Reize van Maarten Gerritsz. Vries in 1643 naar het Noorden en Oosten van Japan
by Maarten Gerritszoon Vries · Dutch · Gutenberg #39146 · 855,856 chars · public domain (US)
The Project Gutenberg eBook of Reize van Maarten Gerritsz. Vries in 1643 naar het Noorden en Oosten van Japan
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,
you will have to check the laws of the country where you are located
before using this eBook.
Title: Reize van Maarten Gerritsz. Vries in 1643 naar het Noorden en Oosten van Japan
Author: Maarten Gerritszoon Vries
Cornelis Janszoon Coen
Philipp Franz von Siebold
Editor: Pieter Arend Leupe
Release date: March 14, 2012 [eBook #39146]
Language: Dutch
Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/39146
Credits: Produced by Harry Lamé, André Engels and the Online
Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This
book was produced from scanned images of public domain
material from the Google Print project.)
*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK REIZE VAN MAARTEN GERRITSZ. VRIES IN 1643 NAAR HET NOORDEN EN OOSTEN VAN JAPAN ***
Produced by Harry Lamé, André Engels and the Online
Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This
book was produced from scanned images of public domain
material from the Google Print project.)
+--------------------------------------------------------------------+
| OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER: |
| |
| Transcriptie gebruikt voor deze e-tekst: |
| * Schuingedrukte tekst in het origineel wordt hier weergegeven |
| tussen liggende streepjes, als in _tekst_; vetgedrukt tekst in |
| het origineel als =tekst=; gespatiëerde tekst als ~tekst~. |
| * Tekst in klein-kapitaal is hier weergegeven als kapitaal. |
| * Superscript tekst is getranscribeerd als ^{tekst}, subscript |
| tekst als _{tekst}. |
| * Voetnoten zijn verplaatst naar direct onder de alinea of tabel |
| waarop ze betrekking hebben. Voetnoten zijn gemarkeerd [1], [2], |
| enz.; aantekeningen zijn gemarkeerd [A1], [A2], enz.; deze zijn |
| te vinden in het hoofdstuk “Aanteekeningen”. |
| * Het VOC monogram is getranscribeerd als [VOC]. |
| * De “Verbeteringen” zijn al in de tekst doorgevoerd. |
| * Afhankelijk van de gebruikte software en instellingen kan het |
| voorkomen dat niet alle gebruikte tekens en symbolen correct |
| worden weergegeven. |
| Uitgebreidere opmerkingen zijn te vinden aan het einde van deze |
| tekst. |
+--------------------------------------------------------------------+
~REIZE~
VAN
~MAARTEN GERRITSZ. VRIES~
IN 1643
NAAR
~JAPAN~.
UITGEGEVEN
DOOR
~P. A. LEUPE~,
KAPITEIN DER MARINIERS.
MET KAART EN FAC-SIMILÉS,
EN GEOGRAPHISCHE EN ETHNOGRAPHISCHE AANTEEKENINGEN,
VAN
Jonkheer P. F. VON SIEBOLD.
UITGEGEVEN VAN WEGE HET KONINKLIJK INSTITUUT VOOR TAAL-, LAND- EN
VOLKENKUNDE VAN NEDERLANDSCH INDIË.
AMSTERDAM,
~FREDERIK MULLER~.
1858.
~REIZE~
VAN
MAARTEN GERRITSZ. VRIES
IN 1643
NAAR HET NOORDEN EN OOSTEN VAN
~JAPAN~,
VOLGENS HET JOURNAAL GEHOUDEN DOOR C. J. COEN,
OP HET SCHIP _~CASTRICUM~_.
NAAR HET HANDSCHRIFT UITGEGEVEN EN MET BELANGRIJKE
BIJLAGEN VERMEERDERD
DOOR
~P. A. LEUPE~,
KAPITEIN DER MARINIERS.
=MET DE DAARBIJ BEHOORENDE KAART EN EENIGE FAC-SIMILÉS,=
EN GEOGRAPHISCHE EN ETHNOGRAPHISCHE AANTEEKENINGEN,
TEVENS DIENENDE TOT EEN ZEEMANSGIDS NAAR
~JEZO~, ~KRAFTO~ EN DE ~KURILEN~,
EN STUKKEN OVER DE TAAL EN VOORTBRENGSELEN DER
~AINO-LANDEN~,
VAN
Jonkheer P. F. VON SIEBOLD.
UITGEGEVEN VAN WEGE HET KONINKLIJK INSTITUUT VOOR TAAL-, LAND- EN
VOLKENKUNDE VAN NEDERLANDSCH INDIË.
AMSTERDAM,
~FREDERIK MULLER~.
1858.
La navigation du Capitaine Uries (Vries) est la plus exacte, qui
ait pu être faite, dans un temps, où les méthodes d’observation
étaient très grossières.
LA PEROUSE,
_Voyage autour du monde_, T. III. p. 153.
Bij de vele nasporingen in de Archieven der Oost-Indische Compagnie door
mij in het werk gesteld, ten einde daaruit belangrijke en in het stof
begravene reisverhalen onzer Voorvaderen aan het licht te brengen, had
ik menigmaal gehoopt de hoogst belangrijke reize door VRIES in 1643 naar
Japan gedaan, te vinden, doch steeds vergeefs. Wie schetst nu mijne
verbazing, toen ik dit Reisverhaal ontdekken mogt in een Handschrift,
mij ter nader onderzoek aangeboden door den Heer F. MULLER, Uitgever
dezes, aan wien de Eigenaar, de Hoog Wel-Geb. Heer J. HUYDECOPER VAN
MAARSEVEEN, het op zijn verzoek welwillend ter leen verstrekt had.
ZEd.Geb. heeft, na mededeeling van den belangrijken inhoud, de uitgave
ter liefde der wetenschap willen vergunnen, en daardoor allen, die
belang stellen in de ontdekkingen der Hollandsche zeevarenden en in de
geographische wetenschap, ten zeerste aan zich verpligt. Van heeler
harte brengen wij ZEd.Geb. daarvoor onzen warmen dank. Het _Koninklijk
Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde van Nederlandsch Indië_ heeft
het zich voorts eene aangename taak geacht dit Reisverhaal onder hare
Werken op te nemen, terwijl de _Bijlagen_, ter nadere toelichting
hieraan toegevoegd, het belang dezer uitgave verhoogen.
Tevens brenge ik mijn’ dank toe aan Z. Excell. den Minister van
Koloniën, die ons in de gelegenheid stelde, om in het Oud-Koloniaal
Archief te dezer stede over deze reis van de Vries eenige nasporingen te
doen, en den Heer Mr. L. M. C. van Dijk, die ons daarin met
bereidvaardigheid te hulp kwam.
Moge dit werk strekken ter meerdere bevestiging van den roem onzer
Zeevarenden en ter uitbreiding der kennis van het Rijk van Japan, vooral
in onze dagen van zoo bijzonder aanbelang.
P. A. LEUPE.
VERBETERINGEN.
Bl. 45 reg. 6 v. b. _staat_: Geuerael _lees_: Generael
„ 55 „ 10 v. b. „ middaeh „ middach
„ 73 „ 13 v. b. „ 2 min. „ 28 min.
„ 76 „ 21 v. b. „ 6¼ myl „ 6½ myl
„ 88 „ 14 v. b. „ somtyst „ somtyds
„ 105 „ 7 v. o. „ 16 min. „ 26 min.
„ 139 „ 7 v. o. „ 49 „ 40
„ 164 „ 4 v. b. „ 45 gr. „ 43 gr.
„ 182 „ 9 v. o. „ 12 min. „ 52 min.
„ 188 „ 3 v. b. Zie noot 34 op bl. 196.
„ 207 „ 1 v. b. _staat_: Novemer _lees_: November
„ 352 „ 14 v. b. „ 41 gr. „ 47 gr.
* * * * *
Verschil tusschen het JOURNAAL en het VERKORT JOURNAAL.
Journaal. Verkort Journaal.
Bl. 53 27 April gegiste breedte bevonden breedte.
„ 99 20 Junij 46 gr. 6 min. 46 gr. 7 min.
„ 183 4 Sept. 41 gr. 3 min. 41 gr. 5½ min.
„ 201 28 Oct. 160 gr. 5 min. 160 gr. 25 min.
„ 207 7 Nov. 31 gr. 22½ min. 38 gr. 53 min.
De verschillen, die minder dan eene minuut bedragen, zijn door ons niet
opgegeven.
INHOUD.
Inleiding. 3
Instructie voor den Schipper-Commandeur Maerten Gerritsen Vries,
en den Raed van ’t Fluytschip Castricum en ’t Jacht Breskens,
gedestineerd tot ontdecking van de onbekende Oostcust van
Tartariën, ’t coninckryck Cathaija en de Westcust van America,
mitsgaders de goud- en silver-rycke eylanden by Oosten Japan. 11
Remonstrantie ofte Corte Voorstellinge, omme een grooten schadt,
ofte wel nieuwen aenvang van negotie te crygen, op het ryck ende
Gout- ende Silver-Eylandt, gelegen in de Zuytzee, ter hoochte van
37½ graden, benoorden de Linie Equinoctiael. 35
Ordre tot de Zeylaegie voor den Schipper-Commandeur Maerten
Gerritsen Vries en de verdere overigheyd van de fluyt Castricum
ende ’t jacht Breskens, waer nae hun in ’t vaeren van hier langs
d’Oostcuste van Celebes tot het eyland Ternaten, voor het Casteel
Maleye sullen hebben te reguleren. 41
Journael ofte Dachregister, geanoteert ende beschreven door den
Opperstierman Cornelis Jansz. Coen. 45
Bijlagen. 233
Extracten uit de Resolutiën en Missiven van den Gouverneur-
Generaal en de Raden van Indië, betrekkelijk de reis van de
schepen Castricum en Breskens. 235
Aanteekeningen. 261
Aardrijks- en Volkenkundige Toelichtingen tot de Ontdekkingen
van Maerten Gerritsz. Vries door Jhr. Ph. F. von Siebold. 263
De Ontdekking van het Eiland Breskens en van de Quast’s
Eilanden. 267
De Ontdekking van de Tasman’s Eilanden. 270
De Ontdekking van de Oostkust van Japan van de Kaap Sirofama
van Nippon (Hoek Bosho) tot den Noordhoek. 276
De Ontdekking van het Land van Jezo. 295
De Stam der Aino’s. 354
De Taal der Aino’s. 381
Aino-Gesprekken. 387
Verzameling van Aino-Woorden. 388
Voortbrengselen der Aino-Landen. 401
Het Dierenrijk. 402
Het Plantenrijk. 414
Delfstoffen. 430
Tafel van Vergelijking van de Breedte- en Lengtebepalingen van
de Voornaamste Punten en Plaatsen van Jezo, de Zuidelijke
Kurilen en van Krafto. 436
Fac-similés
Kaart
INLEIDING.
Eene der belangrijkste ontdekkingsreizen, die er onder het bestuur van
den Gouverneur-Generaal Antonio van Diemen hebben plaats gehad, is die
onder het beleid van den Schipper-Commandeur Maerten Gerritsz. Vries in
het jaar 1643, met de schepen _Castricum_ en _Breskens_ naar het
Noord-Ooster-deel van _Azië_.
De aanleiding tot het doen dezer reize was vooral deze. In 1635 was er
door eenen Willem Verstegen, in dienst der Oost-Ind. Comp. in _Japan_
werkzaam geweest zijnde, »Eene Remonstrantie ofte Corte Voorstellinge,
omme een grooten schadt ofte wel nieuwen aenvang van negotie te crygen,
op het ryck ende Goudt ende Silver Eylant, gelegen in de Zuit-zee, ter
hoochte van 37½ graden benoorden de Linie Equinoctiael, gedirigeert aen
d’Ed. Heer Henricq Brouwer, Gouverneur-Generael enz.” Deze Gouverneur
vertrok spoedig na het ontvangen dezer Remonstrantie naar het Vaderland,
en liet het aan zijnen opvolger over, om die zaak in overweging te
nemen.
Hoe gaarne nu ook van Diemen, dadelijk na het aanvaarden van zijn
bestuur, schepen ter opsporing van die Eilanden had willen afzenden,
werd hij daarin door verschillende omstandigheden verhinderd, en niet
voor het jaar 1639 kon hij daaraan gevolg geven. Zoo schreef hij, onder
dagteekening van den 18 December 1639, aan de Bewindhebbers in het
Vaderland: »maer op enckel onvermogen ende dat doorgaens trachten de
negotie voor eenige saecken, exploicten ende ontdeckingen van vreemde
landen te prefereren, is d’opsoecking van goudt ende silverrycke
Eilanden ten Oosten _Japan_ gelegen, _wel tegen ons gemoet t’sedert anno
1636 uytgestelt ende suspens gebleven_; maer aengemerckt wesende, UEd.
tot derselver ontdeckingh, mitsgaders _Corea_ ende _Tartarise_ cust
inclineren, daertoe order geven, met hope van vruchtbaer succes; hebben
in conformité van onse resolutie dato 24 May bevooren, Comp^{s}.
presente als uyt _Nederlant_ te comen navale macht, tegen de voorhantse
ende ordinarie besendingh wel geexamineert ende overleyt, synde
goetgevonden ende vastgestelt, tot gemelte ontdecking te gebruycken de
fluytschepen _Engel_ ende de _Graff_, als de bequaemste op soo crappen
vaerwater. Ingevolge syn deselve yder met 45 coppen cloeck volck voor 12
maenden geprovideert, den 2 Juny passato onder ’t beleyt van den
Commandeur Matthys Quast uyt dese reede verseylt, met order by Oosten
_Banca_ den cours nae _Manilhae’s_ baye te doen, om ’t canael van
_Spirito Sancto_ te passeren ende alsoo om de Noort aen _Japans_
Oostsyde in de Noort-Weste winden te comen, de Eylanden 100, 150 ende
200 mylen tusschen de 30 en 36, mitsgaders ’t doelwith op 37½ graden
Noorderbreete, 400 mylen by Oosten _Japan_ gelegen, op te soecken ende
aentetreffen, als wanneer by nonopdoeningh gelast hebben, andere 200
mylen om de Oost te seylen ter selver hoochte, ende geen voordeel
bejegenende, dat van daer sullen trachten nae _Tartarien_ ende _Corea_,
ingevalle de winden (daer aen twyffelen) sulcx gedoogen, te comen.
Wyders soo wanneer keerende geen Noort connen winnen, andere 200 mylen
om de Oost aff te loopen, al waer’t op de custe van _West-Indien_, omme
t’onderstaen wat voordeel daer te bejagen sy, ende dan door den
Suyt-Oosten passaet te keeren nae _Tayouan_ off _Batavia_, nae sich den
tyt, weder ende wint voegen sal; mits dat in passant _Islas de
Ladrones_ verkenne en visiteere, gelyck dit ende sulcx meer ten dienste
van de Comp. gesegden Quast gerecommandeert hebben, by desselfs
instructie can worden beoogt, die UEd. gelieven te resumeren in ons
brieffbouck, onder dato primo Juny laest. Den Almogende bestiere alles
tot dienst van de Generale Comp., ende geve dat UEd. ter syner tyt
gewenst succes van dese expeditie mogen aencondigen.”
De reis van Quast leverde echter dat resultaat niet op, dat men er zich
van had voorgesteld. Bij brief van den 8 Januarij 1640 berigt van Diemen
den afloop dezer reize aan de Bewindhebbers aldus: »Met _Breda_ is
herwaerts onverrichter saecke van d’ontdeckingh der landen by Oosten
_Japan_ gelegen gekeert, den Commandeur Mathys Quast, hebbende ruym 600
mylen by Oosten _Japan_ op de geordonneerde hoochte affgeseylt, sonder
lant op te doen, als wanneer den windt sich sulcx presenteerde, dat
resolveerde nae de West te keeren, by Noorden _Japan_ de cust van
_Tartarien_, _Corea_ ende _China_ aen te doen, sulcx dat sy deselve
lenghte weder teruggekomen, tusschen de 42 en 38 graden Noorderbreete,
mede in ’t keeren geen landt vernomen, maer door sieckte overvallen
wesende, moesten d’ontdeckinge om de Noord staecken, ende syn by Oosten
_Japan_ seer miserabel ende swack van volck in _Tayouan_ den 24 November
aengelandt, hebbende op beyde de fluyten 38 man verloren, dat is byna de
helft van ’t ophebbende, van hier affgevaren volck.”[1]
[1] Zie Aanteekening.
Niettegenstaande dezen min gunstigen afloop der reize van Quast, werd er
besloten om andermaal een’ togt derwaarts te laten doen, maar ook nu
verloopt er door de belegering van _Malakka_, de zaken op _Ceylon_, de
reis van Tasman naar het Zuytland enz. weder een geruime tijd, alvorens
men schepen kan missen, om deze onderneming te bewerkstelligen. In 1643
evenwel heeft de reis voortgang, en werden de schepen _Castricum_ en
_Breskens_ onder de bevelen gesteld van den ervaren Schipper-Commandeur
Maerten Gerritsz. Vries of de Vries, zoo als wij hem ook wel in
officieele bescheiden genoemd vinden. In een gedeeltelijk in cijfer
geschreven missive aan de Bewindh. in dato 23 Januarij 1643, wordt hen
hiervan op deze wijze kennis gegeven: »Tot ontdeckingh van de Noordcuste
M. r. k. M. r. k. c. b. d. ende van daer omme andermael optesoecken, de
XXI ende IV rycke 24, 39, 17, 30, 16, 5, 50, 20, by tt. h. m. b. d. c.
r. f. r. d. syn geprojecteert de fluyt _Castricum_ ende ’t jacht
_Breskens_, sullen ultimo deser de reyse aenvangen, onder ’t bestier van
den _ervaren Schipper_ Maerten Gerritsen Vries, de cours is van hier by
Noorden _Celebes_ nae _Ternaten_ ende van daer by Oosten 11, 9, 16, 10,
2, om de 2, 25, 20, 72, 22, custe van M. r. k. M. r. k. c. b. d.
aentesoecken, ’t welck gesustineert wordt in den somertyt sal connen
geeffectueert worden, ende dan voorts om de Oost, daer men meent
d’aengetogen Eylanden op te doen[2]. ’T succes van d’een ende d’ander
wordt UEd. nae desen gecundicht.”
[2] Zie Aanteekening.
Aan den Vice-Gouverneur Wouter Seroyen te _Ternaten_ werd van het doel
hunner reize en om hun daarin op alle mogelijke wijze bevorderlijk te
zijn, bij missive van den 31 Januarij kennis gegeven. »Dese gaet per ’t
fluytschip _Castricum_ ende ’t jacht _Breskens_, onder commando van den
Schipper-Commandeur Maerten Gerritsen Vries, over _Ternate_, tot
ontdeckingh van de Oostkuste van _Tartarien_ ende om op te soecken
d’onbekende Eylanden Oostwaerts gelegen. UEd. sal deselve costy omme
geene redenen ophouden, veel min veranderingh in ’t ophebbende volck als
officieren, soldaten off varentvolck doen, ten waere eenige siecken
tegen cloecke gesonde wisselden; de gemelte schepen ende volck
geduyrende haer verblyff (dat cort sal wesen) soo veel mogelyck
verversende, _daeromme geen costen noch coebeesten sparende, sult hun
van alles tot de reyse soo veel te becomen sy versorgen_, vooral
_beestiael_, dat costy niet ontbreekt. Hiertoe ons verlatende sullen met
d’eerste gelegentheyt per brieven van de overhoofden deser schepen
gaerne vernemen, hun desen aengaende contentement gedaen sy, dit ons
desseyn soo veel mogelyck secreet houdende, voorgevende dat omtrent
_Manilha_ om buyt ende advantagie te becomen, gedestineert syn te
cruysen.”
Ook aan de Vries gelukte het niet die rijke Goud- en Zilver-Eilanden te
vinden, maar daarentegen is zijne reis hoogstbelangrijk geweest voor de
uitbreiding der aardrijkskunde, want behalve dat men beter bekend werd
met de kusten van _Japan_, werden door hem eilanden en straten ontdekt
en benoemd, waarvan men tot dus verre slechts weinig of geen kennis had.
De mededeelingen, die men van de reis van de _Castricum_ en de
_Breskens_ heeft, zijn zeer onvolkomen en bestaan voornamelijk in eenige
opgaven, voorkomende bij Nicolaas Witsen in zijn werk over _Noord-_ en
_Oost-Tartarije_[3], en daaruit bij Buache[4] overgenomen, zoo ook in de
»Koorte Beschryvinghe van het Eylandt _Eso_, soo als het eerst in den
jare 1643 van ’t schip _Castricum_ beseylt ende ondervonden is”[5].
