Gutenberg · e01.org
Cover of Janmaat in de Oost; of, Vestiging van het Nederlandsch gezag op Celebes
Project Gutenberg cover, or a typographic cover where none is held.

Gutenberg · ebook 43704

Janmaat in de Oost; of, Vestiging van het Nederlandsch gezag op Celebes

by Pieter Louwerse · Dutch · public domain in the US

  • Language Dutch
  • PG edition 2013
  • Rights public domain (US)
  • Source Project Gutenberg
0%

Contents

    JANMAAT IN DE OOST

    OF

    VESTIGING VAN HET NEDERLANDSCH GEZAG OP CELEBES.

    GESCHIEDKUNDIG VERHAAL VOOR OUD EN JONG NEDERLAND,

    DOOR

    P. LOUWERSE.

    Tweede, veel verbeterde Druk.

    LEIDEN. -- A. W. SIJTHOFF.

    "Rap van leden, vroom van zeden,
    Dat was Hollandsch -- lang verleden!"

    Dr. HEYE'S Volksdichten.

    VOORBERICHT.

    "Ver van honk" is voor menig lezer, die zijne reisjes bij voorkeur nog in het hoekje van den haard maakt, wel aantrekkelijk. Daarom koos ik een onderwerp uit de geschiedenis onzer Oost-Indische Compagnie, en daar ik in "=Mannen van Sta-vast=" den tijd van Gouverneur-Generaal Jan Pietersz.

    Coen geschetst heb, zoo meende ik niet beter te kunnen doen dan nu een tafereel te nemen uit het leven zijner opvolgers Joan Maetsuyker, niet zoozeer omdat ik dezen beschouw als de evenknie van Coen, maar wel omdat er onder zijn langdurig bestuur van 1653 tot 1678 genoeg voorviel dat vermelding verdient, en ook, omdat de sprong niet te groot is om dit werkje te beschouwen als een soort van vervolg op "=Mannen van Sta-vast=". Aan de hand der geschiedenis wenschte ik u te schetsen de vestiging van het Nederlandsch gezag op Celebes.

    De namen van de mannen, die daarbij als Admiraals, Bevelhebbers of Opperhoofden genoemd worden zijn historisch, doch de helden van mijn verhaal zijn kinderen mijner verbeelding. Ik achtte noodig dit te zeggen omdat sommigen, en jeugdige lezers vooral, zoo lichtelijk gelooven dat alles, wat daar staat, van het begin tot het einde waar is. Natuurlijk zijn ook de gevechten, die we schetsten, en de gebeurtenissen, die er bij voorvielen, niet verzonnen, maar werkelijk geleverd en gebeurd.

    Zoo schreef ik in het voorbericht van den eersten druk van dit werkje.

    Nu bij den tweeden staat op den titel, dat het werkje veel verbeterd is, en dat dit iets meer is dan eene geijkte uitdrukking, durf ik gerust te verklaren, omdat verreweg de meeste verbeteringen aangebracht werden door mijn' vriend, den Heer J. F. W. WINTERBERG, die ook mijn "=Mannen van Stavast=" vóór het ter perse ging voor mij met het potlood in de hand doorliep. Zijn langdurig verblijf in verschillende deelen van onze O.-I. bezittingen, stelde hem in de gelegenheid om uit den eersten druk tal van die fouten te halen, welke maar al te dikwijls het gevolg zijn van plaatselijke onbekendheid. Gaarne breng ik mijn' vriend voor dit werk mijn' hartelijken dank.

    Mocht "=Janmaat in de Oost=" op zijne nieuwe rondreis in ons land, weer vele huizen vinden waar hij, als verteller, welkom is.

    DEN HAAG. P. LOUWERSE.

    INHOUD.

    Blz.

    ~Eerste Hoofdstuk.~
    Het volk van de "Leerdam" 1

    ~Tweede Hoofdstuk.~
    De ontsnapte galei-boef 15

    ~Derde Hoofdstuk.~
    Den dans ontsnapt 32

    ~Vierde Hoofdstuk.~
    Opgedirkte waarheid 46

    ~Vijfde Hoofdstuk.~
    Een groot man 60

    ~Zesde Hoofdstuk.~
    Alével ferme kerels 81

    ~Zevende Hoofdstuk.~
    Een Koningsmiddel 99

    ~Achtste Hoofdstuk.~
    Een zeer voornaam bezoek 112

    ~Negende Hoofdstuk.~
    Zeevolk, vreemd volk 124

    ~Tiende Hoofdstuk.~
    Eene Joffer om een' Barbier 140

    ~Elfde Hoofdstuk.~
    Een slechte ruil 152

    ~Twaalfde Hoofdstuk.~
    De Hollandsche Remedie 165

    ~Dertiende Hoofdstuk.~
    Toch niet alleen 180

    ~Veertiende Hoofdstuk.~
    Getuchtigd, niet verslagen 195

    ~Vijftiende Hoofdstuk.~
    Janmaat 212

    EERSTE HOOFDSTUK.

    Het volk van de "Leerdam."

    "Ei wat, allemaal gekheid! Ik zeg maar: liever met eene oude schuit op zee dan met een' nieuwen wagen op het land. Wat zeg jij ervan, Hoepel?"

    Hij, die dit zoo zeide, was een kloek gebouwde zeeman, die voor een tafeltje in eene zeemans-herberg stond. Aan dat tafeltje zaten nog drie andere varensgezellen hun bier te drinken. Twee opgeschoten jongens stonden er bij te luisteren, terwijl nog een ander jong mensch achter de jongens een plaatsje bij de luisteraars had ingenomen.

    De zeemans herberg heette "De nieuwe Fluyte" en stond dicht bij den IJkant te Amsterdam.

    De man, die met den naam van "Hoepel" aangesproken was, omdat hij gewoonlijk wat gebogen liep, was bezig zijn pijpje aan te steken, en nauwelijks hoorde hij, dat men het woord tot hem richtte, of hij keek op en zei: "Ja, Henri-Quatre, gelijk heb je, -- pfoem -- pfoem -- pfoem, -- gemeene toeback, zoo nat, alsof ze een jaar te weeken gelegen heeft, -- pfoem -- pfoem -- pfoem! Ik zeg ook, gelijk heb je! Geen beter en vrijer leven dan van een' zeeman, -- pfoem -- pfoem, -- pfoem. Ik zou -- pfoem

    • pfoem...."

    "Gooi dat ding toch weg! Je zit al te "pfoemen" en nog eens te "pfoemen" tot vervelens toe. Rook straks, als er geen mensch meer is, die je wat vraagt! En doe nu je woord!"

    Dit zeide een ander, die aan de linkerhand van den zoogenaamden "Henri-Quatre" stond. Dezen bijnaam had hij van de matrozen gekregen naar zijn' baard en knevel, dien hij beide droeg in den vorm, zooals de beroemde Hendrik IV, Koning van Frankrijk, ze gewoon was te dragen.

    "Klets dan, daar ligt de heele geschiedenis," riep Hoepel. "Is me dat spul, dat ze hier voor goede waar en veel geld verkoopen! Ik zet geen voet meer in "De nieuwe Fluyte," zoolang ze daar zulk bocht aan den man willen brengen. Het is schande!"

    "Nu, ik wil wel gelooven, dat je er vooreerst geen' voet meer in zet, Hoepeltje! Morgen avond om dezen tijd...."

    "Morgen avond om dezen tijd, is het de zestiende April van het jaar

    1. Dag, ouwe jongen! Hoe gaat het?"

    Met deze woorden werd Henri Quatre in de rede gevallen door een niet heel groot, doch erg gezet manneke, dat binnentrad en zonder plichtplegingen te maken bij het gezelschap plaats nam. Hij was ook zeeman van beroep, doch inplaats van in den mast te klimmen, smeerde hij pleisters, knipte hij de haren en schoor hij de baarden der bemanning.

    Dan had hij ook nog eene medicijn-kist met allerlei medicamenten. Hij droeg den naam van scheeps-barbier, doch het zee volk noemde hem "Troost der Armen," omdat hij alle wonden en ziekten met den balsem, die dezen naam draagt, trachtte te genezen.

    "Wat is dat? Troost der Armen, jij hier?" riep Henri Quatre.

    "Jij hier?" riepen al de anderen.

    "Ik hier! En wat zou dat?" klonk de vraag, die dadelijk aangevuld werd met het geroep: "Hei, baas van de Fluyte, bier en toeback!"

    "Welja, ik dacht dat je in de Oostzee op een van onze oorlogsschepen was," zei Hoepel.

    "Geweest, man, geweest! 's Lands dienst, geen dienst! Ik houd het met de Compagnie! Ik ben met een schip van de vloot gisteren avond hier aangekomen. Van morgen ontmoette ik den Schipper van de fluit "Leerdam," en eer de klok van tienen koud was, was ik aangemonsterd, als scheeps-barbier op de "Leerdam." Wat zeg je ervan, Hoepel?"

    "Wat ik hiervan zeg? Dit. Ik hoop hartelijk op reis niet ziek te worden.

    Ik ben bang van je...."

    "Troost der Armen, wil je zeggen, Hoepel?"

    "Ja, juist! Je hebt er menigeen een reisje mee bezorgd naar den kelder, man!"

    "Gekheid," riep een andere matroos schaterlachend uit, "Meester Troost der Armen zet ons zoo rondom in het vet, dat we drijven als kurk."

    "Goed, goed," zeide Hoepel, die niet zoo gauw uit het veld geslagen was, "ik zeg dat hij met zijn "troost" een heel zoodje den weg van de doode visschen heeft laten wandelen."

    "Geen wonder," zeide de barbier. "Ze konden niet genezen vanwege hun ongeloof. Troost der armen is het heilzaamste medicament, dat er geweest is, dat er is, of dat er ooit komen zal, en daarmede uit. Als ik vragen mag, allemaal van de "Leerdam"?"

    "Allemaal!"

    "Gansbloed, een kostelijk gezelschap! Beter dan op het fluitschip de "Nieuwpoort"."

    "Zoo, is dat zoo'n opgeraapt zoodje?"

    "Nu, opgeraapt, opgeraapt, dat zal ik niet zeggen; maar aan twee kwaden heeft men al genoeg!"

    "Jawel, maar wij met ons zevenen maken niet de heele bemanning uit," zeide Henri Quatre. "Wie waarborgt je, dat er onder de anderen, die...."

    "Hier niet zijn, ook niet één of twee zich bevinden, die tot het zoodje behooren, wil je zeggen?"

    "Precies!"

    "Nu, ik zeg je, dat is eene klare onmogelijkheid. Daar heb je vooreerst den scheeps-barbier van de "Nieuwpoort." Kent ge dommer kerel?"

    "Is dat niet Meester Jonas?"

    "Ja, ja, precies! Jonas heet hij, maar "Sul" moest hij heeten."

    "Die alle ziekten wil genezen met rabarber?"

    "Juist, juist! Met rabarber! Wie heeft ooit zoo iets doms geloofd? De man is niet op de hoogte van zijn' tijd. Hij had maar eens als ik eenige keeren op een compagnie-schip moeten dienen, ze zouden hem daar zoo gerabarberd hebben, dat hij geen pap meer kon zeggen!"

    "Of ze gelijk hadden! Maar de tweede van dat zoodje, wie is dat?" vroeg Hoepel. "Ook al een barbier?"

    "Neen, dat is de kok! Verbeeld je, daar hebben ze me gisteren een' kerel laten aanmonsteren...."

    "Ze, wie zijn die ze?" vroeg Henri Quatre's linker buurman.

    "Dat zal ik je zeggen. Midden in Holland woonde een heer, die zoo wat boeren wilde. Ongelukkig had de man meer verstand van kolven, kaatsen, wijndrinken, uitgaan en pretmaken dan van ploegen en zaaien. Hij reed in een mooi koetsje met een paar prachtige paardjes ervoor iederen dag naar Den Haag, en hij deed dat zoolang tot hofstede, huis, schuur, koeien, paarden, gereedschappen en meubelen voor schuld moesten verkocht worden.

    Nu heeft de familie van zijne vrouw dat levend schandaal naar Amsterdam geloodst en hem daar verronseld aan den Schipper van de "Nieuwpoort," die er nu een soort kok van maken zal. Eet smakelijk! Ik...."

    Hier werd de spreker in de rede gevallen door het vroolijk gezang van eenige binnentredenden, die allen met de "Leerdam" mede moesten.

    "Gaan varen, gaan varen!
    Gaan varen naar de Oost
    al voor je plezier!
    Gaan varen, gaan varen
    gaan varen
    voor geld en voor bier.
    En wie er geen geld gebruiken kan,
    En wie geen bier lust, wat heb je er an?
    Die worde, die worde,
    die worde geen varensman!

    Gaan zwerven, gaan zwerven,
    Gaan zwerven naar de Oost
    en al naar de West,
    Gaan zwerven, gaan zwerven,
    gaan zwerven,
    dat lijkt ons het best.
    Jan Salie zoek' moeders pappot op,
    Janmaat verkiest er het ruime sop,
    En hale, en hale
    de vlaggen maar hoog in top!

    Laat gieren, laat gieren,
    Laat gieren den wind
    zoo hard als hij kan.
    Wij staan hem, wij staan hem,
    wij staan hem
    kordaat, als een man!
    En slaat in flarden het heele want,
    En dreigt gevaar ons aan alle kant,
    Wij kiezen, wij kiezen,
    wij kiezen de zee toch voor 't land!

    Staan beven, staan beven,
    Staan beven dat komt
    geen mensch in den zin!
    Het hoofd op, het hoofd op,
    het hoofd op
    den kelder zelfs in!
    Tempeest en storm te midden op zee,
    Jan Compagnie die lacht er wat mee,
    En roept nog, en roept nog,
    en roept nog stervend: Hoezee!"

    Het heele gezelschap had zich bij de vroolijke zangers aangesloten en nu het lied uit was, scheen het, alsof onder het telkens en telkens terugkeerend gejuich en geroep van "Hoezee!" de heele taveerne instorten zou. Het was een oorverdoovend leven.

    Bierglazen, bierkannen en bierkruiken klonken en vielen rinkinkelend in scherven op de roode plavuizen[1] van den vloer. De eene pijp na de andere werd gebroken en menige test met glimmend turfkooltje zocht een plaatsje tusschen de stukken glas en aardewerk.

    De herbergier bleef onder dat alles vrij bedaard. De man had dergelijke tooneeltjes al zoo dikwijls bijgewoond, dat hij geen oogenblik zijne kalmte verloor. Hij liet breken, vernielen, stukslaan, drinken, rooken, zingen, schreeuwen zoo lang tot men moede werd, en dan zou hij de rekening opmaken.

    Het scheen evenwel lang te duren eer deze dollemans-hoop tot bedaren kwam, en reeds stond hij gereed er een einde aan te maken, toen de deur der groote gelagkamer opengesmeten werd en eene krachtige stem klonk: "Ophouden! Het is tijd van vertrek!"

    De man, die dit riep was de Eerste Stuurman, Londenaar, van de "Leerdam", een kerel als een eikeboom, zachtzinnig als een lam, zoo lang men zijn gezag erkende en in orde en rust leefde, maar moedig als een leeuw en sterk als een olifant, als men het waagde oproerig te zijn, of als de nood aan den man kwam. Hij was onder het zeevolk algemeen bekend en bemind. Dat de matrozen hem "IJzeren Neptunus" noemden, dat wist hij, maar het hinderde hem niemendal.

    Op het geluid van zijne stem was alles opeens stil.

    "Afrekenen, mannen! Goddeloos, wat een huishouden hier! Daar zal wat te betalen vallen," zeide hij lachend.

    De herbergier naderde nu beleefd en onder allerlei buigingen en strijkages, wist hij te vertellen hoeveel hij van ieder kreeg. De meesten keken vreemd op, dat ze zooveel bier gedronken en zooveel glazen, kannen en pijpen gebroken hadden. Ze hadden onder het vertellen, zingen en dansen wel niet geteld, maar toch wel zoo wat eene kleine begrooting gemaakt van hetgeen er gebruikt en gebroken was.

    "Jij hebt krijt met drie puntjes, geloof ik," zeide Hoepel, doch betaalde, wat hij zoogenaamd te betalen had.

    Toen de herbergier zijn "eerlijk verdiend geld," zooals hij telkens zei, binnen had, beval de Stuurman het volk hem te volgen, omdat het meer dan tijd was om naar het schip te gaan.

    "Goede reis, mannen! Ik wil hartelijk hopen, tot wederziens," riep de herbergier hen in de deur na.

    "Als het schip niet zinkt, komt het, omdat je onze beurzen zooveel lichter gemaakt hebt, haai van een kerel," zeide Henri Quatre. "Wat mij betreft, je schiet me niet meer, oude jongen, al hadt ge elf en dertig pijlen op je boog!"

    "Eerlijk verdiend geld, bootsman," grinnikte de herbergier, sloot de deur en ging toen bij het walmend licht van eene vetkaars zijne winst berekenen.

    En onderwijl hij dit met blijkbaar genoegen deed, daar hij dien avond eene buitengewoon groote winst gemaakt had, eene winst, die hij steeds "eerlijk verdiend geld" beliefde te noemen, stapte het zeevolk in eene schuit en -- voort ging het.

    De wind was ongemeen gunstig en reeds den anderen middag kwam men voor Texel, waar de Kapitein van de "Leerdam" met ongeduld op het overige volk wachtte om de groote reis te aanvaarden.

    Zoodra dus het volk aanboord en alles in orde was, werden terstond de ankers gelicht en ging men het zeegat uit. Nog twee andere schepen de "Nieuwpoort" en de "Dolfijn" gingen gelijk met hen onder zeil.

    Onder de varensgezellen, die we in de herberg "De nieuwe Fluyte" bijeenvonden, waren ook twee opgeschoten jongens. Ze waren twee broeders en beiden Haarlemsche weezen. Dirk, de oudste, was zestien en Garrit was vijftien jaar. Ze hadden beiden al verscheidene reizen op de Oostzee en de Levant gedaan, doch naar de Oost waren ze nog nooit geweest. Hunne Ouders waren reeds lang dood, doch hun oom, bij wien ze als wees in huis waren gekomen, was maar een arme schoenlapper, die met groote moeite het dagelijksch brood verdiende voor zijn gezin, dat behalve uit de twee weezen, nog uit acht man bestond.

    Zoo spoedig ze maar konden hadden Dirk en Garrit besloten, den last van hun' oom te verminderen, door naar zee te gaan.

    "Hoort eens, jongens," had oom gezegd toen hij het besluit zijner neven vernam, "het doet mij leed, dat ik niet beter voor u zorgen kan! Wilt ge eerlijk met ons allen deelen, blijft dan! Hebt ge niet genoeg, welnu, gaat dan het zeegat uit! De zee geeft een moeielijk, maar goed stuk brood! Maar -- oppassen is de boodschap, jongens!"

    "Hoor eens, oom," zeide Dirk, "het is niet genoeg, dat wij tevreden zijn, als we zien, dat er gelijk op gedeeld wordt. We zien al te goed, dat we daardoor geen van allen genoeg hebben. En dat behoeft niet; wij kunnen den kost op zee verdienen, dat kunnen we!"

    "En dan hebben al de anderen wat meer, oom," sprak Garrit.

    Oom keek de beide knapen aan en zeide: "Jongens, jongens had ik zooveel gerande gouden dukaten over, als ik nu duiten te kort kom, ik zou je niet naar zee laten gaan. Het doet me leed, werkelijk leed, dat ik niet meer kan doen dan ik doe. Ik zou je zoo graag het beste gunnen!"

    "Dat weten wij wel, oom," hernam Dirk. "Maar de zee en het zeeleven zijn zoo erg niet. Oppassen zullen we, en kunnen we gerande dukaten, och, al waren het maar scheepjes-schellingen, meebrengen bij onze terugkomst, we zullen het niet nalaten."

    "Ja, en dan óók eerlijk deelen, oom," riep Garrit. "En wat oppassen betreft, nu dat zullen we. Wij beloven u geene schande, maar wel eer te zullen aandoen."

    Oom haalde evenwel de schouders op en hernam: "Beloven is gemakkelijk, doen is moeielijk, jongens! Och, er zijn aanboord van onze schepen zooveel ruwe gasten, die een leven van vroolijk Fransje leiden, om God noch zijn verbod geven, en ten leste, als een berooid man, om eene aalmoes door den lande loopen! En wie weet, hoevelen er onder die berooide lieden zijn, die ook beloofd hebben goed op te passen! Hoort jongens, geld of goed kan ik u niet medegeven; maar een' raad wel. Bij al wat gij doet, moet gij u verbeelden, dat uwe brave Ouders bij u staan, en, gelooven moet ge, dat de Heer alles ziet. Als ge dien raad nooit vergeet, dan alleen kan er wat goeds uit u groeien!"

    Zoo had oom gesproken toen de twee knapen hunne eerste reize naar de Oostzee gingen maken. Sedert hadden ze verscheidene malen dien tocht gedaan. Met allerlei slag van volk waren ze in aanraking gekomen, doch hoe dikwijls ze ook op het punt gestaan hadden, den goeden raad van hun' oom te vergeten, telkens had het beeld van hunne Moeder hen voor de oogen gestaan en hen voor alles, wat laag en gemeen is bewaard.

    Ja, het beeld hunner Moeder!

    Och, Tanneke Woutersd. was zulk eene eenvoudige vrouw geweest! Ze kon zelfs niet lezen of schrijven. Maar vroom en braaf was ze, als er maar weinig menschen gevonden worden. En al kon zij ook niet lezen of schrijven, verstandiger was ze dan menige rijke koopmansvrouw of andere voorname dame, die het Fransch, Italiaansch en Engelsch zoo gemakkelijk las als het Nederlandsch uit haar' Bijbel of liederenboek.

    Toen zij stierf was Dirk elf en Garrit tien jaar oud; maar hoe jong ze ook waren, toen ze hunne goede Moeder verloren, toch konden ze zich nog al de lessen herinneren, welke zij hun, telkens als het maar te pas kwam, gegeven had.

    Oom wist dan ook wel, wat hij zeide toen hij sprak van: "Bij al wat gij doet, moet gij u verbeelden, dat uwe brave Ouders bij u staan."

    Door hun ingetogen leven kregen zij van de matrozen den bijnaam van de "Twee Vromen."

    Intusschen maakten ze toch niet veel vorderingen, hoewel er geen Kapitein was, die Dirk en Garrit niet graag hebben wilde. Als een vol matroos, die reis op reis gemaakt had naar alle deelen van de wereld, eens niet maar zoo dadelijk vaart kon krijgen en soms wel drie of vier weken rondliep eer hij weer aangemonsterd werd, Dirk en Garrit konden, als zij den eenen dag aankwamen den anderen dag weer weg, als ze wilden.

    En toch de oude knecht blijven, als men zoo goed oppast?

    Ja, dat kwam, omdat ze maar heel kort school gegaan hadden en, zooals men zeî, ook wat hardleersch waren. Men had moeite die twee wat aan het verstand te brengen, maar als ze het ook eenmaal begrepen hadden, dan vergaten zij het nooit meer, en zoo waren ze, maar het was op den langen weg, niet ónwetender dan andere matrozen.

    De twee knapen stonden toen de zon onderging over de verschansing naar de blinkerds te kijken.

    De matrozen noemen vaak de duinen van ons land zoo, omdat die uit zee gezien, vooral bij avondzon, door hunne witte kleur, die het licht der zon weerkaatst, reeds verre in zee te zien zijn. De beroemde duinhoogte dicht bij Haarlem, ook Blinkerd geheeten, is dus meer een algemeene naam voor alles, wat duin is.

    "Nog een oogenblik, Garrit, dan zijn ze uit onze oogen verdwenen en weg," zeide Dirk.

    Garrit, die blijkbaar aan heel wat anders dan de blinkerds dacht, schrikte op en vroeg: "Wie weg?"

    "Wie weg? Wel, de duinen!"

    "O, bedoel je de duinen? Ja, dat zie ik," antwoordde Garrit en verviel weer in zijn vorig gepeins.

    "Waaraan denk je toch?" vroeg Dirk. "Je staat te suffen!"

    "Wat belief je?"

    "Wel, heb ik van mijn leven! Ik vraag waaraan je denkt?"

    "Aan Moeder," was het antwoord.

    "Zoo, aan Moeder!" sprak Dirk met een' zucht. "Wat ze in angst zitten zou, als ze nog leefde, en wij beiden gingen, zooals nu, naar de Oost, omdat we hier niet aan den kost kunnen komen."

    "Ze zou zeker niet gerust zijn!"

    "Nu, daartoe is wel reden ook; want het is in de Oost nu niet overal botertje tot den boôm!"

    "Wáár is het geen botertje tot op den boôm, jongens?" vroeg op eenmaal Henri Quatre, die ongemerkt genaderd was.

    "In de Oost niet, bootsman!"

    "Ha, ha, daarvan weet jelui me ook heel wat te vertellen, ja! Nooit anders gevaren dan op de Oostzee!"

    "En op de Levant, bootsman!"

    "Is al zoo wat hetzelfde! Neen, dan zou ik je een ander boekje kunnen openleggen! Dit is mijne vijfde reize al!"

    "Uwe vijfde? En ge zijt nog zoo jong!" riep Dirk.

    "Jong! Maak dat de haaien wijs! Ik ben de vierenveertig al gepasseerd!

    Heel wat ondervonden! Maar zeg, heb je ook toeback in de doos of in je kist?"

    "Neen, bootsman, wij drinken geen toeback!"

    "Verdraaid, wat leef jelui dan op een koopje! Ik wil wel gelooven, dat je de oude knechten blijft!"

    "Door toeback drinken komt men toch niet vooruit, bootsman?" vroeg Dirk verwonderd.

    "Halskoppen, die ge nog zijt, wat zijt gij nog nuchter! Weet ge wel wat onze Starter ervan zegt?"

    "Ha, de student hangt zijne wijsheid weer te luchten," riep de scheeps-barbier, die zeer goed wist, dat Henri Quatre van eene rijke familie was en vroeger te Leuven gestudeerd had. Dat wisten ook velen der matrozen en menigmaal vermaakte hij de manschap met grappen uit zijn studenten-leven te vertellen. Had dan evenwel één het ongeluk, hem te vragen hoe hij van student zeeman geworden was, dan betrok zijn gelaat en hij zweeg oogenblikkelijk. Soms liep hij dan dagen lang zonder bijna een woord te spreken.

    Door dat vreemde gedrag was het vooral, dat Henri Quatre voor de matrozen iets aantrekkelijks had. Gewoonlijk was hij vroolijk en gezellig en een allemans-vrind. Maar hij kon ook oogenblikken hebben, dat niemand het waagde hem aan te spreken. En als een van de lieden het hem wat al te lastig maakte en een loopje met hem wilde nemen, dan kon hij hem aankijken met een paar oogen om er bang van te worden.

    Neep het gevaar en ging het er langs het kantje af, dat men het leven behield, was dan dikwijls heel de bemanning wanhopig en radeloos, Henri Quatre wist van geene vrees. Naarmate het gevaar toenam verhief zich zijne flinke gestalte, zijne oogen straalden vuur en zijne hand bleef vast. Dan keek de bemanning meer naar hem dan naar den Kapitein, en als het op stuk van zaken aangekomen was, dan had iedereen den Kapitein laten loopen en zou Henri Quatre gehoorzaamd hebben.

    De Kapiteins hadden het dan ook niet heel erg op hem begrepen, ofschoon hij nog nooit getoond had, dat hij den verkeerden weg op wilde. Had het evenwel aan hen gelegen, dan zouden ze hem wel nooit als bootsman op hun schip aangemonsterd hebben. Maar meestal kwam een der Heeren van de Compagnie den Schipper mededeelen: "Voor een' bootsman hebben wij gezorgd!" en als dat gezegd was, dan wist men ook wel wie de bootsman zijn zou. Henri Quatre scheen derhalve zeer vermogende vrienden te hebben.

    Wij weten dus nu ook eenigszins wie Henri Quatre was, en in den loop van het verhaal zullen we hem nog wel nader leeren kennen.

    Zoodra de scheeps-barbier gevraagd had of de bootsman weer als student zijne wijsheid te luchten hing, vroeg deze hem: "Welnu, "Troost der Armen", zeg jij dan wie Starter was!"

    "Misschien wel zoo'n lapzalver als Meester Jonas van de "Nieuwpoort", bootsman!"

    "Dacht ik het niet? Neen, man, hij had met je pleisters en zalfjes niemendal uit staan, hoor! Hij was een Friesch dichter, en als ge wilt weten, wat hij van de toeback zegt, zoo luister dan:

    "O prijselycke kruyd, in alder wijzen oordeel!
    Want haere assche zelfs veroorsaekt groote voordeel:
    De swarte tanden maeckt sij suyver ende wit,
    Het tand-vleys heel ghesond, en krachtig het ghebit,
    De scheurbuyk drijftse wegh, en veelderlei ghebreken;
    Waer vind men sulcken kruyd in Hoven of Aptheeken?
    Laeckt s' eenige Doctoor, dat doet hij dan ghewis
    Omdat sij sulcken dief in sijne nering is.
    't Gheneest onkostelijck, men hoeft haer niet te halen,
    Noch Doctoor noch Barbier haer gangen te betalen;
    Dies segh ick, spijt al die haer werpen op een lack,
    Daer 's gheen ghesonder kruyd, als d' edele toeback.
    Komt, helpt mij dan Toeback haer loff en eere geven,
    Ghij...."

    "Och, zwijg toch, man, gij raast wat! Ik zeg je dat de man, die het "toeback-suygen" uitgevonden heeft, verdiend heeft gehangen te worden.

    Piet Hein, onze beroemde Vlot-voogd, zaliger gedachte, wist wel, wat hij deed, toen hij het rooken of "toeback-drinken" op de vloot verbood. En wat zegt de geleerde Scriverius?

    "'t Is meer fenijn
    Als...."

    "Och, houd op met je gezwets, Meester Troost der Armen," riep Henri Quatre. "Scriverius zeide:

    Sonticus est morbus...."

