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
    Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than
    are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
    from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of
    the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set
    forth in Section 3 below.
    
    1.F.
    
    1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
    effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
    works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
    Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™
    electronic works, and the medium on which they may be stored, may
    contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
    or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
    intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
    other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
    cannot be read by your equipment.
    
    1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right
    of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project
    Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
    Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project
    Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all
    liability to you for damages, costs and expenses, including legal
    fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
    LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
    PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
    TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
    LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
    INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
    DAMAGE.
    
    1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
    defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
    receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
    written explanation to the person you received the work from. If you
    received the work on a physical medium, you must return the medium
    with your written explanation. The person or entity that provided you
    with the defective work may elect to provide a replacement copy in
    lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
    or entity providing it to you may choose to give you a second
    opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
    the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
    without further opportunities to fix the problem.
    
    1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
    in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO
    OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
    LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
    
    1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
    warranties or the exclusion or limitation of certain types of
    damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
    violates the law of the state applicable to this agreement, the
    agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
    limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
    unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
    remaining provisions.
    
    1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
    trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
    providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in
    accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
    production, promotion and distribution of Project Gutenberg™
    electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
    including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
    the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
    or any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or
    additions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any
    Defect you cause.
    
    Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg
    
    Project Gutenberg is synonymous with the free distribution of
    electronic works in formats readable by the widest variety of
    computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
    exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
    from people in all walks of life.
    
    Volunteers and financial support to provide volunteers with the
    assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s
    goals and ensuring that the Project Gutenberg collection will
    remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
    Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
    and permanent future for Project Gutenberg and future
    generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
    Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.
    
    Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
    
    The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit
    501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
    state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
    Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification
    number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
    U.S. federal laws and your state’s laws.
    
    The Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,
    Montclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up
    to date contact information can be found at the Foundation’s website
    and official page at www.gutenberg.org/contact
    
    Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
    Literary Archive Foundation
    
    Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread
    public support and donations to carry out its mission of
    increasing the number of public domain and licensed works that can be
    freely distributed in machine-readable form accessible by the widest
    array of equipment including outdated equipment. Many small donations
    ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
    status with the IRS.
    
    The Foundation is committed to complying with the laws regulating
    charities and charitable donations in all 50 states of the United
    States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
    considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
    with these requirements. We do not solicit donations in locations
    where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
    DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state
    visit www.gutenberg.org/donate.
    
    While we cannot and do not solicit contributions from states where we
    have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
    against accepting unsolicited donations from donors in such states who
    approach us with offers to donate.
    
    International donations are gratefully accepted, but we cannot make
    any statements concerning tax treatment of donations received from
    outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
    
    Please check the Project Gutenberg web pages for current donation
    methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
    ways including checks, online payments and credit card donations. To
    donate, please visit: www.gutenberg.org/donate.
    
    Section 5. General Information About Project Gutenberg electronic works
    
    Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
    Gutenberg concept of a library of electronic works that could be
    freely shared with anyone. For forty years, he produced and
    distributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of
    volunteer support.
    
    Project Gutenberg eBooks are often created from several printed
    editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
    the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
    necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
    edition.
    
    Most people start at our website which has the main PG search
    facility: www.gutenberg.org.
    
    This website includes information about Project Gutenberg,
    including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
    subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

    Source: Project Gutenberg ebook #46938. Public-domain status is recorded per item; the licence text above is reproduced unchanged.

    Source
    Project Gutenberg
    Record
    ebook 46938
    Rights
    public domain (US)
    Rendered
    2026-11-22
    Completeness
    First 200,000 characters rendered.