Eerst 144 jaren daarna is het den verdienstelijken, doch ongelukkigen
Franschen zeereiziger la Pérouse[6], die ons met de belangrijkheid van
de reis van de Vries bekend maakt. Het is dan ook vooral na dezen
reiziger, dat de Hoogleeraar Moll in zijne Verhandeling[7] ons het een
en ander over de Vries en zijne verrigtingen bekend maakt.
[3, 4, 5, 6, 7] Zie Aanteekeningen.
Het mogt den Hoogleeraar von Siebold in het jaar 1842 met behulp van den
Heer P. L. de Munnick, gelukken, in het Oud-Koloniaal Archief alhier, de
Instructie voor de reis van de Vries vastgesteld te vinden. Ze werd
gedeeltelijk geplaatst en toegelicht door den Heer P. B^{r}. Melvill van
Carnbée in de Moniteur des Indes[8]. Deze geachte hydrograaf beklaagt
zich ten hoogste, dat de journalen van de Vries niet uitgegeven zijn.
Hij zegt[9]: »Il est fort à regretter que les journaux de de Vries
n’aient jamais été publiés; nous n’avons de son voyage que peu de
détails, qui se trouvent dans l’ouvrage de Mr. Nicolaas Witsen, et qui
ont servi au recit qu’en donna plus tard Mr. Philippe Buache. Il parait
que nos ancêtres firent peu de cas de ces voyages, qui n’eurent, il est
vrai, peu ou moins de resultats immédiats pour le commerce, mais qui
furent pourtant très importants pour la géographie. C’est à cela
apparement qu’on doit attribuer que dans les ouvrages de ce temps-là il
n’est fait mention des voyages de Quast, Vries et de plusieurs autres
encore, qu’en passant et que ce n’est qu’un et deux siècles après qu’on
s’aperçut que ces mêmes voyages furent et _sont encore aujourd’hui du
plus haut intérêt pour les sciences géographiques_.”
[8, 9] Zie Aanteekeningen.
Ook in het nog niet lang geleden (1852) voor de kennis van _Japan_ zoo
hoogst belangrijk uitgekomen werk van den Hoogleeraar von Siebold lezen
wij[10], nadat de geachte Hoogleeraar alvorens een overzigt der reis van
de _Castricum_ heeft gegeven: »Die volständigen Reiseberichte der beiden
Schiffe _Castricum_ und _Breskens_, wovon wir nur die obenerwähnten
Auszüge kennen, scheinen verloren gegangen oder noch in irgend einem
Archive in _Holland_ oder zu _Batavia_ verborgen zu liegen.”
[10] Zie Aanteekeningen.
Het oorspronkelijke volledige Journaal van de _Castricum_, dat wij het
genoegen hebben onzen lezers aan te bieden, is gehouden door zijnen
verdienstelijken Opperstuurman Cornelis Jansz. Coen[11]. Het werd aan de
Bewindhebbers in het Vaderland opgezonden en bevat eenen schat van
opmerkingen en waarnemingen, zoodat het de behartiging overwaardig is.
[11] Zie Aanteekeningen.
Dat de waarnemingen op deze reis gehouden naauwkeurig waren, hiervoor
staat ons een la Pérouse borg, die met zoo veel betere instrumenten
uitgerust, gevoegd bij den hoogeren stand, waarop de kennis der zeevaart
te zijnen tijde stond, gaarne de getuigenis aflegde: »que la navigation
du Capitaine Uries (Vries) est la plus exacte, qui ait pu être
faite dans un temps, où les methodes d’observation étaient très
grossières”[12].
[12] Zie Aanteekeningen.
Wij hebben het Journaal doen voorafgaan door de Instructie aan de Vries
voor dien togt medegegeven, en de Remonstrantie van Willem Verstegen aan
den Gouverneur-Generaal Henrick Brouwer ingezonden; terwijl wij
eindelijk eenige uittreksels uit de brieven van den Gouverneur-Generaal
Antonio van Diemen en Raden van _Indië_, over den afloop van de reis van
de Vries, zoo mede eenige aanteekeningen over dezen Commandeur, als
Bijlagen laten volgen.
* * * * *
Het Journaal van den Opperstuurman Cornelis Jansz. Coen, dat ons
aanleiding verschafte om op het Oud-Koloniaal Archief eenige nasporingen
te bewerkstelligen omtrent de reis van de Vries in 1643, behoort in
eigendom aan den Hoog-Welgeboren Heer, Jonkheer J. Huydecoper van
Maarseveen, die, ter liefde der wetenschap, de uitgave wel heeft
gelieven te vergunnen, waardoor Z.H.W.G. allen, die de gedane
ontdekkingen der _Hollanders_ in de 17^{e} eeuw op prijs stellen, ten
hoogste aan zich verpligt heeft; want na alle daartoe aangewende
pogingen, was men tot dus verre niet geslaagd, om de Journalen van de
_Castricum_ en de _Breskens_ terug te vinden; men mag zich derhalve
verheugen, dat ten minste een derzelve voor de vergetelheid bewaard is
gebleven, en wel dat, dat naar ons inzien door den Gouverneur-Generaal
Antonio van Diemen en de Raden van Indië, bij hunne missive van den 4
Januarij 1644, naar het Vaderland werd gezonden.
INSTRUCTIE
_voor den Schipper-Commandeur_ Maerten Gerritsen Vries, _en den
Raed van ’t Fluytschip_ Castricum _en ’t Jacht_ Breskens,
_gedestineerd tot ontdecking van de onbekende Oostcust van_
Tartariën, _’t coninckryck_ Cathaija _en de Westcust van_
America, _mitsgaders de_ goud- _en_ silver-_rycke eylanden by
Oosten_ Japan.
Bij de geloofwaerdighste geographen ofte wereldbeschrijvers werd onder
de groote landen van _Asia_, _Tartariën_ ofte _Tartaria_ (als ’t
grootste land) gesteld, dat in ’t Noorden van de _Yszee_, in ’t Westen
van _Rusland_ en _Polen_, in ’t Zuyden van de _Zwarte zee_, ’t
_Caspische-meer_, de landen van _Bactriana_ en _India_, ende in ’t
Oosten van _China_ en den onbekenden _Tartarischen Oceaan_ bepaeld is;
hebbende in de lenghte van ’t Oosten nae ’t Westen niet min dan
negenhondert en in de breedte van ’t Zuyden nae ’t Noorden wel 450
duytsche mijlen, in welck ruym begryp (sijnde grooter als geheel
_Europa_) veel groote landen, provintien, meeren en woestijnen gelegen
sijn. Onder anderen werd voor ’t aldertreffelyckste deel ’t vermaerde
coninckryck van _Cathaya_, onder ’t getemperde climaet van omtrent de
vyftigh graden by Noorden den Aequator, gestelt, wesende d’eerste
provintie van ’t keyser-ryck des grooten _Chams_, welcken prince den
stoel syner Monarchia in de groote Hooftstad _Cambalú_ houd, dat een
plaetse van wonderlycke commercien werd befaemd, daer seer grooten
handel van allerley binnenlandse oft _Tartarische_ en buytenlandse
_Chineese_ waren en coopmanschappen gedreven werd. De Oostcust van dit
land is bovenmate schip-ryck befaemd, mits de groote trafficquen, die
van dit ryck op d’omtrent gelegen landen en custen gedreven werd, doch
vermits in eenen hoeck van den aerdcloot gelegen, werd tot noch van geen
_Europeanen_, noch eenig _Orientaelse_ natien, selfs oock niet van de
aenpalende _Chynesen_ gefrequenteerd, maer als verborgen, te verre
affgelegen, en schier als buyten de wereld geacht.
De seeckerheyt van dese gementioneerde gelegentheyd des vermaerden
lantschaps _Cathaya_, heeft aen veel geleerde cosmographen en piloten
oorsaeck gegeven, op d’ontdeckinge deses conincx-rycx ernstelyck te
schryven en diverse wegen, soo door ’t Orientaelse _India_ en de straete
_Magelanus_, als door ’t Noorder _America_ by de _Enghte Davids_, mede
omtrent _Nova Sembla_ en recht onder ofte over den _Noorderpool_ eene
passagie derwaerts aan te wysen, daer op oock door de drie laetste wegen
diversche preuven van _d’Engelse_ en _Nederlandse_ natien ondernomen
sijn, maer alle te vergeefs, gelyck mede de twee voyagies door den
vermaerden Jan Huyghen van Linschoten, uyt bevel van de Ho. Mo. Heeren
Staten Generael der Vereenighde _Nederlanden_, ten selven eynde in den
jare 1594 met 2 schepen, en An^{o} 1595 met seven schepen, onvruchtelyck
is gedaen. En alhoewel in d’eerste reyse een passagie by ’t eyland
_Waygats_, door de strate ofte enghte van _Nassauw_ tusschen _Moscovia_
en _Nova Sembla_ tot in de _Tartarische Noordzee_ wierd ontdeckt, soo is
nochtans de tweede reyse desen ontdeckten wegh door menighte van ys
onbruyckelyck gevonden en de vlote sonder verhoopt effect in _Nederland_
gekeert. Sedert dien tyd hebben alle natien van de _Tartarische_
ontdeckinghe in ’t Noorden, als van een ondoenelycke saecke
gedissisteert, en door ’t _Orientaelse_ ofte _Occidentaelse India_ is,
’t door onvermogentheyd ofte cleyne curieusheyt van de Gouverneurs des
conincx van _Hispania_ (onaengesien de beter gelegentheyd als in
_Europa_), niet onderleyd; immers van dien mogende Prince (als wesende
noch ontydigh) niet gemandeert, gelyck mede by geen andere aldaer
traffiqueerende _Europeanen_ is onderstaen, tot dat in den jare 1639
(staende ons Gouverno) twee fluytscheepen onder den Comm. Mathys Quast,
tot ontdeckinge van de _Tartarische_ Oostcust, insonderheyd de befaemde
_Goud-_ en _Silver-_rycke eylanden by Oosten _Japan_, derrewaerts syn
gesonden, die almede door ongeluckige toevallen, sonder yets nuttelycx
te verrichten, wedergekeerd syn.
Maer dewyle uyt de gewenschte ontdeckinge van _Cathaya_ en de
daeromtrent gelegene landen groote nuttigheden, soo door commercien als
conquesten, insonderheyd de voortplantinge van de ware christelycke
religie, met goede redenen te hopen syn, en presentelycken geen christen
prins, noch republique, daertoe beter gelegentheyd, als den vryen
_Nederlandschen_ staet ofte derselver Orientaelse Comp. heeft, welcx
hooftstad _Batavia_ daertoe bequaem gelegen is, en door de nadere
gelegentheid van desselfs conquesten in _Molucco_ en _Formosa_ nae
wensch geaccomodeert can worden, soo is dese dienstige ontdeckinge
andermael by der hand te nemen, van de Heeren onse meesters de Novo
gansch ernstigh gerecommandeert. En dewyle wy sulcx mede een nodige
saecke achten, en de Comp. tegenwoordigh van schepen soo is versien, dat
gevoughelyck sonder vercorting van de ordinarie commercien en
oorloghs-besendingen wel twee bequaeme schepen connen affgesteecken
werden, soo is in Raden van _India_ gearresteert, dese pryselycke
ontdeckinge niet langer te retarderen, maer ’t fluytschip _Castricum_
met ’t jacht _Breskens_ (van alle nootwendigheden wel versien)
derrewaerts uyt te setten en UE. als bequaem en tot dese reyse wel
genegen, ’t beleyd van dien te vertrouwen en bevelen, op seeckere hope
dese importante voyagie met de nodige couragie, goed beleyd, en
vereyschte pascientie, wel en met wackere voorsichtigheyd bestieren
sult, soo als voor ons, t’uwer wedercomste, ten contentemente sult menen
te verantwoorden. By den ervaren Piloot-Major Franchoys Jacobsen
Visscher, UE. en andere curieuse personen, syn ons verscheyden wegen
tot d’ontdeckinge van _Tartaria_ en d’eylanden by Oosten _Japan_ in
schriftelycke vertoogen voorgesteld, die UE., om in desen daervan geen
ontleding te doen, alle in copyen ter hand gesteld worden, opdat t’syner
tyd daervan gediend cond syn. Alleen raken met een woord, wy Visschers
en Verstegens opinie, van den cours tusschen _Japan_ en _Corea_ te
nemen, mits d’onseeckerheyd van bequaemen doorgangh, en d’aparentie van
veel droogten en clippen, al te periculeus en ongeraden achten, maer ons
met uwe meyninge van den wegh by Oosten buyten _Japan_, door ruyme zee
te nemen, als den seeckersten, confirmeren; te meer geensints connen
opinieren, de Westelycke passaetwind in dat geweste by den somertyd soo
crachtigh en gedurigh doorblaest, dat niet bequamelyck van de _Oost_ nae
de _West_ geseyld can worden, gelyck sulcx op de reyse van den
Commandeur Quast, onaengesien den laten herfsttyd, selfs 2 à 300 mylen
buyten alle landen contrarie bevonden is, en over sulcx buyten twyffel
in de maenden van Juny en July de _Tartarise_ custen, van by Oosten
_Japan_, bequaemelyck te beseylen syn, met groote aparentie, dat door de
naegelegentheyd der landen, van de 40 graden Noordelyck op, in de
_Tartarischen_ oceaen, geen contra passaet, maer variable winden (als
omtrent _Europa_) gevonden sullen worden. UE. sullen dan de ontdeckinge
van _Tartaria_, by Oosten buyten om _Japan_, als door den bequaemsten en
min periculeusten wegh, voorsichtelycken doen, en ’t naervolgende u
daerinne tot een regel van Instructie laten dienen, nochtans met dien
verstande, sulcx nae eysch van tyd, plaetsen en voorcomende
gelegentheden, met advys van rade, soo te mogen corrigeren als den
dienst van de Comp. tot erlangen van ons desseyn soude mogen
vereysschen, ’t welck uwe goede experientie en vertrouwd beleyd bevolen
laten.
Aanvanckelycken sullen UE. op morgen vrough, nae gedaene monsteringh,
gesaementlyck onder seyl gaen, en uwen cours soodanigh nae _Molucca_
stellen, als by aparte instructie is geordonneerd, waernaer u op de
derrewaertse reyse in alles te reguleeren hebt.
Met lieff in _Tarnata_ voor ’t casteel _Maleya_ aengecomen wesende, sult
onse neffensgaende brieven aen den vice-gouverneur Wouter Seroyen
behandigen en desselfs ordre ten dienste van de Comp. obedieren,
mitsgaders uwe schepen van water, brandhout en ’t gunt meer nodigh wesen
mocht, ruymelycken versien, ’t scheepsvolcq, gedurende ’t aenwesen
aldaer, met versche spyse wel ververschen en daervan op ’t vertreck
behoorlyck provideren, waertoe aen den Heer Seroyen de nodige ordre
gegeven werd, die u dienvolgens nae eysch en vermogen behulpigh wesen
sal, waermede wy begeeren geenen tyd onnuttelyck sal doorgebracht
worden, maar alles op ’t vlytighste soo cort beschicken, dat vóór ofte
ten langhste in ’t begin van April, uwe importante reyse van daer
beginnen moght. Doch sult alvorens met advys des Raeds een goeden
seinbrieff formeren, waerin mede dient gedacht, soo de schepen door
storm, ofte ander incident (dat God verhoede) van den anderen quaemen te
versteecken, door wat middel weder bequaemelycxst byeen geraecken
mochten, waaraen tot volvoeren van ons concept ten hooghsten gelegen is.
Nae becomen geryff van alle nootwendigheden sult (als geseght) op primo
April ofte vroeger, de voyagie in den name Godes aenvangen, stellende
den cours, als buyten _Gilolo_ gecomen syt, Noord-Oostwaerts om, met de
soele en variable winden, die er dit saysoen des jaers ordinairie in dat
gewest waeyen, welcke hun op de Noorderbreedte van 10 à 15 graden
omtrent ’t Zuid-Oosten vaststellen sullen, waermede dan allenxkens wat
Noordelycker en recht door zee, nae de Oostcust van _Japan_ seylen en ’t
land op omtrent de 37 graden in ’t gesichte loopen sult. ’t Is seer
aparent in dese passagie wel eenige onbekende ofte dependerende eylanden
van de archipelago de _St. Lasaro_ ofte _Islas de las Veslas_, anders
genaemt de _Ladrones_, bejegenen sult, om welcken aen te doen geen tyd
sal dienen gespilt, maer nae onbekende drooghten en clippen wel
naerstigh uytgesien.
Wy verhopen gylieden omtrent 20 à 25 May de Oostcust van _Japan_ aen
boord sult hebben, van waer uwen wegh, langhs en in ’t gesichte van ’t
land, soo lange Noord- en Noord-Westwaerts nemen sult, tot dat de cust
haer Westelycker ontvalt, opdat in passant ervaren werde, hoe verre ’t
uytterste van _Japan_ om de Noord gelegen is, en off het land, dat by de
_Japanezen_ _Jeso_ werd genaemt, op sulcken cours bejegenen en vernemen
cond, ’t selve ’t vaste land van _China_ off _Tartaria_ sy, ofte wel een
bysonder en tusschenbeyde gelegen land ofte een eyland te wesen,
waermede wy verstaen oock geenen sonderlingen tyd consumeren sult, maar
uwen cours soo langh Noord-Westwaert vervolgen, tot dat de cust van
_Tartaria_ ofte _Cathaya_ ontdeckt, pogende sulcx soo Zuydelyck te doen,
als den wind gedogen en ’t aengetogen land van _Jeso_ toelaeten sal, ’t
welck verhopen tusschen de 40 à 45 graden sal connen geschieden, als
wanneer langhs de cust Noordwaerts, ofte soo die strecken mach, sult
dienen te seylen, tot dat de rivieren _Polisangi_, de _Cathayse_
zee-steden _Jangio_, _Brema_ off soodanigen baeye, haeven ofte rivieren
ontdeckt, daer de schepen bequaemelyck geberght connen worden, en waer
steden, vlecken, ofte bevolckingh is, ten eynde ’s lands gelegentheyd in
corten tyd soodanigh ondersocht en vernomen mach worden, als hier onder
op syn plaetse omstandigh aangewesen werd.
’t Is grootelycx te vermoeden, UE. aen en omtrent de _Cathayse_ cust wel
eenige schepen, joncquen ofte vaertuyghen bejegenen sult; dewyle die
meest den aerdkloot beschryven, niet alleen de _Tartarische_ custen,
maer den aengelegen oceaen seer scheep-ryck achten, affirmerende daer
grooten coophandel van de omgelegen landen en eylanden met den anderen
gedreven werd. Sulcx soo bevindende, dient gedurigh voorsichtigh op
hoede te wesen en by bejegeningh van vaertuygh, daer tegen geen trots
noch force te oeffenen, maer met beleefde bejegeninge en vriendelyck
tractement, des volcx gunste trachten te winnen en scherpelyck de
gelegentheyt hunner reysen te vernemen, oock waer de voornaemste havens
en coopsteden, insonderheyt de riviere _Polisangi_ en _Jangio_ gelegen
syn, door welcke en de bovengeschreven middelen wy niet willen twyfelen,
off sult d’een off d’ander bequaeme rede en gepopuleerde plaetse in
_Tartaria_ ofte _Cathaya_ omtrent 15 à 20 Juny connen aendoen, synde
aldaer den soetsten somertyt en langhste dagen, dat d’ontdecking
grootelycx accomoderen en de daeraen gelegene peryckelen seer
verminderen sal.
Alle landen, eylanden, hoecken, bochten, inwycken, baeyen, rivieren,
drooghten, bancken, sanden, reven, clippen en rutsen, die in dese
ontdeckinge, soowel in den Oceaen, als op de custen van _Japan_, _Jeso_,
_Cathaya_ off _Tartaria_ bejegenen en passeren sult, moeten UEd. perfect
carteren en beschryven, alsmede de opdoeninge en gedaente wel
affteyckenen, tot welcken eynde u een teykenaer mede gegeven werd, mede
wel sorghvuldigh noterende op wat hooghte ofte breedte, hoedanige
streckinge en distantie de custen, eylanden, capen, hooffden ofte
hoecken, baeyen en rivieren van den anderen gelegen syn, wat kennelycke
mercken, als bergen, heuvelen, boomen off gebouwen (waeraen men die mogt
kennen) daer op te sien syn. Mede wat diepten en ondiepten van gronden,
blinde clippen, affschietende reven aen de hoecken sullen gelegen wesen,
hoe en op wat mercken die bequaemelyck te schuwen syn, item off de
gronden hard, scherp, weeck, vlack opgaende ofte steyl syn, off men die
op ’t lood magh aendoen ofte niet, op wat mercken men de beste
anckerplaetsen in reden en baeyen vind, hoe de gaten en rivieren
instrecken en te beseylen syn, wat winden in die gewesten waeyen, hoe de
stroomen loopen, off ebbe en vloed hun nae de maen off winden reguleren,
wat veranderingh van moessons, regen en drooghte bevind, voorders
naerstelyck opserverende en noterende, daer ervaren stierlieden op te
letten staet, en in ’t toecomende tot ’t bevaren van de ontdeckte landen
dienstigh wesen can. Den bequaemen tyd des jaers, als ’t somerweder,
lange dagen en corte nachten, sullen, als boven aengewesen is, tot de
voorgenomen ontdeckingh en waernemingh van alle d’aengetogen saecken
seer dienstigh syn, weshalven nergens tyd versuymen noch onnoodigh
consumeren sult, maer als meermael geseyd, het beste van den somer en
goed weder gebruycken, wanneer soowel by nacht als dagh sult connen
voortseylen, ’t welck in ’t corten der dagen en by donckeremanen, om
alles in ’t sicht te crygen, soo niet geschieden can, oversulcx daeraen,
om spoedigh en in corten tyd veel t’ ontdecken, ten hooghsten gelegen
is.