    "Dat is Latijn, student! Dat mag jij en ik verstaan, maar deze jongelui verstaan het niet, en daarom zeg ik het maar, zooals Samuel Ampzing die gedichten verdietschte:

    "'t Is meer fenijn
    Als medicijn.
    Toeback is sulcken siekt, die 't lichaam doet verderven
    En haere medicijn baet weynig tegens 't sterven.
    Het is meer quaed dan goed. 'k Verlang dan wie hij sij,
    Die ons van dit vergift en deze pest bevrij."

    "Nu, Meester, gij kunt er van zeggen wat gij wilt, maar ik houd vol, dat eene pijp toeback te drinken niet zooveel kwaad kan. Iedereen, Geestelijke en Magistraat, heeft indertijd de toeback den oorlog verklaard, en toch is ze algemeen geworden. Liggen de zolders te Amsterdam, Rotterdam en Dordrecht niet vol met toeback, die uit Amerika aangebracht is? Hebben niet Gelderland, Overijsel en het Sticht groote toebacks-velden? Leven te Nijkerk, Wageningen, Barneveld en Elburg niet honderden ervan? Neen, Meester, de toeback moet niet weg, maar als de joffers eens minder fijne neusjes hadden en manlief toelieten te huis zijn pijpje te smoken, dat zou helpen.

    Nu mag de man het te huis niet doen en daarom zoekt hij de toebacks-huizen op. Begrepen? Doch nu ga ik ter kooi; ik heb de hondenwacht."[2]

    De beide mannen verwijderden zich en lieten Dirk en Garrit, die met nog eenige anderen de eerste wacht hadden, aan hun lot over.

    Het was prachtig weer voor een landrat, want al stonden alle zeilen bij, toch vorderde het schip, uit gebrek aan wind, al heel weinig. Zoo iets ziet en ondervindt Janmaat niet graag. Hij heeft het liefst eene stevige bries, die het schip eene goede vaart geeft. Toch teekende de lucht verandering en het volk klaagde dus niet erg. Het wist, dat er des nachts wel wind komen zou.

    VOETNOTEN.

    [1] Plavuizen zijn roode of grijze baksteenen, die gebruikt worden om een gemetselden vloer te maken.

    [2] Aanboord der schepen houdt men aldus wacht. De wacht van 8 uur des avonds tot middernacht heet =eerste wacht=. Dan volgt de =hondenwacht=, die duurt van middernacht tot des morgens 4 uren. -- De wacht van 4 tot 8 uren heet =dagwacht=, die van 8 tot 12 uren =voormiddagwacht=, die van 12 tot 4 uren =namiddagwacht=, en eindelijk, die van 4 tot 8 uren =platvoetwacht=.

    TWEEDE HOOFDSTUK.

    De ontsnapte galei-boef.

    Toen al het volk, dat geene wacht had, naar beneden gegaan was, zochten de wachtmannen onder hunne kennissen hen op met wie ze praten konden.

    Dirk en Garrit bleven dus ook bij elkander.

    "Een vreemde man, die Henri Quatre," zeide Garrit. "Hoe zou hij eigenlijk toch heeten?"

    "Ja, op de scheepsrol staat hij ingeschreven als Willem de Stichtenaar, maar ik houd het ervoor, dat hij wel een' anderen naam heeft. Ik geloof dat wij heel voorzichtig met hem moeten zijn, en als ik het ronduit zeggen mag, dan zeg ik, dat ik hem geen ziertje vertrouw".

    "Weet je wat Hoepel mij gisteren avond vertelde?"

    "Dat Henri Quatre eigenlijk zijn vriend niet is, al speelt hij: aap wat heb je mooie jongen!"

    "Dat heeft hij me niet gezegd. Hij zei alleen dat hij familie moet zijn van onzen Gouverneur-Generaal!"

    "Van Joan Maetsuycker?"

    "Dat is toch vragen naar den bekenden weg? We hebben immers geen' anderen?"

    "Maar die is een Amsterdammer van geboorte, en als Henri Quatre nu familie van hem was, dan zou hij op de scheepsrol wel als Willem de Hollander, maar niet als Willem de Stichtenaar geboekt staan! Sssst!"

    Dat "sssst" hetwelk Dirk liet hooren, was omdat "IJzeren Neptunes" op hen afkwam.

    "Al meer de reis naar de Oost gemaakt, jongens?" vroeg hij.

    "Neen, Stuurman! Dit is onze eerste reis!"

    "Zoo, dus zooveel als doopgoedje van Neptunus?"

    "Doopen ze aanboord van de "Leerdam" ook, Stuurman?"

    "Wel jongens, dat verzuimen ze op geen enkel schip! Maar stil, wat is dat daar aan stuurboord?"

    Ze keken over de verschansing en zagen daar een heel klein bootje liggen.

    "Wie is daar?" vroeg de Stuurman.

    "Een ontvluchte galei-boef," antwoordde iemand beneden in zuiver Nederlandsch.

    "En wat zoek je hier?"

    "Hulp, en gauw ook; want ze zijn me op de hielen!"

    "Denk je dat we boeven aanboord nemen?" antwoordde de Stuurman. "Zoek je fortuin maar ergens anders, maat! Wij nemen dat soort van volkje niet op!"

    "Geene Nederlanders ook, als ze zonder schuld op de galeien gekomen zijn? Help me, help me! Het is over een paar minuten te laat. Ben ik eenmaal aanboord dan zal ik wel opbiechten hoe ik op de galeien kwam."

    "Ik zal het den Kapitein gaan vragen," sprak de Stuurman en beval aan de achterblijvenden, dat niemand den gevluchten boef aanboord halen zou.

    Daar hoorde men riemslagen nader komen, en weldra lag er eene gewapende barkas tegen stuurboord.

    "Halloh, hoi!" riep een.

    "Wat zullen we nu alweer te weten komen?" bromde de Stuurman, die met de boodschap van den Kapitein terugkwam, dat men geene boeven wilde opnemen.

    "Er is hier een ontvluchte galei-boef aanboord gekomen," klonk het in de Fransche taal.

    "Toegang gevraagd, toegang geweigerd," sprak de Stuurman kortaf en ook in het Fransch.

    "We willen onderzoek doen," zeiden de Franschen.

    De Kapitein, die er bij gekomen was, beval den valreep neer te laten, en de Franschen op het dek te doen komen. Hij moest die luî wel niet gehoorzamen, maar om alle moeite te voorkomen, stond hij het toe.

    Twaalf gewapende zee-soldaten klauterden nu tegen den valreep op en stonden weldra op het dek.

    "Wilt ge wachten tot het dag is, of het onderzoek terstond een' aanvang doen nemen?" vroeg de Kapitein.

    De Bevelhebber van de Fransche sloep scheen achterdocht te koesteren en zeide, dat hij zeker wist, dat de vluchteling hier aanboord was, want dat het bootje, waarin hij gevlucht was, beneden tegen het schip lag.

    "Laat alleman op het dek komen," beval de Kapitein.

    De manschap, in den eersten slaap gestoord, was vrij knorrig, en toen men hoorde, wat er aan de hand was, werd men nog meer ontevreden en de Franschen werden met allerlei Hollandsche woorden, die we liever maar niet weergeven, niet weinig verwenscht.

    Zoodra allen op het dek waren sprak de Kapitein: "Er moet hier een ontvluchte galei-boef aanboord gekomen zijn. Ik begeer niet met zulk uitschot van eene vracht de reis voort te zetten en beveel dus ieder, die wat van den vluchteling gezien of gehoord heeft, te spreken!"

    De mannen stieten in het donker elkander aan, dat zooveel wilde zeggen als: "Weet je er wat van? Zwijgen, hoor!"

    Maar niemand had iets van een' galei-boef of dat er op geleek, gezien of gehoord, zoodat men die stille afspraak van zwijgen vrijelijk achterwege had kunnen laten.

    Toen er nu geen antwoord op de vraag van den Kapitein gegeven werd, herhaalde deze nog eens dezelfde woorden, doch op zulk een' kalmen toon, dat ieder begreep, dat het hem ernst was.

    Natuurlijk gaf weer niemand antwoord.

    "Ten derden male," sprak de Kapitein, "herhaal ik mijne vraag: Wie uwer heeft iets van den gevluchten boef gehoord of gezien? Ik eisch een antwoord, ja of neen! en dan voeg ik erbij: wie wat van de zaak weet en het niet vertelt, dien zal ik als rebel behandelen en laten straffen. Je weet dus, wat er op staat. Komaan, spreekt op!"

    Weer geen antwoord.

    Eindelijk trad Henri Quatre voor het front en zeide op beleefden, doch scherpen toon: "Een woordje, Kapitein!"

    De Kapitein had erg het land, dat juist deze man het woord vroeg en zeide daarom zoo kortaf mogelijk: "Spreek, bootsman! Wij zullen hooren, wat je te vertellen hebt."

    "Ik wilde u wel vragen wie een Franschman het recht geeft aanboord van een schip der Compagnie te komen?"

    Deze vraag werd niet in de Nederlandsche, maar in de Fransche taal gedaan en wel zóó zuiver, dat de Franschen elkander verstomd aankeken, dat zulk een eenvoudig varens-gezel hunne taal zoo goed sprak.

    De Kapitein, die met het Fransch zichzelven wel behelpen kon, doch het toch minder goed sprak, werd boos en gaf daardoor in zeer slecht Fransch ten antwoord: "Wie, bootsman? Wie? Dat recht heb ik gegeven, ik, als Kapitein van het schip."

    "Ieder moet weten wat hij doet, Kapitein," hervatte de bootsman op denzelfden scherpen toon. "Hadde het van mij afgehangen, dan zoude de Franschman geen' voet op het dek van de "Leerdam" gezet hebben, al waren er honderd gevluchte galei-boeven aanboord!"

    "Bootsman, zwijg!"

    "U heeft aan ieder van het volk het recht gegeven te spreken, Kapitein, en ik ben niet onbescheiden!"

    "Dat zijt gij wel! Gij maakt inbreuk op mijn gezag!"

    "Volstrekt niet, Kapitein! Ik heb gezegd, dat ieder weten moet, wat hij doet en wat ik zou doen. Ik wil evenwel nog meer zeggen, en dat is: Zoo ik iets van den vluchteling gezien of gehoord had, ik zou mij liever de heele reis krom in de boeien laten sluiten, dan voor verklikker te spelen ten believe van een' Franschman, die hier niemendal te zeggen heeft. Ik geloof, dat er nog meer zijn, die er zoo over denken!"

    "Gij zoudt mij dus willen verbieden den Franschman vrijheid te geven, het heele schip te laten doorzoeken?"

    "U heeft te gebieden, Kapitein, en ik heb niets te verbieden. Maar ik meen zoo, dat de Heeren der Compagnie er anders over denken dan u. En al dachten zij ook al zoo, ik verzeker u dat het volk er heel anders over denkt."

    "Als gij voor verklikker bij de Heeren wilt spelen, ga je gang! Ik zal mijn gezag handhaven. Het heele schip zal door deze lieden doorzocht worden, en wee den man, die den vluchteling verborgen houdt!"

    De matrozen, aangemoedigd door hetgeen de bootsman gezegd had, begonnen te morren en hier en daar hoorde men er een roepen: "We zijn geen dienaars van den Fransoos! Weg met den Fransoos! Wij zullen hem wel van tusschendeks houden! Opdringen, mannen! Wij zijn hier op vrijen bodem!"

    "Halt, mannen," riep de bootsman nu in het Nederlandsch. "Dat zou rebellie zijn! Het voegt ons thans den Kapitein te gehoorzamen. Ik geef het voorbeeld! Weest wijs en volgt mij na. Gij trekt aan het kortste eind, als gij anders doet! Late men het schip doorzoeken en gehoorzaamt!"

    Hierop nam hij eene brandende lantaarn uit de hand van een' matroos en zich beleefd tot den Franschen Officier wendend, zeide hij in vloeiend Fransch: "Volg mij, Monsieur! Ik zal u overal brengen waar gij zijn wilt."

    Na dit gezegd te hebben verdeelden de Franschen zich in troepjes en onder geleide van den Kapitein, de stuurlieden, den bootsman en de konstabels doorzochten ze het heele schip van onder tot boven. Men vond evenwel niemand. Eenigen der rapste Franschen klommen in de masten, onderzochten daar alles nauwkeurig, doch ontdekten daar ook niets, zoodat ze onverrichter zake op het dek kwamen.

    Eindelijk waren alle Franschen weer bij elkander.

    "Ge ziet het nu duidelijk, Luitenant," zeide de Kapitein in zijn slecht Fransch, "de vluchteling is hier niet."

    "Hij moet hier zijn," was het antwoord, "het kan niet anders. En ik blijf hier tot de dag aanbreekt, dan kunnen wij beter zoeken. Intusschen verzoek ik u te zorgen, dat ge niet verder dan Calais gaat, opdat wij, zonder nog eens zulk een' gevaarlijken tocht te maken, veilig met onze boot terug kunnen keeren."

    Op deze woorden van den Franschen Officier was de Kapitein vrij besluiteloos omtrent hetgeen hij doen moest. De wind was spoediger aangewakkerd dan men vermoed had, en ook zeer uitmuntend. En om nu ten pleiziere van een' Franschman, die een' vluchteling nazat, de voordeelen van eene voorspoedige reis prijs te geven, dat was toch wat al te veel van zijne toegeeflijkheid gevergd. In allerijl belegde de Kapitein scheepsraad en daarin werd besloten den Franschman niet den zin te geven. Wilde hij den tocht mede maken dan zou men hem en zijne manschappen te Hâvre aan wal laten gaan.

    Er zat nu voor den Officier niets anders op dan te kiezen of te deelen, en na eenig nadenken nam hij het aanbod aan mede te gaan naar Hâvre, welke plaats men zoo dicht naderen zou, dat men met de kleine sloep, waarmede men gekomen was, ook zonder gevaar zou kunnen vertrekken.

    De Franschen zochten nu een plaatsje boven op het dek, waar ze tegen de kouden voorjaarswind wat beschut waren, en wachtten zoo het aanbreken van den dag af.

    Eindelijk kwam deze en kort daarna was al het scheeps-volk weer op het dek of elders in beweging. Op den bepaalden tijd kregen ze hunne portie van gort met spek. De arme Fransche soldaten, die stijf waren van de koude, hadden er natuurlijk niet op gerekend mondkost mede te nemen, zoodat ze met begeerige oogen de bakken met gort, die de manschappen weghaalden, nakeken.

    Geen mensch dacht eraan, die arme drommels te laten mede-eten, hoewel er overvloed van spijs was.

    Geen mensch? Ei, hoe we ons vergissen!

    Zie, daar nadert Henri Quatre met zijne portie gort den Officier, en zegt op beleefde wijze en weer in een Fransch waarop de Kapitein wel twintigmaal jaloersch wilde worden: "Mijnheer de Luitenant, mag ik u de helft van mijn ontbijt aanbieden? Mij dunkt, u zal, na zulk een' kouden nacht, wel wat warms en stevigs kunnen gebruiken."

    De Officier keek den bootsman met een paar groote oogen aan, want die gulle goedhartigheid scheen hem toe in strijd te zijn met de woorden, die hij des avonds gesproken had. Het was dus te begrijpen, dat de Officier niet terstond het vriendelijke voorstel aannam, en dat hij zeide: "Maar, mijnheer, hoe kunt gij dat nu meenen? Gij wilt immers niets van de Franschen weten? Gij hebt dat gisteren avond gezegd in een Fransch, dat Koning Lodewijk niet beter spreekt, zoodat wij het allen zeer goed verstaan hebben."

    "Luitenant," sprak Henri Quatre, "als gij met een Fransch schip langs de kusten van Holland kruistet en een Fransche vluchteling kwam bij u aanboord, zoudt gij dan Hollandsche soldaten toestaan, dat ze uw schip van onder tot boven doorsnuffelden om dien vluchteling te zoeken?"

    De Luitenant bedacht zich even en zeide: "Neen!"

    "Ferm zoo, Luitenant," hernam Henri Quatre. "En indien men u het bevel niet gegeven had, den galei-boef na te jagen en aanboord van een schip der Oost-Indische Compagnie te zoeken, zoudt gij het dan uit uzelven gedaan hebben?"

    "Neen," was weer het antwoord.

    "Heer Luitenant, neem dan de helft van mijn ontbijt. Ik heb het niet tegen u, ik heb het tegen de daad. Eet smakelijk!"

    Nauwelijks hadden de matrozen gezien, wat Henri Quatre deed, of allen volgden zijn voorbeeld, zoodat de arme kerels een ontbijt kregen zóó volop, als ze in hun' eigen dienst niet zouden gehad hebben. Ja, toen kort daarop het gewone oorlam[3] onder het volk uitgedeeld werd, kreeg iedere Franschman er ook een, en het bleek duidelijk, dat al die verkleumde mannen hiermede wat in hun' schik waren.

    Door die hartelijke behandeling had de Luitenant niet veel lust het onderzoek naar den vluchteling nauwgezet te herhalen, zoodat hij, toen ze op de hoogte van Dieppe waren, maar verzocht hier aan wal te mogen gaan. Ze hadden gezien, dat de vluchteling niet aanboord was.

    Het afscheid der Franschen was zeer vriendelijk, en de bootsman kreeg van den Luitenant nog een' handdruk meer dan al de anderen. Zelfs de Kapitein vond dit zeer natuurlijk.

    Zoodra de vreemden weer vanboord waren, werd de tocht voortgezet en -- niemand dacht meer aan den ontsnapten galei-boef. Wel vroeg in het eerst de een aan den ander of hij begreep waar die kerel gevlogen was, doch, daar niemand er iets van wist, zweeg men er ten laatste over.

    De tocht vorderde buitengewoon goed. Door den wind voortgejaagd vloog het fluitschip, dat, voor een' Oostindie-vaarder altijd, nog al vrij rank gebouwd was, over de golven, doch men hield meer den Engelschen dan den Franschen wal, zoodat men moeielijk zien kon of ze Hâvre al voorbij waren.

    Eer de volgende morgen kwam begreep evenwel iedereen, dat men de Fransche kust geheel voorbij was en dat men weldra in den Oceaan zou zijn.

    Dirk en Henri Quatre, die de dagwacht hadden, liepen samen op het voorschip diep in hunne kragen gedoken en met de wollen muts over de ooren, heen en weer; want het was vinnig koud en de wind blies stijf uit het noordoost. Nu en dan trokken donkere wolken over, die sneeuw en hagel medebrachten.

    "De Maartsche buien komen van het jaar laat aanzetten, bootsman," zeide Dirk. "Hu, hoe koud is het! De wind snijdt iemand door al de kleeren heen."

    "Ik zal er den brand nog maar eens injagen," sprak de bootsman. "Misschien dat me het rooken wat helpt!"

    Hij stopte nu zijn pijpje en zeide: "Ja, ja, het is toch maar zooals onze goede Vader Cats kortelings schreef:

    "Wat magh' er eenig volck speck, vlees of hammen wenschen,
    Al dat maeckt drabbigh bloet en onvermeuge menschen[4]
    Voor mij ick weet een spijs die ick al beter hou,
    Die draegh ick in mijn sack of in mijn wijde mou.
    Kom, let op mijn bedrijf, 't en zijn geen slechte saken,
    De koek, dien ick gebruyck, dat sijn mijn eygen kaken;
    Mijn keuken is een pijp, een doos mijn schapperae,[5]
    Die draeg ick even staeg waer dat ick henen gae;
    Een blat is mijn gebraet: van hier, o grage monden!
    De schoorsteen is mijn neus, is dat niet wel gevonden?"

    Terwijl hij dat gedichtje zoo binnensmonds opzegde, had hij de kleine koperen doos waarin zwam was, genomen en met behulp van een stuk staal en een vuursteen, het zwam vonkende gemaakt. De pijp werd nu in dat ronde doosje boven het brandende zwam gehouden en weldra werd het hoofd van den bootsman nu en dan onzichtbaar achter wolken van rook.

    Dirk stond den damper met open mond aan te gapen, en juist wilde hij iets zeggen, toen hij naar den boeg wees en riep: "Een hoofd!"

    "Wat Zaterdag, wat is dat?" zei de bootsman.

    De Eerste Stuurman, die bij het roer stond, wenkte hem en zeide, toen ze bij hem gekomen waren: "Terwijl jelui stondt te praten, heb ik daar een paar keer bij den boegspriet het hoofd van een' man gezien. Gaat eens kijken wie dat is! Als het de gevluchte boef eens ware!"

    "Dan zou ik het land hebben, dat hij onder mijne wacht gevonden werd. De Ouwe zal dan nog veel meer gelooven, dat ik er alles van geweten heb."[6]

    "Ik ben je getuige, bootsman," zeide de Stuurman. "Gij kunt gerust zijn. De Kapitein zal mij toch wel gelooven, vertrouw ik. Doch ga thans naar den boeg en onderzoek, wat daar is."

    De bootsman en Dirk begaven zich nu naar het voorschip en bij den boegspriet gekomen, kwam het hoofd juist weder te voorschijn.

    "Drommels, dat is.... dat is...." riep Henri Quatre.

    Dirk was hem vooruitgeloopen en vond nu onder den boegspriet, achter het wapen van Leerdam, dat den boeg van het fluitschip versierde, in den zoogenaamden boegsprietsoven[7] een man, die zich daar tusschen gewrongen had, en er allerakeligst uit zag.

    "Wie ben je?" vroeg Dirk.

    "De ontvluchte galei-boef," klonk het zwakke antwoord. "Och, help mij! Ik heb mij hier tusschen gewrongen en kan nu niet terug of ik val in zee!"

    Henri Quatre was nu ook naderbij gekomen.

    Hij keek over de verschansing, zag den vluchteling aan en....

    "Dolf, jij?" riep hij.

    De vluchteling keek Henri Quatre aan en na hem eenige oogenblikken aangestaard te hebben, zeide hij op vragenden toon: "Wat?! Zie ik nog goed? Droom ik niet? Ben je Willem...."

    "Halt! Geen woord meer! Ja! Die ben ik! Ik zal u helpen! Hier, Dirk, houd dat touw aan dezen kant."

    Dirk greep een touw, sloeg dat om de beenen van den man en met behulp van Henri Quatre's sterke armen, haalde men den armen kerel, die daar twee dagen verborgen had gezeten zonder iets te eten of te drinken, op het dek.

    "Hij is dood," zeide Dirk.

    "Nog niet! Blijf bij hem, ik zal wat halen," zeide de bootsman en verwijderde zich schielijk.

    Gaandeweg kwam de een na de ander bij den vluchteling, die nu, zonder teekenen van leven te geven, daar op het dek lag. Ook de scheepsbarbier kwam er bij en deze begon al dadelijk met te zeggen: "Ik zal hem pleisters met troost der armen op de kuiten en in den nek leggen."

    Ook de Kapitein kwam en vroeg, wat er gaande was.

    "De Fransche vluchteling, Kapitein!" gaf Dirk ten antwoord. "Wij hebben hem uit den boegsprietsoven gehaald."

    Juist wilde de Kapitein er het zijne van zeggen toen de bootsman aankwam met een klein fleschje echten, Franschen en onvervalschten brandewijn.

    Hij liet hiervan eenige druppels tusschen de half geopende lippen van den man vallen en zag toen bedaard welk eene uitwerking dit had.

    De arme man scheen uit zijne bedwelming, waarin honger en koude hem gebracht hadden, te ontwaken, en de oogen openend, sloeg hij ze vol dankbaarheid op den man, die hem nog juist bijtijds uit zijn' gevaarlijken toestand verlost had.

    De geheele bemanning keek den armen vluchteling medelijdend aan, en niet één onder hen, den Kapitein uitgezonderd, of hij was verheugd te zien, dat de stumperd weer bijkwam.

    Opeens evenwel liet de Kapitein zich hooren.

    "Bootsman, ik moet u als rebel behandelen."

    "Als ge meent, dat ge zulks doen moet, ga dan uw' gang, Kapitein! Maar, ik wensch dan door den vollen scheepsraad mijn vonnis te hooren uitspreken," zeide Henri Quatre bedaard. "Dat is een recht, dat zelfs een' pluimgraaf toekomt."

    De Kapitein knarste van woede op de tanden, en sprak: "Gij hebt den boef eene schuilplaats gegeven, en als de Luitenant hem gevonden had, dan waren wij in Calais opgebracht en zou men beslag op ons schip gelegd hebben."

    "Door wien opgebracht, Kapitein?" vroeg de Eerste Stuurman. "Door wien, als ik vragen mag?"

    "Door wien? Wel, door wien anders dan door den Luitenant en zijne onderhebbende manschappen!"

    "Meent u dat?"

    "Zeker meen ik dat! Ik zou wel willen vragen waarom gij denkt, dat ik het niet meen?"

    "Nu, dan vergist gij u, Kapitein! Hij zou ons niet te Calais, maar wij zouden hem te Batavia gebracht hebben, en wat netjes ook," sprak nu één der omstanders.

    De Kapitein zag grimmig om en wist nu dat die woorden gezegd waren door Mijnheer Melters, die in dienst der Oost-Indische Compagnie was, en als Opper-koopman of Super-carga de reis mede maakte met de "Leerdam".

    "In alle gevallen, Mijnheer de Super-carga, heeft de bootsman gezondigd tegen de wetten en bevelen, en ik eisch, dat hij hiervoor gestraft zal worden", zeide de Kapitein.

    Tot hiertoe had de vluchteling nog geen woord gesproken. Hij richtte zich evenwel thans een weinig op en zeide in het Nederlandsch en met zwakke stem: "Niemand heeft mij geholpen of verborgen, Kapitein! Ik heb mijzelven in den uitersten nood eene schuilplaats verschaft achter het scheepswapen in den boegsprietsoven. En zoo ik oorzaak zal zijn, dat iemand om mij onschuldig gestraft wordt, laat mij dan liever overboord smijten. Te verdrinken is nog beter dan te leven als galei-boef!"

    De Kapitein zag hem nijdig aan en beval op hoogen toon: "Men brenge den vluchteling in de ziekenhut en den bootsman...."

    "Overijl u niet, Kapitein," sprak de "IJzeren Neptunus." "Laten wij den Raad beleggen en laat den bootsman met ons gaan. U zal zien, dat hij geen rebel mag genoemd worden."

    "Stuurman, gij begint ook?" riep de Kapitein driftig.

    "Laat al de Officieren van het schip in de kajuit komen, Kapitein, en dan zal ik vertellen, wat ik van de zaak gezien heb," luidde het antwoord van den "IJzeren Neptunus", die zeer kalm bleef[8].

    De Kapitein voldeed daaraan en toen al de Officieren bij elkander waren, en de bootsman, als beschuldigde, tegenover hen stond, deelde de Stuurman mede, wat hij gezien had vóór de bootsman en Dirk het zagen.

    Verder zeide hij ook dat de bootsman zijne spijt had te kennen gegeven, dat de vluchteling nu juist moest gevonden worden op zijne wacht, omdat men dan lichtelijk vermoeden zou, dat het eene doorgestoken kaart was en hij al lang, ja, van het begin af, geweten had, waar de ontsnapte boef was. Na dit alles gezegd te hebben eindigde hij met het voorstel te doen om den vluchteling in deze ook te hooren, tenminste indien hij instaat was om verhoord te worden.

    "Als hij er nog niet instaat toe is, zal hij er weldra instaat toe zijn, want ik heb hem drie pleisters met troost der armen gelegd, in de linker- en rechterzijde en in den nek," zeide de scheepsbarbier.

    "Och, jij met je pleisters! Als het maar in je macht was, dan zou je de maan aan de sterretjes plakken," sprak de kok. "Ik heb hem eene maat warme gort gegeven."

    "Dat laatste middel zal heilzamer werken dan het eerste," meende de Opper-koopman. "De man was letterlijk uitgehongerd."

    De Kapitein scheen in te zien, dat zijne vrees voor den bootsman hem leelijke parten gespeeld had. Hij gaf dus toe en zeide, dat de gewezen boef, als hij kon, voor den scheepsraad verschijnen moest.

    Dit scheen den bootsman niet te bevallen, en reeds stond hij op het punt er iets tegen in te brengen, toen de Stuurman zich al verwijderd had om bevel te geven den vreemdeling in de kajuit te laten komen.

    In gespannen verwachting bleven allen zitten, en toen de man aan den ingang der kajuit verscheen, keken ze hem zoo vreemd aan, alsof hij een buitengewoon wezen was.

    Nu buitengewoon was hij niet, maar gewoon toch ook niet.

    Hij was vreeselijk mager, lang en breedgeschouderd. Zijn gelaat was zeker in langen tijd niet geschoren of gewasschen en zijn koolzwart haar was, naar het gebruik op de galeien, even als bij misdadigers, kort bij het hoofd afgeknipt. Hij had ivoorwitte tanden en donkere oogen, die akelig diep in de kassen weggezonken waren. Alles sprak bij hem van armoede, ellende en lijden, en misschien, dat hij later, als hij geheel hersteld zou zijn, een knap man zou worden, maar nu was hij vreeselijk leelijk en terugstootend.

    Hij hield zich aan de stijlen der deur vast en eer nog iemand wat gezegd had, sprak hij: "Ik zou wel willen zitten, Kapitein! Ik ben te zwak om te staan!"

    "Dat ziet men u waarlijk wel aan," zeide de Opper-koopman en opstaande bood hij den man een' stoel aan.

    "Wie zijt gij?" vroeg de Kapitein.

    "Een Antwerpenaar van geboorte en een Geldersman door opvoeding, Kapitein!"

    "Uw naam?"

    "Jonker Adolf van Backerswerve!"

    "Uw beroep?"

    "Laatstelijk galei-boef, Kapitein! Nu een man, die u om een plaatsje, als matroos, op uw schip vraagt."

    "Ik heb geene matrozen noodig! Volk genoeg," sprak de Kapitein, die weer in zijne onvriendelijke bui verviel. "Wat waart ge en waar woondet gij vóór men u naar de galeien bracht?"

    "Ik ben begonnen als student te Leuven, en als ge dat niet gelooven wilt, vraag dat dan aan Jonker Willem van Aspervelde, die...."

    De bootsman sprong op.