Echter om de _Tartarise_ en _Cathayse_ custen naer eysch wel t’
ontdecken, sal ’t nodigh wesen, nu en dan, ter gelegener tyd en
bequaemer plaetsen, ten ancker te comen, altyd soeckende en kiesende
soodanige baeyen ofte reden, daer met de minste peryckelen inlopen,
leggen, vertrecken, en by toevallende winden ofte andersints
bequaemelyck ruymen condt. Vooral sal in ’t landen met u cleyn vaertuygh
groote sorgvuldigheyd en circumspecte voorsichtigheyd dienen gebruyckt,
alsoo onseecker is wat soort van menschen dit onbekende deel van
_Tartarie_ besitten, ’t welcke soowel met rouwe, wilde, woeste barbaren
als van geciviliseerde en gepoliceerde lieden can bevolckt wesen,
waeromme altyd wel gewapend en op hoede wesen moet; want by experientie
in alle gewesten des aerdcloots bevonden is, geene barbare-natien te
vertrouwen syn, vermits gemeenlyck opinieren, dat het volcq, ’t welck
hun soo onverwacht en vreemd verschynt, alleen comen om hare landen in
te nemen; dat in ’t ondecken van _America_ en d’Orientaelse landen, aen
’t verassen en doodslaen van veel sorghloose en lichtvertrouwende
ontdeckers, menighmael tot ruyne hunner voyagies gebleecken is. Om
welcke respecten de barbaren, die rencontreren en ter spraecke comen
mocht, stadigh wel en minnelyck bejegenen sult, en cleyne afronten van
dieverye ofte andersints, die aen d’onse mochten plegen, ongemerckt
laten henengaen, om door ’t revengeren geen afkeer van ons te causeren,
maer by alle doenelycke middelen pogen, hunlieden t’uwaerts te trecken,
opdat te beter en spoediger de gelegentheden van haer en hare landen
vernemen moght, insonderheyd off daer iets nuttelycx voor ons te
verrighten is.
Van de gelegentheyd der landen, wat vruchten en bestiael daer sy,
hoedanige timmeragie van huysen, ’t fatsoen en wesen der inwoonderen,
haer cledingh, waepenen, seden, manieren, spyse, erneringh, religie,
regering, oorloge, en andere merckwaerdige saecken meer, insonderheyd
offse goed ofte boosaerdigh syn, sult nae toelatingh des tyds wel pogen
te vernemen, hun vertonende diversche monsters van de goederen ten dien
eynde medegegeven, om te onderstaen wat waren en materialen sy hebben,
en hoedanige van de onse weder begeren, alle ’t welck scherpelyck
aenmercken, wel affteyckenen en correct beschryven sult, houdende ten
dien eynde een breed en wel geextendeert Journael, daer alle uwe
resconteren perfectelyck in aengeteyckend worden, om daermede op u
wederkeeren, behoorlyck raport aen ons te connen doen.
Dewyle ’t landschap _Cathaya_ aparent met civiele menschen is
gepopuleert, sullen UE., daer gecomen synde, den Assistent David Cassu,
_Tartaer_, den bosschieter Jurriaen Scholte, ofte een van de 4 soldaten,
die de _Moscovise_ ofte _Poolse_ tale can, aen land senden, om by de
daer synde overigheyd te versoecken, vryelyck aen land te mogen comen,
wanneer, met volcomen licentie, een van d’Onder cooplieden ofte
Assistenten, neffens een taelman met eene cleyne vereeringh aan land
schicken en de regeerders doen begroeten sult; hunlieden van wegen den
Staet onser Republicque, specialycken den Gouverneur-Generael en Raden
van _India_, alle vrundschap en onderlinge commercien aenbieden,
openende de conditien van dien, als namentlyck, dat wy _Nederlanders_
ter zee met alle Conincrycken en natien van de geheele wereld vrundelyck
trafficqueren en negotieren, hebbende daertoe allerley coopmanschappen,
en beter commoditeyten als alle andere natien des werelds, ende dat
gemelte uwe gebiedende overheyd seeckerlyck vernomen hebbende, hoe in
dat selve land oprechte handelingh en trafficque gedreven werd,
goedgevonden hebben, dese twee schepen onder goede regeringe derwaerts
te schicken, met al sulcke waren, coopmanschappen, rariteyten, als by
vrye toelatingh van negotie vertonen cond, en sulcx ten dien fyne als
vrunden versoeckt.
Nae becomen antwoord sullen UE. hen tot voordere conferentie off de
vergunde commercien, nae tyd en plaets gelegentheyd, doch doorgaens met
wackere voorsichtigheyd, moeten schicken; vertonende ordentelyck de
coopmanschappen en monsters van de waren ten dien eynde medegegeven en
in yder schip de helft verdeelt, waervan ’t eene voor _Cathaya_, en ’t
ander voor de eylanden by Oosten _Japan_ gelegen, mede gegeven word.
Welcken volgende versorgen moet, dat van yder soorte der goederen een
gedeelte tot monsters voor die eylanden bewaert werde, gelyck sulcx mede
perfectelyck by factura aangewesen word, monterende gesaementlyck ter
somme van Gl. 13740,8,4, waervan door den Ondercoopman Willem Byleveld
negotie boecxkens in behoorlycke forme, tot reeckeninge, bewys en
reliqua doen houden sult.
In ’t vertonen van de gemelte goederen en monsters sullen UE. met de
Ondercooplieden wel en scherpelyck letten, waervan dese natie attentie
maecken en tot wat goederen meest genegen syn, insgelycx bespeuren wat
coopmanschappen en waeren sylieden daer hebben, insonderheyd nae goud en
silver ende of dat metael by hun in waerdige achtingh is; UE. gelatende
daernae niet graegh te wesen, om hunlieden van desselfs precieuse
waerdye oncundigh te houden, en soo ’t selve in mangelingh van uwe
goederen mochten presenteren, moet u houden off die specy niet
estimeerde, maer vertonen coper, spiaulter, thin en lood, even off die
mineralen by ons van meerder waerdye waren. En soo gy hun tot handelen
genegen vindt, sult onse coopmanschappen, insonderheyd daer gretighst
nae syn en ’t welcke wy meynen de laeckenen sullen wesen, in soodanige
estime houden, dat niet als met groot proffyt vercocht off vermangeldt
werden, noch niet anders aennemende, als ’t geene seeckerlyck weet voor
de Comp. proffytabel te syn, ’t welcke hem selfs in ’t handelen wel
wysen sal; sullende in ’t bysonder nodigh wesen, van de daer synde waren
monsters, en van alle andere perfecte notitie herwaerts brenght, om te
sien wat retouren van daer getrocken connen werden en in toecomende
daervan gediend te syn.
Mits de onseeckere cundschap van de waere gelegentheyd des _Cathaysen_
Conincrycx, sal ’t nodigh wesen nae de volgende particulariteyten wel
scherpelycken te vernemen:
De grootheyd des lands en desselfs hoedaenigheyd, wat steden, vlecken,
vermaerde rivieren, bergen en woestynen ’t selve heeft, hoe en waer
gelegen, ende wat landen dese provintie tot gebueren heeft.
In wat plaetse de hooftstad _Cambalu_ leyd; desselfs groote,
gelegentheyt, hoedanigheyd etc., wat zee- off coopstad daer heeft ofte
naest aengelegen is, en hoe daer bequaemelycxt gereyst can werden.
Wat zeeplaetsen, coopsteden, baeyen, haevenen en schipvaerd daer is, en
wat commercien door dat ryck en in desselfs naburige landen gedreven
werd, specialycken in hoedanige waren die bestaen.
Wat vruchten, bestiael en minerael daer syn, en wat der inwoonderen
principale neringh en hanteringh is.
Wat Godsdienst sy hebben, en off van eene ofte differente religie syn,
specialycken off het Christen en Mahometse gelove daer mede gevonden
werd, en d’hoedanigheid van dien.
Insonderheyd off des lands regeringh en hooghste overheyd by een
Coninck, den adel off ’t gemeyne volcq bestaet, en tot wat plaetse
desselfs opperste residentie is. Ende soo ’t een Coninck wesen mocht,
off dien Prince den groten Cham, Monargh off Keyser der _Tartaren_ sy,
waerinne desselfs crygsmaght en ryckdom bestaet, en wat authoriteyt en
hulpe hy in de regeringh en justitie heeft; met wat landen, natien en
Princen hy in oorlogh en vrede is, hoe die gevoerd en onderhouden werd,
en specialycken off desen Prince tot vremde natien en ongemene dingen
genegen is.
Mitsgaders sulcx meer, als de Heeren onse meesters op ’t stellen der
raporten by memorie ordonneren en UE. selfs nae tydsgelegenheyd nodigh
en doenelyck vinden sult.
Indien gylieden de _Cathayse_ natie affabel en t’ uwaerts vrundelyck,
mitsgaders het land van soodanigen gelegentheyd vind, dat aldaer voor de
generale Comp. seeckerlyck een importante en proffytabele negotie
gefondeert can werden, sullen UE. aen ’s lands overheyd versoecken, een
contract ofte verbond van een gestadige, oprechte handelinge, traffycque
en navigatie tot gemene welvaert van dat ryck en onse republique, met
d’ingesetene van dien, mach getroffen werden, en soo hierinne werd
geconsenteert, een gesant (soo hun sulcx mocht gevallen) met den eersten
derwaerts comen sal. Ten selven eynde sal UE., indien de overheyd sulcx
ernstich begeren mochten, wel 2 à 3 personen om de tale en coustuyme te
leren, alsmede ’s lands gelegentheyd etc. perfectelyck te vernemen,
daer, met resolutie des Raeds, wel mogen laten, en hunlieden daertoe met
nodige instructie en eenige coopmanschappen, tot preuve van negotie en
onderhoud versien, versorgende geen andere daertoe als gauwe, wellevende
en minnelycke jonge borsten worden gebruyckt; gelyck mede in dien
gevalle t’ hunnen versoecke mogen consenteren, gelyck getal van de
haere, om onse gelegentheyd te comen besichtigen, herwaerts te brengen,
en hun vastelyck toeseggen, ’t naeste jaer met haer volcq en veel
dienstige coopmanschappen, daer weder verschynen sult.
Mede, soo bevind, dat land van soo mogenden Coninck werd beheerscht, als
in ’t begin van dese Instructie eenighsints aengeroerd en van diversche
autheuren beschreven werd, sal UE. met goedvinden des Raeds en advys van
de regenten van de plaets uwes aenwesens, de daer blyvende residenten
wel mogen gelasten, een reyse nae ’s rycx hooftstad te doen, om de
Conincklycke Maij^{t}., met een presentje van de medenemende rariteyten,
uyt onsen name te congratuleren en soodanige aenbiedinge van vrundschap
en verbond te doen, als hierboven aengewesen is, daer noch byvoegende ’t
gunt ten meesten dienste van de Comp. sult bevinden te vereysschen.
Alle insolentie en moetwil van ’t scheepsvolcq tegen d’ontdeckte natien,
sult voorsichtelyck prevenieren en versorgen hun geen overlast in haere
huysen, thuynen, vaertuygh, middelen ofte vrouwen etc. werd aengedaen,
insgelycx geen inwoonders tegen hunnen wille uyt haer land vervoeren,
maer soo eenige weynige vrywilligh daertoe genegen syn, mocht die alsdan
wel herwaerts brengen.
’T gunt voorders in _Cathaya_ sal dienen gedaen, sullen hun, als synde
ongeboorne dingen, niet instrueren, maer sulcx UE. en des Raeds
vertrouwt beleyd bevolen laten, alleen recommanderen serieuselyck in
alles soodanige voorsichtigheyd te gebruycken, dat ’s Comp^{s}.
costelycke schepen en volcq, buyten alle vermoedelycke peryckelen soo
veel doenelyck gehouden werden; om ’t welcke te beter te versorgen wy
geensints begeren den Commandeur hem lichtvaerdigh van boord begeven,
maer altyd in de schepen blyven sal, tot dat Comp^{s}. dienst, nae ’t
goedvinden des Raeds, ’t contrary mocht vereysschen, opdat door
onbedenckelycke quaede toevallen de vordere desseynen van dese
importante reyse niet schaedelyck verhindert werden.
Nae dat dan alle (immers de nodighste) bevolen saecken in _Tartaria_ syn
verricht, ’t volcq wel ververscht en de schepen van versch water en
brandhout behoorlyck versien, sullen UE. in ’t laetste van July ofte ten
langhste ’t begin van Augusty, met vrundelycken oorloff van ’s lands
regenten en inwoonderen, wederom t’ seyl gaen, stellende uwen cours
dwars over den Tartarisen Oceaen Z.O.waert aen, tot op de longitude van
’t Oost eynde van _Japan_, ofte dat de Westcuste van ’t onbekende
_America_ Oostwaert de _Cabos de Fortuna_, _Corientes_ ofte _Mendocina
falsi_ gemoet, welck land in sulcken gevalle, soo ’t weder en wind
bequaemelyck gedooght, sult dienen te verkennen en van daer, ofte
voorgestelde punt, uwen wegh recht Zuydwaerts nae den Oosthoeck van
_Japan_ vervolgen, lopende ’t land op de 37½ graden in ’t gesicht,
alwaer wy vertrouwen omtrent 20 à 25 Augusty met de Goddelycken hulpe
wesen sult.
Van hier sal UE. d’ontdeckinge van ’t goud- en silverrycke eyland
hernemen, die by den Commandeur Mathys Quast in den jare 1639 te
vergeefs is onderleyd, welcx medegegeven Instructie en gehouden
Journalen u tot beter verstand van ons _scopus_, in ’t vermyden van de
aldaer begaene misslagen ter hand stellen, alsmede de schriftelycke
vertogen ons van den Coopman Verstegen, op de gelegentheyd ende ’t
ontdecken van dat eyland voorgesteld. Meldende in substantie, dat in de
Zuyd-zee op 37½ graden Noorderbreedte, ongeveer 400 Spaense ofte 343
Nederlandse mylen by Oosten _Japan_, een heel groot en hoogh eylandt
soude gelegen syn, wesende van blancq, schoon, vrundelyck en
geciviliseert volcq bewoont, en boven maten silver- en goudryck, gelyck
by seecker _Spaens_ schip, over veel jaren varende van _Manilha_ nae
_Nova Hispania_, ervaren soude wesen; sulcx op die raporten in den jare
1610 ofte 11, den Coninck van _Spanje_ een schip om ’t selve nader t’
ontdecken en in besit te nemen uyt _Aquapulco_ nae _Japan_ gesonden
heeft, om van daer (als bovenwinds) d’ontdeckingh te doen, dat door
quaed beleyd en ongeluckige toevallen verhindert is, en sedert heeft
gemelten Coningk door onvermogen en nalatigheyd geen nader vervolgh op
die apparente nuttelycke discourse gedaen, gelyck mede des Commandeurs
Quast’s besendinge derwaerts, als meermalen aengetogen, geheel
onvruchtelyck uitgevallen is.
Ende dewyle wy door gemelte en andere informatien seecker achten, ’t
voorschreven eyland omtrent de aengetogen distantie by Oosten _Japan_
gelegen is, hebben goedgevonden by dese gelegentheyd der _Tartarische_
reyse, UE. oock dese ontdeckinge ter bequaemer tyd hernemen sult,
doende uwen cours van d’Oosthoeck van _Japan_, op den paralel van 37½
graden, 350 mylen recht Oost aen, des daeghs met goeden voortgangh, maer
des nachts met cleyne seylen, om niet voorby te lopen, en soo ’t gemelte
eyland in die distantie niet ontmoet, noch honderd mylen Oostelycker,
opdat (soo ’t niet bejegent) verseckert wesen mocht ’t selve niet op
geseyde latitude, maer aparent bet Noord ofte Zuydwaerts gelegen is.
Van dit aengeseylde punt, daeromtrent 20 September wesen cond, sullen
UE. nae tydsgelegentheyd, gestalte van uwe schepen en volcq, een van de
twee naervolgende wegen tot de voordere ontdeckinge, met goeden overlegh
des Raeds by der hand nemen, namentlyck:
Den eenen cours is, van ’t geseylde punt (den tyd en wind sulcx
gedogende) weder om de West (al cruysende van de 37 tot de 35 graden)
nae _Japan_ te seylen, om alsoo seeckerlyck te vernemen off ’t
gewenschte eyland in dien wegh gelegen is ofte wel de eylanden, die men
seyd tusschen de 30 en 36 graden, 100 à 150 en 200 mylen by Oosten
_Japan_ te leggen; daer voor seecker gehouden werd, eenige _Japanse_
vaertuygen aengeweest en silver van daer in _Japan_ gebracht hebben. ’T
een noch ’t ander gemoetende, moet den wegh bet Zuyd-Westwaerts nae
_Formosa_ genomen werden.
D’anderen wegh is, soo de Westelycke passaetwind ’t weder keeren nae
_Japan_, op de voorgestelde breedte by cruysende wyse (als aparent) niet
gedooght, van ’t aengeseylde punt met een Noorden cours de Zuyd-Westcust
van _America_, boven _Cabo de Percelis_ ofte _Mendocina_, omtrent _Cabo
del Aqua_ aen _Costa Trista_ in ’t gesicht te lopen, en soo ’t
bequaemelyck geschieden can, in d’een of d’ander baey rede te nemen;
waeromtrent Thomas Candisch, Engels Ridder, anno 1517, op 38 graden, in
een bequaeme baey geweest is, daer seer goed volcq gevonden en dat land
_Nova Albion_ genaemd heeft, noterende men hier quaelyck eenige aerde
opnemen can, offse geeft eenige aparentie van silver ofte goud. Dit land
conde alsdan in passant werden aengedaen, om iets van desselfs
gelegentheyt te ervaren, u volcq met ’t gunt daer vinden mocht wat te
ververschen en de schepen van ’t nodige water en brandhout te versien,
om van daer met de Noord-Westelycke passaet, die nae alle aparentien op
dien laten tyd des jaers in dat geweste vehement door blaesen sal, ten
naesten by Zuyd-Westwaerts over te lopen, en alsoo op een rechten cours
’t begeerde goudrycke eyland, off een van de silverrycke eylanden,
tusschen de 30 à 36 graden, 100 à 200 mylen by Oosten _Japan_, te
ontdecken. Ende soo niet bejegend, den cours (even als in ’t eerste
voorstel) nae ’t eyland _Formosa_ tot eynde deser reyse te doen.
Maer dewyle ernstigh meynen ’t goudryck eyland met den Ooster cours,
immers een van de andere silverrycke eylanden, door een van de twee
wederkerende wegen ontdecken sult, soo sullen mede instrueren hoe u in
dien gevalle ten dienst van de Comp. te schicken hebt, ’t welcke ten
principalen soo wesen moet, als op de gelegentheyd van _Cathaya_
voorgeschreven is, waerby noch ’t volgende cortelyck sullen voegen.
Dat wy meynen dese eylanden met de minste peryckelen bequaemelycxt aen
de Zuyd-Oostsyde (wesende benedenswinds) connen aengedaen werden, aen
welcken cust het goudryck eyland, in de Japanse Beobys(?) caerten, met
een revier ofte haven affgeteyckend werd, als by ’t nevensgaende
caertjen sult connen sien.
Soo dit groote eyland ofte de mindere eylanden en d’inhabitanten van
dien, in effecte soodanigh bevind, als ons daer van gecundight is,
namentlyck de landen seer goud- en silver ryck, en desselfs inwoonders
wel geproportioneerde, blancke, vrundelycke, beleeffde en geciviliseerde
lieden, sal daervan meer staet als van wilde barbare menschen dienen
gemaeckt, minnelyck bejegent en derselver overigheyd aengediend, hoe uyt
verre landen, om proffytelycken handel te soecken, daer gecomen syt, en
haer met onse coopmanschappen en waeren voor de commoditeyten huns
lands soeckt te gerieven, vertonende de goederen UE. ten dien eynde
medegegeven, die nae de eyschende bevindinge in estime houden moet, u
bepalende, soo ’t goud en silver daer in groote abondantie is, die specy
by ons in geringe estime, en niet beter als coper, spiaulter, thin off
lood gehouden werd; echter sonderlinge letten, wat estime sylieden van
alle metaelen maecken, en off ’t goud en silver by hun in grote waerdye
is, wat mynen daervan hebben, en door wat middelen sy ’t selve uyt
d’aerde graven en suyveren, neffens sulcx meer als tot goede cuntschap
van des lands gelegentheyd noodigh achten en doenelyck vinden sult.
Ende soo ’t ontdeckte land van sulcken merckelycken ryckdom bevind, dat
de generale Comp. daervan considerable nuttigheden trecken can, sal UE.
’t verblyven daer cort maken, en nae becomen informatie van de
merckelyckste dingen, haestigh vertrecken en over _Formosa_ op ’t
spoedighste herwaerts comen, opdat des te tydelycker de vereyschte
besendingen derwaerts connen doen, doch sal UE. voor ’t vertreck dienen
te delibereren off nodigh sy, daer 2 à 3 bequaeme personen te laten,
sulcx niet resolverende, dan met believen van ’s lands overheyd, op
welcx begeren mede gelyck getal van de haere wel herwaerts brengen
mocht, sonder iemant dier vremde natien tegen danck uyt hun land te
voeren, maer raeckende dit point in alles te doen als boven van
_Cathaya_ aengewesen is. Ende dewyle wy onse intentie wegen uwe te doene
voyagie in desen ten principalen hebben gededuceert, en op alle voor te
vallen saecken geen precise ordre can gegeven worden, soo sullen ’t
geene resteren mach en voorcomen sal, aen uwen yver, vigilantie en goed
beleyd, neffens des Raeds voorsichtighe dispositie bevolen laten, met
een hopent vertrouwen, gylieden in dese expeditie soodanigh vigileren
sult, dat deselve tot nut van de generale Comp. succederen sal, als
wanneer wy in’t recompenceren uwer gedaene debvoiren niet ondanckbaer
sullen wesen, want byaldien op uwe reyse eenige rycke en voor de Comp.
proffytelycke landen ofte eylanden werden ontdeckt, soo beloven mits
desen, de beleyders en alle ’t weldragende scheepsvolcq, met soo danige
promotien te vereeren, als bevinden sullen haere gedaene goede diensten
te meriteren, sulcx ons deshalven bedancken sullen, waerop u al ’t samen
te verlaeten hebt; gelyck UE. mede een redelycke premie sult stellen
voor desulcke, die eerst eenige onbekende landen, eylanden, ondiepten,
sanden, clippen ofte schaedelycke vuylen vernemen sullen, ten eynde alle
ongelucken soo veel doenlyck voorgecomen werde.
Alle ’t vaste land en eylanden die ontdecken, aendoen en betreden sult,
moeten UE. voor de doorluchtige Ho. Mo. Heeren Staten Generael, als
Souverayne van de Republicque der Vrye geunieerde _Nederlantse_
Provintien, in possessie nemen, ’t welcke in onbewoonde landen ofte die
geen Heeren hebben, door ’t oprichten van een steen ter gedenckenisse,
’t planten van ’s lands wapen, ofte onse prince vlagge tot waren
eigendom geschieden can, want sulcke landen den vinder en innemer met
recht behoren, maer in gepopuleerde landen ofte die ontwyfelyck Heeren
hebben, sal in ’t nemen van den eygendom, ’t consent des volcqs ofte
Conincx nodigh wesen, dat door minnelycke bewegen met ’t presenteren van
een boomken, geplant in weynigh aerde, ’t gemeyn oprechten van een
steen, wapen, ofte stellen van de prince vlagge, ter memorie hunner
vrywillige submissie ofte onderwerpinge, dient te geschieden. Doch
dewyle vermoedelyck is, UE. soo wel in _Tartaria_, als de onbekende
eylanden meest gepoliceerde natien en diensvolgens oock wettelycke
overheden vinden sult, sulcx met recht geen possessie van derselver
landen can genomen werden, en van hare souveranité geen vrywillige
afstand sullen willen doen, soo sal ’t nodigh wesen, met soodaenige
natien ofte hare princen, verbond van vrundschap maeckt, waertoe ’t
oprechten van de voorgemelte dingen, als gedenckteyckenen, dienen
cunnen; alle welcke handelinge UE. perfectelycken in u Journael
aenteyckenen sult, met nominatie van de personen, die present sullen
wesen, om in toecomende tyden onse Republicque te connen dienen.
En opdat de voyagie volgens dese Instructie en onse goede intentie wel
magh gereguleert en voltrocken werden, goede ordre onder ’t volcq
onderhouden, recht en justitie conform den generalen artyckelbrieff
geadministreert, en vorders ten meesten dienst van de Comp. gedaen en
verricht magh werden, ’t gunt op soo peryculeuse en langhdurige reyse
voorvallen en vereysschen mocht, soo hebben den E. Maerten Gerritsen
Vries tot Commandeur van beyde de schepen gestelt, denselven by desen
authoriserende, om de vlagge op _Castricum_ van de groote stenge te
voeren, den Raed te beroepen en continueel daerin te presideren.
Oversulcx gelasten en gebieden aen alle officieren en matrosen, niemant
uytgesondert, die op de schepen _Castricum_ en _Breskens_ bescheyden
syn, den gemelten Maerten de Vries voor haer Commandeur en Opperhooft t’
erkennen, respecteren en gehoorsaemen, mitsgaders in alle voorvallende
gelegentheden met goeden raed en vlytige dienst, tot vorderingh der
voyagie en ontdeckinge der onbekende landen, te assisteren, als
vigilante en getrouwe dienaren betaemt en gelyck yder voor ons in ’t
wederkeren meend te verantwoorden.
Den Raed van dese twee schepen sal bestaen uyt de volgende personen,
namentlyck:
Den Commandeur Maerten Gerritsen Vries, Continueel Preses.
Schipper Hendrick Cornelisz. Schaep, op _Breskens_.
Ondercoopman Willem Byleveld, » »
Schipper Pieter Willemsz. Knechtjes, » _Castricum_.
Opperstuerman Cornelis Jansz., (Coen) » »
Opperstuerman Jeuriaen Bruyn, » _Breskens_.
Provisioneelen Ondercoopman Abraham Pittavin op _Castricum_, die mede
als Secretaris en by vereysch als Fiscus wesen sal.
By desen Raed sullen alle voorvallende saecken, tot bevorderingh deser
voyagie en uytvoeringh onser ordre, beleyd en afgehandelt werden,
sullende den Commandeur by steeckingh twee stemmen hebben, doch in
saecke van justitie sullen d’hooghbootslieden mede geroepen werden, als
d’ordre onser principalen dicteert. Maer in saecken die de zeevaert, als
coursen en ’t ontdecken van de landen etc., aengaen, sullen
d’onderstierlieden mede compareren en adviserende stemmen hebben, die
den Commandeur coligeren en met de meeste concluderende stemmen sluyten
sal, versorgende alle resolutien terstont dobbel geregistreert,
geteykend en ten dienste van de Comp. wel uytgevoert werden.
Soo den Commandeur Vries (dat God verhoede) quaeme te overlyden, sal de
Schipper Hendrick Schaep in desselfs plaetse succederen en in alle
deelen conform den inhoud deser Instructie, even als syn voorsaedt,
gebieden en gehoorsaemt werden, soo dat betaemt.
De schepen gaen gemant met 110 cloecke coppen, daeronder 10 soldaten,
synde op ieder schip even veel, mitsgaders van alle nodige amunitie,
gereetschap en provisien wel versien en voor twaelf maenden ruymelyck
gevictualieert. Laet alles wel en behoorlyck mesnageren, en ’t ordinarie
rantsoen van twee vleesch- en een speckdagh, een mutsken asyn en ½
mutsken oly ter weecke, en 1½ mutsken arack des daeghs, onder ’t volcq
uitdeelen. Stercken arack gaet in yder schip twee leggers, om in de
coude tot des volcx gesondheyd soberlyck uyt te deelen, maer
insonderheyd diend ’t versch water en brandhout seer gemesnageert, synde
daer omme van watervaeten ryckelyck versien, opdat daervan in geen
noodwendige behoeften vervalt, en om ’t selve te soecken in uwer reyse
niet verachterd ofte onverrichter saecken te keren genoodsaeckt werd,
dat tot groote schaede van de Comp., die in ’t equiperen van dese
schepen groote costen heeft gedaen, en u aller schande gedyen soude, dat
daeromme met naerstige voorsichtigheyd voorgecomen diend.
Tot besluyt van dese Instructie willen UE. des Albestierders segen
toewenschen, welcx Divine Maij^{t}. bidden uwe personen, tot volvoeringh
van dese voorgenomen ontdeckinge, met mannelycke couragie te
begenaedigen en verrichter saecken, behouden te laten keren, tot
verbreydinge syner eeuwige glorie, reputatie onses Vaderlands, des Comp.
sonderlingen dienst, ons contentement, en U aller onsterffelycke eere.
In ’t Casteel _Batavia_,
desen 2 February, Anno 1643.
(Get.) Anthonio van Diemen.
Cornelis van der Lyn.
Joan Maetsuycker.
Justus Schouten.
Salomon Sweers.
Memorie van de boecken en pampieren, die by d’Instructie van de
Tartarise besendingh gevoucht moeten worden.
N^{o}. 1. Tooneel des Aertrycx ofte nieuwe atlas, synde een
den Comm. beschryvinge met Caerten van alle landen des
alleen. aerdcloots, door Wilhelm en Joannes Blauw.
d^{o}. eygen 2. Itinerarium ofte Schipvaert van Jan Huyghen van
Linschoten.
d^{o}. alleen. 3. Nieuwe Wereld ofte beschryvinge van _West-Indien_,
door Johannes de Laet.
4. Extract uyt ’t Vertoogh van den Coopman Willem
Verstegen, nopende ’t ontdecken van de onbekende
Custen van _Corea_, _Jeso_ en _Japan_, mitsgaders
d’eylanden daer by Oosten gelegen.
5. Remonstrantie van ditto Verstegen, op ’t ontdecken
van ’t Goudrycke eyland by Oosten _Japan_.
6. Instructie voor den Comm. Mathys Quast, tot
ontdeckinge van d’onbekende eylanden by Oosten
_Japan_.
d^{o}. alleen { 7. Een Journael van Commandeur } nopende hunne
{ Quast. } gedaene reyse in
{ 8. Een d^{o}. van Schipper Tasman } de _Zuyd-zee_.
9. Extract uyt ’t Journael van India, vervattende
’t succes van des Comm. Quasts voyagie by Oosten
_Japan_.
10. Extract uyt de memoriale aenteyckeninge en
bedenckinge van Maerten Gerritsen Vries op
d’ontdeckinge van ’t _Zuydland_, de Oostcust van
_Tartaria_ en d’eylanden by Oosten _Japan_.
11. d^{o}. uyt ’t Cort verhael van Maerten Gerritsen
Vries, nopende de nuttigheden van ’t ontdecken
van ’t _Zuydland_ en _Tartaria_.
12. d^{o}. uyt ’t Vertoogh van Franchois Jacobsen
Visscher, nopende ’t ontdecken der onbekende
Custen van _Japan_, _Corea_, _China_, _Tartarien_
en d’eylanden by Oosten gelegen.
N^{o}. 13. Cort begrijp van ’t ontdecken van _Cathaya_ en
d’eylanden by Oosten _Japan_, door Maerten
Gerritsen Vries.
14. Memorie op ’t stellen van de raporten, voor de
dienaers van de geoctroyeerde Oost-Ind. Comp.
15. Ordre voor den Schipper-Comm. Maerten Gerritsen
Vries en vorder overicheyd van ’t fluytschip
_Castricum_ en ’t jacht _Breskens_, op hunne
reyse van _Batavia_ nae _Molucco_.
16. Factura van de Coopmanschappen en monsters van
allerley waren, gescheept in _Castricum_ en
_Breskens_.
{17. Inventarissen van de voornoemde schepen.
{
{18. Originele resolutien, getrocken op de gemelte
{ reyse van den Comm. Quast.
den Commandeur {
alleen. {19. Seynbrieff op ditto voyagie beraemt.
{
{20. Twee Caerten van gedaene Coursen des Comm. Quast,
{ tot ontdeckingh van ’t Goudrycke eyland.
21. Twee Caertges van ’t Goudrycke eyland, soo ’t
selve in de _Japanse_ Beobys staet.
d^{o}. alleen. 22. Gedruckte pryscouranten off Cours van negotie in
_Amsterdam_, dato 30 September en 4 November anno
1641.
Alle welcke voorstaende Schriften ende Caerten by den Gouvern.-Generael
en Raden van _India_ syn overhandight aen den Schipper-Comm. Maerten
Gerritsen Vries op _Castricum_ en den Schipper Hendrik Cornelisz.
Schaep op _Breskens_, gedestineert tot de _Tartarische_ ende voordere
ontdeckingh; met last, sy alle deselve, in conformité van dese memorie,
op hun keeren aen ons weder sullen hebben over te leveren, om ons in
tyden en wylen daervan naeder te mogen dienen.
In ’t Casteel _Batavia_,
desen 2 February, Anno 1643.
REMONSTRANTIE
_ofte Corte Voorstellinge, omme een grooten schadt, ofte wel nieuwen
aenvang van negotie te crygen, op het ryck ende Gout- ende
Silver-Eylandt, gelegen in de Zuytzee, ter hoochte van 37½ graden,
benoorden de Linie Equinoctiael._
Gederigeert
Aen d’Ed. Heer Henricq Brouwer, Gouverneur-Generael, en de presente
Raden over den Nederlantse Staet in d’_India_, residerende ter Casteel
_Batavia_.
Veele ende genouchsaem (is een) yder kennelyck alle het aertryck, soo
wel ’t vast als d’eylanden, in den beginne van Godt Almachtich vast
gefondeerd ende oock meest onveranderlyck in weesen gebleven is; dan
noch tot op den huydighen dach niet alles by ons cunt waer, hoe veel van
verstroyde volckeren ofte vluchtelingen dese wel bewoont en vervult is.
Soo is ’t dat seer ruymen tyt geleden, seecker vaertuych van _Manilha_
vertrocken weesende, voornemens ter traffique syne voyagie naer
_Nova-Hispania_, in een deser plaetsen te doen, beoosten _Japan_ in de
Zuydtzee, op de hoochte van 37½ graden, omtrent 380 à 390 mylen van wal,
een groot ende seer geweldich swaer weer ontmoetende, ja sulcx dat syn
mast verloren ende genouchsaem te keeren ofte ’t eerste land aen te
doen, genoodsaeckt was. ’t Weer wat handiger ende affgenomen wesende,
met ’t claer jachten des luchts, saegen juyst t’haerer gelucke, een
groot ende hooch verheven eylant, ’t welck haer niet weynich in haer
gemoet deed blyden, daer den cours recht naer toe stellende, aenlanden,
bevonden ’t vreempt ende niemant cundich; ’t volcq van schoonder
gedaente, blanck ende wel geproportioneert, seer min ende vriendelyck,
als men niet soude connen nochte willen, omme mede omme te gaen,
gewunschen. Alwaer nae een weynich tyts gelegen, het soodanich bevonden,
dat naer een becomen mast, hunne reys te vorderen weder aennaemen, ende
alle soo wel gecontenteert, dat haer docht tot onderhout van ’t leven
als groote Sr. ofte banderheeren noyt iets te sullen meer ontbreecken;
continueelyck soodanich daervan opgevende, niet anders alsof men ’t gout
ende silver, by maniere van spreecken, bynaer maer by de strant
opraepte; ja, hunder ketelen ende ander cocx-gereetschappen daervan
gesmeden waeren. O! wat een te wunschene saecke soude ’t sijn, ende hoe
nodich voor de Comp., daer sy in soo cort aenwesen haer beursen met te
negotieeren als andersints soo swaer .... gelyck voormelt, gesmeden
hebben.
Nu het is soo het wil ende sy soo ’t mach, men conde seggen, indien
mette waerheyt accordeerde, men ’t selvige daerby niet soude gestaeckt
noch achterweege laeten blyven hebben, dan nie(mant) en kent yders
gelegentheyt niet, want particuliere coopluyden, ten sy met
bewilligingh, geheel onvermogent, werwaerts hun gelieft t’equiperen, is
’t echter in’t jaer 10 à 11, ofte ’t jaer nae ’t nemen van den Heere
Wittert[13], gebeurt; waeruyt claerlyck de waerheyt te speuren is, dat
den Coninck van _Hispania_ ’t selvige aengecundicht ende wel op beraden
wesende, synen Vice-Rey van _Nova-Hispania_, residerende in de hoofdstad
_Mexica_, (nu 2 à 3 jaeren verleden, meest ingesoncken....,) ten halve
oft midts wegh van ’t lant, tusschen de _Noord-_ en d’ _Zuydzee_
gelegen, derwaert te equiperen last gegeven heeft; die tot voldoeningen
der Mr. ordre, een jacht, genaempt _St. Francisco_, in een baye in
_Aquapulco_, synde ongevaer 80 mylen van _Mexica_ (een moeylyck te
reysen lantwegh, oversulcx 14 à 15 dagen ordinary te passeeren), heeft
laeten vaerdigen, ende ter vertreck gereet maecken, met sulcken
intentie, eerst in _Japan_ gearriveert wesende, van ’t provenu der
coopmanschappen ofte oock wel om der goede gelegentheyt van schepen,
noch een tweede jacht tot _Oringua_, soo als derrewaerts ’t bequaemste
oordeelen soude, te laeten timmeren; ende wert ’t volcq tot gemelte
exploict aengenomen, ende daer over geordineert was als Generael, Jan
Bastiaen Busqaine, een out, grys, bedaert persoon, niet min dan 70
jaeren, wien nevens alle andere ende mindere persoonen, ter bestemder
tyt op de geordonneerde plaetsen in _Mexica_ ende voor den Vice-Rey hun
lieten vinden, alwaer een Conincklyck placcaet openlyck voor alle
volckeren gepubliceert ende afgecundicht wert, waerinne verhaelt wert,
Syne May^{t}. op de aencundiging goet gevonden hadde, twee jachten te
equiperen, omme ’t Gout- ende Silver-Eylandt, gelegen in de Zuydzee ter
hoochte van 37½ graeden, naer opdaeginge te conquesteren ende onder syn
gebiet te brengen, beloovende yder soo wel van de meeste tot de minste,
naer merite een part oft uytdeylinge desselfs te doen ende meer; hun ten
dien eynde den eedt van getrouwicheyt afvorderende, waerop gevolcht,
gesaementlyck naer _Aquapulco_ (de luyden te paert ende de goederen met
muylen, volgens gewoonte) t’inbarqueeren haer begaven ende nevens noch
drie andere jachten, genaempt _St. Anna_, _St. Bastiaen_ ende het jacht
welck Meester Adam, wiens soon Angiel present te _Jedo_ noch residerende
is, selfs laeten maecken hadde, sy naer _Japan_ en d’andere naer
_Manilha_ gedestineert, vertrocken sijn. Daer aengecomen wesende, heeft
den gemelten Generael, hoewel out ende bedaecht, buyten postuer met
bouracheren, vrouweeren, dobbelen als spelen aengegaen, sulcx dat naer
verheys nieuwers noch, noch op hemselfs acht namp. Den tyt hunner
vertreck genaeckende, syn gesaementlyck soo wel het nieuwe
daergemaeckte, als ’t ouwe metgenomene jacht, onder seyl gegaen, doch
door onvoorsichticheyt is ’t gemelte nieuwe tegen een eyland, met
lichten daege, liggende voor ofte niet verde van G.... t’eenemael
verseylt, ende ’t ander, ’t welck naer behooren niet gerepareert was,
bevonden soodanich gestelt, dat daer van daen quaemen, weder
genootsaeckt waeren te retourneren ende ’t jacht te sloopen. Alsdoen
voorders ’t geen noch resteerde ten naestenby t’souck brengende, want
het scheen eer deech noch rust voor alles op hadde geweest, waerdoor
oock onmogelyck wiert, een vaertuygh ter eygen selfs vertreck te laeten
maecken ende noch naer een jaer overblyvens genootsaeckt wierden, op een
gallioen, dat _Massammad_, een groot lantsheer, (in wiens [haven?]
geanckert geweest waeren,) op synen naem maecken en eygen risico naer
_Aquapulco_ trecken liet, met degene die ’t aenstond, te inbarqueren.