    "Wie is die Jonker Willem van Aspervelde? Wij kennen hem niet," zeide de Kapitein, die evenwel nu vermoedde, dat de geheimzinnige bootsman eigenlijk zoo heette.

    "Dat ben ik, Kapitein," zeide de bootsman. "En nu mij zoo geheel tegen mijn' zin en wil en zoo onschuldig het doopceêl gelicht wordt, zal ik spreken en kan hij een oogenblik zwijgen. U ziet dat zelfs zittend spreken hem afmat."

    De Officieren keken den bootsman met verbazing aan.

    "Ik ben Jonker Willem van Aspervelde en was twintig jaar geleden student aan de Hoogeschool te Leuven. Mijne Ouders wilden een' Advocaat van mij maken en ik wilde in dienst van de Zeven Geünieerde Provinciën gaan. Ik wilde deelnemen aan de roemrijke zeetochten, die door haar gemaakt werden en dienst nemen onder den grooten Tromp. Maar mijne Ouders waren te zeer Spaanschgezind en wilden dat niet hebben. Toen sloeg ik, zeker verkeerd genoeg, het hoofd in den wind.

    Ik studeerde gemakkelijk, promoveerde tot Doctor in de Rechtsgeleerdheid, maar bleef te Leuven, als een gewoon student leven, zonder wat anders te doen dan een lui, lekker leven te leiden en zoo nu en dan eens te vechten."

    "Vocht u?" vroeg de Kapitein.

    "Ja, en wel met hem, die daar staat. Hij was ook Doctor in de Rechten en leefde op dezelfde wijze als ik achter de bierkan en de wijnflesch. Op een' avond, dat we vol zoeten wijns waren, kregen we twist en -- eene flesch kwam zóó op het hoofd van mijn' vriend neer, dat hij nederviel en voor dood weggedragen werd. Ik vluchtte, kwam in Holland en--nam dienst als gemeen matroos. Toen neef Joan Maetsuycker evenwel Gouverneur-Generaal werd, trad ik in dienst der Compagnie en werd, trots alle Kapiteins, bootsman door zijn toedoen. Hij daar," -- de bootsman wees op den gevluchten boef, -- "was evenwel niet aan de gevolgen der wonde gestorven.

    Ja, hij scheen in te zien, dat de drank de oorzaak van alles geweest was, en daarom herstelde hij uit zichzelven de oude vriendschapsbetrekkingen. Later kreeg ik eenige brieven van hem en toen was hij Luitenant op de Fransche vloot!"

    "Is dat waar? En hoe zijt gij dan op de galeien gekomen?" vroeg de Kapitein aan Jonker Adolf van Backerswerve.

    "Dat alles is waar, Kapitein! In onze dronkenmans-bui begonnen we de dwaasheid met elkander te vechten. En dat was wel eene groote dwaasheid, want we waren boezemvrienden. De toegebrachte slag was gelukkig niet doodelijk en ik herstelde. Maar nu mijn vriend weg was, wilde ik ook niet blijven. Ik liep naar Frankrijk en kwam daar op een oorlogsschip, waar ik, geholpen door kennissen, weldra Luitenant werd.

    Eens op een' dag evenwel begon de Kapitein van het schip te smalen op de Vlamingen, en hij zeide dat deze lafbekken waren, en den moed niet gehad hadden, het voorbeeld van de Noordelijke Nederlanden te volgen om den Spanjaard zijn afscheid te geven. Dat kon ik niet verdragen, ik gaf hem eene muilpeer en beet hem sarrend toe: "Hoe bekomt u zoo'n kitteling van een lafbek, Kapitein?" De gevolgen bleven niet uit, doch door voorspraak mijner vrienden werd ik nog niet tot de galeien verwezen en alleen gemeen matroos gemaakt.

    Dat ik mij hierin niet al te best schikken kon, dat spreekt, en daardoor maakte ik het weldra zoo bont, dat ik met de welwillende (?) medewerking van mijn voormaligen Kapitein op de galeien kwam. Ik ben daar twaalf jaren lang geweest. Twaalf jaren lang heb ik geleden. Twaalf jaren lang heb ik de kluisters gedragen.

    Twaalf jaren lang heb ik naar eene gunstige gelegenheid uitgezien om te ontsnappen. Eindelijk gelukte het mij. Nu ben ik hier en vraag een plaatsje als gemeen matroos aanboord van het schip, waarop mijn oude vriend de betrekking van bootsman bekleedt. De waarheid heb ik gezegd."

    De Kapitein en al de anderen hadden aandachtig geluisterd naar het verhaal van de twee mannen en hij vroeg thans, wat er te doen stond.

    "In de eerste plaats uitmaken of de bootsman zich vergrepen heeft aan de bevelen van den Kapitein," zeide de Opper-koopman. "En daartoe weten wij nog niet genoeg. De gewezen Luitenant Jonker Adolf van Backerswerve zal dus wel zoo goed willen zijn te zeggen, hoe hij zich voor het zoekend oog van den Franschen Officier en zijne manschappen verborgen heeft weten te houden."

    "Wilt gij dat zeggen?" vroeg de Kapitein.

    "Zeker, wil ik dat," luidde het antwoord. "Toen ik vanwege den Kapitein hoorde zeggen, dat men geene ontvluchte galei-boeven aanboord nam, hoorde ik de riemslagen van de boot, die mij achterna zat. Liever verdrinken dan weer naar de galeien, dacht ik, sprong in zee en zwom naar den anderen kant van het schip, dat op het oogenblik eene streek wendde en dus weinig vaart had. Ik hoorde mijne achtervolgers aanboord komen en op het punt van te zinken zag ik van den boeg een touw hangen.

    Met de kracht der wanhoop greep ik dat aan en hield mij er eenige seconden mede boven, doch ik voelde, dat ik de zuiging van het water voor den boeg niet langer wederstaan kon. Ik klom derhalve naar boven en in het halfduister wrong ik mij in den boegsprietsoven en achter het wapen of beeld bij den boegspriet. Hoe ik daartusschen gekomen ben, weet ik niet. Hier bracht ik in duizend angsten eenige oogenblikken door en toen schijn ik buiten westen geraakt te zijn. Hoe lang ik in dien toestand verkeerd heb, weet ik niet.

    Toen ik weer tot mijzelven kwam was het schemerdonker en ik hoorde stemmen. Ik greep moed en het gelukte mij met veel inspanning een keer of wat over de verschansing te kijken. Ik zag dat de man bij het roer mij ontdekt had, doch mij ontbrak de kracht om eenig geluid te geven. Hoe ik verder aanboord ben gekomen zal de bootsman of Stuurman wel zeggen kunnen. Ik weet het niet."

    "Mij dunkt, dat we nu genoeg gehoord hebben," zeide de Opper-koopman, "en ik meen zoo, dat het verstandig zijn zal, zoo de twee voormalige vrienden zich thans verwijderen. We kunnen dan beter onze meening zeggen."

    Dit werd goed gevonden en het gevolg van hunne beraadslagingen was, dat de bootsman natuurlijk van alle beschuldigingen vrijgesproken werd. De Opper-koopman verklaarde dat hij den anderen gewezen student aan zijn dienst verbinden wilde. Een Doctor in de Rechten kon hem in vele gevallen behulpzaam zijn. Ook wilde Mijnheer Melters den anderen wel hebben, als klerk of wat ook, want het ging toch niet aan dat een Jonker, die nog al Doctor was, dienst deed als bootsman.

    Henri Quatre echter verklaarde, dat hij voorloopig liever bleef, wat hij was en dat hij later, als hij in de Oost kwam, altijd nog zou kunnen zien, wat hij deed.

    Zoo was op eene bijzondere wijze de bemanning der "Leerdam" met één persoon vermeerderd, en later zou het blijken, dat al wat boef heet daarom nog geen boef is.

    VOETNOTEN.

    [3] Een oorlam is het rantsoen van jenever, dat op vele Nederlandsche schepen de matrozen iederen dag krijgen.

    [4] =Onvermeuge menschen= = onmachtige menschen.

    [5] =Schapperae.= Dit is een verouderd woord, dat nog wel in Vlaanderen gebruikt wordt. Men bedoelt er eene spijskast mede en zegt =schapraai= of =schaprade=.

    [6] Aanboord van een schip wordt de Kapitein door de bemanning meestal "Ouwe" genoemd.

    [7] De boegspriets-oven of het boegsprietspoor zijn twee staande stukken hout, die het ondereinde van den boegspriet steunen.

    [8] Aanboord van een koopvaardijschip is ieder Officier, die eenige betrekking bekleedt.

    DERDE HOOFDSTUK.

    Den dans ontsnapt.

    De wind, die bij het uitzeilen zoo gunstig was geweest, blies, toen ze goed en wel in den Atlantischen Oceaan gekomen waren, stijf uit het Noordoosten en nog altijd waren de schepen, waarmede de "Leerdam" uitgezeild was, de "Nieuwpoort" en de "Dolfijn" elkander in het gezicht.

    Op het laatst van Mei kwam men dicht bij de Linie en reeds hoorde men onder de matrozen praten van de pret, die men hebben zou, als aanboord het doopfeest van Neptunus zou gevierd worden. Men had onder elkander de rollen reeds verdeeld, en Hoepel zou Neptunus zijn.

    Weinig kon men vermoeden, dat er van het heele feest niets komen zou.

    Op zekeren dag kwam de Eerste Stuurman in de kajuit bij den Kapitein, die een uitstekend zeeman was. Hoewel buitengewoon streng en dikwijls zelfs bar en onbillijk, hield het volk wel van hem, want het wist, dat er op hem te rekenen viel, als de nood aan den man kwam. Die onaangename geschiedenis met de twee Jonkers had hij vergeten, en zoo nu en dan toonde hij door een gesprek met één van die twee aan te knoopen, dat hij niet haatdragend was ook en liefst alles maar vergeven en vergeten wilde.

    De ongemeen voorspoedige reis had hem ook in eene pleizierige stemming gebracht, zoodat hij, toen de Stuurman binnentrad, hem lachend ontving en dadelijk de vraag deed: "Wel, Londenaar, wanneer zullen we de Linie passeeren, denkt ge? Naar mijne berekening kan dat best over twee dagen zijn. Nog nooit zulk eene voorspoedige vaart gehad.

    Maar, heb je me soms wat te zeggen?"

    "Ja, Kapitein! U wordt door den Kapitein aanboord van de "Nieuwpoort" geseind."

    Het voorhoofd van den Kapitein betrok.

    "Hij heeft mij niet te seinen. Ik ben zijn knecht niet! Of meent hij soms, dat hij zooveel als Bevelhebber over de drie schepen is? Dan is hij glad bezijden de plank."

    "De "Dolfijn" zal ons weldra verlaten, Kapitein! U weet dat ze naar de Goudkust moet. En Bevelhebber der twee schepen is hij niet; maar, hij is de oudste en heeft veel voornaam volk aanboord!"

    "Voornaam volk, ha, ha! Ik heb twee adellijke Heeren, die Advocaat zijn!

    Die tellen ook mee! En ouder! Misschien een jaar of drie!"

    "Minstens twintig, Kapitein!"

    "Nu, laat het twintig zijn! Al was het veertig, ik heb met den ouderdom niemendal te maken. Ik ben Kapitein op de "Leerdam" en hang van niemand af. Ik ga niet vanboord!"

    "Zullen we dan beproeven elkander te naderen?"

    "Mij goed! Maar verbeeld je niet, dat ik me maar eenigszins de wetten laat voorschrijven. Ik heb een' kop, als het er op aankomt, en allerminst ben ik genegen mij te onderwerpen aan eenige bevelen van den Kapitein van een ander schip."

    De Stuurman verwijderde zich, doch bromde binnensmonds: "Jammer, dat zulk een Kapitein van het bovenste plankje, zoo oploopend en licht geraakt is. Ik vrees, dat het den een' of anderen keer nog eens misloopt."

    Bij het roer gekomen gaf hij de noodige bevelen op de "Nieuwpoort" aan te houden, doch als men daar gebelgd was geweest over de wijze van doen van den Kapitein der "Leerdam", dan had er eene zware wijs op gegaan bij elkander te komen; want de "Nieuwpoort" was wat vooruit en nog wat beter bezeild dan de "Leerdam".

    Na verloop van een paar uren was men dan door de gewilligheid en toegevendheid van den Kapitein der "Nieuwpoort" zoo ver gekomen, dat de twee Gezagvoerders met elkander spreken konden. Die van de "Nieuwpoort" stelde voor denzelfden koers te blijven houden, dien men tot op dit oogenblik gevolgd was. Naar zijne inzichten liep men dan minder gevaar om onder de Linie door vervelende en dikwijls zeer gevaarlijke windstilte te worden opgehouden.

    Deze meening deed hij van zulke deugdelijke gronden vergezeld gaan, dat de "IJzeren Neptunus" zeide: "Dat is zoo helder als glas!"

    "Ik geloof niet, dat ons dit geraden is, en dat we beter doen met twee streken westelijker te houden. We snappen dan spoediger den Braziliaanschen Stroom en we zullen zulk eene korte reis maken, dat ze eenig is en blijft in de geschiedenis der Compagnie-schepen," zeide de Kapitein der "Leerdam".

    IJzeren Neptunus schudde het hoofd en ook de Kapitein der "Nieuwpoort" trok de redeneering van den ander in twijfel en meende, dat de verkorting der reis wel eens op eene verlenging kon uitdraaien, doch toen hij zag dat de ander bij zijne meening bleef, zeide hij: "Nu, gij moet het zelf weten. Wij zijn niet aan elkander getrouwd. Goede reis!"

    "Hetzelfde!" klonk het uit den mond van den stuggen Kapitein. De "Leerdam" stuurde twee streken westelijker en eer de avond viel waren de beide schepen geheel uit elkanders gezicht.

    "Dat wordt heelemaal mis, Londenaar," sprak de bootsman tot den Stuurman. "Zoo komen we ten achteren en heel leelijk ook. Jammer dat de Ouwe zulke vlagen van een' betweter heeft."

    "Als we nu maar niet al te lang onder de Linie moeten blijven," bromde de bottelier. "Er is veel kans op."

    "Toch geen gebrek aan water, hoop ik?" vroeg de Stuurman.

    "Nu, wat zal ik ervan zeggen? Gebrek aan water is er niet, maar er begint een luchtje aan te komen! Daar straks waren er al een paar matrozen, die zeiden, dat ze er van walgden, en dat het water nog te slecht was om ratten te vergeven."

    "We willen hopen, dat de Ouwe het bij het rechte einde heeft gehad," mompelde de bootsman.

    Er kwam dien avond niet veel van naar kooi gaan. Het was tusschendeks in de hangmatten niet uit te houden zoo heet als het was. Al het volk bleef aan dek en zocht het daar met wat zeilen op de harde planken zich zoo gemakkelijk te maken, als het maar eenigszins kon.

    Op het voorschip had zich een groot deel van de manschappen verzameld.

    Ze lagen daar half uitgekleed op het dek en wisten, door hitte bevangen, niet wat ze doen moesten.

    De wind ging meer en meer liggen en toen de hondenwacht betrokken werd, bromde de Tweede Stuurman: "Verwenschte windstilte! Daar hebben we de poppen al aan het dansen. Ik wilde voor ik weet niet wat, dat de Ouwe de "Nieuwpoort" gevolgd was."

    De zeilen, die anders door den wind bol geblazen werden, hingen er thans als natte vaatdoeken bij, en gaven nu en dan alleen door een zwak, klapperend geluid te hooren, dat nog niet alle wind weg was.

    "Ik wilde dat ik wat slapen kon," zeide Hoepel.

    "Het bed is wel wat hard, maar het is het bed niet, dat me den slaap uit de oogen houdt; het is die ondragelijke hitte," sprak Dirk. "Het is voor een' mensch niet om uit te staan. Oef!"

    "Ja, man, zoo heet stoken ze in de Middellandsche Zee den oven niet," spotte een matroos, die zich zoo even eene puts zeewater over het lijf gegoten had om zich te verfrisschen, hoewel hij verklaarde, dat zelfs het zeewater wel over het vuur scheen te hangen.

    "Let op, het heele Neptunus-feest zal er bij inschieten, Hoepeltje," zeide een ander.

    "Vraag eens aan den Ouwe of hij niet eens een deuntje fluiten wil, ik heb me de mondklem al bezorgd door het fluiten," liet een oud matroos zich hooren.

    "Jij met je fluiten! Als dat hielp, dan zou ik zeggen, laten we allemaal fluiten. Ik geloof er niemendal van," sprak Hoepel. "Dat is alles bijgeloof, niets anders. Dat zeg ik."

    "Je bent een ongeloovige Thomas," herhaalde de oude matroos. "Ik zeg je dat het meermalen gebleken is, dat de wind zich door fluiten laat lokken."

    "Och, loop heen! Verkoop zulke praatjes aan oude vrouwen en kleine kinderen," spotte Hoepel.

    "Je kunt zeggen wat je wilt, Hoepel! Het is zoo! Ik heb het immers zelf bijgewoond! Ik deed toen mijne tiende Indische voyage!"

    "Je tiende? Is dit dan je elfde?" vroeg Garrit.

    "Mijne zestiende, jonge brasem! Mijne zestiende! Ik kan meepraten, als het er op aankomt."

    "Maar wat heb je dan bijgewoond, ouwentje?" klonk het van een' anderen kant. "Toe, vertel ons 'reis een en ander. Een varensman is zóó niet, of hij wil graag nog meer hooren."

    "Ja," bromde een andere oude matroos, "om dan te kunnen vertellen, dat men alles zelf ondervonden en bijgewoond heeft. Maar ieder moet weten, wat hij er mee doet, dat zeg ik, en daarom, ouwe maat, toon dat je tong losser zit, dan je rug, want die zegt al krik-krak, als je bukt."

    "Ei, is het waar ook," antwoordde de verteller lachend. "Maar als we over ruggen en beenen gaan spreken, die krik-krak zeggen, dan komen we niet verder. Ik zal je vertellen van mijne reizen, maar eerst vooral hoe we door fluiten wind kregen en niet zuinig ook. Het werd een orkaan en er haperde niet veel aan of van de heele "Het Huys ter Horst", zoo heette het schip, kwam geen stuk terecht!"

    "Fluitjes in den zak! Liever windstilte dan een orkaan," riep een jonge matroos, die misschien zijne tweede reize maakte en altijd nog griezelig werd, als hij van vreeselijke gebeurtenissen hoorde spreken.

    "Kunt gij van een' orkaan medepraten?" vroeg de oude.

    "Niet zuinig! Op de Oost heb ik maar weinig gevaren en ik ben er bekend als een snoek op zolder. Maar naar de West deed ik heel wat voyage's en daar heb ik een storm bijgewoond, die zoo even raak was. De West is het rijk van Koning Storm, en die is me zoo even een bulderbast!"

    "Dat behoef je me niet te vertellen! Dat weet ik bij ondervinding. Maar kan je ook meepraten van windstilte?"

    "Ook al! Dat was in '53. Toen hebben we onder de Linie bijna drie volle dagen doodstil gelegen. Een schip, dat voor anker lag kon niet rustiger en kalmer liggen."

    "Drie dagen! Neen, dan kan ik er wat anders van vertellen. Drie dagen windstilte! Neen, maat, drie dagen tel ik niet."

    De matrozen kwamen nader bij den ouden man om geen woord van zijn verhaal te missen. Zelfs enkele Officieren, benevens "Dolf de Boef", zooals de Fransche vluchteling genoemd werd, de bootsman, de scheepsbarbier, de Opper-koopman en IJzeren Neptunus behoorden onder zijn gehoor.

    Intusschen bleef de oude man een' geruimen tijd zwijgen.

    "Nu, ouwe Joost, begin! Wij luisteren!" zeide de Opper-koopman. "Je bent toch niet verlegen, als je zooveel toehoorders hebt? Je moet maar denken, dat we allemaal turven zijn!"

    "Al zacht, al zacht, Sinjeur! Ik moet de rommelkamer van mijn geheugen eerst eens wat opknappen, anders smijt ik het een door het ander. Maar nu ben ik er.

    Het was in '29 en ik deed mijne vierde reize naar de Oost met de fluit "Het Huys ter Horst". Het was een stevig, mooi en groot schip en we hadden op de heenreis over de honderdvijftig man aanboord. Natuurlijk niet allemaal varensgasten waren het. Er bevonden zich vele voorname Heeren bij met hunne bedienden, die niet allen plaats hadden kunnen vinden op de "Hollandia", die den Ordinaris Raad van Indië, Jacques Specx, aanboord had. Er was in die dagen in de Oost, waar Jan Pietersz.

    Coen Gouverneur-Generaal was, nog heel wat te doen en -- Coen werd niet door ieder vertrouwd...."

    "Nu, met recht meen ik," viel de Opper-koopman den verteller in de rede. "Die Gouverneur-Generaal Coen was...."

    "Met uw verlof, Sinjeur! Ik heb Coen gekend en beter dan menigeen. Ik heb aan zijne zijde gevochten, ik heb hem eene pooze als knecht bediend en hem gadegeslagen. Hij was een groot man. Hij was in de handen van den Heer het werktuig om de Oost-Indische Compagnie groot en vermogend te maken. Hij was in den oorlog dapper, maar nooit onberaden. Nooit heeft hij met slinksche middelen eene overwinning behaald, en rechtvaardig was hij, als er misschien geen enkel mensch geweest is. En dat zeide niet ik alleen, dat erkende ieder, die ooit met hem in aanraking gekomen was."

    "Nu, rechtvaardig, rechtvaardig, Joost, zeg dat maar niet zoo hard op!

    Hiervan konden de ongelukkige dochter van Specx en haar minnaar Pieter Jacobsz. Cortenhoeff u wat anders vertellen. Of was het niet meer dan schande om een dertienjarig meisje in het openbaar te laten geeselen en een zeventienjarig jongeling te laten onthoofden, omdat die twee in het huis van den Gouverneur-Generaal een verboden minnehandel hadden? Geen wonder, dat Coen op het bericht, dat de Vader van dat arme meisje, als Ordinaris Raad van Indië, dus in rang slechts ééne plaats beneden hem, aangekomen was, van schrik stierf. Iedereen sprak er schande van, dat hij zóó iets had durven doen."

    "Ja, Sinjeur, die geschiedenis heb ik natuurlijk ook hooren vertellen, maar alweer op eene heel andere manier dan u dat doet. Ik heb ze ook nog heel anders hooren vertellen, en als ééne en dezelfde gebeurtenis op drie of vier verschillende manieren verteld wordt, zie, dan zegt mijn dom verstand: "Geloof er niet al te veel van." Waar is het, dat Coen buitengewoon streng en zedelijk was. Hij stond er op, dat wij, Hollanders, die dan toch voor beschaafder moesten doorgaan dan de Javanen, in alles een voorbeeld van beschaving gaven ook.

    Hij was Christen en vertelde aan iederen Javaan, als het zoo gelegen kwam, dat de Christelijke leer veel beter was dan die van de Mohammedanen, maar hij trachtte ook te zorgen, dat wij Hollanders, dat door onze daden niet tegenspraken. En praat me nu niets ten voordeele van dien Cortenhoeff, want ik heb dat heerschap gekend. Wat hij onder den neus had, wol of mollenhaar, dat wist hij zelf niet. Zóó jong was hij nog. Maar als het op liederlijke stukjes aankwam, dan was hij ons allemaal te glad af.

    Er leefden toen heel wat jonge losbollen en lichtmissen in de Oost, maar hij spande de kroon. En hoe de vertellingen nu ook uit mekaêr loopen, hierin stemmen ze alle overeen, dat hij de Javaansche bedienden van Coens huis omgekocht had, om hem des nachts stilletjes in Coens woning te laten. Dat gelukte den schelm maar al te goed, en nu vraag ik je in gemoede, Sinjeur, wat zou u met zoo'n liederlijken jongen doen, die des nachts zóó in uw huis kwam? En wat Saartje Specx aangaat, half Javaansche en half Nederlandsche, nu daarover willen we liefst zwijgen.

    Jammer is het evenwel, dat Coen in dit opzicht niet meer met bedaarde zinnen handelde, maar hij was buiten zichzelven van woede en wat doet een mensch dan niet? Ik zeg maar: die staat, zie toe, dat hij niet valle.

    En als zelfs de Predikanten en Kerkeraad van Batavia schreven: "Het scheen een plage van God den Heere te zijn, dat hij, die altijd zulk een rechtvaardig man geweest was, nu hierin zóó ver afdwaalde", ben ik het met die menschen volkomen eens, maar als Sinjeur de Opperkoopman nu vertelt, dat Coen van schrik stierf toen hij hoorde, dat de Vader van Sara Specx, als "Ordinaris Raad van Indië", was aangekomen, dan vergist hij zich zeer.

    De Gouverneur-Generaal, Coen, stierf aan eene vreeselijke ingewandsziekte, eene ziekte, die te Mecca soms duizenden doet sterven, als de Mohammedanen daarheen trekken om op het graf van hun' Profeet Mohammed te bidden. Maar we dwaalden te ver af en daarom dan, om op mijne vertelling terug te komen: De Ordinaris Raad Specx dan stond aan het hoofd van acht schepen, waarvan het onze er een was.

    Maar was "Het Huys ter Horst" een mooi en groot schip, luier zeiler was er bij de geheele vloot niet, zoodat het niet lang duurde of onze Kapitein kreeg de noodige bevelen, die hij zou na te komen hebben, als we soms bij de andere zeven moesten achterblijven. Dat dit vandaag of morgen gebeuren zou, was wel te voorzien.

    Op zekeren morgen althans kwam de wachthebbende Officier berichten, dat van de zeven andere schepen alleen nog maar de "Hollandia" te zien was, en eer we allen op het dek aan onze gewone bezigheden waren, was ook de "Hollandia" ons uit het gezicht. Velen onder ons, en niet het minst de groote Heeren, zagen dat met leedwezen en angst. En geen wonder! Admiraal Piet Hein toch had ten vorigen jare den Spanjaarden hunne Zilvervloot ontkaapt en de Spanjaarden waren nu zóó niet, of ze vonden dat minder pleizierig, dat spreekt.

    Zoo'n elf millioen gulden is dan ook vrij wat meer dan een knoop van een wambuis. Ze lagen daarom op den loer om ons eene poets te bakken en een eenzaam zeilend schip liep altijd groot gevaar in handen van den vijand te vallen."

    "Valsch volk die Spanjolen! Echte beesten!" bromde een uit den hoop.

    "Nu, maat, prijzen zal ik de Spanjaarden ook niet en "broertje-spelen" met die luî nog minder. Maar ik meen zoo, heb ik het mis, dan vergeve men het mij, ik ben maar een dom matroos, maar ik meen zoo, dat de Spanjaarden zoo ongeveer hetzelfde van ons dachten. Ik zeg maar, je moet een engel wezen om je een elf millioen te laten ontfutselen en dan nog te zeggen: "Die Hollanders zijn veel te brave luî om ze kwaad te doen. We zullen ze maar stilletjes laten begaan."

    Als ze jou eens je buidel ontnamen, Evert, wat zou je doen?"

    Evert, die vond dat de Spanjaarden een valsch volk waren, aarzelde niet lang met antwoord te geven en zeide, terwijl hij de groote vuist balde: "Ik zou ze met interest terughalen, Ouwentje! En niet zuinig ook, dat geef ik je op een briefje!"

    "Scheld dan niet meer op de Spanjaarden, Evert," vervolgde Joost en zette zijn verhaal weer voort. "Met krabbelen en nog eens krabbelen hadden we eindelijk de Kaapverdische Eilanden achter den rug en toen we des middags poolshoogte namen, bevonden we ons op zestien graden benoorden de Linie. Wij waren nog altijd in den noordoostpassaat en maakten er zoo goed mogelijk gebruik van om onze logge kast te laten voortkruipen. Ja, het was om van nijd zijne nagels als koek te eten, om te zien hoe wij altijd maar ten achteren kwamen.

    De bouwmeesters van ons schip hadden, zeker voor de aardigheid, eens willen laten zien, voor hoeveel geld er in één schip kan. Ze hadden het prachtig gewonnen, wat de ladingruimte betreft, maar schandelijk verloren, als het op "uit de voeten maken" aankwam. Dat zag zelfs de pluimgraaf, die eens zeî: "Dikke heeren zwemmen slecht." De bengel had gelijk, want het was om zich dood te ergeren, zoo weinig als we vorderden. Tegen een uur of vijf riep de wacht, dat er ten Zuiden van ons een schip te zien was."

    "Dat zal de "Hollandia" zijn," meende de Kapitein. "Men zal ons komen opzoeken! Laat maar gauw de Prinsenvlag waaien, dan zien ze wie we zijn!"

    "Een schip in het gezicht en het zal de "Hollandia" zijn," dat was een prettig bericht. Alle gezichten fleurden op, als bloempjes na den verkwikkenden zomerregen. Maar de prettige gezichten betrokken al heel gauw toen de Kapitein met behulp van zijn' scheepskijker het schip eens goed opgenomen had, en nu tot heel andere gedachten gekomen was, dan dat we daar zoo opeens een onzer schepen waarmede we uitgezeild waren, in het gezicht gekregen hadden.

    "Het is een Portugeesch oorlogs-vaartuig," mompelde hij, en hij liet er luid genoeg op volgen om door iedereen verstaan te worden: "Dat belooft nu nog eens eene fraaie geschiedenis te worden. Men moet iemand met zulk eene kast maar aan zijn lot overlaten, dan komt er wat moois van!"

    Dat bracht wat eene ontsteltenis teweeg. Gekerm hier, geklaag daar, gezucht ginds, gemopper overal.

    "Ja, hoort eens, vrienden," zei de Kapitein, toen we allen om hem heen stonden, als kinderen om een' straatkunstenaar, "ja, hoort eens, vrienden, ik ben niet van plan mijn schip zoo maar klakkeloos over te geven."

    "We zullen toch niet gaan vechten, Kapitein!" riep een piepjong heertje, dat zoo van de Hoogeschool te Leiden gekomen was en nu naar Batavia ging, om daar de Compagnie te dienen, en zichzelven meteen.