Want eenige sustineerden uyt des Conincx dienst ende alsdan vry waeren.
Welck gallioen, dat meer is, selfs ’t gemelte eyland in ’t gesicht gehad
heeft, veel drift vernaemen ende van tortelduyven schier als vervult
wiert, dan, omme de _Japanders_ meesters waeren, mosten naer hun pypen
dansen. Dat dit waerachtich ende geloove seecker is, want Sr. Vincent
Romeyn, ter stede _Nangasaecke_ woonachtigh, een geloofwaerdigh persoon,
doenmaels in _Mexica_ weesende, de publicatie selfs met eygen ooren
gehoort en een persoon met de galioten verscheenen ende geretourneert,
gesproocken, die met ’t gemelte galioen teruggekeert en dit eyland
verclaert met waerheyt gesien heeft. Op gemelte _St. Francisco_, dat
meer is, was een Nederlants schieman, genaempt Marcus Symonsen, in syn
leven een goede bekende van d’E. Heer Specx, welcke nevens eenige andere
daer te lande verbleef ende in _Nangasaecke_ lange geresideert; alwaer
noch twee dochters in leven heeft. Soo dat genoechsaem al ’t geene waer
ende niet aen te twyfelen is; oock laet het sich niet onbillyck aensien,
door misnougenheyt ofte wel cleyn vermogen ende nauw omcomen van qualyck
te equiperen, het vorderlyck by der hand tenemen, tot beter ockagie
gestaeckt ende naergelaten wert. Wie weet off de Heere onse Godt, der
Spanjaerden, om ’t quaed ende boose hunner voornemen, oock d’aenslagh
niet confuys gemaeckt heeft; als niet willende gehengen, d’arme luyden
hun noyt hebbende misdaen, maer integendeel wel bejegent ende
vriendelyck geweest, van haer goet ofte erfdom, welcke als een proye
buyten wilde, souden werden ontrooft.
[13] De zeevoogd Francois Wittert werd in het jaar 1609 bij _Manilha_
door de Spanjaarden genomen.
Gemelte dan, UEd. Heeren, verstaen hebbende, dacht my verplicht te
weesen, ten dienste van de Comp. ende welvaeren onses gemeynen
Vaderlants, UEd. ’t selve de weet van te doen, opdat der vyanden
voordeel mach affgesien ende door ons becomen werden. Want menichmael
leyt het vier bedolven onder de assche, waervan eyndelyck een geheelen
brant ontsteecken can. Het is een licht te beginnen ende oncostelyck
werck, misschien de Comp. daer soo veel proffyt als uyt _Japan_ te mogen
haelen; twee cleyne ofte handige stercke zeejachten uyt _Japan_
derwaerts gesonden, soude ter aenvangh genouch syn, omme, ofte ’t eene
te missen quamp, het andere mocht te recht geraecken; was, porseleyn,
stoffen enz. sulcke ende diergelycke waeren soude tot een monster ofte
preuve een weynich connen medegenomen worden; die t’allen tyde ende
schoon onvruchtelyck keerende, haer gelt daer weder wel haelen sullen.
’t Is een groot hooch lant, dan niet weetende watter van sy, oversulcx
d’ondervindingh de beste leermeester syn sal; het leyt als gesecht maer
380 à 90 mylen ofte op het hoochste 400 mylen van _Japan_, op de hoochte
qualyck van 37½ graden, is oock meermaelen gesien van d’andere
vaertuygen, uit _Nova-Hispania_ naer de _Manilha_ ofte wel _Manilha_
naer _Nova-Hispania_ willende; dan schynt, al even in ’t gesicht
crygende, haer ordre, als daertoe geen last hebbende, niet te buyten
gaen mogen, en sulcx ende diergelyck vast d’oorsaecke van onbekentheyt
is blyvende.
Gemelte Sr. Vincent Romeyn, soo UEd. daervan een preuve sints te doen
syt, heeft gepresenteert selfs persoonlyck, op de goede hoope die door
eygen cuntschap van alle ’t gene is hebbende, mede te willen laeten
gaen. De jachten souden mede cunnen geemployeert worden omme een te
doene tocht, ter opspeuringe wat vorder om de Noort in ’t ryck van
_China_ ofte wel _Corea_ te doen soude mogen wesen, gemerckt van
d’inlanderen selfs een grooten handel derwaerts uyt, over ende weder
gedaen worde; jae ’s Keysers passen soo wel naer _Tonquyn_ en
_Cochin-China_, als over ’t lantschap _China_ en _Corea_, plegen
verleent te worden.
Dit dan dus cortelyck gestelt ende by den anderen versaemelt wesende,
gelieven UEd. als uyt een tuygende genegentheyt, volgens als voormelt
van de Comp. ende Vaderlants welvaeren te geschieden, aen te nemen van
UEdlens onderdaenigen, altyd
verplichtenden dienaer
(get.) Willem Verstegen.
Actum in ’t schip _Amsterdam_,
voor de straete _Balimboan_,
desen 7 December, anno 1635.
ORDRE TOT DE ZEYLAEGIE
_voor den Schipper-Commandeur Maerten Gerritsen Vries en de
verdere overigheyd van de fluyt Castricum ende ’t jacht
Breskens, waer nae hun in ’t vaeren van hier langs d’Oostcuste
van Celebes tot het eyland Ternaten, voor het Casteel Maleye
sullen hebben te reguleren._
Om wat redenen ende motiven wy in Rade van _India_ goed gevonden hebben,
UE. tot begin ende aenvangh van de geordonneerde voyagie nae de Noord,
over de _Moluccos_ te laten navigeren, sullen hier niet verhaelen, maer
gedraegen tot onse aen UE. verleende generaele Instructie, op die
gelegentheyd wyd ende breed gextendeert, ende in desen niet verder gaen,
als tot vertoogh van d’ordinarie courswysing langhs _Celebes_ Oostcust
tot in _Ternaten_, gelyck daertoe gerefereerd werd.
Naerdat dan morgen vroegh gemonsterd ende uwe anckers aen boord hebt,
sullen UE. in Godes naeme van dese rheede scheydende, haren cours doen
om _Pulo Rakit_ ende _Boomkens_ Eyland by Noorden te laeten en de
Javaense cust in ’t gesicht houden, mits omtrent twee mylen daer buyten
blyvende, op de diepte van 10 à 12 vaedem, alsoo den Vlacken ende
Schaedelycken hoeck (seylende van hier Oostelyck) wel te loden syn,
voorts uytsiende nae den steen, die in ’t Noorden van _Kandanghauwer_
leyd, omtrent drie mylen in zee.
Het rechte vaerwater van _Batavia_ naer de Enghte tusschen _Celebes_
ende _Salayer_ is te houden op de ses graden Zuyderbreedte, om in ’t
gesichte van ’t hooge _Javase_ land by Zuyden _Carimon-Java_ en
_Lumbocq_ te seylen, naer de Brede-Banck, ruym derthien mylen by Westen
den hoeck van _Tanakeka_ gelegen, daer die passeren moet op 8, 10 à 14
vaedem, wanneer wel diend uyt te sien naer de Twee-Stenen, daer anno
1633 een onser burgers-joncken op gebleven, ende den Gouverneur-Generael
anno 1638 (vaerende nae _Amboyna_) met de vloote omtrent geweest is;
niet alleen naer dese, maer nae alle andere clippen, rudsen en
drooghten, sult doorgaens naerstigh uytkycken, ende een man aen de
stenge houden, om alle ongemack soo veel mogelyck voor te comen.
De gemelte banck gepasseert wesende, sult in der yl den hoeck van
_Tanakeka_ voornoemd, aen boord maecken te crygen, ende die soo nae
loopen, als sonder peryckel ende tydversuym geschieden can, opdat van ’t
land gesien mocht worden; seylende dan voorts digt langs de _Celebese_
Zuydcust, naer en door voorschreven enghte, item wyders tot de straete
van _Bouton_, die op het alderspoedighste sult trachten te passeren,
ende is ’t doenlyck, sonder ten ancker te comen. Doch ’t selve
genootsaeckt wordende, ende iemant van de _Boutonders_ aen boord
verschynende, voorsichtelyck hooren wat te seggen hebben, ende hun
voorts aendienen, om met haer te handelen, geen last hebt, maer dat cito
voort moet, doch eerstdaeghs daer noch eenige schepen, met soldaten nae
_Amboyna_ gedestineerd, staen te passeren, die hun beter te spraeck
sullen connen staen.
Ondertusschen moeten UE. niemand aen land vertrouwen, tegen die
moordadige diefachtige natie wel op hoede, ende in posture van defentie
maecken te wesen, ten eynde de voordesen gepleeghde gruwelycke actien
niet mede subject werd; buyten dat sult hun in ’t passeren der
aengetogen straete niet beschaedigen.
De gemelte straet doorgeseyld ende van waeter wel versien synde, sult
dan by Oosten de custe van _Celebes_ trachten op te stoppen, tot de
hooghte van omtrent een graed by Noorden de linie, wel verstaende, soo
UE. de wind daertoe wil dienen, soo niet, meught wel om d’Oost
oversteecken, wanneer de linie genadert syt; alsoo dan ongetwyffelt
_Macquian_ wel beseylen sult, te meer de stormen omtrent de
_Guriches_--dat syn clippen ende cleyne eylanden in ’t Zuyden van
_Macquian_ gelegen--stilstant nemen, soo d’ervarendheyd geleerd heeft.
Op de gemelte Oost-custe van _Celebes_ bevint men veele droogten, moet
derhalven voorsichtigh seylen, ende des nachts letten als het doncker
is, maer het water rolt er soo slecht ende de custwinden syn daer soo
dienstigh, dattet een goed vaerwater sy, ende tot meerder claerheyd
behandigen u nevens desen, elck een caertjen van de gelegentheyd
derselver Oost-custe, streckende van _Celebes_, tusschen den hoeck daer
’t Eyland _Waeroway_ byleyd, tot omtrent 1½ graed by Noorden de Linie,
in ’t welcke, met de aenteeckening der diepten, werd aengewesen den
cours die men heeft te nemen, dat meest _Celebes_ naest geschieden moet,
alsoo men daer vind de meeste openingh, mitsgaders de minste drooghten
ende bancken, die t’zeewaerts soo menighvuldigh syn, datter geen
doorcomen gesien werd.
Wy houden ’t soo geraeden, dat van _Celebes_ oversteeckt om _Macquian_
te beseylen als _Ternate_, aengesien van _Macquian_ binnen door, langs
de West-cust van _Batachina_ ofte _Hala Machera_, mede goed opcomen is.
Omtrent de _Moluccos_ verschynende, sult u wel slaghvaerdigh houden,
insonderheyd verdacht wesen op het aencomen der _Spaense_ galeyen by
stilte ofte andersints, oock sorge draegen dat by den anderen blyft,
ende gelyckelyck voor ’t Casteel _Maleyen_ verschynd, om te minder
peryckel van d’aengetogen galeyen subject te syn; wyders _’t volck
onderwege met de waepenen oeffenen, opdat daerin t’ervaerener werden_,
tegen alle voorvalligheden van offentie en defentie.
Behalven de _Portugesen_, met wien onse Souveraine in _Nederland_ voor
thien jaeren trefúes gemaeckt ende hierover doen publiceren hebben,
sullen UE. gesaementlyck vyandelyck aentasten alle die by Oosten den
_Bouqueron_ sonder onse passen comt te gemoeten, niemant uytgesonderd
als die van _Bouton_, wanneer u niet selfs eerst offenceren; doende alle
mogelyck debvoir om desulcke voorsichtelyck te vermeesteren ende in u
gewelt te becomen, nemende haer personen in goede versekeringh, ende hun
goederen onder inventaris over, om die naer _Molucco_ te brengen, ende
daerover gedisponeert te worden als naer behoren.
Met lieff op _Tarnaten_ g’arriveerd wesende, sult de nevens gaende
brieven aen den Vice-Gouverneur Wouter Seroyen overleveren, ende u
voorts reguleren naer onse hier voor geciteerde generale Instructie, aen
dewelcke wy ons, als geseyd wyders blyven gedraegen.
Wenschende UE. tot het voltrecken van d’een ende d’ander voyagie, den
Heyligen zegen ende protextie des Alderhoogsten.
In ’t Casteel _Batavia_,
den 2 February, anno 1643.
(Get.) Anthonio van Diemen.
Cornelis van der Lyn.
Joan Maetsuycker.
Justus Schouten.
Salomon Sweers.
JOURNAEL
_ofte Dachregister, geanoteert ende beschreven door den
Opperstierman Cornelis Jansz. Coen, vaerende op ’t fluytschip
Castricum, beneffens ons het jacht Breskens; synde geordonneert
van den E. Heere Gouverneur-Generael Antonio van Diemen ende de
Raden van India, tot ondeckingh van Tartaria, ’t Coninckryck
van Cathaya ende West-custe van Ameryca ende de Gout- ende
Silverrycke Eylanden, die soude gelegen wesen by Oosten Japan,
op omtrent de Noorderbreeten van 37½ graden, onder het Commando
van de Ed. Commandeur Maerten Gerritsz. Vries._
_Beginnende van Ternaten alwaer van daen wy op den 4 April anno
1643 t’seyl syn gegaen. Godt verleen ons geluck ende voorspoet,
dat onse reys mach gedien tot welstant onser Ed. Heeren Meesters
ende voortplanting synder gemeynte, Amen._
April.
c 4.
’s Middachts heeft den E. Heer Commandeur met syn byhebbende
raetspersoonen, een eerlyck afscheyt genomen van den E. Heer Gouverneur
Seroyen, ende syn ’s avonts met een Suydelyck coeltie, in den naem Godts
t’seyl gegaen van _Tarnatens_ ree; de goede genadige Godt verleen ons
goet succes ende behouden reys, Amen. ’s Nachts hadden wy moy weder,
deden ons best om de cust van _Gillola_ aen boort te crygen.
d 5.
’s Morgens hadden wy moy weder, de wint variabel, alsdoen lach het
eylant _Hiery_ W.S.W. 2 mylen van ons, doe passeerden ons eenige
corra-corras ende galalys, die van _Gillola_ quamen en wilde naer
_Ternaten_ toe. De wint loopende in ’t Noorden, deden ons best met
laveren om Noort te winnen. ’s Middachts waeren wy omtrent 1½ myl buyten
de cust van _Gillola_. Naer de middach liep de wint Noordwest, ’s nachts
variabel Oost ende dan weder Noorden, somtyts met slappe koelte.
e 6.
’s Morgens was het regenachtich doncker weder, waeren omtrent 4 mylen
buyten de cust van _Gillola_, de wint variabel. ’s Middachts waeren wy
op de Noorder breeten van 1 graed 22 minuten, alsdoen lach de banck van
_Ternaten_ S. omtrent 7 mylen van ons, waeren 2 mylen buyten de cust van
_Gillola_, deden alle devoir om Noort te winnen, maer bevonden hier
harde stroom om de S. te gaen. ’s Avonts saegen wy de eylanden van
_Tongy-Songy_ in ’t N. vyf mylen van ons, waeren 1½ myl buyten de cust
van _Gillola_, saegen de berch van _Ternaten_ in ’t S. van ons, de wint
alsdoen N.N.W. ’s nachts Oostelyck met veel stilte.
f 7.
’s Morgens met den dach cregen wy een styve regen met een variable
coelte, doch meest Noordelyck. ’s Middachts lach de berch van _Ternaten_
S. ten O. ½ O. ende de eylanden _Tongy-Songy_ in het N.O.t.N. 5 mylen,
synde buyten de cust van _Gillola_, de wint alsdoen N.N.W. Wenden het
alsdoen om de N.O., alsdoen is door den ordinaris seyn van den E.
Commandeur den raet beroepen; van beyde scheepen is geresolveert om soo
veel als mogelyck was ons devoir te doen, om de N. hoeck van _Moratay_
aen boort te crygen ende van daer alsdan onse coers om de N.O. aen te
stellen, soo veel weder en wint soude mogen toelaeten. ’s Avonts in ’t
opsetten van de wacht schoot de wint in ’t O.t.N., maar cort weder
Noordelyck, variabel.
g 8.
’s Morgens moy weder, het luchien Oostelyck. ’s Middachts hadden wy de
N. breete van 1 gr. 44 min., alsdoen lach de berch van _Ternaten_ S. ½
O., de eylanden _Tongy-Songy_ O. ½ N. 4 mylen van ons, de wint doen
Noordelyck. ’s Avonts door een peyling bevonden 4 gr. 7 min. N.O.
tering. ’s Nachts moy weder met veel stilte.
a 9.
’s Morgens moy weder, met een variabel luchien uyt een N.O. ende N.N.W.
met veel stilte. ’s Middachts lach het eylant van _Ternaten_ S. ¼ O.
ende de eylanden van _Tongy-Songy_ O. ¼ N. 4 mylen van ons, hadden
alsdoen de N. breete van 1 gr. 48 min. Cregen doen een cleyn Noordelyck
luchien, maer corts weder stil, in ’t ondergaen van de son cregen wy een
cleyn coeltie uyt een Noorden, hetwelck nae het O.N.O. trock, wenden het
doen om de Noort. Omtrent de middernacht cregen wy weder de wint
variabel Noordelyck.
b 10.
’s Morgens moy weder, met een variabel luchien met veel stilte. ’s
Middachts waeren wy op de gegiste breete van 1 gr. 50 min., doen lagen
de eylanden van _Tongy-Songy_ O.t.S. 3 mylen van ons, de Westhoeck van
d^{o}. eylanden ende hoeck van _Gamma_ .... liggen S. ½ W. en N. ½ O.
over malcanderen in strecking; wenden het N.waert over. ’s Avonts lach
het eylant _Salangary_ N.N.O. ½ O. 5 mylen, en het eylant _Tongy-Songy_
S. ½ W. van ons. ’s Nachts in de eerste wacht hadden wy regen met een
variabel coeltie, in ’t 4^{de} glas van de wacht cregen wy de wint
O.N.O., wenden het N.waert over, de wint corts met stilte naer het N.O.
treckende, cregen een moy coeltie, lieten het N.N.W.waert overstaen.
c 11.
’s Morgens moy weder, cregen omtrent 2 ure naer sons opganck een cleyn
reegen caeckien[14] met een N.N.O.coelte, wenden het om de O., corts
daernaer dreven wy in stilte, wat voor de middach cregen wy een moy
luchien uyt een N.O., wenden het om de N.N.W. ’s Middachts waeren wy op
de bevonden breete van 2 gr. 7 min. ende op de lengte beoosten de
meridiaen van _Teneriffa_ 145 gr. 42½ min., de wint alsdoen N.N.O.,
conden alsdoen de berch van _Ternaten_ noch pas sien in het S. ⅓ W. van
ons. Het eylant _Doy_, het N. eynt N.O. ½ N., het midden van ’t eylant
_Tuancara_ N.O.t.O., het S. eynt van ’t eylant _Pou_ O.t.N. ½ N. van ons
5 mylen; naer de middach cregen wy een moye coelte uyt een N.W., wenden
het N.N.O. waert over, dreven ’s nachts in stilte.
[14] Opkomende harde wind. Witsen.
d 12.
’s Morgens moy weder, dreven in stilte tot 2 ure voor de middach, waeren
met de stroom wel 1½ myl om de S.S.W. gedreven, cregen doen een moy
coeltie uyt een N.O. ende trock naer het O.N.O. Seylden met d^{o} coelte
soo veer om de N., tot ’s middachts op de breete van 2 gr. 7 min., ende
hadden de bovengemelte eylanden op een peyling van ons als boven. Naer
de middach dreven wy in stilte, somtyts een cleyn variabel coeltie
N.N.O. N.O. en N.W., dreven ’s nachts in stilte.
e 13.
’s Morgens moy weder, dreven meest in stilte. ’s Middachts bevonden wy
de N. breete te hebben van 2 gr. 12 min., op de lengte te syn van 145
gr. 33 min.; alsdoen lach het eylant _Doy_ N.O.t.O. 6 mylen van ons, te
weten het Noorteynt, dreven die naemiddach in stilte. ’s Avonts conden
wy de berch van _Tarnaten_ noch pas sien in ’t S. van ons. ’s Nachts een
cleyn luchien uit den Suyden.
f 14.
’s Morgens moy weder, dreven in stilte, somtyts een cleyn variabel
luchien uyt een W. ende S.S.W. ende S. Waeren doen op de gegiste breete
van 2 gr. 23 min., op de lengte van 145 gr. 50 min., ende bevonden
breete 2 gr. 22 min., vertiert 5 mylen; alsdoen lagen de eyl. van _Doy_,
het middenlant O.t.S., ¼ S. 3 mylen van ons, saegen oock het eylant
_Behoa_ O. ½ W. van ons. Naer de middach cregen wij een cleyn variabel
luchien. ’s Nachts een cleyn coeltie uyt een Oosten, lieten het al
N.waert over staen.
g 15.
’s Morgens was de wint N.O. met moy weder, lieten het al N.N.W. over
staen, peylden alsdoen het middenlant van _Doy_ S.O.t.S., omtrent 6 à 7
mylen van ons ende _Behoa_ O.t.S.; giste ’s middachts geseyld te hebben,
N.t.W. 7 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 2 gr. 49
min., ende op de lengte van 145 gr. 44 min., ende bevonden breete van 2
gr. 49 min. Saegen doen het hooge lant van _Morotay_ in ’t Oosten van
ons, leyden alsdoen onse compassen op 4 gr. N.Oostering. Cregen naer de
middach de wint N.O., in de eerste wacht ’s nachts O.N.O., in de tweede
wacht N.O.t.O., in de dachwacht N.O.t.N., al met een cleyn topseyls
coelte, lieten het al N.waert over staen, de see begon styf uyt een N.
aen te schieten met heel holle deyninge.
a 16.
’s Morgens de wint N.O. met topseyls coelte, lieten het al N.N.W.waert
over staen, saegen met sons reysen het eylant _Talao_ in ’t W., omtrent
8 mylen van ons, ende is gemeen hooch lant ende gelyckt daer benoorden
van, vol cleyne eylanties ende clippen te liggen. Tegen den middach
cregen wy de wint N.N.W., wenden het N.O.waert over, somtyts regen;
giste ’s middachts behouden cours geseylt te hebben, N.W.t.N. 14 mylen,
waeren volgens dien, op de gegiste breete van 3 gr. 36 min., op de
lengte van 145 gr. 13 min. ende op de bevonden breete van 4 gr. 6 min.;
alsdoen lach het Suydelycxste lant van _Talao_, W.S.W. ½ S. 8 mylen van
ons, ende het Noordelycxste lant N.W. 10 mylen. Ick bevont dat ons de
stroom hier wel 7 mylen veerder om de Noort geset had, als onse gissing
uyt wees. Naer de middach liep de wint in ’t N.N.O., lieten het
Oostwaert over staen. ’s Avonts met sons-ondergang, lach het
Noordelycxste van de eylanden _Talao_ W. 10 mylen van ons, naer dat ick
met goede opmercking sien can, waeren wy in de tyt van 6 ueren 4
streecken recht in de wint opgedreven, om de N.N.O. ’s Nachts 3 glasen
in de eerste wacht, liep de wint in ’t N.O., wenden het N.N.W. waert
over, in ’t uytgaen van d^{o}. wacht, cregen wy de wint Noorden, met
caeckich weder ende regen, wenden het om de Oost.
b 17.
’s Morgens hadden wy doncker weder, de see groff uyt een N.O.
aenschietende, de wint N.N.O., N.O.t.N. ende N.O., N.O.t.O., saegen veel
raveling van stroom. Naer gissing geseylt in dit etmael N.N.O. ½ O. 10
mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 4 gr. 41 min., ende
op de lengte van 145 gr. 31½ min., ende op de bevonden br. van 5 gr. 13
min.; bevonden als vooren dat ons de stroom, 8 mylen veerder om de Noort
geleyt had, als onse gissing was. Dese stroomen tegen de wint
oploopende, veroorsaecken alhier het hol water ende de hooch rysende
sees. Naer de middach de wint variabel, tusschen het N.N.O. ende S.O.,
als oock ’s nachts met travadich[15] weder, somtyts regen.
[15] Stormachtig. Witsen.
c 18.
’s Morgens was de wint variabel, tusschen het S.O. ende N.N.O., ’s
ochtens cregen wy een styve regen caeck, ende ’s middachts de wint N.O.,
met moy helder weder; giste geseylt te hebben, Noorden 12 mylen, waeren
volgens dien, op de breete van 6 gr. 1 min., ende op de lengte als
vooren; waeren doen met ons besteck op de cust van _Araya_, maer saegen
geen lant, soodat ick vast vertrou, ons de stroom om de N.O. geset
hadde. Op dato hebben wy een swaer ancker ende 6 stucken in ’t ruym
geset, tot verlichting van ’t schip; hebben oock getalyt ende gestaecht.
’s Nachts moy weder.
d 19.
’s Morgens de wint meest N.O.t.N., somtyts O.N.O., met topseyls coelte;
giste ’s middachts geseylt te hebben, Oost 16 mylen, waeren volgens
dien, op de breete van 6 gr. 30 min., ende op de lengte van 146 gr.
35½ min.; soodat wy in dese 2 etmaelen, omtrent 7 mylen veerder om de
Noort gedreven waeren, als het gegiste punt. Het weder met een swarte
donckere lucht, naemen onse marsseyls in, om niet van ’t jacht
_Breskens_ te versteecken; seylden met schoverseylen N.waert over, de
wint O.N.O. met styve topseyls coelte.
e 20.
’s Morgens noch al ongestadigh weder, met styve topseyls coelte, somtyts
regen, hadden al hol water met veel raveling van stroom, de wint meest
O.N.O. ende N.O.; giste ’s middachts geseylt te hebben N.t.O. ½ O. 14
mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 7 gr. 23½ min.,
ende op de lengte van 146 gr. 51½ min., ende op de bevonden breete van 7
gr. 40 min. Bevonden dat de stroom ons omtrent 4 mylen veerder om de
Noort geset hadde, als het gegiste punt, dan bevondt deselve al langsaem
te verslappen. ’s Nachts hadden wy caeckich weder van regen, ende de
wint uyt een O.N.O. en Oosten.
f 21.
’s Morgens ongestadich weder van regen, ende de wint als vooren, giste
’s middachts geseylt te hebben, Noorden 15 mylen, waeren volgens dien,
op de breete van 8 gr. 40 min., lengte als vooren; hebben wat naer de
middach de boot ingeset, saegen veel meeuwen vliegen. ’s Nachts al
ongestadich weder, met regen ende met styve O. ende O.N.O. winden.
g 22.
’s Morgens weder ende wint als vooren, saegen eenige steencroos dryven,
ende een snip rontom het schip vliegen. Myn besteck stondt alsdoen 10
mylen buyten het eylant _St. Jan_, maer saegen geen lant. Tegen den
middach werdt het heel moy weder, met een opclaerende lucht, de wint
O.t.N.; giste ’s middachts geseylt te hebben, N.t.W. 16 mylen, waeren
volgens dien, op de breete van 9 gr. 43 min., ende op de lengte van 146
gr. 38½ min., ende op de bevonden breete van 9 gr. 40 min. Bevonden
alsnu seer weynich of geen stroom, met slecht water. ’s Nachts moy
weder.
a 23.
’s Morgens moy weder, met een grauwe lucht, de wint O. en O.N.O., met
topseyls coelte; giste ’s middachts geseylt te hebben, Noorden 18 mylen,
waeren volgens dien, op de N. breete van 10 gr. 52 min.; bevonden door
een peyling 4 gr. 20 min. N.Oostering.
b 24.
’s Morgens moy helder weder, met een O.t.N. wint met topseyls coelte;
giste ’s middachts geseylt te hebben, N. 18 mylen, waeren volgens dien,
op de N. breete van 12 gr. 4 min., ende op de lengte als vooren, op de
bevonden breete van 12 gr. 8 min.
c 25.
’s Morgens hadden wy moy weder, met een claere sonneschyn, de wint als
vooren, met topseyls coelte; giste ’s middachts geseylt te hebben, N. 17
mylen, waeren volgens dien, op de N. breete van 13 gr. 16 min., hadden
’s nachts moy stil weder.
d 26.
’s Morgens begon de wint naer het N.O. te trecken, ende voorts naer het
N.N.O. Twee ueren naer sons reysen wenden het om de Oost, de wint N.t.O.
met topseyls coelte; giste ’s middachts geseylt te hebben, N. ½ O. 12½
mylen, waeren volgens dien, op de breete van 14 gr. 6 min., ende op de
lengte van 146 gr. 43½ min., ende op de bevonden breete van 14 gr. 12
min., alsdoen giste ick caep _Spiritus Santa_ 38 à 40 mylen, S.W.t.W.
van ons. Naer den middach ten 4 ueren, quam de wint S.O., wenden het
ende lieten het om de N.O. aengaen. ’s Nachts continueerde de S.O.
coelte, met moy weder.
e 27.
’s Morgens weder ende wint als vooren, met topseyls-coelte. ’s Middachts
de wint S.O.t.S.; giste geseylt te hebben, N.O.t.O. 22 mylen, waeren
volgens dien, op de gegiste breete van 15 gr. 9 min. ’s Avonts bevonden
4 gr. 43 min. N.Oostering des naelts.
f 28.
’s Morgens moy weder, met een heldere lucht, de wint als vooren, met
topseyls coelte; giste ’s middachts geseylt te hebben, N.O. 22 mylen,
waeren volgens dien, op de breete van 16 gr. 11 min., ende op de lengte
van 149 gr. 3½ min., ende op de bevonden breete van 16 gr. 16 min. ’s
Nachts cregen wy de wint variabel, S.S.W. ende W.S.W., somtyts met
stilte.
g 29.
’s Morgens moy weder, de wint variabel S.S.W., S.W.t.S., S.W., W.S.W.
somtyts stilleckens. Alsdoen heeft de E. Commandeur door de gemeene seyn
den raet beroepen van ’t fluytschip _Castricum_ ende ’t jacht
_Breskens_; ende is geresolveert om onse cours N.O. te vervolgen, soo
veel weder ende wint sou mogen toelaeten, tot op de N. breete van 24
gr., ende op de lengte van de Oostcust van _Japan_. Het selve bevonden
hebbende, alsdan onse coers N. aen te stellen, tot op de N. breete van
37½ gr., ende aldaer de cust aen te doen; giste ’s middachts geseylt te
hebben, N.O. 12 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 16
gr. 50 min., ende op de lengte van 149 gr. 38½ min., op de bevonden
breete van 16 gr. 50 min. Naer den middach cregen wy een moye coelte,
doch variabel N.W., N.N.W., N., N.N.O., saegen een swaluw rontom het
schip vliegen, vongen dien avont 2 groote bonyten. ’s Nachts de wint
meest O.N.O., met doorgaens topseyls-coelte.
a 30.
’s Morgens weder ende wint als vooren. Sloegen 2 nieuwe marsseylen aen,
cregen in ’t cort verandering van weder, wert heel doncker met styve
regenbuyen, de wint variabel, wenden het verscheyden reysen over ende
weer; giste ’s middachts door malcanderen geseylt te hebben, N.O. 7
mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 17 gr. 10 min.,
ende op de lengte van 149 gr. 59½ min., ende op de bevonden breete van
17 gr. 23 min.; saegen veel raveling van stroom, hadden hol water uyt
een N.O. ’s Nachts hadden wy ongestadich weder, van regen ende wint, met
harde buyen uyt een O.N.O.
Mayus.
b 1.
’s Morgens ongestadich regenachtich weder, de wint O.t.N., treckende
temet naer het O.N.O., ende voorts naer het Oosten ende O.N.O.; giste ’s
middachts geseylt te hebben; N.t.W. ½ W. 18 mylen, waeren volgens dien,
op de gegiste breete van 18 gr. 31 min., ende op de lengte van 149 gr.
37½ min. Naer den middach styve regen, met een harde S.wint, saegen
eenige swarte ende grauwe meeuwen vliegen; vernamen veel raveling van
stroom, cregen tegen den avont de wint variabel.
c 2.
’s Morgens een grauwe lucht met motregen, doch claerde tegen den middach
op, cregen helder sonneschyn weder met stilte, met holle deyning uyt
een N.O.; giste geseylt te hebben N.N.O. 9 mylen, waeren volgens dien op
de gegiste breete van 19 gr. 4 min., ende op de lengte van 149 gr. 51½
min., ende op de bevonden breete van 18 gr. 57 min.; saegen ’s avonts
een swaluw om ’t schip vliegen. Twee glaesen in de eerste wacht, cregen
wy een cleyn luchien uyt den Oosten, dan corts daernae weder stil,
somtyts een cleyn dwarrelcoeltie, voorts stil.
d 3.
’s Morgens stil, wat op den middach cregen een cleyn coeltie uyt den
Oosten, met holle deyninge uyt een N.O.; giste ’s middachts geseylt te
hebben, N. ½ O. 5 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van
19 gr. 17 min., ende op de lengte van 149 gr. 54½ min., ende op de
bevonden breete van 19 gr. 17 min. Cregen naer de middach veel motregen,
saegen ’s avonts eenige meeuwen vliegen. ’s Nachts moy weder, de wint
Oost ende O.t.N. met topseyls-coelte.
e 4.
’s Morgens de wint Oost, somtyts O.N.O., met topseyls coelte; giste ’s
middachts geseylt te hebben, N. ½ W. 20 mylen, waeren volgens dien, op
de gegiste breete van 20 gr. 37 min., ende op de lengte van 149 gr. 46½
min., ende op de bevonden breete van 20 gr. 39 min., met holle deyninge
uyt een N.O. en O.
f 5.
’s Morgens moy helder weder, de wint O.t.N., met hol water uyt een N.O.,
giste ’s middachts geseylt te hebben, N. ½ W. 20 mylen, waeren volgens
dien, op de gegiste breete van 21 gr. 59 min., ende op de lengte van 149
gr. 38½ min., ende op de bevonden breete van 22 gr. Naer de middach
begon de see styf uyt een S.O. aen te schieten. ’s Nachts de wint O.t.S.
g 6.
’s Morgens moy weder, de deyninge uyt een S.O., hebben voor de middach
getalyt ende gestaecht, saegen een cleyn grau lantvogeltie om het schip
vliegen. ’s Middachts de wint S.O., giste alsdoen geseylt te hebben
N.t.O. ¼ O. 18 mylen, waeren volgens dien op de gegiste breete van 23
gr. 10 min., ende op de lengte van 149 gr. 57½ min., ende op de bevonden
breete van 23 gr. 10 min. Naer de middach omtrent ten 4 ueren saegen wy
een groote trop cleyne meeuwen N.O. opvliegen; vingen dien avont een
grooten bonyt.
a 7.
’s Morgens deysich, corts daernae helder weder, de wint meest O.S.O.
ende S.S.O., met slecht water, saegen verscheyde cleyne clipmeeuwen
vliegen; giste ’s middachts geseylt te hebben, N.O. 19 mylen, waeren
volgens dien op de gegiste breete van 24 gr. 4 min., ende op de lengte
van 150 gr. 56½ min., ende op de bevonden breete van 24 gr. 6 min.;
saegen, wat naer de middach, een groote streeck schuym, vermengt met een
raveling van stroom, waarin veel besaens qualities ende steencroos, ende
ronde qualities ende een stuck hout saegen dryven: ’t welck seeckere
teeckens van lant behoorde te wesen; dan conden geen lant sien.
b 8.
’s Morgens was het deysich weder, saegen, wat naer sons reysen, een
cleyn eylantien, dat niet heel hooch was, ende was naer het scheen
omtrent 1½ myl lanck, ende lach W.t.N. ⅓ N. 4 mylen van ons; soo ick con
bemercken soo dreven wy styf om de Noort, de wint Suydelyck met een
sleyckende coelte[16]; giste ’s middachts geseylt te hebben, O.N.O. 15
mylen, doen lach d^{o}. eylant West 6 mylen van ons, waeren doen op de
gegiste breete van 24 gr. 29 min., ende op de lengte van 151 gr. 57½
min., ende op de breete van 24 gr. 43 min., soodat ons de stroom
omtrent 3½ myl veerder om de Noort geset had, als ick gegist had.
[16] Afnemende wind. Witsen.
Soodat dit eyland ligt op de bevonden breete van 24 gr. 43 min., ende op
de lengte van 151 gr. 31½ min.; ende alsoo wy hier geen eylant in de
Compagny’s Caert bevinde te liggen, gaeven wy het den naem van
_Breskens_ eylant, omdat het van daer eerst gesien was. Het eylant
_Malabrygo_ lach naer gissing W.t.W. ½ W. 21 mylen van ons. Naer de
middach saegen veel cleyne ronde ende besaens qualities dryven, met
menigte meeuwen ende veel swaluwen vliegen. Omtrent 3 ueren naer
middach, cregen wy de wint N.t.O. ende trock temet naer het N.O.t.N.
c 9.
’s Morgens moy weder, de wint N.O., treckende naer het N.N.O., met
redelyck slecht water ende slappe coelte, saegen veel swarte meeuwen met
scherpe staerten; giste ’s middachts geseylt te hebben, O.t.S. 13½ myl,
waeren volgens dien op de gegiste breete van 24 gr. 32½ min., ende op de
lengte van 152 gr. 55½ m., ende op de bevonden breete van 24 gr. 36 min.
Saegen veel grauwe ende swarte meeuwen vliegen.
d 10.
’s Morgens goet weder, met holle deyninge uyt een O. saegen vele meeuwen
vliegen, de wint als vooren; giste geseylt te hebben, O.S.O. ½ S. 15
mylen, waeren volgens dien op de gegiste breete van 24 gr. 8 min., ende
op de lengte van 153 gr. 53½ min. Met sons onderganck cregen wy de wint
O.N.O., wenden het doen N.waert over.
e 11.
’s Morgens een donckere betoge lucht, met een Oostelycke coelte, de
deyninge uyt een N.O., saegen veel meeuwen; giste ’s middachts geseylt
te hebben, N. 14 mylen, waeren volgens dien op de breete van 25 gr. 1
min., ende op de lengte van 153 gr. 53½ min.
f 12.
’s Morgens moy weder, de wint O.N.O., somtyts variabel, de deyninge uyt
een O.S.O.; giste ’s middachts geseylt te hebben, N.O. 12 mylen, waeren
volgens dien op de gegiste breete van 25 gr. 35 min., ende op de lengte
van 154 gr. 31½ min., ende op de bevonden breete van 25 gr. 13 min. ’s
Nachts in de eerste wacht cregen wy de wint S.O., trock met een
doorgaende coelte naer het S. ende hadden veel meeuwen sien vliegen.
g 13.
’s Morgens liep de wint S.W., met een doorgaende coelte ende een grauwe
lucht, met regen; giste ’s middachts geseylt te hebben, O.N.O. 30 mylen,
waeren volgens dien, op de N. breete van 25 gr. 59 min., ende op de
lengte van 156 gr. 34½ min., ende op de bevonden breete van 25 gr. 58
min.; hebben doen onse compassen op 7 gr. N.Oostering geleyt. Wat naer
den middach hebben wy onse coers N.N.O. aengestelt, maer een weynich
naer sons onderganck cregen wy de wint uyt een N.N.O., lieten het
Oostwaert over staen. ’s Avonts hadden wy een swaluw rontom het schip
sien vliegen.
a 14.
’s Morgens saegen wy een cleyn grau lantvogeltie, de wint N.O. met een
betoge lucht, lieten het al Oostwaert over staen; giste ’s middachts
geseylt te hebben, O.t.N. 15 mylen, waeren volgens dien op de gegiste
breete van 26 gr. 10 min., ende op de lengte van 157 gr. 41½ min.;
hebben het doen om de N. gewent, met een N.O. topseyls coelte ende
slecht water, saegen veel meeuwen vliegen. Tegen den avont de wint
O.N.O., in de eerste wacht O., voorts S.O., met regen.
b 15.
’s Morgens de wint S.O., met een donckere lucht met regen, saegen
verscheyden reysen steencroos dryven, ende veel meeuwen vliegen. ’s
Middachts de wint S.S.O., giste alsdoen geseylt te hebben N. 20 mylen,
waeren volgens dien op de gegiste breete van 27 gr. 30 min., ende op de
lengte van 157 gr. 41½ min. Naer de middach wert het stil, de deyninge
begonnen styf uyt een N.O. te schieten, waerop de wint tegen den avont
naer het N. ende voorts naer het N.O. liep, met een styve doorgaende
wint. Hielden voor wint om ende in het toesetten van de groote hals, is
het groot seyl uyt het lyck geslaegen; naemen onse marsseyls in ende
brochten weder een ander schover seyl aen de ree (ra), het seyl
aensynde, lieten het met schover seylen N.W.waert over staen. Met het
vallen van den doncker cregen wy harde regen, in de eerste wacht beterde
het weder, hebben doen ons groot marsseyl weder bygeset; de wint N.O.,
mochten N.N.W. seylen.
c 16.
’s Morgens was ’t moy weder, de wint N.O.t.N. met cleyn topseyls coelte,
holle deyninge uyt een O.N.O.; giste ’s middachts geseylt te hebben,
N.W. ½ W. 14 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 28 gr.