    Het manneke verschoot van kleur en het kippenvel kwam door zijn dun kneveltje heengluren.

    De Kapitein zag den held eens aan en zeide lachend: "Bij mijne trouw, heer Jurdens, wij zullen van uwe dapperheid geen gebruik behoeven te maken. Het zal u wel leed doen, maar u is gewoon het zwaard aan den wal te hanteeren om den driesten vijand uw voorhoofd te laten zien en op eene schandelijke vlucht te jagen. Eén geluk evenwel, Mijnheer! Ik kan het met mijn volkje alleen wel af, nietwaar, mannen?"

    Deze laatste woorden waren tot ons gericht en nu de Kapitein ons zoo in het oogloopend een pluimpje gaf, was er niet een van ons, die hem afviel.

    De Eerste Stuurman deed voor ons het woord en zeide: "Niets vaster dan dat, Kapitein! Gij kunt op ons rekenen!"

    "Welnu," hernam de Kapitein en wendde zich hierop tot de passagiers, "gij hebt het gehoord, Heeren, dat wij het met ons volkje best af kunnen. Weest dus zoo goed naar uwe hutten te gaan, dan hebben we het dek vrij en kunnen we ons naar hartelust bewegen. Uzelf zal wel begrijpen, dat we, als het tot een gevecht moet komen, soms wel eens ruw te werk moeten gaan."

    Er was evenwel niemand, die naar zijne hut ging en allen bleven waar ze waren. Ze gevoelden het maar al te goed, dat de Kapitein eigenlijk meende, dat het hun aan den noodigen moed ontbrak om te vechten.

    "Moeten we, Kapitein?" vroeg een der Heeren, die tot het gevolg van den Ordinaris Raad behoorde.

    De Kapitein zag hem even aan en zeide: "Nu, moeten, moeten! Ik dwing u nu nog niet!"

    "Als we niet =moeten=, Kapitein, zou ik u wel willen voorstellen ook van onze handen gebruik te willen maken. Wij zijn ook geen mannekens van moppendeeg, Kapitein!"

    "Nu, wie, als het er op aankomt, wil mee bakkeleien, die mag, en graag ook. Maar op ééne voorwaarde!"

    "En die is, Kapitein?"

    "Dat gij u onder mijne bevelen stelt, al neem ik voor en na het gevecht voor u, als mijne meerderen, de muts af. Zoo lang het gevecht duurt, heb ik te commandeeren en geen mensch anders, tenminste, als het onze wil is om het niet te verliezen."

    "Ge kunt op mij rekenen, Kapitein," sprak de kordate heer en schaarde zich tusschen ons. Zijn voorbeeld werd door allen gevolgd, zelfs door het heertje met het kippenvel.

    Dat beviel den Kapitein niet; want hij wist vooruit, dat zulke helden meer kwaad dan goed doen. Hij kon echter moeielijk zeggen, dat zij zich verwijderen moesten en daarom verzon hij er wat op, dat naar zijne meening bij velen den moed wegblazen zou, zoo als de stormwind een' ouden schoorsteen neerslaat.

    "Bootsman," sprak hij nu, "ga gij naar beneden en breng daar in het ruim alles in orde om de gekwetsten te kunnen verzorgen. De scheepsbarbier zal u daarbij behulpzaam zijn. Reken maar op heel veel dooden en gewonden."

    De bootsman en de scheepsbarbier verwijderden zich.

    "Maar den bootsman heb ik bij het gevecht op het dek noodig," hervatte de Kapitein, "en daar het zich laat aanzien, dat het er warm langs zal gaan, zoo zullen er wel veel gekwetsten vallen en zal de barbier wel hulp noodig hebben. Wie van de Heeren meent nu, dat hij beter beneden helpen kan? Het verplegen van gewonden zonder armen of beenen is eigenlijk het werk niet van Janmaat. Die is er te hardhandig voor!"

    Het heertje met het kippenvel trad vooruit en zeide: "Ik, Kapitein! Als student heb ik ook wel enkele lessen in het verbandleggen bijgewoond, en ik vertrouw dat ik, als het er op aankwam, ook een arm of been zou kunnen zetten. En akelig bij het zien van bloed word ik ook al niet. Ik zag, toen ik nog op de armen van de kindermeid zat, zelfs heel graag varkens slachten, zoodat die meid dikwijls tegen hare kameraad zeide: "De jongeheer wordt nog een beroemd held. Dat zal je zien." Intusschen heb ik veel te veel tijd noodig gehad om te studeeren, zoodat ik nooit vecht, maar in mijn woordenboek staat het woordje =bang= niet!"

    "Welnu, ga dan naar beneden en stel u onder de bevelen van den barbier," sprak de Kapitein bijna lachend.

    De jonge held, gevolgd door nog een tiental van zijn slag, ging naar het ruim om daar te wachten op de arme gekwetsten.

    "Nog meer mannen, die een verband kunnen leggen soms?" vroeg de Kapitein met een fijn lachje, en toen er niemand zich meer voor die betrekking aanbood, begon de Kapitein alles gereed te maken om den vijand af te wachten. De kanonnen werden gesteld, kruitvaatjes en kogels werden op het dek gebracht, wapenen werden uitgedeeld.

    De Portugees kwam steeds nader, doch bleef op eerbiedigen afstand.

    Blijkbaar vertrouwde hij de zaak niet en zag wel dat de "Het Huys ter Horst" geen kwâjongen was, die men om boodschappen uitgestuurd had.

    "Hij schijnt te dralen, mannen," sprak de Kapitein. "Laten wij nu de stoute schoenen aantrekken en het eerste schot lossen. Wie brutaal is, krijgt de halve wereld!"

    Men vond dien raad goed. Eén der stukken werd gelost en we zagen den fokkemast van den Portugees al heel raar doen. Het was duidelijk, dat we dien getroffen hadden.

    De Portugees gaf van zijn' kant geen krimp en schoot vier stukken achter elkander af, doch zonder ons te raken.

    "Hoezee! Hoezee!" juichten wij, en alsof we de overwinning al behaald hadden, zoo brandden wij het tweede stuk los. Ook dat was raak en sloeg een stuk van zijn bakboord weg.

    Opeens evenwel kwam "Held Kippenvel" op het dek stormen; maar pas was hij er op, of hij struikelde over eene vreeselijk lange sabel, die hem bijna voor den buik hing.

    "Wat nu?" vroeg de Kapitein.

    Onze held krabbelde, doch met heel veel moeite, op, en stamelde: "Hoe--hoe--hoe--veel...."

    "Hoeveel dappere helden?" vroeg de Kapitein lachend.

    "Hoe--hoeveel--doo--dooden en ge--gekwetsten?" klonk het met eene benauwde stem.

    Wij proestten van het lachen toen de man daar met zijn gezicht, zoo wit als een beddelaken, en met knikkende knieën het antwoord stond af te wachten.

    "Gij hebt zeker de koorts, Mijnheer," zeide de Kapitein. "Ik zou u aanraden naar de kooi te gaan!"

    "Ja, ja, u heeft gelijk! Ik heb de koorts! De koorts! Ik zal uw' raad volgen. De koude koorts, die met beven en klappertanden begint!"

    De held sukkelde nu naar beneden en kroop gekleed en al, ja, zonder zijne sleepsabel af te leggen, diep onder het dek.

    Inmiddels was de avond geheel gevallen en verloren we in het donker den Portugees uit het gezicht. Wij bleven evenwel goede wacht houden, doch toen de dag aanbrak was er van den vijand niets meer te zien. Hij durfde het katje zeker niet aan.

    Voor dit oogenblik waren we aan den dans ontsnapt, doch de Kapitein bromde tot den Eersten Stuurman: "Het was ons geluk, dat de vijand een groote lafaard was, want als hij het gewaagd had ons aan te vallen, dan hadden we het stellig moeten verliezen. Zag je wel, welk een vlug zeiler hij was? Maar, het is voorbij en laten we maar niet klagen over hetgeen achter den rug is, en hopen dat we ook nooit anders dan zulke hazenharten voor den boeg krijgen. Laat nu alweer maar alles bergen, Stuur!"

    Met ijver werd aan dat bevel voldaan, want voor een koopvaardij-matroos zag het dek er al te rommelig uit om er pleizier in te hebben.

    VIERDE HOOFDSTUK.

    Opgedirkte waarheid.

    Zoodra het overal aanboord bekend was, dat de vijand ons verlaten had, kwam "Held Kippenvel", we noemden hem niet anders meer, gewapend en wel te voorschijn.

    [Illustratie]

    "Tot uwe bevelen, Kapitein!" zeide hij. "De koorts is over."

    Hij stampte met de sabel op het dek en deed alle mogelijke pogingen zijn kneveltje op te strijken, doch dat gelukte hem niet; want het was nog maar in aanbouw.

    Zij, die dat kereltje zoo hoorden spreken en zagen doen, barstten bijna van het lachen, doch de Kapitein hield zich leuk en verzocht hem beleefd, of hij wel zoo goed wilde zijn, gedurende een uur of drie de wacht te houden bij de vaten, die op het voorschip stonden.

    "Welzeker, welzeker! En het wachtwoord, Kapitein?"

    "Orang daging babi!"[9] zeide de Kapitein, die moeite had nu ook niet in den lach te schieten.

    Het heertje hield alles voor ernst en ging met uitgetrokken sabel en een dapper gezicht bij de vaatjes staan, en ieder, die in de nabijheid kwam, hield hij de sabel dwars voor het lijf en voegde hem toe: "Het wachtwoord!"

    "Orang daging babi!" zeiden we dan, doch daar de meesten er bij lachten, begreep hij ten laatste toch, dat hij daar voor gek stond, en zoodra de Kapitein in zijne nabijheid kwam vroeg hij: "Maar, Kapitein, is het niet gevaarlijk die kruitvaten daar maar te laten staan?"

    "Ik weet van geene kruitvaten. Welke vaten bedoelt ge?" vroeg de Kapitein met het onnoozelste gezicht.

    "Wel, deze, waarbij ik op wacht sta!"

    "Dat zijn geene vaten met kruit, Meneer! De vaten met kruit zijn al ...."

    "Wat is er dan in?"

    "Het zijn eenige vaten met ransig spek, die straks over boord moeten gesmeten worden!"

    "En waarom moest ik daar op wacht staan?"

    "Wel, Mijnheer, ik wist geene andere plaats voor u," sprak de Kapitein en liet den held den rug zien.

    Deze was woedend en toen wij een luid gelach lieten hooren, stak hij de vuist op en schreeuwde: "De Goeverneur-Generaal zal alles weten hoe het hier aanboord toegaat. Rekent er op! En berouwen zal het u allen, dat gij het gewaagd hebt mij als een' straatbengel te behandelen! Weet gij wel, Meneer de Kapitein, dat ik Juridisch Doctor ben?"

    "Juridisch doctor, Meneer? Is dat een baantje bij het eene of andere gilde?" vroeg de Kapitein. "Ik moet eerlijk zeggen, dat ik er nooit van gehoord heb."

    "Neen, neen, het is geen baantje! Het is een graad in de Rechten," luidde het antwoord.

    "O, maar een graad! Als het nu nog eens een been was, dan was het wat anders!"

    "Kapitein, u maakt mij woedend," schreeuwde het kereltje en kwam met dreigende houding nader terwijl hij heel fier de rechterhand op den greep der sabel sloeg.

    "Ga vlier en kamillen drinken, kerel!" zeide de Kapitein en liet het manneke staan.

    De held stampte, omdat éénmaal kinderachtig en tweetal flauw was, drie keeren ferm met zijne sabel op het dek, streek den knevel in aanbouw op en marcheerde naar zijne hut, waar hij, zonder zich ergens te laten zien, zich den heelen dag opsloot.

    Wij hadden, dat spreekt vanzelf, de grootste pret van de wereld en nauwelijks had één onzer eventjes het deuntje laten hooren:

    Drink vlier en kamillen,
    O mensch, je krijgt er heldenbloed van!
    Drink vlier en kamillen
    Zooveel maar als je kan!

    of bijna den heelen dag zongen we dat zoo luid mogelijk, en stellig zal hij het gehoord en van puren heldenmoed nog wel eens gestampt hebben.

    Maar met dat al waren wij door die ontmoeting met den Portugees een heel eind uit den koers geraakt, en het duurde niet lang of de wind ging geheel liggen.

    Het was brandend heet en wij hadden dorst om eene heele zee ledig te drinken.

    "Spaarzaam zijn met het water," klonk het bevel, en opdat niemand zich in stilte aan het water zou te goed doen, hield een der Officieren er bestendig de wacht bij; want de manschappen zelven waren niet te vertrouwen.

    Om de brandende zonnehitte te keeren maakten we zonne-tenten op het voorschip, waar we nu alweer ruimte hadden.

    Het baatte niet; de zon brandde er door heen.

    Wij gooiden om ons zelven te verfrisschen elkander putsen zeewater over het lijf.

    Wat baatte het? Het water was niet koud en wij werkten ons in het zweet.

    De zee was, zoo ver we zien konden, effen, en tot vervelens toe klotste het water tegen de wanden van het stilliggende schip, dat wel aan de zonnestralen gemeerd leek.

    Zoo ging de eene, zoo ging de andere dag voorbij.

    Wij keken en staarden in de verte of we niet een enkel wolkje zagen aankomen.

    Te vergeefs! De lucht bleef helder en scheen van gloeiend metaal te zijn.

    Aan den morgen van den zestienden dag stonden we bij de watervaten om de eerste van onze drie portie's water te ontvangen. Sedert drie dagen waren we op dat rantsoen gesteld.

    De bottelier moest aan een nieuw vat beginnen; maar nauwelijks was het open of....

    "Bah!" riep hij en sprong achteruit. "Dat water is bedorven! Wat een stank!"

    Hij opende het tweede vat, en alweer hetzelfde.

    Wij stonden er sprakeloos bij.

    "Nu nog het derde vat, mannen! Dat is het laatste!" zei hij. "We willen hopen, dat dit nog goed is!"

    Hij sloeg het open, en alsof er iets heel bijzonders zou te zien zijn, schaarden wij er ons omheen, maar -- onze neuzen vertelden al heel gauw, dat ook dit derde of laatste vat bedorven was.

    Daar stonden we nu zonder ander dan bedorven water.

    Wel proefden er sommigen van; maar met walging spuwden ze het weer uit.

    En hooger steeg de zon en feller werd de hitte.

    "De scheepsbarbier heeft daar zoo even gelukkig in zijn medicamenten-boek een uitmuntend middel gevonden om bedorven water zoo smakelijk en frisch als versch te maken," werd er verteld en weldra hoopte de heele bemanning, dat die proef gelukken mocht.

    Daar kwam hij aan met een' ijzeren aschlepel vol glimmende houtskolen.

    Hij wierp die in het water, en vol ongeduld wachtten wij de uitkomst van zijne proef af.

    Tegen den middag zouden we te weten kunnen komen of het middel zoo uitstekend was, als in het medicamenten-boek verteld werd.

    Hoe we naar den middag verlangden!

    En toen die gekomen was....

    "Het heeft niet geholpen, mannen," sprak de bottelier. "Het water is en blijft bedorven! De toekomst ziet er donker voor ons allen uit, vrienden! Ik vrees het ergste! God moge den armen zeeman genadig zijn!"

    "Beter slecht water dan van dorst sterven," riep een der matrozen en naar het vat loopend begon hij daar te drinken, alsof er geen verzadigen aan zijn' dorst was.

    Zijn voorbeeld werkte bijna op al het volk aanstekelijk. Men verdrong tierend en razend, elkander aan de vaten, ja, menige vuistslag werd gegeven en ontvangen voor één' dronk slecht water.

    "Houdt op! Houdt op, mannen! Gij drinkt de pest in uw lijf!" schreeuwde de Kapitein, die uit zijne hut kwam aanloopen. "Houdt op, zeg ik! Zijt gij dan allen bezetenen geworden?"

    "Pest of geene pest! We willen drinken, en we zullen drinken!" schreeuwde één uit den hoop.

    "Mannen, dorst lijden, zooals we nu doen is vreeselijk, ik erken het," sprak de Kapitein. "Maar dàt water, gelooft me, het is nog erger dan vergif. Ik verbied het u te drinken."

    "Jij kunt gemakkelijk verbieden, als je den buik vol wijn of bier hebt!

    Ik stoor mij aan geene pest en aan geen' Kapitein! Drinken zal ik!" brulde een matroos, die wel krankzinnig van dorstwoede scheen, want hij was mogelijk wel de beste van heel de bemanning, altijd beleefd, altijd bij de hand, steeds opgeruimd en steeds bij de zaak, dag of nacht, weer of geen weer. En nu zóó! Wij stonden als van verbazing geslagen toen we hem dat hoorden schreeuwen. Het was niet meer of minder dan verzet tegen het wettige gezag. Het was oproer maken. Hij voegde de daad bij het woord, schepte eene blikken maat vol van dat water en bracht ze aan den mond.

    Pats, daar vloog die maat de hoogte in. De Kapitein sloeg ze hem uit de handen.

    "Drinken! Drinken zal ik!" klonk op akeligen toon de stem van den ongelukkige.

    "Stuurman, neem dien man gevangen!" beval de Kapitein. "Hij maakt oproer! Slaat hem in de boeien!"

    "Dat nooit!" riep thans de arme kerel, die door dorst het verstand scheen verloren te hebben. "Drinken zal ik! Ik lust dat vatwater niet!

    Toch zal ik drinken! Drinken! Drinken, de zee leeg! Ha, heerlijk!

    Heerlijk! De heele zee leeg!"

    Eensklaps wrong hij zich uit de handen van hen, die hem vasthielden en sprong in zee.

    Wij allen liepen naar de verschansing om hem tegen te houden, maar hij was ons te vlug af en overboord eer iemand hem bij de kleeren kon grijpen. Wij tuurden in de zee, en....

    "Help, help!" klonk eene stem uit de diepte.

    De man kwam boven en zwom eenige slagen verwoed voort. Wilde hij zich nu zwemmend bovenhouden tot we eene boot neergelaten hadden om hem te redden, of had hij thans een ander plan? Was het alleen maar eene bedreiging geweest en was hij zulk een goed zwemmer, dat hij wel wist, dat hij toch niet verdrinken zou?

    Of....

    "Hu," schreeuwde een matroos. "Ik zie wat, mannen, en dat zag de arme kerel daar beneden ook!"

    Zoodra hij dit gezegd had, kwam het water in eene heftige beweging en een monsterachtig groote haai verhief zich boven de oppervlakte.

    "Help! Help!" klonk het nog eenmaal.

    Van schrik deden we de oogen even toe en ze weer openend, zagen we de staartvin van den haai in de diepte verdwijnen en -- alles was weer stil.

    Dat was een vreeselijk oogenblik geweest!

    Vol ontzetting keken we elkander aan!

    Heere, Heere, wat zou ons lot zijn?

    Als we hier toch eens altijd moesten blijven liggen! Er is immers eene plek op zee waar men nooit vandaan komt, zooals een oude zeemansvertelling luidt? Eene plek waar het schip niet meer voortdrijft, maar blijft liggen, alsof het tusschen schoren op de helling staat? Eene plek waar het groene zeemos aan den buitenkant der schuit wast en aan de arme varensmannen een groen graf geeft, alsof ze aan den wal begraven waren. Daar wonen booze geesten, die het schip bij de kiel grijpen en het voortgaan beletten ....!"

    "Die plek is nergens op zee te vinden, Ouwe Joost," sprak Henri Quatre. "Het is niets anders dan eene fabel!"

    "De een gelooft het en de ander niet! Dat gaat met alle vertellingen zoo! En nu mag je het hoofd bedenkelijk schudden of er mee knikken, ik zeg je: ik geloof het wel, bootsman!" antwoordde Ouwe Joost en zette zijn somber en droevig verhaal aldus voort.

    "Toen die arme kerel dan voor onze oogen door een' haai verslonden was, keerden we ons van die akelige plek af, en, onverschillig voor alles, slenterden we op het dek, zonder een woord met elkander te spreken, op en neer, of we lieten ons neervallen op een plekje waar de zon niet scheen en nog een soort van koeltje te voelen was.

    De kok schafte het eten op; maar we raakten het niet aan.

    "Zwarte Jan" heeft verteld, dat hij nog één middel weet, en een goed ook," hoorden we opeens fluisteren.

    "Zwarte Jan" was een matroos met wien niemand omging. Elkeen ontweek hem; want we geloofden, dat hij meester was in de zwarte konst en omgang met den booze had.

    En daar kwam "Zwarte Jan."

    Hij nam een rood lapje, legde dat op het deksel van een der vaten, trok er met krijt drie kringen om, mompelde eenige woorden en -- het water bleef zooals het was.

    "Duivelskunsten," riep Antwerper-Hein, die Roomsch was. "Duivelskunsten! Dit moet helpen!"

    Hij maakte het teeken des kruises over het vat.

    Het hielp niet; het water bleef bedorven.

    "Bidden! Bidden!" riep een ander, wierp zich op de knieën en smeekte God om uitkomst.

    Maar het water bleef onbruikbaar.

    "Ik krijg de koorts," zeide er een, en hoe ondragelijk heet het ook was, de man liep te klappertanden van koude.

    Kort daarop volgde een ander, die ook de koorts kreeg.

    Na dien tweeden kwamen een derde, een vierde, een vijfde, een zesde! En het was zulk eene vreemde koorts!

    "De pest," mompelde men.

    De sterksten onzer werden aangetast en waren soms binnen dertig of veertig uren al bezweken. En te midden van onze ziekte liepen we, als woedenden, over het dek. Eenigen sprongen in het ijlen der koorts overboord.

    De scheepsbarbier bezweek; de Eerste Stuurman volgde en daarna het arme heertje, dat den Kapitein en heel de bemanning bij den Gouverneur-Generaal zou aanklagen, omdat men hem zoo beleedigd had.

    Alleen "Zwarte Jan" liep onverschillig tusschen al de zieken rond en belas enkelen van ons, die er den moed toe hadden om het te laten doen.

    Ik geloof anders niet, dat het veel helpt; ik liet me ook belezen en werd beter, maar zes anderen stierven nog denzelfden dag."

    "De koorts belezen, nooit van gehoord," bromde de Opper-koopman. "Wat is dat nu weer?"

    "Met uw verlof, sinjeur, u heeft van zooveel nog niet gehoord. Ik zal u zeggen, wat "Zwarte Jan" deed. Hij kwam bij me staan, streek zijne handen over heel mijn lichaam, deed toen, alsof hij wat overboord gooide en zeide:

    "Olde marolde!
    Ik heb de kolde!
    Ik hebbe ze noe,
    Ik geve ze oe.
    Ik bind ze hier neer,
    Ik krijg ze niet weer."

    "Wat eene gekheid toch! Dat is God verzoeken!" riep Hoepel. "Niets anders! Het verdient ravallen en kielhalen!"

    "Het kan zijn, Hoepel, maar ik genas toch! En nu wil ik wel aannemen, dat ik genezen zou zijn ook, al had ik mij niet laten belezen, zooals met den bottelier het geval was geweest, ik zie toch niet in, dat het zoo strafbaar zou zijn. Wij zaten in benauwdheid, en je weet: eene kat, die in de benauwdheid zit, doet vreemde sprongen. Eindelijk toen er meer dan vijftig aan die akelige ziekte gestorven waren, kwam er beterschap.

    Slechts acht waren geheel vrij gebleven en de overigen waren zoogenaamd hersteld. Maar hoe kon iemand geheel beter worden zonder drinken? We waggelden langs het dek, als beschonken mannen.

    En de zon bleef branden; de lucht onbewolkt; het schip stil, onbewegelijk stil, vier weken lang.

    Onze toestand was akelig; wij dronken zelfs zeewater en, als rantsoen, één mutsje bier per dag. De wijn was voor de zieken, of voor de zwakken, die ziek geweest waren en toch maar niet op krachten konden komen.

    Daar ging "Zwarte Jan" naar den Kapitein en vroeg of het hem vergund was den wind te fluiten.

    De Kapitein lachte ongeloovig en zeide: "Ga je gang, meester der zwarte konst!"

    De matroos ging nu op den boegspriet zitten en begon op eene zonderlinge manier te fluiten.[10]

    Brrr, te midden van die stilte klonk het akelig.

    De zon ging onder; het werd donker en -- alsof hij nooit gebrek aan adem krijgen kon, ging de man voort met fluiten. We rilden en keken angstig rond of we den booze niet zagen. Geen onzer durfde, ronduit gezegd, naar kooi gaan.

    Eindelijk tegen middernacht hield hij op en kwam naar den Kapitein, die moedeloos tegen de deur van zijne hut leunde.

    "Kapitein!" zeide hij, "laat alle zeilen bergen. De storm-fok is meer dan voldoende! De wind komt!"

    Onwillekeurig volgde de Kapitein het bevel op van den vreemden man, die zich weer naar den boegspriet begaf en zijn akelig gefluit opnieuw liet klinken.

    Het weerlichtte in het Zuiden en kort daarop in het Noorden. Met ontzettende snelheid naderde een onweder. Er kwam beweging in de zee, en het was of het schip door eene onzichtbare reuzenkracht eenigszins in de hoogte geheven werd en zuchtte.

    Maar wind? Neen! Het bleef kalm, vreeselijk kalm!

    "Hoor, hoor, wat is dat?" vroeg een man, die naast me stond. "Wat een vreemd geluid is dat!"

    We hoorden beiden een gedruisch.

    Het fluiten hield op en werd vervangen door een lied, waarvan ik de woorden nooit vergeten zal. Het luidde:

    Wind, wind!
    Kom gezwind!
    Kom, orkaan,
    Vliegend aan.
    De heksen vieren feesten
    Te midden der tempeesten!
    Rommel, rommel, rommel, donder,
    'T moet er op of 't moet er onder!
    Daar komt hij!
    Hoor, hoor, hoe bromt hij!
    Hoe gromt hij!
    Op, op!
    Hals over kop
    In vreeselijke vlucht,
    Als een pijl in de lucht!
    Wind, wind!
    Kom gezwind!
    Ha, de orkaan
    Komt aan!
    Ha -- ha!

    Wij rilden en beefden van angst! Hu, wie kon er nu zingen? Zingen te midden van die akelige duisternis!

    Neen, zingen niet meer! Hij floot alweer!

    Opeens flikkerde een vreeselijke bliksemstraal door het donkere zwerk en een ratelende slag volgde.

    De storm schoot door de spleten der wolken en -- voort, voort ging het, eerst kalm, maar daarna sneller, steeds sneller.

    De regen plaste neer en te midden van die ontzettende verschijnselen der natuur kropen we op onzen buik langs het dek om het regenwater op te likken.

    Het waren geene druppels, die vielen, het waren stralen! Wij dronken ons zad en kropen toen naar masten en touwen om ons vast te houden. Het onweder was ontzettend en de storm nam in kracht toe! Ons schip draaide soms in het rond als een tol, om dan weer met woeste vaart vooruit te schieten langs de golven van den fel bewogen Oceaan.

    "Zwarte Jan" bleef fluiten; maar te midden van die vreeselijke geluiden hoorden we er niet veel van.

    En donker als het was, men kon op enkele oogenblikken letterlijk geene hand voor de oogen zien!

    De zon scheen ons te vergeten, of was het nog geen morgen?

    O, al lang, al heel lang!

    En waar waren we nu?

    Gelukkig, het werd wat helderder! Er brak een straaltje daglicht door de dichte wolken; maar nauwelijks hadden wij het gezien, of weg was het.

    En voort, zonder ophouden, altijd maar voort, vlogen we met gezwichte fok langs de geweldige golven!

    Was dat nu dat luie schip, die nare achterblijver?

    Op, op!
    Hals over kop!
    In vreeselijke vlucht,
    Als een pijl door de lucht!
    Voort, voort, voort!
    Ongestoord,
    Al maar voort!
    Naar het Zuid, naar het Noord,
    Naar het Oost, naar het West!
    Naar de Pool op het lest!
    Ha -- ha!"

    Zoo zong "Zwarte Jan" op den boegspriet, waar hij zich aan de touwen vasthield om niet in zee gesmeten te worden.

    Eindelijk scheen hij genoeg gezongen en gefloten te hebben. Met heel veel inspanning kwam hij weer op het dek en bij mij staan. De man zag er vreeselijk ontdaan uit.

    "Dat zet nog eens aarde aan den dijk, ouwe jongen," schreeuwde hij mij toe.

    Ik keek hem even aan, doch gaf geen antwoord, want ik was werkelijk bang voor dien zonderling en had hem wel willen ontloopen, als ik maar geweten had waarheen.

    Toch scheen het grootste gevaar voorbij te zijn; want de storm bleef uit één' hoek waaien, zoodat het schip één koers ging en we niet meer zoo naar alle kanten rondgeslagen werden. Dat bracht ons wat tot bedaren, en gaandeweg kwamen wij er toe, een en ander met overleg te doen.

    De watervaten, die we niet vastgesjord hadden, waren over het dek gesmeten en ledig geloopen. Zoo goed en kwaad, als we konden zetten wij er twee overeind en sjorden ze aan den mast. Toen de storm wat ging liggen, gelukte het ons een zeil zóó gespannen te krijgen, dat het een soort van dak vormde, en het water, dat er afliep, wisten we in de vaten op te vangen. In een oogenblik waren beide vaten vol, en we waren gelukkig in het vooruitzicht, althans in de eerste dagen versch water te hebben.

    Onder al die bedrijven door kwam de een na den ander er ook toe een stuk beschuit met spek te gebruiken, en eindelijk, volle zes etmalen, nadat de storm begonnen was, konden we des namiddags waarnemingen doen omtrent de lengte en breedte waarop we ons bevonden.

    Zelden of nooit misschien was een schip zoo uit den koers geslagen als wij, en toen we eindelijk Kaap de Goede Hoop aandeden, vernamen we daar, dat de andere schepen reeds meer dan acht weken geleden vertrokken waren. Men had het er voor gehouden, dat we met man en muis vergaan waren.

    En dat is nu een stukje geschiedenis van mijne vierde reize naar de Oost. Het is te hopen, dat de "Leerdam" beter over de Linie komt dan de "Het Huys ter Horst."