5½ min., ende op de lengte van 156 gr. 52½ min., ende op de bevonden
breete van 28 gr. 2 min.; bevonden 6 gr. 45 min. N. Oostering.
d 17.
’s Morgens moy weder met slecht water, wat op den dach de wint O., met
een moy topseyls coelte; giste ’s middachts geseylt te hebben, N.N.W. 16
mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 29 gr. 1 min., ende
op de lengte van 156 gr. 24½ min., ende op de breete van 29 gr. 3 min.;
seylende N.N.O.waert over, saegen veel meeuwen ende een witte peylstaert
vliegen. Cort naer de middach, is ons staende lyck van ons groot
marsseyl gebroocken, soodat d^{o}. marsseyl dwars door is gescheurt;
hebben stracx weder een ander aengeslaegen. ’s Nachts de wint O.S.O.
e 18.
’s Morgens de wint als vooren, met topseyls coelte met slecht water;
giste ’s middachts geseylt te hebben, N.N.O. 28 mylen, waeren volgens
dien op de gegiste breete van 30 gr. 46 min., ende op de lengte van 157
gr. 13½ min., ende op de bevonden breete van 30 gr. 54 min. Tegen den
avont saegen wy een groot bos steencroos dryven, het weer veranderde
subyt, ende wert doncker, motrich weder. ’s Nachts liep de wint naer het
S.O., met regen.
f 19.
’s Morgens een donckere betogen lucht, met motrich weder, met een Oosten
styve doorgaende wint; giste ’s middachts geseylt te hebben N.N.O. 30
mylen, waeren volgens dien op de gegiste breete van 32 gr. 45 min., ende
op de lengte van 158 gr. 7½ min. ’s Middachts liep de wint weer S.O.
alwaer van daen de see oock hol begon aen te schieten; is goetgevonden
onsen cours N.O. aen te stellen, alsoo wy vrees hadden, door de
dagelycxe Oostewinden ende de _Japansche_ cust hart genaeckte, de
stroomen aldaer mochte styf om de Oost loopen, door de aenpersing der
winden, ende dat wy dan met geen N.N.O. cours boven de hoeck _Bosho_
mochte comen te vervallen. Wat naer de middach liep de wint S.S.W., met
een styve doorgaende coelte, met doncker, regenachtich weder. ’s Avonts
1½ uer naer sons onderganck saegen wy heel hooch lant, omtrent ⅔ myl van
ons in ’t N.O.; worpen het loot, hadden 80 vadem swarte santgront,
meenden het overstaegh te smyten, maer wert dootstil, soodat wy met de
holle deyninge al naer de wal toegeset werden; schooten een schoot tot
waerschouwing van het jacht _Breskens_, ’t welck een moy stuck achter
ons was. Wy lieten het schip om de West omdraeyen, naemen onse seylen
in, ende quaemen op 36 vadem ten ancker, swarte santgront; geset
liggende, wert het slecht water, de stroom met een styve corent om de
N.W. loopende; saegen met een blinck noch een hooch ront eylant, omtrent
1½ myl W.t.N. van ons. Wy hielden moy stil weder omtrent een uer, doen
begon hem de wint allengskens te verheffen, loopende ongestaedich uyt
verscheyden streecken, meest N.W. ende N.N.O.. De eerste wacht uyt liep
de wint uyt een S.W. ende W.S.W., met harde caecken ende overvallende
buyen, soodat ons daegelycx ancker doorginck, ende alree op 26 vadem
gedreven waeren; hebben ons tuyancker daerby laeten vallen, quaemen doen
voor de beyde anckers op, doch corts daernae is ons daegelycx tou
gebroocken, bleven voor het tuyancker liggen. Maer alsoo het weder hem
noch meer verhefte, lieten alsdoen ons plechtancker toegaen; doen waeren
daer 3 glaesen in de tweede wacht uyt, saegen doen ons jachts vuer noch,
maer verlooren het cort uyt het gesicht. Laegen nu op 24 vadem vile
(vuile) gront, verwachtende de dach met patientie; een uer voor dach is
ons tuytou oock gebroocken, quaemen voor ons plechttou op, als wanneer
het 18 vadem diep was, vile, clippige gront. Lagen een pistoolschoot van
de branding ende clippen van lant, soodat voor menschen oogen hier geen
uitcomst scheen, dan setten ons betrouwen op Godt almachtich.
g 20.
’s Morgens was de wint N.W., ende alsoo wy met den dach doende waeren om
de loos van het tuytou in te winden, doch was vergeefs, want het eynt
ergens om een clip achter het schip vast gestroompt was, soodat wy
d^{o}. tou met groot leetwesen moesten cappen. Saegen oock dat ons
plechtancker doorginck ende dat al een streng van het plechttou stucken
was, ende alree op de diepte lagen van 14 vadem; ende indien ons de
stroom niet van de clippen afgehouden hadde, souden ongetwyfelt al tegen
den wal aengelegen hebben, dan de goede genaedige Godt heeft ons
bewaert, ende de N.W. wint continueren laeten. Is sante pee (staende
voet?) geresolveert, het plechttou oock te cappen, ende soecken het met
schoverseylen van de wal af te leggen, ’t welck wy stracx in ’t werck
hebben gestelt, als welck de uiterste middel was. Leyden het met de
steven om de Suyt, meteen styve buyige N.W. wint, liggende boven stroom,
quaemen corts wat van de wal, maar wat van de wal synde, is onse groote
smyt[17] door een harde caeck stucken geborsten. Liepen doen op nieu
groot peryckel, om noch tegen de wal aen te dryven, want hadden geen
anckers meer claer, om toe te laten gaen, maer cregen metter haest het
seyl weder schrap, leyden het met Godes hulpe boven lant. Saegen rontsom
naer onse medemaet, maer conden hem nergens vernemen, waer over wy weder
op nieu bedroeft waeren, wisten niet wat wy dencken souden, of hy
gebleven was ofte niet.
[17] Een touw om de zeilen toe te halen. Witsen. Een gording.
Doen het begon te daegen, hadden wy 2 vueren op het hooge ronde eylant
gesien, maer waren cort weder uyt, soodat ick vertrou dat d^{o}. eylant
bewoont is. Dit groote eilant daer wy onder geset gelegen hebben, was
een heel hooch eylant, van gedaente als uytgeteyckent staet, leyt
gestreckt op syn langste 2½ myl S.O.t.S. ende N.W.t.N. In ’t verbyseylen
van het eylant, saegen wy in een valey veel beesten loopen ende eenige
huysen staen, saegen oock verscheyden plantagies ende geboomte in d^{o}.
valey. Van het S.O. eynt van dit eilant, leyt een groot rif van clippen,
omtrent 1 myl van lant, alwaer de see vreeselyck op storte; saegen in ’t
Suyden noch een hooch eylant. Dit voornoemde rif gepasseert synde, deden
onse coers temet om de Oost ende temet om de Noort, de wint liep naer
het W. en W.S.W., met harde caecken ende regenbuyen, conden weynich van
ons sien. Meenden onse medemaet in ly van d^{o}. eylant te vinden, dan
vernaemen hem niet, met groot leedwesen; ende alsoo wy geen anckers
claer en hadden, was ’t geen tyt om lang hier by te houden, lieten het
voort staen naer de S.O.cust van _Japan_ toe, om ondertusschen weder
eenige anckers claer te maecken. ’s Middachts hadden wy de bevonden
breete van 33 gr. 34 min., als doen lach het eylant, daer wy onder geset
gelegen hadden S.W.t.W. 5 mylen van ons; gaven d^{o}. eylant den naem
van ’t _Ongeluckich_ eylant. Wy vervolchden onse cours N. aen. ’s Avonts
met sons onderganck, lach het _Ongeluckich_ eylant S.W. ½ W. 10 myl van
ons, saegen in het W.t.N. 11 à 12 mylen van ons, noch 2 hooge eylanden.
Wat naer sons onderganck wert het moy weder, de wint S.W., worpen gront
op 120 vadem, het water was groen ende dick, gelyck in de N.see. Sette
onse beyde marsseyl daerby, onse cours Noorden, de wint W.S.W. ende
S.W., met topseyls-coelte, diep 84, 82, 81, 80 vadem, conden geen gront
aen het loot crygen.
_Nota._
Het _Ongeluckich_ eylant was heel hooch lant, hem vertonende met 2 hooge
ronde bergen, waer tusschen een groote valey was; in ’t aensien met
hooge boomen op sommige plaetsen bewassen, alwaer oock eenige huysen
stonden ende beesten liepen. Saegen een cleyn riviertjen om de West in
see loopen, waervoor een cleyn baytie was, recht over de huysies, maer
was daer clippich. Het S.O. eynt van d^{o}. eylant is een steyle hoeck,
alsof hy afgebickt was, alwaer een rif van clippen, wel een myl veer in
see afstreckte, waer de see seer opstorte. Dito eyl. leyt gestreckt op
syn langste, 2 à 2½ myl N.W.t.W. ende S.O.t.S. Aen de Oostsy van d^{o}.
eylant scheen een moye bocht te syn, maer men can daer niet ten ancker
comen, dat men voor de Oostelycke winden beschut light. Wy hadden geset
gelegen onder dit eylant, aen de N.W. hoeck, omtrent een musquet schoot
van lant; waeren doen, op de gegiste breete van 33 gr. 22 min., ende op
de lengte van 158 gr. 51½ min. Van ’t N.W.eynt 1 à 1½ myl, lach noch een
hooch ront eylant, sonder laech lant; synde een berch vry hooch, doch
wat laeger als een van de 2 bergen van ’t _Ongeluckich_ eylant, ende
leyt W. van de N.W.hoeck. Hier tusschen door liep de stroom met een
styve corent om de N.W., sonder stille, soo lange wy hier geset gelegen
hadden. Van d^{o}. eylant strecken een party clippen, doch liggende
boven water van ’t N. ende S. eyndt; d^{o}. eylant is omtrent 1 myl
lang. Op d^{o}. eylant hebben wy 2 vueren gesien in ’t hangen van den
berch, soodat het oock aparent bewoont is. Van het _Ongeluckich_ eylant,
omtrent 7 à 8 mylen S. ½ W. daerof, leyt een ander eylant, hetwelck hem
vertoont met eenige verscheyde bergen, dan conden van syn groote geen
bescheyt sien, door den donckere, deysige lucht ende mot regen. Doen wy
het _Ongeluckich_ eylant S.W.t.W. 6 mylen van ons hadden, waeren doen op
de gegiste breete van 33 gr. 35 min., ende op de lengte van 159 gr. 15
min., ende op de bevonden breete van 33 gr. 34 min.
Doen wy het _Ongeluckich_ eylant S.W. ½ S. 10 mylen van ons hadden,
worpen wy gront op 120 vadem, saegen in ’t ondergaen van de son doen 2
eylanden, ende schenen dicht by malcanderen te liggen, ende waeren heel
hooch, maer conden door de veert geen recht bescheyt sien; sy laegen
W.t.N., omtrent 11 à 12 mylen van ons. Wy waeren nu op de gegiste breete
van 33 gr. 52 min., ende op de lengte van 159 gr. 22 min. volgens onse
cours van ’s middachts, 4⅔ myl N.t.O. ½ O. aen, saegen veel steencroos
dryven. De 2 eylanden souden op de gegiste breete liggen van 34 gr. 1
min., ende op de lengte van 158 gr. 28 min.
a 21.
’s Morgens helder weder, de wint S.W. met topseyls-coelte, wierpen gront
op 80 vadem. Omtrent 3 ueren voor den middach, cregen wy het lant van
_Japan_ in ’t gesicht, ende lach in ’t N.N.W. ende in ’t W.N.W. van ons,
waeren omtrent 8 mylen buyten de wal. Wierpen doen gront op 50 vadem,
wasige[18] gront, lieten het met cleyn seyl daer naertoe staen, cregen
een betoge lucht. Giste ’s middachts geseylt te hebben, N. ½ O. 20
mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 34 gr. 33 min.,
ende op de lengte van 159 gr. 24½ min.; de variatie des compas 6 gr. 54
min. N.Oostering. Waeren doen omtrent 5 mylen buyten de _Japansche_
cust, hadden een steylen hoeck met 5 witte plecken, gelyck _Bevesier_ op
de _Engelse_ cust, N. van ons. Het lant is hier vlack lant, met weynich
geberchte ende niet heel hooch; hadden de diepte van 40 vadem,
craelgront. Het Westelyckste lant lach W.S.W. van ons, soo veer wy sien
conden, ende was al eenparich vlack lant, op het water steyl neer, met
veel witte plecken sonder weynich voetstrant, saegen veel bossen
steencroos dryven; doen het opgedroocht was tot op 38 vadem, smeten het
bij. ’s Avonts peilden wy het Oostelycxste lant dat wy saegen, in het
N.W.t.N. ende ’t Westelyckste, W.S.W. ½ W. van ons, waeren naer gissing
5 mylen buyten de S.O.cust van _Japan_, op de diepte van 50 vadem,
singel gront met sant vermengt; dreven met de stroom om de N.O. ’s
Nachts de wint variabel, hielden het al by met cleyn seyl, op de diepte
van 36, 34, 30, 25, 18, 16, 13, 12, 10 vadem; somtyts craelgront,
somtyts singel, somtyds sant; hadden moy stil weder met slecht water.
[18] Kegel- en steenachtige grond. Witsen.
b 22.
’s Morgens met den dach waeren wy, op de diepte van 24 vadem santgront,
3 mylen van lant, waeren door de stroom om de N.N.O. gedreven; de
Suydelycxste hoeck die wy saegen lach S.W.t.W. ½ W. ende de steyle
gepleckte witte hoeck W.t.N. ½ N. Seylden wat bet onder de wal, cregen
de diepte van 22, 20 vadem santgront; doen wy op de diepte waeren van 19
vadem, gront als vooren, waeren wy omtrent 2 mylen van lant. Doen lach
de 5 witte gepleckte hoeck N.W. ½ W. van ons, ende de hoeck _Bosho_
W.S.W. ½ S. van ons; seylden voorts tot op 10 vadem. Besuyden de 5 witte
gepleckte hoeck, scheen een fraeye bay te syn, dan, doen wy daer dicht
voor quaemen saegen dat het maer een bay scheen door het leege voorlant,
alwaer een rivier scheen in te loopen; daer en was inderdaet geen bay.
’s Middachts giste geseylt te hebben, N.t.O. 9½ myl, waeren volgens
dien, op de breete van 35 gr. 30 min., ende op de lengte van 159 gr. 33½
min., ende op de bevonden breete van 35 gr. 30 min.; de variatie des
compas was 7 gr. N. Oostering; was doen 10 vadem diep, swarte gront.
Doen lach de hoeck _Bosho_ S.W. ½ S. van ons, omtrent 5 mylen, ende 5
witte gepleckte hoeck W. ½ S. omtrent 2 mylen; soodat de hoeck _Bosho_
leyt volgens dien, op de breete van 35 gr. 14½ min., ende op de lengte
van 159 gr. 18 min. Van de hoeck _Bosho_ ontfalt hem de cust om de S.W.
ende 2 à 3 mylen S.W.t.W. Voorts van hoeck tot hoeck ..... Westelycker,
naer de bocht van _Jedo_, alwaer de Keyser van _Japan_ syn hoff houdt.
Het lant is hier op veel plaetsen 2, 3dubbelt, maer steyl op ’t water
neer, met veel witte plecken, sonder gehackelt geberchte; het lant om de
Suyt, van de hoeck _Bosho_, is hooger als om de Noort, men can de wal
bequaemelyck aenlooden. Wat voor de middagh is dicht onder de wal, ons
een _Japanse_ berck gepasseert, quam uyt de Noort ende seylde om de S.;
wat naer de middach quam een _Japanse_ wrickberk ons aen boort, want wy
in stilte laegen en dreven op de diepte van 10 vadem; d^{o}. berck was
gemant met 7 wrickers ende 5 leegsittende _Japanders_; brachten ons 4
schoone roode steenbraesems aen boort, alwaer voor haer wat ryst gegeven
is. Dito _Japanders_ syn overgecomen, wesen ons dat die hoeck van ons ’s
middachts in ’t S.W. ½ S. gepeylt, de hoeck _Bosho_ was, ende dat om die
hoeck, de bocht van _Jedo_ lach, ende quaemen met ons vermoeden overeen.
Corts nae de berck quam noch een berck aen boort, dewelcke was gemant
met 6 _Japanders_, waeronder 4 wrickers waeren; die gaeven ons een
sootie verse serdienen oover, waervoor sy oock wat ryst cregen. Dese
ende vorige _Japanders_ wesen ende seyden _Nangesacque_ lach om de W.,
dat wy dat heen mosten, want om de Noort het voor ons niet en docht; syn
met vrientschap weder van ons gescheyden ende naer lant geroeyt. Omtrent
2 ueren naer de middach, cregen wy een moye coelte uyt de Oostelycke
handt, wenden het om de N.N.O.; want van de S.O. hoeck van _Japan_,
genaemt _Bosho_, streckt de cust N.N.O. tot de 5 witte gepleckte hoeck,
dan heeft men een laech landige inbocht, streckende om de Noort, omtrent
4 mylen, ende de hooge santduyn, gelyckende _Kyckduyn_ op _Huysduynen_.
Desen hoeck gaeven wy den naem van de _Santduynige hoeck_, ende leyt
van de witte gepleckte hoeck, N.O.t.N. omtrent 9 mylen. Onse cours
vervolgende met slecht water, passeerden de cust op de diepte van 11,
12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 20 vadem, swarte santgront, bleven al 4
mylen van lant. Voor desen voornoemde bocht saegen wy veel steencroos
dryven, ende veel lammen ofte duyckers swemmen, het water was hier heel
dick ende groen, ende voorts was het diep 20 vadem, swarte santgront;
doen lach de _Santduynige hoeck_ N.O.t.N. 4 à 5 mylen van ons. ’s Nachts
de wint S.S.O. ende S.O. ende O.S.O., in de tweede wacht dreven wy in
stilte, de stroom scheen om de N.O. te loopen, diep ’s nachts als
volcht, in de eerste wacht 22, 20 vadem, de tweede wacht 23, 24, 26, 27
vadem, al santgront als vooren, tegen den dach diep 30 vadem.
c 23.
’s Morgens dreven wy in stilte, hadden een deysige lucht, waeren doen op
de diepte van 70 vadem, gront als vooren; doen lach de _Santduynige
hoeck_ W.N.W. 3 mylen van ons, het was die heele voor middach stil ende
mistich, de stroom hier loopende langs de wal om de N.N.O., diep 32, 35,
38 vadem. ’s Middachts waeren doen Oost van de _Santduynige hoeck_, 4
mylen op de diepte van 42 vadem; giste geseylt te hebben, N.O. 10 mylen,
waeren volgens dien, op de breete van 35 gr. 58 min., ende op de lengte
van 160 gr. 8 min., ende bevonden breete van 36 gr. Corts naer
cocxschaften quaemen 2 _Japanse_ visschersbercken aen boort, in ider
synde 8 man, gaeven ons soo veel visch over, als wy met het geheele
scheepsvolck pas conden opeten, waer voor haer wat ryst ende wat arack
geschoncken wert. De visch was roch, scharren, waer onder heele groote
waeren; swaertvisschen, spierhayties, met een visch by ons onbekent; de
visschers, volgens visscherswys eens lustich arack omgedroncken
hebbende, syn van boort gevaeren om weder te visschen. Wat naer de
middach quam een van d^{o}. visschers aen boort ende bracht weder een
moye soo visch, beneffens hem noch een ander visschersberck, maar die
hadden geen visch; naer dat sy wat getracteert waeren syn van boort
gevaeren ende scheyden met groot vruntschap, ende roeyden naer lant toe.
Van de _Santduynige hoeck_ leyt een cleyn eylandecken Oost daer af,
omtrent een myl, gelyck het _Menscheters eilant_ in de straet _Sunda_.
Omtrent een myl benoorden d^{o}. eylant, leyt noch een cleyn eylant,
maar wat vlacker, gelyck het eylant _Haerlem_[19], maar leyt dicht onder
de wal. Van de _Santduynige hoeck_ ontfalt hem het lant om de N.N.W.,
ende maeckt weder een diepe bocht, synde al eenparich laech lant. Cregen
naer de middach een moy coeltie uyt een S.O. stelden onse cours N.N.W.
aen, saegen by menichte bruynvisschen, tolven? ende veel walvisschen,
ende menichte duyckers ofte lammen swemmen, oock veel drift van wier,
groente ende loose veeren dryven. Alsoo wy bemerckten, dat wy noch veer
van de wal stonden, stelden onse cours N.W. aen, van de diepte van 40
vadem tot op de diepte van 26 vadem, wasige gront. Saegen doen tegen den
avont, een hoogen gehackelde berch recht vooruyt, ende lach op het laege
lant in het diepste van de bocht. Stelden doen onse cours N.t.O. aen, de
N. hoeck van dese bocht lach doen N.t.W. 3 mylen van ons, ende de
_Santduynige hoeck_ lach doen S.t.W. wel 6 mylen van ons; de N. hoeck is
een laege vlacke hoeck. ’s Nachts seylden wy met cleyn seyl, op de
diepte van 40, 42, 44 vadem, tegen den dach 50 vadem.