    "Maar hoe is het toch afgeloopen met "Zwarten Jan?" vroeg Dirk, die aandachtig had staan luisteren.

    "Ja, jongen, droevig genoeg. Toen alles na de windstilte en den storm weer tot orde gekomen was, begon de man heel vreemd te doen. Het was, alsof hij maalde, en eindelijk liep hij als een wezenlooze over het dek.

    Hij voerde niemendal uit. Hij at bijna niets en dronk heel weinig. Tegen niemand sprak hij, en als hij maar den een of ander op hem zag afkomen, maakte hij zich uit de voeten. Zijne krachten namen zichtbaar af en één der Heeren, die wij aanboord hadden, en die naar de Oost ging om daar zijn geluk als Medicijnmeester te zoeken, verklaarde dat de man aan de zenuwen leed en het niet lang meer zou maken. Dat kwam zoo uit ook. Wij dachten, dat hij zich met lijf en ziel aan den booze verkocht had, doch toen hij, drie dagen vóór dat we aan de Kaap aankwamen, des morgens dood in zijne hangmat lag, vonden we op zijne borst een boekje met Christelijke gebeden.

    Daaruit bleek het duidelijk, dat de booze geen vat op hem gehad had, en dat de arme man zich maar verbeeld had, dat hij de zwarte konst verstond."

    Onder het spreken der laatste woorden was Ouwe Joost opgestaan en met een: "Maar de jaren blijven den zeeman niet in den pijjakker zitten. Ik ga mijn matje in! Wel te rusten," verdween hij in het matrozen-logies.

    Enkelen der anderen volgden zijn voorbeeld, doch verreweg de meesten bleven op het dek en trachtten daar den slaap te vatten, hetgeen hun eindelijk ook gelukte.

    Dirk en Garrit, die beiden de hondenwacht hadden, stonden zwijgend bij elkander, doch toen ze zoo eene poos gestaan hadden, vatte Garrit de hand zijns broeders en zeî: "De Ouwe Joost heeft me bang gemaakt. Wat begon zijn verhaal prettig en wat eindigde het treurig! O, Dirk, als wij, eer wij de Linie passeeren, ook eens zulke vreeselijke dagen moeten doorbrengen als de "Het Huys ter Horst," wat dan?"

    "Moeder zou zeggen: "Wij zijn in de hand des Heeren," Garrit! Laten we daarom getroost zijn en hopen, dat de "Leerdam" met de heele bemanning behouden te Batavia zal aankomen. Je moet je niet zoo ongerust maken!"

    "Je hebt mooi spreken, Dirk! Maar je bent zelf toch ook niet gerust. Dat zag ik wel toen je aan Ouwe Joost vroeg hoe het met dien regenfluiter afgeloopen was."

    "Geen wonder ook. Al die oude varensgezellen kunnen wat mooi vertellen, maar geen van allen zooals Ouwe Joost dat kan, vooral niet, zooals hij het nu deed. Ze moesten allemaal luisteren, of ze wilden of niet!"

    "Ja, Ouwe Joost was in zijne kracht!"

    "Dat was hij zeker, maar nu we hem niet meer hooren en zien, nu hebben we tijd om over zijne vertellingen na te denken, en hoe meer we dat doen, hoe meer we er achter komen zullen, dat een ander met dezelfde vertelling ons niet zoo akelig zou gemaakt hebben. Als de "IJzeren Neptunus" ze verteld had, dan ...."

    "Dan waren we er mogelijk bij in slaap gevallen."

    "Dat geloof ik ook; maar hoe zou dat gekomen zijn? Het was dan toch dezelfde geschiedenis!"

    "Weet ik het?"

    "Dan zal ik het zeggen: Ouwe Joost maakt zijne vertellingen mooi, door ze, door ze, ik zal maar zeggen, door ze met allerlei kleursel op te dirken. Dat zou IJzeren Neptunus niet gedaan hebben."

    "Ouwe Joost heeft ons toch geene leugens wijs gemaakt?"

    "Dat niet, wel wat anders."

    "Wat dan?"

    "Het was opgedirkte waarheid, dat was het!"

    VOETNOTEN.

    [9] =Orang= = =mensch=; =daging= = =vleesch=; =babi= = =spek= of =varken=--dus zooveel als =spekmensch=.

    [10] Over het algemeen zijn de zeelieden nog al bijgeloovig, en vooral in vroegeren tijd waren zij het nog veel meer dan tegenwoordig. Dat men door gefluit den wind lokken kon, werd algemeen geloofd. Later zullen u nog meer staaltjes van bijgeloof medegedeeld worden, doch ik vertrouw, dat ge zoo verstandig zult zijn, er geen geloof aan te hechten.

    VIJFDE HOOFDSTUK.

    Een groot man.

    "Kapitein," sprak twee dagen later de bottelier, "het water in de leggers[11] is geheel bedorven."

    "Kan ik dat helpen, man?"

    "Neen, Kapitein! Maar ik wilde u nu vragen wat het volk dan drinken zal?

    Alleman heeft dorst."

    "Wel, natuurlijk van dat water!"

    "Ze lusten het niet, Kapitein!"

    "Dan laten ze het maar staan. Wie niet lust is dood! Had je nóg wat?"

    "Ja, Kapitein!"

    "Nu, gauw dan wat! Ik heb geen' tijd om naar allerlei beuzelarijen en onzinnige vragen te luisteren."

    "Het volk wordt oproerig, Kapitein! Ze zeggen, dat als ze achter[12] volop wijn en bier drinken, zij niet verkiezen de pest te drinken aan bedorven water uit de leggers."

    "De pest? Wie heeft die zotteklap uitgekraamd? De bootsman zeker? Hij is er precies de man toe."

    "Neen, Kapitein! Ouwe Joost heeft onlangs verteld, dat ...."

    "Dat hij een babbelaar is, die niet weet, wat hij zegt. Hij babbelt den grooten mast nog onderstboven. Ik vaar toch ook niet als jonge brasem uit, zou ik denken, en ik heb er nog nooit van gehoord."

    "Met uw verlof, Kapitein," sprak thans de Eerste Stuurman. "Ik heb er wel van gehoord, en ik kan u verzekeren, dat het water, zooals het nu is, onmogelijk kan gedronken worden. Het is geen kost, men walgt, als men het maar ruikt en .... Maar wat zullen we nu weten? Wat voeren ze nu toch in vredesnaam met het water uit?"

    Nadat hij deze laatste woorden had uitgesproken, begaf hij zich met den bottelier naar de plaats waar men bezig was een' legger ledig te maken in allerlei vaten en bakken. Met lepels roerde men het dan duchtig om en liet het uit den vollen lepel van eene zekere hoogte weer in de bakken en vaten vallen. Dit hielp zeker om den stank minder te maken, wel wat, doch niet genoeg. Het was op raad van Dolf de Boef, dat de kok, geholpen door enkele matrozen, hiermede begonnen was, en nadat men meer dan een half uur het water telkens overgegoten had, proefde de kok er eens van en zeide "De stank is minder, maar de smaak nog even ellendig!"

    "We hebben nog niet alles gedaan, wat we kunnen," zeide Dolf. "Hebt ge ook ijzeren of looden buizen aanboord?"

    "Neen," zeide de timmerman. "Wij hebben wel rollen lood waarvan desnoods buizen gemaakt kunnen worden."

    "We moeten ons weten te behelpen," hernam Dolf. "Ik heb wel eens gehoord, dat bedorven water beter wordt, als het door ijzeren of looden pijpen, waarin gaatjes zijn, loopt. Als we nu eene lange reep lood nemen en die vouwen tot eene goot, dan kunnen wij er wel gaatjes in slaan, zoodat het water er door druppelen kan."

    "Zeg eens even: kan jij water in eene vergiettest dragen? Het loopt immers door de gaatjes over land weg? Dat zal met die looden pijp of goot immers ook gebeuren?"

    "In zee, wilt ge zeggen," zeide Dolf tot den timmerman die hem in de rede gevallen was. "Dat zou waar zijn, als men onder die looden goot met gaatjes geene tweede zonder gaatjes hield. In die onderste kan het opgevangen en in schoone vaten gebracht worden."

    "Met een dood kalf is het goed sollen," liet de Eerste Stuurman zich hooren. "Maar nu heb ik ook nog een voorstel, en dat is dat we dien ledigen legger met zeewater en potasch eerst eens terdege schoonmaken.

    Het bederf zit in het hout ook en is er niet zoo gauw uit."

    Aan een en ander werd gevolg gegeven, en daar niemand der manschappen aanboord iets te doen had, omdat het schip zich bijna niet voortbewoog, zoo begon iedereen te werken aan de waterverversching.

    Met veel moeite werd het toestel tot stand gebracht en de proef begon.

    Men ving het doorgedruppelde water uit de onderste goot op, alsof het levens-elixer was.

    Verscheidene ledige leggers waren schoongemaakt en men liet het water maar telkens van het eene vat in het andere loopen. Het was eene algemeene bezigheid.

    Eindelijk werd er van geproefd en, waarlijk, het had wel niet veel, maar toch wàt geholpen.

    "Nu weet ik nóg wat!" riep Dolf eensklaps uit, "en dat kan ook helpen. We nemen een ledig vat en maken in den bodem kleine gaatjes. Op dien bodem legt men dan een stuk linnen en op dat linnen doen we schoon zand, waardoor fijne houtskool geroerd is. We moeten alles probeeren!"

    "Maar dan sijpelt het water door de gaatjes van den bodem weer op het dek," meende de timmerman.

    "Kunnen we dan dat zuiveringsvat niet boven een' ledigen legger zetten?" vroeg Dolf.

    "Je bent vindingrijk, Dolf!" zeide de bootsman vriendelijk.

    "Nu, ik heb op de hoogeschool niet al mijn' tijd verboemeld, zoo min als jij!" hernam Dolf.

    Weldra was men in de weer om ook nog deze proef te beginnen, hoewel velen ongeloovig de schouders ophaalden.

    "Ze krijgen er de pest toch niet uit," bromde Ouwe Joost.

    Reeds begon de avond te vallen eer men den toestel in orde had. Het volk had dien dag zijn maal gedaan met beschuit en een weinig bier, dat de Opperkoopman uit zijn' eigen voorraad uitgedeeld had. De Kapitein, wiens geweten zeker begon te spreken, liet zich zoo weinig mogelijk zien.

    Nieuwsgierig hoe het zou afloopen bleven de meesten van het volk op het dek en keken naar de vaten met een paar oogen, alsof hunne Grootmoeders er kousen in zaten te breiden, en zóó voor den dag komen zouden.

    Het was beneden in het matrozen-logies of in het ruim ook haast niet om uit te houden van de vreeselijke en afmattende warmte en het groote gebrek aan versche lucht.

    Wel werd de vloer dikwijls opgedweild met zeewater en azijn, maar de vunzige lucht liet zich niet zoo gemakkelijk verdrijven. Daar is een koeltje voor noodig, die ze wegblaast, ver zee in. Daarom werd alles tegen elkander over opengezet om tocht door te laten; maar bij de groote windstilte hielp dat zooveel als niemendal. Velen van het volk begonnen bovendien last te krijgen van koortsen en allerlei andere ongesteldheden, die een gevolg waren van het ledigloopen en niets doen, maar vooral van de warmte en het slechte drinken.

    Een spreekwoord zegt: Ledigheid is des duivels oorkussen.

    Zoo de Kapitein daaraan wat meer gedacht had, zoo hij voor het volk wel werk gezocht hebben.

    Maar de Kapitein, die anders wakker genoeg was, had de bokkepruik op, en als er één was, die wist waarom, dan was het wel onze IJzeren Neptunus, de Eerste Stuurman.

    "Wat hapert er toch aan den Ouwe, Stuurman?" vroeg eenigen tijd later de bootsman, die met zijn vriend Dolf bij den grooten mast stond te praten over oude gebeurtenissen.

    "Laten we eerst vragen, Willem," zei Dolf, "wat er onzen IJzeren Neptunus in den weg zit. Terwijl we hier staan, is hij ons al een keer of wat voorbij geloopen met de vingers in den mond, of liever met den nagel tusschen de tanden."

    De Stuurman bleef stil staan en zeide somber en half zuchtend: "Och, ik liep zoo maar wat te denken. Een mensch moet toch iets verzinnen om zichzelven niet ziek van verveling te maken. Dat zal jelui toch ook wel eens overkomen niet?"

    "Zeker," zeide Dolf, "uit gebrek aan andere stof praatten Willem en ik al over ons vroeger studenten-leven. Maar zeg, liep je soms te denken over het mislukken van mijne waterverversching-proef?"

    "Neen, ik dacht aan heel wat anders. Maar is de laatste proef dan ook niet geheel gelukt?"

    "Dat zal nog moeten blijken, Stuurman! Maar ik vrees er wel voor. Ouwe Joost is zoo gek niet, als zijne muts wel staat, en die heeft gezegd: "Ze krijgen er de pest toch niet uit." En ik geloof het met hem. Om de waarheid te zeggen: het water was al veel te ver weg."

    "Nu, raar water heb ik wel eens meer gedronken," zeide de Stuurman, "maar zulk water nooit. Ik geloof eigenlijk dat de vaten niet goed schoon gemaakt waren toen men het water er in deed."

    "Of gevuld met dat ongelukkige Maaswater," sprak Henri Quatre. "Neen, dan hebben wij op onze hooge gronden in het Geldersche ander water. Als men het daar uit den grond pompt, dan kraalt het als bier in een glas."

    "Het is geen Maaswater, maar zuiver bronwater geweest, dat er in kwam, dat weet je ook wel. We namen op Madeira water in."

    "Je hebt gelijk," begon nu Dolf, "maar nu we toch zoo bij elkander staan, moesten we eens even over het water zwijgen. Al dat praten er over maakt den dorst maar erger. Zeg ons liever maar eens waarover je toch zoo dacht!"

    "Och, dat kan ik moeielijk zeggen, mannen! Als kind speelde ik dikwijls met gekleurd zand, dat ik door een' trechter liet loopen. In het eerst kon ik zeggen, als het er uitliep: Zwart zand, wit zand, rood zand, groen zand, rood zand, maar op het laatst liepen de kleuren door mekaêr en kon men ze niet meer onderscheiden. Zoo gaat het met de gedachten van een' zeeman, die zich loopt vervelen ook. In het begin houdt men alles netjes bij elkaêr, maar het duurt niet lang of al die mooi uit mekaêr gehouden gedachten, doen als de droge blâren op den hoek van eene straat, als het waait. Alleen een baas van een blad kan men dan nog onderscheiden."

    Henri Quatre ging nu vertrouwelijk naast hem staan, legde hem eene hand op den schouder, en zeide: "Precies, Stuur, precies! Bij u dwarrelen die gedachten nu ook als die droge blâren, maar .... dat groote blad, dat er bij is, houd je in het gezicht. En wil ik je nu eens vertellen, wat er op dat groote blad geschreven staat?"

    "Wel, Sinjeur de goochelaar, vertel me dat even, als je kunt," zeide de Stuurman met een lachje, dat hem niet van harte afging.

    Henri Quatre boog zich dichter tot zijn oor en fluisterde: "Op dat groote blad staat geschreven: "Wat moeten we aanvangen zonder drinkwater?" Kan ik goed gedachten lezen?"

    "Gebrekkig, man, gebrekkig!"

    "Stil maar, we zijn er nog niet. Op datzelfde blad staat met koeienkoppen van letters te lezen: "Waarom liet de Ouwe, tegen beter weten in, twee streken westelijker sturen?" Ben ik er nu, man?"

    "Dat is zoo, bootsman! Die hooghartige bui van ...."

    Hij zweeg op eenmaal.

    "Nu, waarom gaat ge niet voort?" vroeg Dolf.

    De Stuurman keek voorzichtig rond of er niemand was, die hem beluisteren kon en zeide toen: "Die hooghartige bui van den Kapitein zal ons duur te staan komen, vrees ik."

    "En de Ouwe ziet dat ook in, en vandaar de bokkepruik, die hij op heeft.

    Als een mensch wat verkeerds gedaan heeft, tracht hij altijd zichzelven zooveel mogelijk te verontschuldigen. Dan is hij knorrig op iedereen, omdat hij te trotsch is, knorrig op zichzelven te zijn! Is het niet zoo, Stuurman?"

    "Zoo is het, Dolf! En, als ik je nu de gulle waarheid zeggen moet, dan zit ik erg in angst."

    "Waarom, Stuurman? Enkel en alleen om het bedorven water?"

    "Neen! Het volk is ontevreden, en de nare manier van doen van den Kapitein maakt, dat er een oproerige geest komt. Ik heb mijne ooren en oogen niet in den zak zitten; ik hoor en zie meer dan me lief is, rekent er op. Het lijntje zal gauw genoeg breken."

    "Maar niet allen zijn oproerig. Er zijn er nog wel, die te vertrouwen zijn," meende Henri Quatre.

    "Bootsman, ik heb de vertelling gehoord van Joost en ik weet, dat hij niet gefabeld heeft, het is er toen zóó en niet anders toe gegaan. Maar als we in dien vreeselijken toestand moeten komen, wel, ik weet het zoo niet, maar ik geloof, dat ik dan voor mijzelven niet zou instaan."

    "Maar, Stuurman!?"

    "Het is zoo, bootsman! Zie, ik weet hoe we in dit perykel gekomen zijn.

    Jelui weet het en, weest ervan verzekerd, dat er onder het volk ook genoeg zijn, die het weten, en zij, die het weten, zullen, als pitje bij paaltje komt, wel zorgen dat allen op de hoogte zijn. En nu kan er op een schip veel gebeuren. De eene ramp na de andere kan bezoek komen brengen, als het volk den Ouwe vertrouwt, dan blijft alles toch goed gaan. Een flinke Ouwe is in die gevaarlijke oogenblikken en in die moeielijke uren en dagen de God van Janmaat. Naar hem ziet iedereen; naar hem luistert alles; op hem hopen en vertrouwen Stuurman en pluimgraaf, Opperkoopman en kajuits-wachter. Maar wee, wee, als men den Ouwe niet vertrouwt.

    Dan mag hij bevelen, zij dreigen; dan mag hij bidden, zij lachen hem uit; dan mag hij op zijne knieën smeeken hem gehoorzaam te zijn, ze trappen hem opzijde. Ik ga de toekomst donker in, mannen!"

    Dolf en Willem keken elkander aan, en alsof ze mekaêr in de ziel konden lezen, zoo zeiden ze, als uit één' mond: "IJzeren Neptunus, wees gij onze Kapitein! Word het op staanden voet eer het te laat is. Het volk zal u gehoorzamen, dat weet je wel. Jij, en jij hebt bij het volk meer vertrouwen in je pink, dan de Kapitein in zijn heele lichaam."

    "Mannen, mannen, wat zijt gij onvoorzichtig in uwe voorstellen! De wetten verbieden het mij te doen, al wilde ik."

    "Daar gaat wat boven de wet, Stuurman!"

    "Wat dan?"

    "Redding uit nood, Stuurman!" sprak de bootsman.

    Londenaar bedacht zich een oogenblik en zeide toen: "Neen, neen, nu zeker nog niet! Maar, wat anders! Gij kent het volk misschien beter dan ik, want ge gaat er meer rechtstreeks mede om. Wie zijn het minst genegen oproer te maken?"

    "Die zijn gauw opgenoemd, Stuurman! In de eerste plaats u niet en wij ook niet. Meester Troost der Armen is ook geen oproermaker en Hoepel denkt er niet aan. Dirk en Garrit, de zoogenaamde "Twee Vromen," en de timmerman zijn ook te vertrouwen!"

    "Dat zijn er acht! Ga verder!"

    "Er zijn er, naar ik berekenen kan, al zoo veel niet meer, Stuurman! De ontevredenheid is algemeen!"

    "Och kom! de kok, de bottelier en de Tweede Stuurman dan? Die zullen toch geen oproer maken?"

    "Zijn als de rest. Ze behooren tot dat slag van volk, dat in den Ouwe een' God ziet waarvoor hij knielt of een kwâjongen, dien hij ringelooren zal, al naarmate de Ouwe is. Begrepen?"

    Een oorverdoovend gelach liet zich op dat oogenblik op het voorschip hooren. De drie vrienden liepen er heen in de stille meening, dat die laatste proef met het zuiveren van het water goed gelukt was, en dat daardoor de aanleiding tot die luidruchtige vroolijkheid was ontstaan.

    Spoedig echter zag men dat het wat anders was.

    Tusschen vier verkleede matrozen, die zich het aangezicht met gebrande kurk ingewreven hadden om er als negers uit te zien en die vier baliemanden met kruiken en flesschen droegen, liep iemand, die zich zooveel mogelijk verkleed en veranderd had om op den Kapitein te gelijken. Hieraan zou men echter niet zoo gauw gezien hebben, wien de verkleede man voorstelde, maar de Kapitein had eenige dagen geleden met den linkervoet in een' spijker getrapt, en daar Troost der Armen nog niet veel baat gebracht had, zoo liep hij een weinig te trekkebeenen.

    Dit nu deed de verkleede ook, en daardoor wist iedereen, wie er bedoeld werd.

    "Het is de kok!" fluisterde Dolf zijn vriend in het oor.

    "Ja, en die anderen?"

    "Dat zie ik zoo gauw niet. Wacht, de konstabel is er bij!"

    "Ja, en -- en -- Hoepel! Hoepel werkelijk ook. Dat valt me dan vreeselijk tegen, want, zie je, het is heel wat anders dan een grapje, bedacht om de verveling te verdrijven."

    "Je hebt gelijk! En die andere twee gelijken wel wat op den Tweeden Stuurman en "Kreeft."

    Kreeft was een matroos, wiens bovenlijf naar de linkerzijde wat overhing. Daarom had hij ook van het andere zeevolk, dat altijd heel vindingrijk is in het geven van bijnamen, den naam van "Kreeft" gekregen.

    "Wat zijn die toch van plan?" vroeg IJzeren Neptunus. "Ik zie er een heel gevaarlijk spelletje in."

    "Dat zullen we zien en hooren," antwoordde Henri Quatre.

    De stoet hield eensklaps stil.

    "Au! Au! Verdraaide horlevoet, wat doe je me eene pijn! Ellendige spijker! Wie was de ezel, die hem heeft laten vallen en laten liggen?

    Hij moet gebritst, gekielhaald, ja, hij moet gehangen worden," riep hij, die voor Kapitein speelde en nu allerlei bewegingen maakte, alsof de wonde aan den voet hem veel pijn veroorzaakte.

    "Joris Kopstuk, Kapitein Pompernikkel!" luidde het antwoord van een der lachende matrozen.

    "Wie is die Joris Kopstuk?" klonk de vraag.

    "Ja, Kapitein Pompernikkel," hernam dezelfde spreker, "Joris Kopstuk is een bijnaam, dien we hem gegeven hebben. Zijn eigenlijke naam is Tweestrekenverkeerdwest!"

    "Wat? Hoor ik goed? Maar wat naam is dat? Zulk een naam is er in heel de Republiek der Vereenigde Nederlanden niet! Twee-streken-verkeerd-west!

    Zelfs de Boschjesmannen en Hottentotten hebben zulke malle namen niet!"

    "Hij is ook geen Boschjesman of Hottentot, Kapitein! Zijn Vader was een sausneger, een echte sausneger, van komaf. Hij liet zijn zoontje in den broek doen en bestelde hem aanboord van een schip der Compagnie. Daar bofte dat sausnegerszoontje zoo, dat hij Kapitein op eene mooie fluit werd."

    "Ik weet er niemendal van!"

    "Dan zal u het weten! En eens op een' keer wilde het ei wijzer zijn dan het hoen, en toen stuurde hij zijn schip dicht bij de Linie twee streken westelijker dan alle andere christenmenschen zouden gedaan hebben, en zooals hem ook afgeraden werd te doen. Maar de baas had een hard vel voor het voorhoofd zitten en dat kwam, omdat hij maar een sausneger was.

    En weet u, wat er toen gebeurd is?"

    "Ik wil me geene raadseltjes laten opgeven! Ik vaar toch niet als jonge brasem uit!"

    "Neen, Kapitein Pompernikkel, ik zou zoo zeggen: u vaart als oude brasem uit!"

    "Nu, wat vlugger! Je vertelt, alsof je jezelven een spijker in je tong gebabbeld hebt, zooals ik er een' in mijn' voet trapte!"

    "En door dat twee streken westelijker sturen kwam het schip zes weken onder de Linie te liggen en stierf de helft van het volk aan allerlei akelige ziekten. Toch kwam het schip, wonder boven wonder om aan den balk te schrijven, behouden aan, en nu vaart datzelfde sausnegers-zoontje aanboord van de "Heukelom"."

    "Heukelom? Heukelom? Maar wat babbelt gij toch voor onzin? Heukelom ligt in de buurt van Asperen en van Leerdam, van =Leeeerdaaam=!"

    "Juist, juist, jawel, Kapitein Pompernikkel! En die sausnegers-zoon nu heeft een' spijker laten vallen en laten liggen."

    "Dan moet hij gestraft worden! Op staanden voet! Een vijftig voor de brits over een' ledigen legger!"

    "Over een' ledigen legger, misschien nog wel een' schoongemaakten? Je bent niet recht frisch! Neen, als hij over een' legger moet, dan over een' opengemaakten vollen, nergens anders over. Dan heeft hij pijn van achter en reuk van voor!" riep een ander, en dit voorstel vond zooveel bijval, dat men het met een allergeweldigst gejuich en geschreeuw ontving.

    "Dat loopt daar mis, Stuurman!" zeide opeens Ouwe Joost, die met Dirk en Garrit zich van het luidruchtige troepje afgezonderd hadden.

    IJzeren Neptunus verstond en begreep hem. Maar wat was er aan te doen?

    Het was immers nog maar een grapje? Men wist wel wie er met dat sausnegers-zoontje of Joris Tweestrekenverkeerdwest bedoeld werd, maar men kon er zich nog altijd afmaken met te zeggen: "Die man of die Kapitein bestaat immers niet?"

    "Vooralsnog niets aan te doen, Joost," sprak de Stuurman.

    Ouwe Joost haalde de schouders op, zuchtte en verwijderde zich met zijne twee jonge vrienden.

    Toen het gelach een weinig bedaard was, begon de man, die zich "Kapitein Pompernikkel" noemen liet, alweer zijne stem te laten hooren, en goed ook, alsjeblief!

    "Stilte! Stilte!" schreeuwde hij. "Je spraakt daar om Joris Kopstuk over een' vollen legger te britsen, opdat hij pijn van achter en reuk van voor zou hebben! Is er dan een luchtje aan het water?"

    "Kom en ruik, Kapitein Pompernikkel," zeiden een paar uit den hoop en brachten den trekkebeenenden vriend bij een' vollen legger, die open was blijven staan om er de akelige, bedorven lucht uit te krijgen.

    Kapitein Pompernikkel boog zich, onder het maken van allerlei dwaze bewegingen, over het geopende vat, maar pas had hij dat gedaan, of hij liet zich achterover vallen en gilde uit: "O, benauwd! benauwd! De stank is op mijn hart geslagen en dat klopt nu twee streken westelijker!

    Benauwd! Dat is bedorven duivelsdrek![13] Help, help! Ik kan niet meer!"

    Gedienstige handen schoten toe en brachten den man weer bij de manden.

    Hij nam eene kruik, haalde er de stop af, rook eens en zeide toen: "Ha, ha! Ik bekom! Dat is heel wat anders! Dat is drank, dien de Goden hebben uitgevonden!"

    "Wat is het dan, Kapitein Pompernikkel?"

    "Bier, jongen, best bier! Ik heb er voor mijzelven en voor de Officieren achter een' kelder vol! Het is echte faro, zoo rechtstreeks uit de Brusselsche brouwerijen ontvangen. Daar achter is het een kapitaal leven."

    "Waar achter?"

    "In de kajuit van de "Heukelom," mannen!"

    "Dan kunnen de Officieren zich zad drinken, Kapitein!"

    "Ja, maar ze krijgen geen bier! Ik heb den sleutel weggestopt, want ze zijn niet zoet! Ze moeten ook maar bedorven water drinken of van dorst sterven! Maar ik ben om geld verlegen en kom hier mijn bier verkoopen.

    Ga je gang, Slungel, mijn jongen! Ik ben Notaris en verkoop faro, zoo uit Brussel. Jij bent mijn afslager of crieerder! Begin!"

    Slungel was een van de zoogenaamde knechts van Kapitein Pompernikkel, die nu opeens alweer Notaris geworden was. Hij hief eene kruik in de hoogte en begon: "Bij afslag, mannen, bij afslag!"

    "Neen, bij opbod!" liet een zich hooren.

    "Dat duurt te lang! Bij afslag! Het zijn duiten, hoort ge! Wie geeft zestig, vijftig, veertig, twintig, tien, negen, acht, zeven, zes...."

    "Mijn!" riep een.

    De kruik werd hem met de noodige grappen overgereikt en het verkoopen van eene tweede begon.

    Ieder, die eene kruik gekocht had, haalde er de stop af en deed, alsof hij naar hartelust dronk.

    "Ik geloof stellig, dat ze drinken," zeide Dolf.

    "Dat behoeft ge niet te gelooven, dat kunt ge wel voor zeker houden. Ik heb er zoo even alles van gezien en gehoord," sprak Ouwe Joost. "De bottelier heeft de biervaten aangesproken!"

    "Kom, hoe zou hij dat durven?"

    "Durven? Hij heeft nog meer gedurfd! Ze hebben wijn, jenever en brandewijn ook!"

    De Eerste Stuurman, die dat gehoord had, begaf zich terstond naar de kajuit. Hij klopte aan de deur, doch ontving geen antwoord. Hij klopte nog eens en nog eens, maar alles bleef stil, doodstil. Het scheen wel, dat de kajuit geheel verlaten was. Stil, alles stil!

    Stil bij de deur van de kajuit en in de kajuit, ja, maar op het voorschip niet! Hoor, hoor toch eens wat een dronkemansgezang!

    Kapitein Pompernikkel is voorzanger!

    "Excellent is 't druivenatje!
    Laburdon, tierelieron!
    Als 't zoo koel komt uit het vatje!
    Laburette,
    Tierelierette!
    Laburdon, tierelieron!

    Siet het uit den roemer springen,
    Laburdon, tierelieron!
    Heysa, lustig, laet ons zingen!
    Laburette,
    Tierelierette!
    Laburdon, tierelieron!

    Onzen wijngod fraei ter eeren
    Labu...."

    "Neen, neen, een ander lied, Kapitein Pompernikkel! Een ander lied!" schreeuwde de Tweede Stuurman, en onderwijl nog een deel van het volk zong:

    "Laburette, tierelieron!
    Laet ons Bacchus vrij waerdeeren,"[14]

    brulde hij, want zingen kon men het waarlijk niet noemen:

    Wie wilt opgeschreven worden?
    Bacchus neemt soldaten aan.
    Op de bierbanck is 't slagh-orden
    Daer wij moeten vechten gaen.
    d' Herberg is de =rendez-vous=,[15]
    Het woord is: ='k breng het u=, of =avous=.
    Vecht knecht, doot kaes en broot!
    Schenckt! Drinckt!
    't Glaesen trompet dat klinkt!"

    Langzamerhand kreeg het lied, dat de Tweede Stuurman liet hooren, bijval, en met het tweede couplet zongen reeds allen mede:

    "Bacchus tonneken is de trommel,
    Die men in den oorlogh slaet!
    Want men suypt daar als de drommel.
    Dat de buyk gespannen staet.
    Als een trommeltje zoo brou,
    Dat het daer op klincken zou!
    Vecht knecht, doot kaes en broot!
    Schenckt! Drinckt!
    't Glaesen trompet dat klinckt!

    Bierbuyck hout drie compagniën
    Louter drinckboers in het velt,
    Om den oreloogh te bieën,
    Aen den dorst, die 't keelgat quelt.
    Dikke Pier is kolonel!
    Hij brenght de drinckbroer elckeen snel.
    Vecht knecht, doot kaes en broot!
    Schenckt! Drinckt!
    't Glaesen trompet dat klinckt.

    Hei, coraedje! Jan Potaedje
    Drinckt dat syne neus wordt root,
    't Is een teycken van coraedje,
    Van coraedje die es groot!"

    Verder hoorde IJzeren Neptunus niet meer naar dat gebrul; want zijn geduld was ten einde en na vruchteloos beproefd te hebben de deur, die van binnen gesloten was, te openen, trapte hij ze in.

    Bij het walmend licht van eene vetkaars, die reeds in de pijp brandde, zag hij den Kapitein onder de rustbank op den vloer liggen. Hij lag er stil, doodstil, en sliep.

    Eene sterke lucht van brandewijn en een beker, die nog half vol met dit vocht was, zeiden hem genoeg, wat er gebeurd was.

    De man, die zichzelven te hoog geschat had om den raad, van een' veel ouderen Scheepskapitein op te volgen, had nu geen' moed genoeg gehad om het gevaar, waarin hij manschap en schip gebracht had, het hoofd te bieden.

    Hij had zich dronken gemaakt en lag als een lijk op den grond, om in den slaap te vergeten, dat hij niets anders was dan een hooghartige lafaard.

    Zonder goed na te denken, wat hij deed, snelde de Stuurman nu naar de hut van den Opperkoopman, die sinds den vorigen dag ziek in de kooi lag om dezen te vertellen in welken toestand hij den Kapitein gevonden had.

    Er moest, het mocht kosten, wat het wilde, raad geschaft worden. In zijne haast vergat hij echter de deur der kajuit te sluiten.

    Terwijl de brave Stuurman nu met den Opperkoopman middelen beraamde om het oproer, en misschien allerlei ongelukken te voorkomen, schreeuwde Kapitein Pompernikkel in dronkemanstaal en met echten dronkemansmoed: "Halloh, mannen, frisch op! Naar Joris Kopstuk! Hij zal naar onze pijpen dansen zoo mooi of zoo leelijk, als je het nog nooit gezien hebt."

    "Ja, ja, Joris Kopstuk zal dansen," riepen er een paar. "We moeten bij al onze ellende toch een beetje verzet hebben ook!"

    Zwaaiende, gierende, zingende en schreeuwende kwam de menigte bij de kajuit en....

    "De baas heeft een graantje gepikt! Hoezee! Jongens, de Ouwe heeft de hoogte en ligt nu heelemaal Noord! Zijn kompas wijst glad mis," schreeuwde de Tweede Stuurman.

    "Terug! Terug!" klonk op eenmaal eene stem.

    Het was Henri Quatre, die, gevolgd door Dolf, Joost, Dirk en Garrit, zich voor den woesten hoop plaatste.

    "Verloopen student, commandeer den hond en blaf zelf," schreeuwde de bottelier en greep den bootsman aan, doch deze, die voor geen klein geruchtje vervaard was, smeet den aanvaller in een oogenblik zóó hardhandig neer, dat alle beenderen en ribben in zijn lijf "krak" zeiden.

    "W--w--wat moet, zal, wat moet dat--dat hier?" klonk thans de dronkemans-stem van den Kapitein, die door al het geweld een weinig tot zichzelven kwam.

    "Dronken varken, geef ons goed water," riep de Tweede Stuurman. "Hoort ge waarachtig nog, ja?"

    "Maak ijzeren bouten--bouten--gloeiend--gloeiend, en stop--stop--die--dan--dan--in--in--het--w--wa--water," zeide de Kapitein met dubbelslaande tong.

    "Hoort ge het wel, mannen? De Kapitein geeft een' goeden raad, en het zal verstandig zijn dien op te volgen," zeide de Opperkoopman, die half gekleed in de kajuit kwam.

    "Jij met je goeden raad!" riep een der ruwste matrozen. "Wat weet me zoo'n kruidenier, die peperhuiskens plakken en kaneel afwegen kan, van een' goeden raad! Loop voor mijn part naar de maan!"

    "Ga jij eens mee maat, dan zal ik je 'reis vertellen waar je de maan kunt zien ondergaan," sprak IJzeren Neptunus op kalmen toon en hij droeg den oproerigen matroos zoo gemakkelijk de kajuitstrap op, alsof hij een bakerkind in de armen had.

    "Naar boven, mannen, naar boven!" liet zich nu de Tweede Stuurman hooren. "Die IJzeren Neptunus zal een ongeluk aan Maaikenneef begaan!

    Mee! Mee!"

    In een oogenblik was nu de dolle menigte op het dek.

    IJzeren Neptunus stond heel bedaard met Maaikenneef in de handen bij de verschansing.

    "Als je één' stap nader komt gaat hij overboord voor de haaien, zoo waar als ik hier voor je sta, lafhartige schreeuwers," sprak de sterke man, en met eene onbegrijpelijke kracht hief hij met de linkerhand Maaikenneef op en hield hem half overboord.

    Toen de anderen dat zagen, stonden ze een oogenblik ontzet stil. Dat was eene kracht, die boven hunne bevatting ging.

    "Hij durft niet, mannen!" schreeuwde de Tweede Stuurman en naderde den reus. Deze evenwel stak plotseling de vrije rechterhand uit en greep dezen tweeden belhamel ook zoo beet, dat deze zich niet verroeren kon.

    "Nog eenmaal, terug, mannen, of er gaan er twee overboord," zeide de sterke man op zulk een' ijzingwekkenden, kalmen toon, alsof er niets bijzonders aan de hand was.

    Zijne oogen straalden vuur, en even als bij een hollend paard, waren zijne neusgaten wijd geopend. Hij geleek een reus uit de fabelleer, en nooit had hij zijn' bijnaam van "IJzeren Neptunus" meer eer aangedaan dan in dit vreeselijke oogenblik. De matroos en de Tweede Stuurman konden letterlijk niets doen; ze waren als poppekens in de handen van een' grooten schooljongen.

    Zij, die niet tot de oproermakers behoorden, schaarden zich om hun' Aanvoerder en eindelijk kwam ook de Kapitein op het dek aanzwaaien.

    "Sm--smijt ze--over--overb--boo--boord, stuur--Stuurman!" beval hij. "Smijt ze voor--voor--voor-- doe ze--smijt ze...."

    "Brengt dat dronken schandaal weg, mannen! Ik neem het bevel van het schip op me," sprak de Eerste Stuurman. "Als we te Batavia komen, leveren we hem uit."

    "Of hij levert ons uit, als oproermakers! Wij weten immers bij ondervinding, dat de Heeren een' matroos niet zoo gauw gelooven, en vooral hier niet, want de Kapitein staat hoog aangeschreven bij de Compagnie! Wij loopen dus gevaar een' put voor onszelven te graven," sprak meester Troost der Armen, die zoo wat tusschen de beide partijen stond.

    "Hiervoor sta ik u borg," dus liet de Opperkoopman zich hooren. "Ik zal een stuk schrijven en daarin alles uit elkander zetten waarom wij hem niet langer als onzen Gezagvoerder erkennen en onzen Eersten Stuurman tot Kapitein aanstellen. Het kan niet langer zoo gaan. Die man zal ons anders allen aan de golven prijsgeven. Hij is totaal waanzinnig."

    "Ja, en als hij dan verhoord wordt, zal hij zeggen, dat we oproer gemaakt hebben," zeide nu de Tweede Stuurman, die door "IJzeren Neptunus" losgelaten was. Ook Maaikenneef was weer vrij en heelemaal binnenboord.

    "Hij was dronken toen dat gebeurde," meende Henri Quatre, "en bovendien het was zijne schuld. Tegen den raad in van den Kapitein van de "Nieuwpoort" heeft hij twee streken westelijker laten sturen en ons daardoor in deze perykelen gebracht. Hij was dus de oorzaak van het oproer."

    "Nu als het zóó is en zóó kan, laat dan het stuk geschreven worden.

    Wij zullen het allen onderteekenen. IJzeren Neptunus, ziehier mijn knuist, je bent een kerel! Jij bent onze Kapitein! Was je het altijd geweest, deze heele geschiedenis zou niet gebeurd zijn! Voor jou heb ik respect, dat heb ik, dat hebben wij allemaal! Mannen, de hekken zijn verhangen! Nu hebben we een' Kapitein, die waard is, dat we dorst lijden! Alles in orde en geen vuiltje aan de lucht! Leve IJzeren Neptunus, onze Kapitein!" riep Maaikenneef.

    Wonderlijk volkje, die varensmannen. Zóó zijn ze als tijgers en zóó zijn ze als kinderkens. Velen hadden tranen in de oogen en allen riepen: "Leve onze nieuwe Kapitein!"

    "Hoezee!" juichte de Tweede Stuurman en meende inderdaad wat hij zoo luid liet hooren.

    "Dolf, ga dadelijk mede om het stuk op te stellen," beval de Opperkoopman.

    Er scheen dus een einde aan de zaak gekomen te zijn.

    Maar....

    Het drinkwater, het drinkwater!

    Men proefde het, en het was nog even bedorven.

    "Volgt dan den raad van onzen gewezen Kapitein, mannen! Maakt ijzeren bouten gloeiend en steekt die in het water," sprak Kreeft. "We moeten geen middel onbeproefd laten."

    Alleman was terstond in de weer om dien raad op te volgen.

    De smeêkolen werden in de kombuis gebracht en weldra had men eenige staven witgloeiend.

    "Hier, hier, in dit vat," riep Hoepel.

    Het werd geopend, de staven gingen er in, en --

    Een vreeselijke vlam sloeg uit het vat naar buiten.

    Men had de witgloeiende ijzers in een vol vat Franschen brandewijn gestoken. De oproermakers hadden het met behulp van den bottelier, die de sleutels had, boven op het dek gebracht en nu dacht niemand er aan, dat het er nog altijd stond. De drank was in den man en de wijsheid in de kan gekomen.

    Het vat sprong en het brandende vocht stroomde langs het dek en bereikte een' hoop touwen, die pas geteerd waren. Ook deze vatt'en vuur.

    Iedereen deed, wat hij kon, om de vlammen te blusschen. Ook de kok, die voor het vuur in de kombuis te zorgen had, verliet zijn' haard en de ijzeren bouten, die er nog in lagen. Door de vreeselijke hitte smolten deze en het vloeibare ijzer lekte op den grond en veroorzaakte brand, waar niemand dien op dat oogenblik zocht. Eene pan vet vatte vuur en weldra sloegen ook daar de vlammen uit.

    "Brand! Brand!" riep de kok, die het nieuwe, dreigende gevaar het eerst ontdekte. "Brand in de kombuis!"

    "Vlucht! Vlucht!" riep een uit den hoop. "De booten in!"

    "Wie het waagt eene boot los te maken, schiet ik als een' hond neer," liet IJzeren Neptunus zich hooren.

    Op dit oogenblik kwam Hoepel aansnellen en riep: "De vlammen zijn al door de scheuren der beschotten in het ruim geslagen! Nog een oogenblik en ze zijn bij het kruit!"

    "Vluchten! Vluchten!" klonken reeds meerdere stemmen.

    De oude oproermakers-geest, zoo even onderdrukt, kwam weer met kracht boven.

    "Ik laat me niet verbranden, mannen! De booten in!" riep Kreeft. "Vooruit! Wie zijn leven lief heeft, die volge mij!"

    Het baatte niet of IJzeren Neptunus er nu twee beetpakte en dreigde overboord te smijten.

    Het hielp niet, dat Henri Quatre, Dolf, Ouwe Joost, Hoepel, de Opperkoopman, de Scheepsbarbier, Dirk en Garrit zich bij hun' nieuwen Kapitein aansloten. De oproermakers waren te ver in de overmacht, niet alleen door getal, maar ook door wapenen; want de konstabel en zijn maat, die mede tot de rebellen behoorden, hadden geladen musketten, pistolen, kruit en lood uitgedeeld, waarna ze den sleutel van het wapen- en kruitmagazijn in zee gesmeten hadden.

    Inmiddels nam de brand overal toe en de booten werden neergelaten en wie geen' moed had om te blijven, vluchtte.

    Ook Garrit, de Scheepsbarbier en de Opperkoopman kwamen in eene boot terecht.

    Op dat oogenblik stak er een zuchtje wind op, het fluitschip kwam in beweging, en brandende passeerde het in dien nacht de Linie.

    Maar geen was er, die er aan dacht.

    Zonder iets aan het voortwoekeren der vlammen te kunnen doen, stonden IJzeren Neptunus, Henri Quatre, Joost, Hoepel, de Tweede Stuurman en Dolf bij elkander op het achterschip.

    "De "Leerdam" komt er slechter af dan de "Het Huys ter Horst"," bromde Joost. "We zijn voor de haaien, mannen! Als het kruit vuur vat dan...."

    Daar viel de groote mast overboord en bijna op hetzelfde oogenblik volgde de fokkemast.

    "Mannen," sprak de nieuwe Kapitein, "de booten zijn alle weg. Over een klein kwartier vat het kruit vuur en dan zijn we allen verloren. Ons eenig behoud is om overboord te springen en te trachten op de masten te komen. Komt, het kan niet anders!"

    De trouwe mannen begrepen dat ook. De een na den ander sprong overboord in zee, doch IJzeren Neptunus bleef achter.

    Eindelijk kwam hij ook met .... den dronken Kapitein.

    Hij sloeg den linkerarm om hem heen en onder het korte gebed: "Goede God, sta ons bij!" plofte hij ook in zee.

    Wat een held was die man in dat oogenblik!

    De Opperkoopman zag het aan en mompelde: "Dat is nu eerst nog eens eene schoone en edele daad! Die eenvoudige stuurman, hij is een groot man!"

    VOETNOTEN.

    [11] Leggers zijn geteerde watervaten.

    [12] Met het "volk achter" bedoelt men aanboord der schepen den Kapitein, zijne Officieren en passagiers eerste klasse. Met het "volk voor" worden de ondergeschikten bedoeld.

    [13] Duivelsdrek is een soort van hars, dat in de apotheken gevonden wordt. Het verspreidt een' zeer onaangenamen geur.

    [14] Bacchus was bij de oude Grieken de God van den wijn.

    [15] Een =rendez-vous= is een afgesproken plaats van bijeenkomst.

    ZESDE HOOFDSTUK.

    Alével ferme kerels.

    "Zoo, Dirk, jongen, ben je ook boven water?" vroeg Henri Quatre, die gelukkig post gevat had op den grooten mast, aan Dirk, die op een ander stuk hout kwam aandrijven.

    "Ja, bootsman, ja! Maar hebt ge onzen nieuwen ouwe in zee zien springen met den ouden ouwe?"

    Het was eene malle vraag en dat nog wel in een oogenblik, dat men aan het grootste gevaar bloot gesteld was. Toch schoot Henri Quatre onwillekeurig in den lach en zeide: "Jij met je nieuwen en ouden ouwe, je doet een mensch nog lachen, als hij ieder moment gevaar loopt van in zee te duikelen en door haaien verslonden te worden. Maar gezien, ja, ik heb het gezien! Wat een kerel! Kijk, kijk, daar komt hij aanzwemmen!"

    "Konden we hem maar helpen en wat toegooien, een touw of zoo iets," zeide Dirk. "Maar ik zie niets."

    "Gooi maar niemendal, maat, en houd je liever maar vast. Het is wel hardvochtig zijn' medemensen misschien zoo maar voor zijne oogen te zien verdrinken, maar het hemd is nader dan de rok, mijn jongen," sprak de bootsman.

    "Och, Heere, hij kan niet meer," riep Dirk.

    Plof!

    Wat was dat?

    Op hetzelfde oogenblik dat Dirk riep: "Hij kan niet meer," vergat Henri Quatre, dat het hemd nader was dan de rok en zwom naar IJzeren Neptunus om dien te helpen. Met vereenigde pogingen kwamen de twee wakkere kerels met den Kapitein, die nu heelemaal ontnuchterd was, op den grooten mast.

    Wat verder zwommen Joost en Hoepel terwijl Dolf zich wanhopig aan een stuk waarloos hout, dat overboord gevallen was, vastklampte.[16]

    Gelukkig waren de twee booten niet zoo ver van het schip, of ze konden de rondzwalkende achterblijvers hulp komen bieden, en zóó waren ze nu niet, om dat na te laten. Ze zeilden en roeiden met alle macht naar de arme mannen en mochten het geluk smaken allen te redden. Alleen de Tweede Stuurman werd niet gevonden en daar men vreesde in de nabijheid van het brandende schip te blijven, zoo gaf men het zoeken spoedig op en verwijderde zich zoo schielijk mogelijk.

    Intusschen was het geheel dag geworden, en juist toen de zon boven de kimmen rees, vloog de "Leerdam" met een' vreeselijken slag in de lucht. De beweging daardoor in het water veroorzaakt was zoo sterk, dat de twee vol geladen booten bijna omsloegen. Men kwam dit gevaar evenwel gelukkig te boven; een ander echter, neen, vele andere gevaren ging men te gemoet.

    De twee booten toch, waarvan slechts de eene zeil voerde en de andere moest geroeid worden, waren overvol; men kon zich amper bewegen. Dan had men geen' druppel drinken en geen stuk eten aanboord. Een kompas om naar te sturen had men niet. De wind was op het oogenblik flauw, maar hij kon opsteken en tot storm aangroeien. En wat zou men in een' storm met twee zulke wrakke vaartuigen op het midden van den Oceaan beginnen?

    Wie weet, als men de stormen misliep, hoeveel dagen men zonder eten of drinken zou moeten doorbrengen! En dan onder de Linie met zulk eene hitte!

    "Weet je wat, mannen," dus sprak IJzeren Neptunus toen de twee booten tegen elkander lagen, "er moet raad geschaft worden! Zoo kunnen we niet blijven!"

    "Mag ik spreken?" vroeg de gewezen Kapitein, terwijl hij vreemde pogingen aanwendde om op te staan.

    "Daartoe heeft ieder het recht, die meent dat hij een' goeden raad weet te geven," zeide de Eerste Stuurman. "Niemand zal zich daar tegen verzetten!"

    "Welnu dan," hernam de vernederde man, "welnu dan! Mijne trotschheid heeft u allen in dezen toestand gebracht. Ik wil dit niet ontkennen. Het is zoo!"

    "Eeuwig jammer dat hij het niet eene week vroeger heeft willen erkennen," mompelde Hoepel.

    "Wat die man daar zegt, doet mij meer leed dan ik u uitdrukken kan, mannen, want ik gevoel het, dat hij waarheid spreekt. Maar nu mijn raad.

    Gij hebt goed gedaan Stuurman Londenaar tot uw' Gezagvoerder te benoemen. Al was ik het nog, ik zou het niet lang meer wezen. Ik ben inwendig gekneusd, en ik weet zeker, dat ik vandaag of morgen aan die wonden sterven moet. En nu, in het aangezicht van den dood, zeg ik u dit: "Gehoorzaamt onvoorwaardelijk uw' nieuwen Kapitein Stuurman Londenaar, bijgenaamd "IJzeren Neptunus"; want als er redding mogelijk is, dan kan hij de man zijn, die met Gods hulp u die redding bezorgt.

    Hij is in deze streken goed bekend, en als hij raad noodig heeft, dan zal "Ouwe Joost" dien geven. Deze man zou ik tot uw' Kapitein benoemen, als Londenaar er niet was. Hij is een bevaren matroos, meer dan ieder uwer. Maar als ge redding wilt, dan moet ge in de eerste plaats naar de plek terugkeeren, waar de "Leerdam" in de lucht vloog.

    Vischt daar op, wat ge kunt, en zoekt vooral beschuit- en watervaten."

    "Er kan immers niets meer in de booten, Kapitein!" zeide Henri Quatre. "Ze zijn nu al meer dan vol!"

    "Ik ben uw Kapitein niet meer, bootsman! En dat er niets meer in de booten kan, dat zie ik. Het plekje waar ik zit, is te klein om er iets te bergen; vandaag of morgen zal het wel onder u allen verdeeld zijn.

    Maar beproeft nu losse balken, of welk ander houtwerk ook, met touwen aan elkander te binden. Sjort daarop den voorraad vast, en neemt dat soort vlot dan mede op sleeptouw. Als ge .... als ge...."

    De voormalige Kapitein zakte in elkander.

    "Vergeving, mannen! Genade, o, mijn God, genade -- gena...." bracht hij stamelend uit en gaf den geest.

    "Dat is de eerste doode, mannen," sprak de nieuwe Kapitein. "Wie weet hoe velen onzer hem volgen."

    "Gelukkig de slechtste," bromde Kreeft.

    "Hij was niet zoo slecht, mannen! Zijn laatste raad legt hiervan getuigenis af. Ik heb meer met hem gevaren en ik weet dat hij knap, zeer knap was en niet gauw uit het veld geslagen ook. Deze reis was zijne ongeluksreis," sprak Ouwe Joost. "Ik heb het dadelijk gedacht, dat het verkeerd zou uitloopen. Ja, dat heb ik; want het laatste levende wezen, dat ik in het Vaderland aan den wal zag, was eene zwarte kat."

    Niemand was er, die den bijgeloovigen zeeman tegensprak. Al geloofde men nu niet aan allerlei voorteekens, van zwarte katten hield men toch niet.

    "Ouwe Joost heeft gelijk, mannen! Onze ouwe was zoo kwaad niet en daarom laten we hem alles vergeven en een zeemansgraf geven. Barbier, wees zoo goed en bid," sprak Kapitein Londenaar. "Eene eerlijke begrafenis mag hij toch wel hebben."

    Het was een aandoenlijk oogenblik toen, bij gebrek aan een' ziekentrooster, de scheepsbarbier daar met luide stem het "Onze Vader, die in de Hemelen zijt," uitsprak.

    Zoodra hij "Amen" had gezegd, werd de doode overboord geschoven en aan de golven toevertrouwd.

    "Dat twee graden westelijker toch zooveel rampen kunnen veroorzaken," fluisterde Dirk zijn' broeder in het oor.

    "En nu, mannen, den laatsten raad van den doode ten uitvoer gebracht," sprak Kapitein Londenaar en stuurde de zeilboot naar de plaats waar de "Leerdam" in de lucht gevlogen was.

    Al spoedig had men een heel stuk van het achterdek gevonden en hoewel dit wel wat zwaar was om het mee op sleeptouw te nemen, begreep men toch, dat men op het zwaarste voorwerp ook het meeste bergen kon. Het was zelfs zoo groot, dat het gemakkelijk tien of twaalf man dragen kon zonder dat het kantelde. Van de masten sneed men zooveel touwen af, als men maar kon, en toen ging men aan het opvisschen van vaten. Men was zoo gelukkig drie tonnetjes bier en een paar vaatjes wijn te vinden. De leggers met water schenen stuk geslagen te zijn, althans men vond ze niet. Een paar vaten beschuit, een ton pekelspek en nog heel wat andere dingen kwamen nu op het vlot.

    "Daar drijft mijne medicijnkist," riep de scheepsbarbier.

    "Laat die maar drijven! Ze zou ons misschien meer kwaad dan goed doen," zeide de Kapitein.

    "Maar er is een haarlok in van mijne lieve Moeder!" liet de barbier zich hooren.

    "Van zijn meisje!" spotte er een.

    Plomp!

    Daar sprong de barbier in zee, zwom naar zijne kist en bracht ze gelukkig op het vlot.

    Met een sleuteltje deed hij ze open en vol vreugde riep hij uit: "Alles droog, gelukkig, alles droog!"

    "Behalve de man zelf, die druipt!" liet dezelfde spotter zich weer hooren, doch toen hij nog meer wilde zeggen, hield hij zich in, want de barbier drukte een lok grijze haren tegen de lippen en zeide: "Dag, Moeder! Dag, lieve Moeder! Je jongen is er nog en hoopt u weer te zien!"

    Zie, dat had men nu toch van dien mallen Meester Troost der Armen niet kunnen denken.

    "En hier is wat voor u, Kapitein," hervatte de barbier.

    "Een potje troost soms?" vroeg deze.

    "Ja, wel troost, maar geen troost der armen, Kapitein! Doe het doosje maar open!"

    De Kapitein deed het en riep uit: "Goud, goud, duizendmaal meer dan goud! Een kompasje, mannen, een echt Amsterdamsch zeekompasje! Ha, dat is een schat! Dankje, dankje, hoor!"

    Dat was nog eerst eene mooie vondst!

    Hoe gebrekkig het kleine voorwerp ook was, men had in allen gevallen wat om er den koers naar te richten, hoewel men daarom nog niet wist waar men was.

    Zoodra men het voornaamste opgevischt en op het vlot had, liet de Kapitein beschuit en wat bier ronddeelen.

    Het was een vreemd en een gebrekkig maal; want de beschuiten waren alle geweekt en dan in zeewater, dat maakte ze ook niet smakelijker.

    De lucht stond nog even helder en het water was nog altijd kalm.

    "We moeten de beschuiten op het vlot te drogen leggen," zeide de Kapitein, "want als we dat niet doen, dan zullen ze bederven!"

    Aan dat bevel werd gehoorzaamd en toen Dirk, die braaf mede geholpen had, ze daar alle zoo netjes zag liggen, zei hij: "Precies eene groote poffertjes-pan!"

    "Maar kermis is het hier niet, mijn jongen," sprak Dolf.

    De tocht ging slechts langzaam voorwaarts.

    De zeilboot voer vooruit en was met een touw aan de roeiboot verbonden.

    Aan de roeiboot had men het vlot vastgemaakt. Om meer ruimte in de booten te hebben, hadden tien mannen plaats op het vlot genomen.

    Van tijd tot tijd werden de beschuiten gekeerd en in één dag en nacht waren ze kurkdroog en kon men ze weer in de vaten doen.

    Intusschen begon het zuchtje wind, dat hen sedert den vorigen ochtend wat voortgedreven had, zoo te verminderen, dat men in de zeilboot ook de roeispanen moest gaan gebruiken om toch wat vooruit te komen.

    "Het weerlicht, Dirk," zeide Garrit op den tweeden dag des avonds tot zijn' broeder.

    "Maak je daarover nog maar niet ongerust," sprak de bootsman, "dat gebeurt onder de Linie zoo dikwijls, zonder dat er onweder of storm op volgt. Maar...."

    "Nu, blijf niet steken! Wat wilde je nog meer zeggen?"

    "Ja, jongen, eerst moet ik het weer zien lichten, dan zal ik vertellen, wat ik geloof dat ik zie."

    Het was, alsof zelfs de natuur nu ook dit licht hun wilde onthouden; want het duurde ontzettend lang eer het andermaal lichtte.

    Eindelijk, ja, even, heel even en heel flauw!

    De bootsman liet een' lichten kreet hooren en zeide: "Een schip! Het is een schip, dat ik bij het licht gezien heb!"

    "Een schip!" als een loopend vuurtje ging die tijding van het vlot naar de roeiboot en van de roeiboot naar de zeilschuit waarin de Kapitein was.

    "Wie praat er van een schip?" vroeg hij.

    "Hoepel, die in de roeiboot is, heeft het mij gezegd," antwoordde Kreeft, "anders weet ik het ook niet."

    Hoepel werd aangeroepen en deze zeide, dat de boodschap van het vlot gekomen was en dat de "Twee vromen" het hem gezegd hadden.

    Nu werden de "Twee vromen" aangeroepen en Dirk, de holle hand voor den mond zettend riep: "Schip aan bakboord!"

    Aller oogen wendden zich nu naar de kimmen en werkelijk bij het flauwe weerlicht ontdekte men een schip.

    Welk schip was het?

    "Om het even," dus liet Kreeft zich uit, "al was het een Spanjool of een Portugees! Beter gevangen-man dan doô-man! Want dat zit er op!"

    De zeilboot kwam nu naar de roeiboot en het vlot werd bijgehaald. Men moest samen eens bespreken wat te doen.

    Nu, de meeningen waren zeer verschillend, maar ten laatste werd er dan toch besloten zooveel mogelijk in het gezicht van het schip te blijven en den morgen af te wachten.

    Wat duurde die nacht lang, vreeselijk lang!

    Het scheen, alsof de zon ook vergat op te komen.

    Maar eindelijk begonnen de sterren te verbleeken; de schemering brak door en....

    "Het is eene Portugeesche karveel!" riep Ouwe Joost. "Ik zie het aan heel hare tuigage!"[17]

    "Mannen," dus liet de Kapitein zich nu hooren, "de nood dwingt ons te handelen. Houdt uwe musketten gereed en brandt er op los, als ik het beveel! Kunnen we er op hulp rekenen, zooveel te beter; maar tracht men ons in den grond te boren, dan zullen we ons leven zoo duur mogelijk verkoopen! Dat gaat er op los!"

    Och arme, wat ging dat langzaam!

    Maar toch, men vorderde en het schip was men weldra op een musketschot-afstands genaderd.

    "Bootsman, schiet een musket in de hoogte af," beval de Kapitein. "Ze zullen ons hooren, als ze ons niet zien!"

    Een schot klonk over het water.

    Maar op het schip deed men, alsof men er niemendal van hoorde. Het bleef er doodstil.

    "Ze schijnen doof te zijn," meende Dirk.

    "Of liggen op den loer om ons, als we dichtbij genoeg zijn, ineens onze bekomst te geven," gaf Garrit ten antwoord.

    Weer naderde men een vijftig riemslagen en opnieuw gaf de Kapitein bevel een musket in de lucht af te schieten.

    Maar aanboord van den Portugees vertoonde zich geen sterveling. Het heele dek was ledig.

    Ja, ja, toch!

    "Ik zie wat," riep Dirk.

    "Ik ook! Ik ook!" klonk het van verscheidene kanten.

    De meeningen waren verdeeld, doch de meesten hielden het ervoor, dat ze een' neger gezien hadden.

    "In alle gevallen we moeten er haring of kuit van hebben," dus sprak de Kapitein, en thans roeide men uit alle macht naar het schip, dat men weldra langszij lag.

    "Hallooi! Man aanboord!" riep de bootsman op de gewone wijze van den zeeman, die ergens aanboord wil komen.

    Er werd geen antwoord gegeven, maar hooren, ja, hooren deed men toch wel wat. Men kon duidelijk het rammelen van een' ketting hooren.

    "De booze!" mompelde Ouwe Joost en zijn gelaat betrok.

    "Misschien wel een betooverd schip," meende Hoepel.

    "Of de Vliegende Hollander," bromde Kreeft.

    "Maar ik zal kijken wie er aanboord is," riep Henri Quatre en klom langs een afhangend touw naar boven.

    "En ik volg u," riepen Dirk en Garrit tegelijkertijd en palmden zich ook aanboord.

    Beneden bleef men in spanning tot men opeens het geroep hoorde: "Een aap! Een aap!"

    De valreep was nergens te vinden en het mooie en prachtig getimmerde schip scheen geheel verlaten te zijn.

    De bootsman gaf met de zware zeelaarzen een' stamp op het dek en schreeuwde: "Hallooi! Hallooi! Volk!"

    Onze aap klauterde van angst in het want.

    Nu ging de bootsman naar de kajuit, opende die en .... niemand was te vinden.

    Hij snelde naar de verschansing en riep: "Een verlaten schip! Komt!

    Komt!"

    Touwen werden neergelaten en eer de zon op was, stond de heele bemanning van de "Leerdam" voor zooverre zij althans niet omgekomen was, aanboord van eene groote karveel, waar geen ander levend wezen te vinden was dan een aap, die op de mars van den grooten mast zat en allerlei leelijke gezichten naar de vreemde mannen trok.

    "De booten zijn weg," riep Kreeft.

    "En de leggers zijn ledig, schoon ledig!" voegde Dirk er bij. "Geen druppel drinkwater is er aanboord."

    "Mannen," dus ving de Kapitein aan, "ik vermoed dat watergebrek de manschappen van dit schip met de booten heeft doen vluchten. We willen het vaartuig onderzoeken, maar houdt uwe musketten gereed!"

    Het heele schip werd nu onderzocht en men bevond dat het verlaten en buitengewoon goed geproviandeerd en rijk geladen was.

    Toen allen weer op het dek waren, sprak de Kapitein: "Hoort eens, mannen, recht of geen recht! Ik neem in naam van de Oost-Indische Compagnie bezit van dezen bodem. Wij zullen, nu we ons eigen schip verloren hebben, beproeven of we hiermede de Oost kunnen bereiken. Maar laten we eerst alles aanboord halen, wat we daar beneden hebben!"

    Aan dit bevel werd gevolg gegeven en men werkte zoo vroolijk, alsof men thans alle gevaren te boven was. Dirk en Garrit lieten zelfs een Wilhelmusje hooren.

    "Jongens, vogels die zoo vroeg zingen, zijn overdag voor de poes," zeide Ouwe Joost.

    "Nu ben je toch niet meer bang, ouwentje?" vroeg Garrit.

    "Gij zijt een paar onnoozele brasems," sprak de oude man. "Ik vraag je: wat hebben we gewonnen?"

    "Een schip! En een mooi ook!"

    "En waarom is het verlaten?"

    "Omdat .... omdat...."

    Garrit voelde waar Ouwe Joost heen wilde en deze vulde nu zelf het antwoord aan en zeide op somberen toon tot de beide jongens: "Omdat ze van dit schip hunne doodkist niet wilden maken! Er was geen drinken aanboord, vat je?"

    Dirk en Garrit stonden verslagen en voelden dat ze verbleekten. Die Joost kon ook maar alles zeggen, zooals het voor zijn' mond kwam.

    "Zoo, is nu op eenmaal alle moed weg?"

    "Dat zou wel wonder zijn, als een mensch niet akelig werd van zulke vertellingen en zulke vreeselijke voorspellingen!"

    "Geene voorspelling en het is nog veel minder eene vertelling, jonge borst! Het is eene waarheid!"

    "Nu, goed, eene waarheid! Maar dan toch eene waarheid, die iemand allen moed ontneemt," meende Garrit.

    "Jong bloed bruist wel, maar koelt gauw," zeide Ouwe Joost. "Dat valt van het eene uiterste in het andere. Er is verschil tusschen moed en overmoed, jongens! Maar dat zult ge eerst later wel leeren begrijpen, als je even als ik, met den eenen voet op het zesde kruisje van je leven staat. Gaat maar mede! De ouwe heeft ons geroepen. Hij zal stellig wel wat te zeggen hebben waarnaar we met beide ooren luisteren mogen."

    De twee broeders volgden hem naar het middenschip waar Kapitein Londenaar bij den grooten mast had plaats genomen.

    "Mannen," dus begon hij, "wij zijn hier aanboord van een ander schip.

    Naar al wat ik ervan gezien heb, is het eene karveel, die de tweede reize naar de Oost maakt. Weet iemand uwer hoe ze heet? Heeft iemand den naam soms ook gezien?"

    "Ik zal wel eens gaan kijken, Kapitein," zeide Dolf en liet zich bij den hoogen achtersteven, spiegel geheeten, langs een touw afzakken.

    Spoedig kwam hij terug en nauwelijks was zijn hoofd boven den spiegel zichtbaar of hij riep: "Het is de "Vossa Senñora de la Victoria", vrienden!"

    "Dan verdoop ik ze in "De nieuwe Leerdam", dat is een goede naam," hernam Kapitein Londenaar. "Maar die oude naam moet hoe eerder hoe beter met verf overdekt en door den nieuwen vervangen worden. Dat is uw werk, meester timmerman! Zwarte verf is hier en witte zullen we wel vinden."

    De timmerman zocht een paar matrozen op om hem te helpen en was weldra aan den arbeid. De overigen bleven staan, altijd in afwachting van hetgeen er verder gezegd of bevolen zou worden.

    "Op onzen tocht hebben we twee mannen verloren en we zijn op het oogenblik zonder Stuurlieden," dus sprak de Kapitein. "Naar ik meen zal de Opperkoopman er wel niet tegen hebben, als ik Dolf van hem afneem en tot Stuurman aanstel met zijn' vriend Willem de Stichtenaar. Hoepel zal dienst doen als bootsman en Kreeft als bootsmansmaat. Zoo zijn de rollen verdeeld en weet ieder, wat hij doen moet!"

    Ouwe Joost, schudde het hoofd en zeide: "Het zal niet gaan, Kapitein, het zal waarlijk niet gaan!"

    "Wel, waarom niet Joost?"

    "We hebben niet leeren varen met Latijnsche tuigage!"

    "Dat is waar ook, Joost!"

    "Zouden we nu van de windstilte, die er nog is, geen gebruik maken om de tuigage op Hollandsche manier in te richten, Kapitein?" vroeg de oude. "Ik geloof dat het verstandig zal zijn, als we dat doen."

    "Er is waarloos hout genoeg aanboord en zeilen hebben we genoeg op het vlot gehad. Komt aan, alle man aan het werk. Wie weet hoe spoedig we uit den nood zijn!"

    Op deze woorden vergat ieder voor een oogenblik zijn' dorst en begaf zich aan den arbeid.

    De aap, die rustig alles gezien had, kreeg het op de mars te kwaad en klom in het topje van den mast.

    "Wacht, beest, wat heb jij daar voor moois?" riep Garrit, die zag dat de aap wat blinkends in den poot hield.

    De jongen klom het vlugge dier na, doch toen hij meende het te grijpen, deed het een' reuzensprong en kwam in den anderen mast terecht.

    "Wel verdraaid, dat sprongetje doe ik je niet na," zeide onze matroos en keek eens rond. Hij zag niets, doch op het punt zich naar beneden te laten glijden, meende hij heel in de verte toch iets te zien.

    Het was iets, dat blonk en schitterde.

    "Kom naar beneden, slingeraap," schreeuwde de nieuwe bootsman. "Kom, Kees! Goed volk! Kom beest!"

    "Ik zie, ik zie," riep Garrit.

    "Twee apen in den mast! Kom af," liet Dolf zich hooren. "Dat beest daar boven zal zijn fortuin wel vinden."

    "Neen, ik zie een zeil in het Zuidwesten!"

    "Een zeil?" riep Kreeft, die in den anderen mast zat, "een zeil! De Hemel beware ons! Dat is eene stormwolk!"

    Eene stormwolk!

    =Bange= tijding! Hoe zou "De nieuwe Leerdam" zich houden? En niet half klaar!

    =Goede= tijding! Men had nu kans buiten den gordel der windstilte te komen en .... regenwater op te vangen.

    Kapitein Londenaar toonde voor zijne moeielijke taak volkomen berekend te zijn. Hij liet alle zeilen, op twee kleine na, opbergen, en toen dat gedaan was, zeide hij: "En nu het regenzeil!"

    "Het regenzeil? Wat is dat?" vroeg Henri Quatre.

    "Men spanne onze twee grootste zeilen gedeeltelijk tusschen de masten uit en make in het midden een stroomgat."

    "Regenzeil! Stroomgat! Nooit van gehoord!" mompelde Ouwe Joost, doch hielp trouw mede om de zeilen zoo te spannen, dat de komende storm er geen vat op kon hebben en dat ze toch water konden opvangen! Onder de zoogenaamde "stroomgaten" zette men twee schoone en groote leggers, die met klampen en touwen vastgesjord werden.

    "Bottelier, een oorlam!" beval de Kapitein. "Een oorlam uit den voorraad van den Portugees."

    Hierop liet de Kapitein ieder twee beschuiten geven om in den zak te steken, en toen dat geschied was, sprak hij: "Jongens, de groote baas komt! Houdt je allen goed! Gehoorzaamt je meerderen en .... vertrouwt op God!"

    Nauwelijks had hij deze woorden gesproken of de wind deed de twee kleine zeilen zwellen!

    "Daar gaan we!" riep Ouwe Joost. "Te koekoek, wat vangen die lapjes hem! Het is eene liefhebberij om het te zien."

    Met den wind kwamen ook de wolken en met de wolken onweder en regenstroomen.

    In een oogenblik waren de leggers vol, doch om andere te zetten was het nu geen tijd. Het zou ook slecht in zijn werk gegaan hebben, want "De nieuwe Leerdam" vloog langs de oproerige wateren, als een hollend paard door de duinen, nu de hoogte op, dan de laagte in, maar steeds in snelle vaart vooruit.

    "Twee booten! Twee booten!" riep Dirk.

    "Ze hebben eene Portugeesche vlag op," zei Kreeft.

    "Het zal het volk van dit schip zijn," liet Henri Quatre zich hooren. "Ze zullen hun schip herkennen en aanboord willen!"

    De arme kerels! Ze staken de riemen en handen op! Ze wuifden met doeken en mutsen! Ze smeekten om hulp!

    Te vergeefs!

    De storm joeg de karveel voort en pogingen aan te wenden om den mannen hulp te bieden, dat ging niet! Het zou een zinneloos werk geweest zijn.

    Voort, voort ging het!

    De manschap, wel gewoon met Hollandsche schepen te varen, zou al zeer onbeholpen gestaan hebben op een schip als dit, dat eene heel andere tuigage dan de Oostindie-vaarders had, als niet Dolf, in Franschen dienst, eenmaal gedurende een half jaar het bevel gehad had over een dergelijk schip, dat als kaper door de Franschen genomen, onder storm en slecht weder uit de golf van Biscaye door hem naar Duinkerken was gebracht.

    Thans toonde Kapitein Londenaar, dat hij verstandiger was dan zijn voorganger, want hij liet het bevel geheel aan Dolf over.

    En te midden van de felste vlagen bleef de aap zich boven in den mast vastklemmen, maar hield het blinkende voorwerp tusschen de tanden.

    "Eene hoos! Eene hoos!" schreeuwde Henri Quatre. "Houdt je vast, mannen! Houdt je vast!"

    Eene groote, leikleurige wolk, die het voorkomen had van een' reuzentrechter, naderde, steeds wentelend, kronkelend en draaiend, meer en meer het voorthollende schip!

    Ze kwam al nader en nader!

    Het werd donker als midden in den nacht.

    "O!"

    Akelig klonk dat "O!" uit den mond van al de mannen.

    Ze waren onder water.

    Verdronken?

    Neen, neen! De hoos was dicht bij het schip uit elkander gebarsten en slechts het kleinste deel van de vreeselijke massa water, die zij bevatte, was op het dek nedergeploft.

    Gelukkig dat alle luiken dicht waren. Het water stroomde weg en .... de zon brak door. De storm was merkbaar bedaard. Men kwam wat tot kalmte.

    "Hoe heb ik het nu? Wat is ons overkomen?" riep Kapitein Londenaar.

    "Wel wat vreemds, Kapitein, maar daarom nog niet wat ongewoons! Dat is de tweede keer, dat ik zoo iets bijwoon," zeide Ouwe Joost. "En als het nu dezen keer gaat, als den eersten, dan zullen we een dag of drie regenachtig weder met een' frisschen wind hebben."

    "Daar ligt de aap!" riep Dirk en wees naar het regenzeil.

    Verscheidene handen waren nu in de weer om het dier te grijpen. Hiertoe was evenwel geene vlugheid noodig, want het dier was dood en vlak naast hem lag een gouden ring met grooten diamant.

    Ouwe Joost nam den ring, ging er mede naar Kapitein Londenaar en zeide: "Hier, Kapitein! Die is voor u!"

    "Hoezee!" juichte het volk toen het zag wat de oude man deed. "Flink zoo! Ferm zoo, Joost!"

    Maar Kapitein Londenaar ging met den ring naar Dolf en zeide: "Hier, goede vriend! Hier is eene gedachtenis van het dankbare scheepsvolk aan u. Hadden we u niet gehad, zeker zouden we allen met "De nieuwe Leerdam" naar den kelder gegaan zijn!"

    Kapitein Londenaar stak den ring aan Dolfs vinger en diep ontroerd antwoordde de flinke gezel in ronde zeemanstaal: "Dank! Dank! Voor Holland en de Compagnie mijn leven en mijn bloed! Hoezee!"

    Met een hartelijk gejuich werden deze woorden begroet en daarna begaf ieder zich naar de leggers om zich eens te verzadigen aan het heerlijke water, dat men opgevangen had, terwijl men zorg droeg om al de andere leggers schoon te maken en ook vol te laten loopen.

    Thans had men weer moed en wie die schepelingen nu gezien had, zou vol verbazing hebben uitgeroepen: "En zijn dat nu de mannen, die onlangs oproer maakten?"

    Maar waren er dan geene redenen voor geweest om hen toen zoo ontevreden te stemmen?

    Ja, ik weet wel, oproer mag men nooit maken, maar, een mensch is een mensch, en Janmaat is ook een mensch.

    Nu had men geene redenen meer om ontevreden te zijn.

    De gestadige regenbuien vulden al de leggers.

    Erwten, boonen, pekelvleesch en spek, alles was vol-op aanboord. Ja, zelfs zeer lichten tafelwijn vond men er in overvloed en de Opperkoopman, die maar wat blij was, dat hij met al zijne ongelukken nog zulk eene voordeelige reis maakte, liet iederen dag aan elk man eene halve flesch van dien wijn uitdeelen. Ieder kreeg bovendien nog eene goede portie suiker, zoodat ze zich verfrisschen konden met heerlijke limonade van wijn.

    De kok kon koken en braden zooveel hij wilde.

    De wind, die geregeld en zonder vlagen woei, deed "De nieuwe Leerdam" voortvliegen, alsof ze de manschappen de verloren schade wilde doen inhalen.

    Ziek was niemand; vroolijk waren velen; tevreden waren allen.

    "Wie had dát kunnen denken, dat het zóó afloopen zou, Joostje?" zeide de Kapitein toen ze reeds in de nabijheid van Kaap de Goede Hoop waren.

    Deze Kaap werd in vroegere jaren zoowel op de heen-, als op de terugreis aangedaan. Tegenwoordig geschiedt dit alleen op de terugreis.

    Oude Joost keek den Gezagvoerder eens aan en zeide: "Als Dolf de Boef er eens niet geweest ware, dan weet ik niet, of alles wel zoo goed zou afgeloopen zijn, Kapitein!"

    "Het is zooals gij zegt, Joost! "Dolf de Boef" werd met Gods hulp "Dolf de Redder"," zeide de Kapitein en wie die woorden hoorde, stemde hiermede van ganscher harte in.

    "Nu, Dolf," zeide Henri Quatre aan den avond van dien dag, toen ze arm in arm op het scheepsdek heen en weer liepen, "nu, Dolf, je kostje is gekocht, als we het geluk hebben te Batavia te komen."

    "Zult gij mij dan aan uw' neef den Gouverneur-Generaal voorstellen, Willem?" vroeg Dolf met een lachje.

    "Gij lacht terwijl ge dit vraagt, Dolf! Daaruit blijkt het, dat ge zelf er niet veel van gelooft. Neen, man, de Gouverneur-Generaal kent me zelfs niet en wil mij liever maar niet kennen ook. Ge begrijpt, een bootsman en een Toewan besaar passen al heel slecht bij mekaêr![18] Het is al mooi, dat hij er voor gezorgd heeft, dat ik altijd, hoewel ik den naam heb van lastig te zijn, als bootsman vaart heb. Ik moet dat al prijzen; want als hij me hieraan niet hielp, dan kon ik misschien wel geen schip als matroos krijgen. Maar met jou is het wat anders. De Super-carga zal wel voor je zorgen, dat je vooruit komt!"

    "Stil, Willem, stil! Wil hij voor ons beiden zorgen, goed; maar liever vaar ik als matroos uit en blijf bij jou aanboord, dan dat ik je verlaat om op een ander schip in rang boven je staan. We zijn nu weer bij mekaêr en .... we blijven bij mekaêr. Wel te rusten!"

    De twee vrienden zochten nu ieder hunne kooi op en Ouwe Joost, die een en ander van hun gesprek verstaan had, zeide in zichzelven: "Vlamingen zijn ze, maar, alével ferme kerels!"

    Dat was voor Ouwe Joost al heel veel gezegd; want bij hem ging er niemand boven een' Hollander, Fries of Zeeuw. Dat waren de Pieten.

    Kwamen ze uit een van de andere vier gewesten, dan was het maar zoo-zoo; maar vreemdelingen bleven vreemdelingen, en waren in zijn oog meestal geen knip voor den neus waard.

    VOETNOTEN.

    [16] =Waarloos hout= heet men aanboord der schepen alle houten voorwerpen, die ingescheept worden om op reis, als het noodig is, andere van dezelfde soort te vervangen.

    [17] Een karveel was een Portugeesch vaartuig van middelbare grootte, dat met driehoekige zeilen getuigd was. Deze zeilen heetten latijnzeilen, omdat ze in gebruik waren bij de volken, die de kusten der Middellandsche Zee bewoonden. Men noemt die volken ook wel eens de Latijnsche volken. Waar we nu wat verder van =Latijnsche tuigage= spreken, zullen onze lezers wel weten, wat daarmede bedoeld wordt.

    [18] Toewan besaar = Groote Heer. Het is de naam waarmede de Javaan den Gouverneur-Generaal aanspreekt. =Toewan= is =heer= en =besaar= is =groot=.

    ZEVENDE HOOFDSTUK.

    Een koningsmiddel.

    Door den overvloedig gevallen regen hadden ze de leggers thans vol met heerlijk regenwater. Levensmiddelen waren in overvloed aanboord en aan andere zaken had men geen gebrek. Daarom stelde de nieuwe Kapitein voor, omdat men toch al zooveel ten achteren was, de Kaap maar niet aan te doen, en, gebruik makende van den gunstigen wind, liever rechtuit naar Batavia te zeilen.

    Toen ieder overtuigd was, dat men terwille van water, levensmiddelen of wat anders niet gedwongen was eene haven op te zoeken, werd Londenaars voorstel aangenomen en het gevolg daarvan was, dat men, na zóóveel ondervonden te hebben, slechts zes weken later te Batavia aankwam dan de "Nieuwpoort", waarmede men uitgezeild was.

    De komst op de reede van Batavia van eene Portugeesche karveel onder de Prinsen- of Statenvlag verwekte daar groote verwondering, en eer de Javaansche kadraaiers[19] aanboord waren, was de Fiskaal er reeds met zijn gevolg om het schip en de lading te onderzoeken, en te zien of er ook iets te vinden was, waarvan de Compagnie den invoer had verboden.

    Het spreekt vanzelf dat Kapitein Londenaar terstond alles mededeelde van hetgeen er met de "Leerdam" gebeurd was, en hoe het kwam dat eene Portugeesche karveel den naam gekregen had van "De nieuwe Leerdam".

    Nadat het onderzoek natuurlijk bevredigend afgeloopen was, ging de Super-carga met den Fiskaal aan wal. Al de anderen moesten blijven waar ze waren; niemand mocht het schip verlaten.

    "Kijk eens, kijk eens, Garrit, wat rare luî komen daar aan in die kleine bootjes!" riep Dirk en wees op eenige kadraaiers, die met elkander en lang niet altijd op eene vreedzame manier, schenen te wedijveren wie het eerst bij het schip zou zijn.

    "Dat zijn Chineesche kadraaiers, jongens," zeide Ouwe Joost. "Als je nu maar een' vollen buidel hebt, dan is het goed. Dan kunt ge aan den koop!"

    "Ik ga mijne borre halen!" riep Dirk.

    "En ik ook," zei Garrit.

    Lachend zag de oude matroos de twee jongens na en zeide: "Als ik niet oppas en een oogje in het zeil houd, dan koopen ze zich aan allerlei ontuig ineens arm. Ik ken die afzetters!"

    Garrit en Dirk waren juist met hunne geldbuidels, of zooals zij deze noemden, borren, terug toen de eerste Chineezen met hunne waar beneden bij het schip gekomen waren.

    "Hoort eens, mannen," sprak nu Kapitein Londenaar, "ik zal een paar van deze kerels aanboord laten komen. Maar, betaalt niet wat ze vragen! Ze overvragen erg. Dingt gerust de helft af en koopt toch niet al te veel fruit; want wie dat hier veel eet, krijgt eene ziekte in de ingewanden en moet zijne gulzigheid meestal met den dood bekoopen!"

    "Meester Troost der Armen is er toch nog en die zal ons wel zóó inzalven, dat we er geen hinder van hebben, Kapitein," riep een matroos, en zoodra een der Chineezen aanboord was, liep hij er heen en haalde twee groote water-limoenen en vier pisangs uit zijne mand, en betaalde, dom genoeg, wat de slimme Chinees er voor beliefde te vragen.

    De kooplieden waren weldra zóó door het volk omringd, dat de Twee Vromen er niet bij konden komen, en terwijl ze hierover stonden te klagen, kwam Ouwe Joost bij hen en zei: "Hebt maar geduld, jongens! Er komt nog meer van dat volk, en als je mij laat koopen, dan heb je alles voor een bagatel en bovendien puike waar. Ik weet er mee om te springen!"

    Half onwillig lieten Garrit en Dirk zich overhalen, geduld te oefenen.

    Zij voelden het water in hun' mond komen, als ze zagen hoe hunne makkers in de heerlijke, sappige vruchten beten.

    Reeds drie kadraaiers hadden al hunne vruchten verkocht; want Kapitein Londenaar mocht waarschuwen zooveel hij wilde, de meesten sloegen zijn' goeden raad in den wind en verslonden de eene vrucht na de andere.

    Eindelijk schenen ze hunne bekomst te hebben, althans toen een vierde kadraaier aanboord kwam, waren er maar weinig liefhebbers meer.

    "Nu is het onze beurt, jongens!" zei Ouwe Joost. Hij haalde een paar groote limoenen uit de mand, bekeek ze eens, rook er eens aan en legde ze toen weer met een verachtelijk lachje neer.

    "Bah, wat een uitschot!" zei hij in gebroken Maleisch. "Hoeveel durf je nog voor die dingen vragen?"

    De koopman noemde eene som en Ouwe Joost bood juist het derde deel.

    "Je hebt goed slag van afdingen," zeide Dolf, die er bij stond en nog niets gekocht had, omdat hij de eenige aanboord was, die geen geld had.

    Hij wist wel, dat Kapitein Londenaar zorgen zou, dat de Compagnie hem betalen zou voor het werk, dat hij verricht had, als matroos en als Stuurman; hij begreep ook wel, dat er nog wel wat extra's op overschieten zou ook, maar, hij was te trotsch om voorschot te vragen op eene gage, die ze hem niet behoefden uit te betalen, omdat hij niet op de monsterrol vermeld stond. Zijn vriend de bootsman was niet aanboord, want die bracht den Super-carga aanwal. Hij zou spoedig terugkeeren en misschien dat Dolf dan hem om geld zou vragen.

    "Je zult zien," antwoordde Ouwe Joost, "dat ik ze voor dat geld krijg." Hij deed alsof hij weg wilde gaan.

    Zoo was het evenwel door den Chinees niet gemeend. Hij liep hem na, verminderde steeds den gevraagden prijs en eindigde met de twee heerlijke limoenen te verkoopen voor een prijsje, waarvoor de haastige koopers geen uitschot hadden gekregen. Ja, Joost wist het zóó aan te leggen, dat hij er nog twee grootere bij kocht voor nog minder geld.

    "Vooreerst genoeg, jongens," zei hij. "Morgen komt er weer een dag.

    Weest maar niet ongerust, dat ze vandaag uitverkocht zullen zijn."

    "Voor ieder maar één?" riep Garrit verwonderd. "Of is die vierde voor Dirk en mij?"

    "Neen, niet voor u en niet voor uw broêr," sprak de matroos, en de mooiste limoen Dolf toereikend, zei hij: "Hier, man! Gewezen boeven hebben geene duiten. Het geld krijg ik later."

    Dolf aarzelde de vrucht aan te nemen en kreeg eene kleur.

    "Nu, bloos maar niet als een ijdeltuitig jofferken," riep Joost lachend. "Denk je dan dat wij niet weten, dat je geen geld hebben kunt.

    Als de Sinjeur, de Super-carga, afrekent, zult ge ons beschaamd zetten.

    Koop er dan een voor mij, Dolf, en eet nu deze van mij op! Weinig, maar uit een goed hart, man!"

    "Je kunt en moogt veel zeggen, brave vriend," sprak Dolf, geroerd over den hartelijken eenvoud van den grijzen zeerob. "Ik neem deze vrucht in dank aan!"

    "Dat begreep ik ook wel," hernam de matroos, "en gij, Garritje, je bent bang dat je er aan één niet genoeg hebt, he? Wacht maar een uurken, dan zult ge blij zijn, dat ge er geen twee op hebt."

    "Hei, hei, nieuwe Dokter," riep Meester troost der Armen, die alles verstaan had. "Ik ben nu Dokter en ik mag dus een woordje mede spreken, maar ik zeg, dat ik er nog nooit last van gehad heb, als ik vijf of zes limoenen achter mekaêr opat. Ik heb er nu eens acht opgegeten en...."

    Meester Troost der Armen zweeg opeens, trok een pijnlijk gezicht en legde de hand op zijn' buik.

    "En nu komt het appelmanneke al om zijn geld! Gauw, meester! Ga nu maar als de wind zoo vlug in een vat troost der armen liggen," riep Ouwe Joost lachend.

    De scheepsbarbier hoorde niet meer, wat de matroos zeide, maar verwijderde zich zoo schielijk, als hij maar kon.

    Tusschen al die bedrijven door was Henri Quatre met de sloep teruggekomen. Zijne bootsgezellen kochten den kadraaier ledig en deze maakte zoodoende nog goede zaken.

    Een half uurtje later kwam een matroos naar den Kapitein loopen en riep: "Kapitein, de scheepsbarbier ligt op zijn uiterste. Hij leeft geen uur meer!"

    "Dadelijk naar de stad om hulp te halen," beval de Kapitein, die vreesde, dat er wel meer zieken zouden komen.

    Ouwe Joost, Dirk, Garrit en Henri Quatre, die geen van allen te veel gegeten hadden, roeiden naar de stad en waren zoo gelukkig Meester Hermanus Benedictus, den scheepsbarbier van de "Nieuwpoort", mede te krijgen. Deze begreep wel, wat er gaande was, en nam alvast eene goede hoeveelheid van een zeker medicament mede om dat de zieken in te geven.

    Deze Hermanus Benedictus was de zoogenaamde Meester Jonas, die bij Meester Troost der Armen zoo slecht aangeschreven stond, omdat men van den man vertelde, dat hij alles met rabarber wilde genezen. Dit nu was in het geheel niet waar, ja, de man moet zelfs voor zijn' tijd een zeer knap geneesheer geweest zijn, want zijn naam wordt met veel lof genoemd.

    Zoodra hij aanboord kwam en zag hoe Meester Troost der Armen zich van pijn in elkander wrong, zei hij: "Jawel, jawel, de pisang-poppekens zijn aan het dansen en de limoen-joosjes spelen de fluit erbij! Slikken maat!"[20]

    Hij zette hem eene spoelkom vol krachtige medicijnen aan den mond, doch de zieke weigerde ervan te gebruiken.

    "Och, staat me eens een oogenblik bij, mannen," sprak Meester Benedictus enkele matrozen toe, en dezen waren daartoe dadelijk bereid.

    De eerste hield het rechterbeen van den zieke beet, en de tweede het linker. Twee anderen belastten zich met zijne armen. Henri Quatre trok hem achterover en hield hem op den rug, en Kapitein Londenaar kneep met zijne fijne handjes den brullenden scheepsbarbier den neus dicht, en telkens, als deze gaapte, goot Meester Benedictus hem den mond vol. Zoo kwam de gansche inhoud van de spoelkom terecht in het lijf van den zieken scheeps-barbier, en dit scheen zijn behoud te zijn; want spoedig kwam hij tot rust en reeds twee dagen later was hij instaat zijne kooi te verlaten. Een paar matrozen evenwel hadden hunne gulzigheid met den dood moeten bekoopen.

    Intusschen werd het schip gelost en naar het eiland Onrust gebracht waar het tot nadere bevelen moest blijven liggen. Men had ook goed gevonden het geheel te verbouwen en het volk op een ander schip eene reis te laten doen. Dat schip was er echter nog niet, en tot zoo lang bleef de heele bemanning aanboord van "De nieuwe Leerdam".

    Eén enkele maal was de Gouverneur-Generaal, die toen een man was van ruim vijftig jaar, op het schip geweest en had bij die gelegenheid gezegd, dat hij van den Super-carga vernomen had, dat al het volk zich zoo cordaat had gehouden. Als eene belooning voor die goede diensten wilde hij hen allen bij elkander houden. Kapitein Londenaar zou Kapitein blijven en Dolf zou eene aanstelling krijgen als Stuurman. Van zijn' neef sprak hij niet, en alleen in het voorbijgaan keek hij hem aan en zei: "U is bootsman Willem van Aspervelde?"

    Henri Quatre boog zeer beleefd en zeide: "Om u te dienen, Heer neef! Ik ben jonker Willem van Aspervelde."

    De Gouverneur-Generaal scheen het niet prettig te vinden aldus aangesproken te worden, doch bemoedigend en alles behalve onvriendelijk zeide hij: "Laat dat "neef" voorloopig nog maar weg, bootsman! De Regeering heeft uitnemende rapporten van u ontvangen, en zoo ik hoop en vertrouw, zult ge er geen berouw van hebben andermaal in Indië aangekomen te zijn. Als gij er lust in hebt, zal ik zorgen dat gij als Kapitein een schip krijgt. Wilt ge op eene andere wijze uw geluk beproeven, laat mij het weten en ik zal u gaarne voorthelpen!"

    Zonder meer te zeggen verwijderde hij zich, doch eer het avond was, had Willem van Aspervelde zijne aanstelling als Opper-stuurman bij de Compagnie.

    Zoo brak de drieentwintigste Januari aan, en aan den avond van dien dag zeide Meester Troost der Armen, dat hij zijn' collega Meester Benedictus eens ging opzoeken om hem dank te zeggen voor de goede behandeling. Als belooning daarvoor wilde hij hem het recept geven van zijne kostbare zalf "troost der armen" en tegelijkertijd deed hij er twee groote Keulsche potten van die zalf bij. Garrit en Dirk waren wel zoo goed ieder een' dezer potten te dragen.

    Meester Troost der Armen stapte heel deftig vooruit. Hij moest hier te midden van al dat vreemde volk zijne waardigheid toch ophouden! Meester Petrus Pruymius, zijn ware naam was Pieter Pruym, moest toch toonen, dat hij aanboord van een schip der Compagnie geen kwâjongen was. Hij had zich daarom heel deftig aangekleed en voor deze gelegenheid een' degen aangegespt. Toevallig hing die aan zijne rechterzijde, omdat Meester Pruymius links was.

    Nadat ze reeds een heel eind waren voortgeloopen, zeide Dirk: "Meester, ik zou wel eens wat willen rusten! Ik word moede van mij door het gedrang te wringen. Hoe komt het toch dat het vandaag zoo bijster drok is?"

    "Ja, die Chineezen gelijken wel gek," meende Garrit.

    Meester Pruymius zocht een stil plaatsje uit en zeide: "Rust hier dan wat, jongens! En die drukte? Welnu, het is vandaag Nieuwjaarsdag voor de Chineezen."

    "En waar ergens woont Meester Benedictus?" vroeg Garrit. "Zou het nog ver loopen zijn?"

    "Ja, jongen, dat weet ik niet; maar een man als Meester Benedictus zullen ze hier toch wel kennen. Ik zal het eens aan dien vroolijken Chinees vragen." Hij ging hierop naar een' Chinees, die zich in een buffelhuid gestoken en zijn gezicht geel en groen geverfd had. Evenals zoovele andere Chineezen had deze man zich bij gelegenheid van Nieuwjaarsdag verkleed en zeker ook wel wat anders gedronken dan slappe thee.

    Meester Pruymius hield hem staande en vroeg in eene taal, die hij Maleisch noemde: "Mana doekoen Benedictus ajar?"

    De Chinees keek den man eens aan, haalde de schouders op, lachte, maakte een' luchtsprong en liep naar een paar andere Chineezen, die onze drie vrienden ook eens even aankeken en toen lachend verder gingen.

    "Wat heeft u toch gevraagd, Meester?" vroeg Dirk.

    "Wel, ik vroeg dien knul in best, heel best Maleisch, waar Dokter Benedictus was, maar die snoeshaan scheen alleen zijn eigen Koeterwaalsch te verstaan. We zullen nu maar...."

    "Meester, meester, kijk eens wat eene beweging! Wat zou dat zijn?" zei Garrit opeens.

    "Wat loopen ze!" riep Dirk. "Ze schijnen te vluchten!"

    Ons drietal ging nu op een' hoop steenen staan om te zien, wat er gebeurde.

    Gillend en schreeuwend kwamen Chineezen, Javanen en enkele Blanken aanloopen. Ze werden achtervolgd door een' man, die bijna geheel naakt was en een groot mes zwaaide.

    [Illustratie]

    Eene der vluchtende vrouwen, door hem ingehaald, stak hij koelbloedig dood en rende toen weer verder, achtervolgd door eene menigte gewapenden, die zoo luid mogelijk schreeuwden: "Amok! Amok!"

    "O wee!" riep Meester Pruymius, "dat is een amok-maker!" en hierop zijn degen losgespende ging hij aan den haal zoo hard hij kon.[21]

    Garrit volgde het voorbeeld van den dapperen Dokter en liet den Keulschen pot in den steek. Ook Dirk wilde op de vlucht gaan, doch het was, alsof zijne voeten aan den grond vastgegroeid waren. Hij kon niet van zijne plaats af en zag zijn' broeder en den scheepsbarbier weldra in de vluchtende menigte verdwijnen.

    Daar naderde de vreeselijke man. Het was akelig om dat verwrongen gezicht en die vreeselijke, dreigende bewegingen te zien. En niet zoodra kreeg de amok-maker den armen verslagen jongen in het oog, of hij kwam woedend op hem af.

    Dirk beproefde alweer te vluchten; maar hij kon niet.

    Het angstzweet liep met stralen langs zijne wangen.

    Nog eenige stappen en....

    In dat vreeselijk bange oogenblik liet Dirk een' schreeuw hooren, zoo akelig, dat hij zelf ervan schrikte, en niet wetend, wat hij deed, smeet hij met de kracht der wanhoop, den Keulschen pot met zalf op goed geluk af naar het hoofd van den waanzinnige.

    En ziet eens aan, als een tweede David trof hij dien kerel zóó goed tegen den linkerslaap van zijn voorhoofd, dat hij achterover sloeg en bewusteloos neerviel. Van dat oogenblik maakte Dirk gebruik om den woesteling het mes uit de hand te rukken. Doch de kerel kwam spoedig weer bij en reeds was hij gereed zich op te richten, toen Henri Quatre, Dolf en IJzeren Neptunus kwamen aansnellen en hem geheel onschadelijk maakten. De handdruk, dien IJzeren Neptunus dien kerel gaf, was zóó hartelijk, dat hij hem den pols ontwrichtte. Terstond kwam het vluchtende volk terug en wie gezien had, wat Dirk had gedaan, sloeg den opgeschoten, baardeloozen knaap met bewondering gade.

    Ieder meende in hem een' held te zien, en het scheelde niet veel, of hij werd door de menigte met gejuich rondgedragen. IJzeren Neptunus zag evenwel zeer goed, dat de knaap zich overspannen had en nam hem mede zoo gauw hij kon.

    Aanboord viel hij werkelijk in onmacht neder, doch Kapitein Londenaar wist hem spoedig bij te brengen en liet hem nu vertellen, wat er toch gebeurd was. Dirk deed dat en toen hij zijn kort verslag uitgebracht had, was zijne eerste vraag: "En waar is Garrit? Zouden ze hem niet vermoord hebben?"

    "Garrit vermoord?" vroeg Henri Quatre. "Waarom zouden ze dat gedaan hebben? Er was maar één amok-maker, hoor, en dat was al meer dan genoeg.

    Garrit zal best terecht komen. Verheug je maar, dat wij met ons drietjes zoo toevallig op de wandeling waren. Dat was je geluk, kereltje!"

    Ondertusschen werd het avond, maar wie er terugkwamen, Garrit en Meester Pruymius niet.

    "We zullen de luî gaan opzoeken," zeide Henri Quatre, en gevolgd door Dolf, Hoepel en Kreeft, allen goed gewapend, begaf hij zich op weg.

    Het was overal in de stad nog tamelijk onrustig, doch hoe meer men het Chineesche kwartier naderde, hoe meer de luidruchtigheid toenam.

    De Chineezen, die gewapende Hollanders ziende, begrepen niet, wat er gaande was. Zij waren toch geene amok-makers, dat wist de Regeering ook wel! Ze vierden maar vroolijk feest, dat was het al.

    Henri Quatre zag wel dat hunne verschijning daar niet gewenscht was en vroeg in het Maleisch, dat de Chineezen best verstonden, want velen hunner waren met inlandsche vrouwen getrouwd, of ze niet twee Hollanders gezien hadden.

    "Twee Hollanders?" vroeg een oude Chinees, die zich van onder tot boven met kleine belletjes behangen had, "ja, die zijn in ons kwartier. Gaat maar mede, ik zal u bij hen brengen."

    De Hollanders volgden den Chinees door een' doolhof van armoedige hutten en stonden eindelijk stil voor eene vrij groote woning waarvoor men een houten tooneel opgeslagen had. Op dat tooneel vertoonden de Chineezen allerlei zotternijen en eene groote menigte zat er om heen, en telkens als men de eene of andere klucht vertoonde, barstte het heele gezelschap in een luid gelach los.

    "Daar zitten ze," zeide de oude Chinees en wees Meester Pruymius en Garrit aan.

    Onze vier vrienden begaven zich er heen.

    "Hei, Meester Troost der Armen!" dus begon Henri Quatre, "hoe zit gij hier en gaapt en laat ons aanboord in angst over uw wegblijven?"

    Meester Pruymius keek zijne vrienden aan met een paar schelvisch-oogen en zeide met dubbelslaande tong: "Vanmiddag, zie je, zei ik, zie je, tegen Garrit, weet je, we zullen een afzakkertje nemen voor den schrik, zie je! En dat afzakkertje, zie je, is in onze kuiten gezakt, weet je, en nu rusten we hier wat uit, zie je!"

    "Jij met je zie-je en weet-je! Gaat allebei maar gauw mee," sprak Henri Quatre. "Dirk is in de grootste ongerustheid over zijn broer en ...."

    Krak-krak-krak! klonk het opeens.

    Allen keken wat er gebeurde.

    Nu, erg was het niet. Er was maar eene plank van het tooneel doorgebroken en een klein Chineesje was er doorgezakt. Men haalde het kind spoedig te voorschijn. Het scheen op den neus terecht gekomen te zijn en bloedde hevig.

    "Troost der armen! Troost der armen! Kwâjongen, waar is de Keulsche pot?" riep opeens Meester Pruymius.

    De Chineezen bleven doodbedaard en eene der vrouwen kwam dadelijk met wat zalf aanloopen. Het kleine Chineesje werd afgewasschen en toen geheel met die zalf ingesmeerd. Het bloeden van den neus had opgehouden.

    Of nu het ventje niet zoo heel hard op den neus terecht gekomen was, hieraan dacht meester Pruymius niet. Hij meende dat het door de zalf kwam en vroeg op zijn Hollandsch, dat men beter verstond dan zijn Maleisch, wat het was.

    "Dat is borreborrie," zeide de oude Chinees met bellen.

    "Waarvan gemaakt?" vroeg Meester Pruymius.

    "Van klapperolie, zaagsel van sandelhout en wat saffraan," luidde het antwoord.

    "Kom, kom, Meester Troost der Armen, mee! Verzin nu maar geen nieuwe medicament om ons naar de andere wereld te helpen," zeide Dolf, en met Kreeft, onzen barbier onder den arm nemende, sukkelden ze door de menigte heen en kwamen omstreeks negen uur aanboord terug. Onderweg had Meester Pruymius den mond vol van borreborrie, en hij zwoer, dat hij voortaan alleen die zalf zou gebruiken. Dat was nog eerst een heerlijk middel!

    Toen hij evenwel den volgenden morgen hoorde vertellen hoe Dirk met den Keulschen pot vol troost der armen den amok-maker zoo netjes suf gegooid had, wierp hij een der potten van de nieuwe zalf, welke hij al gemaakt had, overboord en zeî: "Weg met dat poespas borreborrie! Er gaat niets boven troost der armen!"

    "Jawel, Meester," sprak Kapitein Londenaar.

    "Wat dan, Kapitein?" vroeg Meester Pruymius.

    "Een tochtje naar de Molukken, Meester! Zoo even heb ik bevel gekregen, ons in te schepen op de "Koning van Polen", die daar ligt. Maak je boeltje maar gereed!"

    Dat gaf eene heele drukte dien dag en ook nog den volgenden, doch eer Januari uit was, lichtte de "Koning van Polen" het anker, en onder het losbranden van het geschut, zette men koers naar de nieuwe bestemming.

    Meester Pruymius stond over de verschansing gebogen en zag Batavia langzamerhand verdwijnen, en toen hij eindelijk niets meer van de stad zag, bleef hij toch staan.

    "Hei, Meester! Wat zoekt ge daar in de diepte?" vroeg Dolf, die lachend hem eene hand op den schouder legde. "Zoekt ge soms borreborrie?"

    Meester Pruymius hief zich op en zeide vol waardigheid: "Borreborrie, kwakzalvers-poespas, niets anders! Troost der armen is de baas! Laat Dirk maar spreken, die weet er alles af!"

    "Meer dan de amok-maker," antwoordde Dolf.

    "Ja, die kwam door mijn' troost heel leelijk aan zijn einde," antwoordde de knappe Dokter.

    Dolf lachte er hartelijk om, doch Joost, die de zalf van Meester Pruymius niet zien of ruiken kon en toevallig voorbijkwam, zeide: "Je pakt uit, Meester! Maar ik houd het ervoor dat de Keulsche pot harder aankwam dan het vette ontuig."

    "Vet ontuig, Joost," riep Meester Pruymius opgewonden uit. "Heel de wereld zal je tegenspreken en je zeggen, dat mijne zalf juist het tegendeel is van vet ontuig!"

    "Heb ik vet ontuig gezegd?" riep Joost lachend uit.

    "Ja, wat anders? Ze hebben het allemaal gehoord."

    "Vergeving, Meester, ik versprak me en meende "mager ontuig," zie je," zeide de vroolijke oude, die zich lachend verwijderde.

    "Ze mogen mijn troost der armen vet of mager ontuig noemen," bromde onze barbier, ik noem het een koningsmiddel!"

    ACHTSTE HOOFDSTUK.

    Een zeer voornaam bezoek.

    Meer dan een jaar lang had de "Koning van Polen" reeds in de Molukken vertoefd en menigen tocht naar Amboina en Ternate gedaan. Het was nu April en het schip kruiste met nog twee andere Compagnie-schepen op de hoogte van het eiland Boeroe, een der grootste van de Molukken of Specerij-eilanden. Bijna het geheele eiland, dat eene grootere oppervlakte beslaat dan de provinciën Zuid-Holland, Noord-Holland, Zeeland en Utrecht samen, is omringd door koraal-riffen. Alleen aan de Noordoostkust kunnen groote zeeschepen het eiland aandoen. Het is zeer vruchtbaar, en drie jaar te voren hadden de Nederlanders het in bezit genomen.

    De "Koning van Polen" was nu hier om hout in te nemen, dat in de groote bosschen van dit eiland zoo maar voor het halen was.

    Op zekeren dag, dat het volk weinig te doen had, zeide Garrit, dat hij wel eens zou willen visschen, want dat hij verlangde, nog wat anders te eten dan het gewone scheepsvoedsel. Terstond waren verscheidene mannen daartoe bereid, en na van den Kapitein vergunning gekregen te hebben aan wal te gaan, stapten een twintig mannen in de groote boot en voeren naar het land.

    "En ik zou liever wat kennis maken met de kust," zeide Henri Quatre. "Het schijnt een eigenaardig eiland te zijn."

    "Om met het schip op de koraal-riffen te komen, zeker?" vroeg Dolf. "Het is er vol van!"

    "Neen, niet met het schip, maar met eene boot. Ga je mee, als de Kapitein daartoe vergunning geeft?"

    "Ik wel," was het antwoord, en Dirk, die aan boord gebleven was, vroeg of hij dan ook mede mocht.

    Dit werd toegestaan.

    De lucht stond niet naar verandering; de wind was niet hevig en de zee niet anders dan gewoonlijk, zoodat Kapitein Londenaar er geen bezwaar in zag, dat zijne twee Stuurlieden en Dirk samen een tochtje gingen maken.

    Ze kregen evenwel het bevel mede vóór vier uren terug te zijn.

    Zoo lang meende men niet eens weg te blijven, en Dolf, die zag, dat de visschers eene goede vangst maakten, verzekerde bovendien, dat hij aanboord zou zijn, als de visch opgedischt werd.

    Spoedig was ons drietal aan wal; de boot werd vastgelegd en goed gewapend begaven ze zich op pad.

    De zon scheen brandend heet en om de hitte te ontvluchten, hielden ze op hunne wandeling langs de kust, zooveel mogelijk de lommerrijke bosschen.

    Dat pad was echter niet gebaand en zeer moeielijk te betreden. Ieder oogenblik moesten ze zichzelven dwars door het kreupelhout en de slingerplanten heen met het mes een' doortocht banen en dan was het nog een paadje om handen en gelaat vol schrammen te krijgen.

    Nu en dan zagen ze ook boschjes van specerij-planten, die een' heerlijken geur verspreidden, en daar tusschen bevonden zich de armoedige hutten der inwoners, die wel zorgden voor onze drie onzichtbaar te blijven, en als ze per ongeluk op hun' weg kwamen, dan namen ze schielijk de vlucht.

    "Ik kan niet zeggen, dat het eiland veel afwisseling biedt," zeide Henri Quatre. "Het begin was als hier, en hier is het als in het begin. Hout en nog eens hout is alles, wat we zien. Me dunkt, we moesten maar terugkeeren, dan zal de visch juist gaar zijn, als we aanboord komen."

    Dirk en Dolf keurden dit voorstel goed en men nam den terugweg aan, doch om nu zooveel mogelijk nog wat anders te zien dan op hunne heenreis,

    Edition notice Project Gutenberg source, credits & licence

    The reading text above is the public-domain work. The Project Gutenberg header, production credits and licence are kept here as provenance rather than shown before the book.

    Title
    Janmaat in de Oost; of, Vestiging van het Nederlandsch gezag op Celebes
    Author
    Pieter Louwerse
    Release date
    September 12, 2013 [eBook #43704]
    Language
    Dutch
    Credits
    E-text prepared by Branko Collin, Joke Van Dorst, and the Online Distributed Proofreading Team (http://www.pgdp.net) from page images generously made available by Internet Archive/Canadian Libraries (http://archive.org/details/toronto)
    Most recently updated
    October 23, 2024
    Front matter as received (title page, contents)
    Note: Project Gutenberg also has an HTML version of this
          file which includes the original lovely illustrations.
          See 43704-h.htm or 43704-h.zip:
          (https://www.gutenberg.org/cache/epub/43704/pg43704-images.html)
          or
          (https://www.gutenberg.org/files/43704/43704-h.zip)
    
    
          Images of the original pages are available through
          Internet Archive/Canadian Libraries. See
          http://archive.org/details/janmaatindeoosto00louw
    
    
    OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER.
    
          _Cursieve tekst_ is in deze tekst weergegeven met _een laag
          streepje_.
    
          =Gespatieerde tekst= is in deze tekst weergegeven met =een
          isgelijkteken=.
    
          ~Vette tekst~ is in deze tekst weergegeven met ~een tilde~.
    
          Kleinkapitalen (small caps) zijn in deze tekst vervangen door
          gewone hoofdletters.
    
          Een overzicht van de aangebrachte correcties is te vinden aan
          het eind van dit bestand.
    
    
    
    
    
    [Illustratie: P. Louwerse-book cover]
    
    
    JANMAAT IN DE OOST.
    
    
    [Illustratie]
    Header as received
    The Project Gutenberg eBook of Janmaat in de Oost; of, Vestiging van het Nederlandsch gezag op Celebes
        
    This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
    most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
    whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
    of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
    at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,
    you will have to check the laws of the country where you are located
    before using this eBook.
    
    Title: Janmaat in de Oost; of, Vestiging van het Nederlandsch gezag op Celebes
    
    Author: Pieter Louwerse
    
    
            
    Release date: September 12, 2013 [eBook #43704]
                    Most recently updated: October 23, 2024
    
    Language: Dutch
    
    Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/43704
    
    Credits: E-text prepared by Branko Collin, Joke Van Dorst, and the Online Distributed Proofreading Team (http://www.pgdp.net) from page images generously made available by Internet Archive/Canadian Libraries (http://archive.org/details/toronto)
    Full Project Gutenberg licence
        
    
    Updated editions will replace the previous one—the old editions will
    be renamed.
    
    Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
    law means that no one owns a United States copyright in these works,
    so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United
    States without permission and without paying copyright
    royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
    of this license, apply to copying and distributing Project
    Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™
    concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
    and may not be used if you charge for an eBook, except by following
    the terms of the trademark license, including paying royalties for use
    of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for
    copies of this eBook, complying with the trademark license is very
    easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation
    of derivative works, reports, performances and research. Project
    Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may
    do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected
    by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark
    license, especially commercial redistribution.
    
    
    START: FULL LICENSE
    
    THE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE
    
    PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
    
    To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free
    distribution of electronic works, by using or distributing this work
    (or any other work associated in any way with the phrase “Project
    Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full
    Project Gutenberg License available with this file or online at
    www.gutenberg.org/license.
    
    Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg
    electronic works
    
    1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg
    electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
    and accept all the terms of this license and intellectual property
    (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
    the terms of this agreement, you must cease using and return or
    destroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your
    possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
    Project Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound
    by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person
    or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
    
    1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be
    used on or associated in any way with an electronic work by people who
    agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
    things that you can do with most Project Gutenberg electronic works
    even without complying with the full terms of this agreement. See
    paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
    Gutenberg electronic works if you follow the terms of this
    agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg
    electronic works. See paragraph 1.E below.
    
    1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the
    Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
    of Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual
    works in the collection are in the public domain in the United
    States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
    United States and you are located in the United States, we do not
    claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
    displaying or creating derivative works based on the work as long as
    all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
    that you will support the Project Gutenberg mission of promoting
    free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg
    works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
    Project Gutenberg name associated with the work. You can easily
    comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
    same format with its attached full Project Gutenberg License when
    you share it without charge with others.
    
    1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
    what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
    in a constant state of change. If you are outside the United States,
    check the laws of your country in addition to the terms of this
    agreement before downloading, copying, displaying, performing,
    distributing or creating derivative works based on this work or any
    other Project Gutenberg work. The Foundation makes no
    representations concerning the copyright status of any work in any
    country other than the United States.
    
    1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
    
    1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
    immediate access to, the full Project Gutenberg License must appear
    prominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work
    on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the
    phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,
    performed, viewed, copied or distributed:
    
        This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most
        other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
        whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
        of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online
        at www.gutenberg.org. If you
        are not located in the United States, you will have to check the laws
        of the country where you are located before using this eBook.
      
    1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is
    derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
    contain a notice indicating that it is posted with permission of the
    copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
    the United States without paying any fees or charges. If you are
    redistributing or providing access to a work with the phrase “Project
    Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply
    either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
    obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg
    trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.
    
    1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted
    with the permission of the copyright holder, your use and distribution
    must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
    additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
    will be linked to the Project Gutenberg License for all works
    posted with the permission of the copyright holder found at the
    beginning of this work.
    
    1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg
    License terms from this work, or any files containing a part of this
    work or any other work associated with Project Gutenberg.
    
    1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
    electronic work, or any part of this electronic work, without
    prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
    active links or immediate access to the full terms of the Project
    Gutenberg License.
    
    1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
    compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
    any word processing or hypertext form. However, if you provide access
    to or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format
    other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official
    version posted on the official Project Gutenberg website
    (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
    to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
    of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain
    Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the
    full Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.
    
    1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
    performing, copying or distributing any Project Gutenberg works
    unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
    
    1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
    access to or distributing Project Gutenberg electronic works
    provided that:
    
        • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
            the use of Project Gutenberg works calculated using the method
            you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
            to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has
            agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
            Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
            within 60 days following each date on which you prepare (or are
            legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
            payments should be clearly marked as such and sent to the Project
            Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
            Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg
            Literary Archive Foundation.”
        
        • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
            you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
            does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™
            License. You must require such a user to return or destroy all
            copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
            all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™
            works.
        
        • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
            any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
            electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
            receipt of the work.
        
        • You comply with all other terms of this agreement for free
            distribution of Project Gutenberg™ works.
        
    
    1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
    Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than
    are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
    from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of
    the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set
    forth in Section 3 below.
    
    1.F.
    
    1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
    effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
    works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
    Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™
    electronic works, and the medium on which they may be stored, may
    contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
    or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
    intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
    other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
    cannot be read by your equipment.
    
    1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right
    of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project
    Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
    Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project
    Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all
    liability to you for damages, costs and expenses, including legal
    fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
    LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
    PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
    TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
    LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
    INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
    DAMAGE.
    
    1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
    defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
    receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
    written explanation to the person you received the work from. If you
    received the work on a physical medium, you must return the medium
    with your written explanation. The person or entity that provided you
    with the defective work may elect to provide a replacement copy in
    lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
    or entity providing it to you may choose to give you a second
    opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
    the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
    without further opportunities to fix the problem.
    
    1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
    in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO
    OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
    LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
    
    1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
    warranties or the exclusion or limitation of certain types of
    damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
    violates the law of the state applicable to this agreement, the
    agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
    limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
    unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
    remaining provisions.
    
    1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
    trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
    providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in
    accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
    production, promotion and distribution of Project Gutenberg™
    electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
    including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
    the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
    or any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or
    additions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any
    Defect you cause.
    
    Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg
    
    Project Gutenberg is synonymous with the free distribution of
    electronic works in formats readable by the widest variety of
    computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
    exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
    from people in all walks of life.
    
    Volunteers and financial support to provide volunteers with the
    assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s
    goals and ensuring that the Project Gutenberg collection will
    remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
    Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
    and permanent future for Project Gutenberg and future
    generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
    Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.
    
    Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
    
    The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit
    501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
    state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
    Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification
    number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
    U.S. federal laws and your state’s laws.
    
    The Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,
    Montclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up
    to date contact information can be found at the Foundation’s website
    and official page at www.gutenberg.org/contact
    
    Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
    Literary Archive Foundation
    
    Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread
    public support and donations to carry out its mission of
    increasing the number of public domain and licensed works that can be
    freely distributed in machine-readable form accessible by the widest
    array of equipment including outdated equipment. Many small donations
    ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
    status with the IRS.
    
    The Foundation is committed to complying with the laws regulating
    charities and charitable donations in all 50 states of the United
    States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
    considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
    with these requirements. We do not solicit donations in locations
    where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
    DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state
    visit www.gutenberg.org/donate.
    
    While we cannot and do not solicit contributions from states where we
    have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
    against accepting unsolicited donations from donors in such states who
    approach us with offers to donate.
    
    International donations are gratefully accepted, but we cannot make
    any statements concerning tax treatment of donations received from
    outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
    
    Please check the Project Gutenberg web pages for current donation
    methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
    ways including checks, online payments and credit card donations. To
    donate, please visit: www.gutenberg.org/donate.
    
    Section 5. General Information About Project Gutenberg electronic works
    
    Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
    Gutenberg concept of a library of electronic works that could be
    freely shared with anyone. For forty years, he produced and
    distributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of
    volunteer support.
    
    Project Gutenberg eBooks are often created from several printed
    editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
    the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
    necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
    edition.
    
    Most people start at our website which has the main PG search
    facility: www.gutenberg.org.
    
    This website includes information about Project Gutenberg,
    including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
    subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

    Source: Project Gutenberg ebook #43704. Public-domain status is recorded per item; the licence text above is reproduced unchanged.

    Source
    Project Gutenberg
    Record
    ebook 43704
    Rights
    public domain (US)
    Rendered
    2026-11-21
    Completeness
    First 200,000 characters rendered.