[19] Mede een eiland op de Noordkust van Java.
d 24.
’s Morgens de wint S.S.W. waeren 3 mylen van lant, op de diepte van 40
vadem, santgront, neffens hooch berchachtich lant; conden om de Suyt van
de steng noch de laege hoeck sien, waer benoorden dit hooge lant begint,
ende lach S.W. van ons, omtrent 6 mylen. Stelden onse cours om de N.N.W.
naer de wal, tot op de diepte van 30 vadem, langsaem opdrogende gront,
synde al sant. Saegen een steylen hoeck, gelyckende een eylant,
alwaer wy uyt de Noort after van daen saegen comen, verscheyden
visschersbercken, quaemen te see om te visschen; wat dichter by d^{o}.
hoeck comende tot op 24 vadem, wit santgront, de gront te vooren swart
santgront geweest hebbende. Waeren een myl van d^{o}. hoeck, saegen doen
dat daer een rivier after in streckte Noort op; hier is heel hooch
binnen lant op sommige plaetsen 2, 3, 4dubbelt, ende op veel plaetsen
compt het hooge lant steyl op ’t water neer. Hier cregen wy menichte
visschers aen boort, daervan wy voor ryst omtrent in de 30 groote rochen
ruylden ende 2 cabbeliauwen, met veel groote scharren, waeronder eenige
waeren 2 voet lanck ende 1 voet breet ende drie vingers dick, cregen
oock veel roode seehaen ende eenige andere visch van haer. Sy noemden
die rivier, dien after de genoemde steylen hoeck om de Noort opstreckte,
_Gissima_, ende presenteerden ons daerin te brengen; wesen dat daer in
’t incomen 9 à 10 vadem waters was, ende wesen dat het om de Noort niet
en docht. Op de steylen hoeck van _Gissima_, staet wat in ’t lant een
dramel boomen gelyck of ’t een fort was, waervan een boom boven de
andere uytsteeckt in hoochte, hebbende een ronde croon. ’s Middachts
giste geseylt te hebben, N.t.W. ⅙ N. 16½ myl, waeren volgens dien, op de
gegiste breete van 37 gr. 5 min., ende op de lengte van 159 gr. 55
min., ende op de bevonden breete van 37 gr. 5 min. Doen lach de steylen
hoeck van _Gissima_ W. ½ S. van ons omtrent 3 mylen, ende een hoeck daer
benoorden liggende, die seer cartelich van cleyne berchies was, dewelcke
wy noemden de _Gecartelde_ hoeck; dese hoeck lach N. ½ W. 3 mylen van
ons, ende een hoeck die benoorden de vlacke hoeck leyt, lach S.W. van
ons. Omtrent 6 mylen van d^{o}. hoeck, begint het hoochlant te strecken
om de Noort, hadden doen de diepte van 40, 36 vadem, swarte santgront;
stelden doen onsen cours N.t.O. aen, met een Suydelycke topseyls coelte,
om op de N. breete te comen van 37½ gr.; om onse medemaet aldaer te
verwachten, volgens de getrocken resolutie. Naer de middach quaemen ons
noch 2 visschers aen boort, waervan wy een moye soo visch cregen, waeren
doen buyten de _Gehackelde_ hoeck ofte anders genaempt _Caep de Kennis_.
’S Avonts lach _C. de Kennis_ S.t.W. van ons, waeren omtrent 2 mylen van
lant, ende doen lach noch een hoeck benoorden ons dat hooch lant was,
maer laech op ’t water neerliep, die lach S.W. ½ W. van ons. Het
Noordelycxste lant soo veer wy sien conden, lach N.t.W. ½ W. van ons, en
was al hooch lant, saegen op een hoogen vlacken berch veel huysen staen,
waer after heel hooch lant; wy hadden de diepte gehadt in ’t seylen van
37, 36, 32, 30, 28, 25 vadem, wasige swarte santgront. Met het vallen
van den doncker quam ons een _Japanse_ berck verbyseylen, ende riep
_Toy, Toy_, ende wees om de Noort; indien wy wilden, hy wou ons in een
haven brengen om de Noort, contrary de andere _Japanders_, die altyt
gewesen hadden, dat het om de Noort niet en docht. Sy siende dat wy onse
marsseylen innaemen, ende onse seyl ende fock opgeyden, ende het met de
besaen om de Oost lieten stevenen ende dryven, sette syn seyl schrap
ende riep dat om de Oost ofte t’seewaert in, niet goet en was, hy sette
syn cours om de Noort; in dese berck waeren 4 _Japanders_. ’s Nachts de
wint S.S.W., S. en S.O., diepte temet af, 26, 28, 30, 35, 36, 40, 45,
50, 55, 60, 65, 70 vadem, wasige gront, conden geen gront aen ’t loot
opcrygen. ’s Nachts regen.
e 25.
’s Morgens metten dach begon ’t styf uyt een S.S.O. te waeyen, waerdoor
de see hem cort seer vreeslyck hol hem verhefte, door oorsaeck, dat de
stroom tegen de wint liep, ende de see tegen de gronden quam opschieten;
ende viel oock een swaere mist, dien duerde tot omtrent 2 ueren voor de
middach, claerde doen op ende wert ’t haestich stil, maer bleef heel hol
water. Hebben nieuwe onderseylen aengeslagen. Giste ’s middachts soo
geseylt als gedreven, behouden te hebben, N.N.O. 9 mylen, waeren volgens
dien, op de gegiste breete van 37 gr. 39 min., ende op de lengte van 160
gr. 12 min., waeren 4 mylen van lant. Doen lach de _Gecartelde_ hoeck
S.W.t.S. ende het Noordelycxste lant dat wy sien conden N.W.t.N. van
ons, ende was diep 72 vadem, conden geen gront aen ’t loot opcrygen; het
is hier al hooch lant, gelyck volgens uytteyckening te sien is. Wat naer
de middach was het heel claer weder, saegen gau uyt naer onse maet, maer
vernaemen hem niet. Omtrent 3 ueren naer den middach, cregen wy een
topseyls coelte uyt een W.N.W. maer allenskens naer het N.W. ende
seylden met cleyn seyl wat om de S. tot ’s avonts, lieten het doen met
een seyl byleggen Noortwaert over, de wint naer het West treckende;
peylden doen de _Gecartelde_ hoeck in ’t S.W. ½ W. van ons, ende het
Noordelycxste lant in ’t N.W. ⅓ W., waeren 5 mylen van lant diep 95
vadem, doch conden geen gront opcrygen. ’s Nachts moy stil weder, de
wint Westelyck, hadden met donckere maen gestadich 2 vueren op, ende
schooten somtyts een schoot, of onse medemacker omtrent mocht wesen, dat
hy het mocht hooren ende soo op het schieten naer ons toecomen.
f 26.
’s Morgens was ’t moy helder sonneschyn weder, dreven in stilte met
opgegeyde seylen ende slecht water. ’s Middachts lach de _C. de Kennis_,
anders de _Gecartelde_ hoeck genaempt, W. ½ S. omtrent 7 mylen van ons,
giste vertiert te hebben, S.O.t.S. 5½ myl, waeren volgens dien, op de
gegiste breete van 37 gr. 20 min., ende op de lengte van 160 gr. 28
min., ende op de bevonden breete van 37 gr. 20 min.; conden geen gront
aen het loot opcrygen; doen wy het Suydelycxste lant S.W., ende het
Noordelycxste lant N.W. van ons hadden, waeren wy gront af, synde
omtrent 7 à 8 mylen van lant. Omtrent 4 ueren naer middach, cregen wy
een moy coeltie uyt een S.O., ende trock al treckende naer het S. ende
S.W. ende voorts naer het W. toe; wenden het met cleyn seyl om de N.W.,
om het lant weder wat te naederen. ’s Nachts diep 70, 65 vadem, gront
als vooren.
g 27.
’s Morgens was ’t moy weder, met een heldere claere lucht, waeren 4
mylen buyten de wal, de wint variabel, Westelyck met slecht water,
hadden doen de diepte van 50 vadem, wasige gront; alsdoen quaemen ons 2
visschersbarcken aen boort, brachten ons een lustige soo visch aen
boort, die wy om ryst van haer ruylden, ende elck visscher creech een
dronck arack, waernaer sy seer begeerich waeren; syn weder van boort
gevaeren ende gingen liggen visschen. Corts daernaer is ons een leege
custberck verby geseylt, quam uyt de Noort ende seylde om de Suyt, sy
riepen op syn _Japans_, dat het niet goet en was om de Noort, dat daer
_Toy_ lach, ende is voorts geseylt. Giste Suyt vertiert te wesen
N.W.t.N. 9 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 37 gr. 50 m.,
ende op de lengte van 160 gr. 3 min., ende op de bevonden breete van 37
gr. 50 min. Waeren hier by wit gepleckt lant met eenige santboschies,
omtrent 2 mylen van lant hadden de diepte van 19 à 20 vadem, singel ende
grove santgront, hier was de gront ongelycke diepte cort op ende af. Het
voorlant is duynich lant, maer anders hooch lant, op sommige plaetsen
dubbelt, gelyck per uytwerpsel (afteekening) blyckt, het lant om de
Noort scheen een bocht beginnen te maecken, het Noordelycxste lant lach
N.N.W., ende het Suydelycxste S.S.W. van ons, de cust streckte hier S.
ende N. Wy vernaemen dat de stroom hier heen ende weer langs de wal
liep. Op dato is ons noch een gelaeden custbarck bejegent, comende uyt
de Noort, syn lading was ryst in balen, is dicht aen ons schip gecomen.
Wy vraechden hem waer hy van daen quam, hetwelck hy niet wilde seggen,
maer een van haer sprack wat _Portugies_; sey op d^{o}. spraeck, dat sy
naer _Meaco_ wilde, ende hy sey dat benoorden ons een groote bocht lach,
ende dat daer een eylant voor lach, dat _Toy_ hiete, ende dat men met
het schip wel tusschen de cust ende _Toy_ door mochte of conde seylen,
ende dat benoorden _Japan_ _Eso_ lach, maer dat het daer niet en docht
ende seer cout was, ende dat het oock in de bocht after _Toy_ niet en
docht. Souden aparent noch wat meer van hun verstaen hebben, hadden wy
iemant gehadt die _Japans_ had connen spreecken ende verstaen; hem is 2
realen voor een bael ryst geboden, maer hy sey, dat hy geen ryst dorst
vercoopen, ende dat syn coopluyden die hem bevracht hadden, in _Meaco_
woonden. Wy leyden het t’see ende lieten het dryven, ende d^{o}. berck
voorderde syne reys om de S. ’s Nachts de wint variabel, dreven in de
diepte van 24, 26, 29, 32, 33, 40, 50, 50, 70, 72 vadem.
a 28.
’s Morgens was het doncker mistich weder, conden boven een scheepslengte
niet van hem sien, somtyts een variabel luchien, dan meest stilte,
lieten het al dryven in de diepte van 60 à 70 vadem; ’s middachts giste
meest op een plaets te wesen, als op den 27 d^{o}. in breete, maer wel 7
mylen van lant, hadden doen de diepte van omtrent 70 vadem, conden geen
gront opcrygen. Tegen den avont saegen wy een seyl in ’t N.W. van ons,
met een weynich opclaeren van de vreeslycke donckere mist, maeckten
seyl, deden onse best om daerby te comen, alsoo verhoopte dat hetselfde
het jacht _Breskens_ was, maer hem wat naeckende, saegen dat het een
groote _Japanse_ custberck met een groot viercant seyl was, ende van ons
afliep om de Suyt. Wy lieten het weder dryven. ’s Nachts diep 40, 38,
33, 28 vadem ende was motrich weder.
b 29.
’s Morgens hadden wy sulcken vreeselycke donckere mist als noch nooyt
bevonden hadden, ende het was doot stil, dreven met de stroom om de
West, geraeckten schielyck van de diepte van 28 vadem op 20 ende 19,
singel gront, lieten ons werpancker vallen, verbeydende de tyt dat het
mochte opclaeren ofte coelte comen, om weder wat t’see te loopen. Tegen
den middach cregen wy een styve Suydelycke coelte, lichte ons ancker,
maer eer ons ancker op was, waeren op de diepte van 15 vadem, singel
gront, wy leyden het met schoverseylen t’seewaert in; dese styve coelte
dee de mist ten deele wat verdwynen. ’s Middachts waeren naer gissing
op de breete van 38 gr., omtrent 4 mylen van lant. Door de styve wint
verhefte hem de see, seer afgryselyck ende hol tegen de gronden, ende
quaemen de swaerste sees uyt een S.S.O. ende S.O., doch de wint liep in
’t S.S.W. met heel styve wint, naemen onse bonets af, ende lieten het
S.O. ende O.S.O.waert over staen te seewaert in, wy cregen soo veel worp
sees over, als wy van boven, onse presenning over de luycken gespyckert
synde, conde loosen. ’s Middernachts wert het stil, maer de see noch
heel verbolgen, met motrich weder.
c 30.
’s Morgens hadden wy moy sonneschyn weder, ende de see slechte al
langsaem, de wint meest N.W.t.N. met moye topseyls coelte, sette onse
beyde marsseyls by, deden ons best om de cust weder aen boort te crygen,
conden in ’t N.N.W. een ront berchien sien, omtrent 9 à 10 mylen van
ons, ende geleeck een eylant, vermoeden dat _Toy_ te wesen, daer de
_Japanders_ ons verscheyden reysen van geseyt hadden. Gisten sedert den
27 d^{o}. door malcanderen vertiert te syn, O.N.O. 6½ myl, waeren
volgens dien, op de gegiste breete van 38 gr. ende op de lengte van 160
gr. 34 min., ende op de bevonden breete van 37 gr. 40 min.; soodat ons
de stroom om de Suyt geset hadde 20 min. meer als onse gissing was,
waeren 7 à 8 mylen van lant, ende het was over de 100 vadem diep,
singelgront. Naer de middach liep de wint Westelyck, leyden het om de
Noort. ’s Avonts wert het claer weder, naemen onse marsseyls in, ende
geyden onse seylen op, ende lieten het soo N.waert over leggen dryven.
’s Avonts conden wy het lant pas sien in ’t S.W., ende in ’t N.N.W. lach
een ront berchien, synde naer myn vermoeden _Toy_; soo ick can
bemercken, hadden wy harde stroom om de Suyt, saegen veel raveling van
stroom.
d 31.
’s Morgens was het heel moy weder met stilte, de deyninge uyt een
Suydelycken hant, giste ’s middachts vertiert te wesen N. 5½ myl, waeren
volgens dien, op de gegiste breete van 38 gr. 2 min., ende op de lengte
van 160 gr. 34 min., ende op de bevonden breete van 38 gr. Doen lach
_Toy_ N.N.W. 7 à 8 mylen van ons, ende de laege santpunt besuyden _Toy_
lach in ’t W. 7 à 8 mylen van ons, ende het was 70 à 75 vadem diep,
conden in de bocht in ’t N.W. geen lant sien, vermoedende dat de groote
bocht te syn, daer de _Japanders_ ons af geseyt hadden. Desen
uytsteeckende hoeck van _Toy_ is heel kenbaer, als men uyt de Suyt compt
vertoont hem als een hooch eylant, ende een weynich daer bewesten, met
een rey van gehackelt geberchte, met een corte spaetsy laech lant, condt
voorts by het uytteyckenen desselfs verder beoogen. Cregen naer de
middach een moy luchie uyt een S.O., stelden onse cours N. aen, om by O.
het eylant _Toy_ om te loopen, want het eylant _Toy_ leyt boven een myl
niet van de uytsteeckende hoeck; benoorden de uytsteeckende hoeck liggen
onder de cust veel cleyne gebroocken eylanties. Des aftermiddachts is by
den E. Commandeur, den raet beroepen ende geresolveert, alsoo volgens
onse laetstgetrocken resolutie, onse tyt geexpireert was, ende onse
medemaet niet vernaemen, onse reys soecken te vervorderen, volgens onse
instructie, van den E. Heer Generael ende Raden van _India_,
medegegeven. Oock dat wy noch 2 stucken uyt onse boech, tot ontlichting
van het schip, in ’t ruym souden leggen; ende dat met regenich weder,
tot onderhouding des scheepsvolcks gesontheyt, soude ’s ochtents bier en
broot gecoockt worden. Tegen den avont bemerckten wy dat ’t lant,
hiervoor van ons voor een hoeck aengesien, al gebroocken eylanden
waeren, ende soo veer wy om de N. sien conden, geleecken al gebroocken
eylanden te wesen; hadden met sons onderganck een eylant, dat de cleyne
_Taefel_ in de _Piscadores_ wel geleeck, omtrent W. 3 mylen van ons. Het
hooge eylant, by ons eerst voor een hoeck aengesien, lach N.W. ½ W. van
ons, dit vermoede ick _Toy_ te syn, het was 80 vadem diep, saegen in ’t
N. wel soo Oostelyck, een heel hoogen _Taefelberch_, waervan om de O.
laeger lant afstreckte, met des sons-onderganck cregen wy een groot
onweer van regen ende blixem, met swaere donderslaegen over het
geberchte, de wint met een styve coelte Suydelyck, naemen onse seylen
in, lieten het voor de fock N.t.O. aengaen. ’s Nachts de wint met buyen,
variabel N.N.O. ende O., met groote stortregen, hielden dien heelen
nacht met schoverseylen af ende aen.
Junyus.
e 1.
’s Morgens was ’t moy weder, de wint N.N.O. Setten onse beyde marsseyls
by, leyden het om de N.W. naer het eylant _Toy_, maer alsoo wy hetselfde
niet conden beseylen, seylden soo diep tusschen het _Taefel_ eylant ende
_Toy_ in, dat de Oostelycxste hoeck van het eylant _Toy_, N. van ons
was, ende waeren omtrent 1 myl van de wal, wenden ’t doen, t’see gewent
synde, mochten O.t.N. seylen, conden geen gront crygen, maer was hier
heel steyl, de wint N.t.O. ’s Middachts lach de spitsberch van _Toy_,
N.W. ½ W. 2 à 3 mylen van ons, ende was diep 80 vadem; hadden naer
gissing behouden Noorden 6 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste
breete van 38 gr. 24 min., ende op de lengte van 160 gr. 34 min. Hielden
het naer middach raeck ende daeck met laveren; de stroom om de Suyt
loopende, maeckte met Noordelycke wint slecht water. ’s Avonts peylden
wy _Toy_ W.N.W. ½ N. 4 mylen van ons, ende waeren gront af. ’s Nachts de
eerste wacht uyt synde, wert het heel stil.
f 2.
’s Morgens cregen wy een moy luchien uyt een Suydelycker handt, doen
lach _Toy_ N.W. 3 mylen van ons, stelden onsen cours N.t.O. ’s Middachts
lach het eylant _Toy_, te weten het Suyteynt, 3 à 4 mylen West van ons,
ende lach met het Suyteynt van het _Taefel_ eylant over een; recht
Noorden van het Suyteynt van _Toy_ 1 à 2 mylen, liggen eenige gebroocken
eylanden ende clippen onder de wal. Wat landelycker leyt noch een
eylantie, wat langer ende hooger. Dicht onder de cust, een half myl daer
benoorden, leyt noch een ront eylantie, gelyck een _Toppershoetien_,
daer aen beyde eynden al scherpe clippen, die boven water leggen, af
strecken ende vertonen haer als naelden. Tusschen het vorige eylant ende
het _Toppershoetien_, geleeck een rivier in ’t lant te loopen, de cust
streckte hem hier al Noortwaert heen, met veel inbochten ende was al
hooch lant. Giste ’s middachts geseylt te hebben, N.t.W. ⅔ W.; ½ myl,
waeren volgens dien, op de gegiste breete van 38 gr. 30 min., ende op de
lengte van 160 gr. 31 min., ende op de bevonden breete van 38 gr. 29
min. ’s Avonts lach de Oosthoek van _Toy_ S.W.t.S. 5 à 6 mylen van ons,
saegen in ’t N.t.O. een heel hoogen vlacken berch, dien wy den naem
gaven van den _Taefelberch_, stelden onse cours metten doncker N.O.t.N.
aen, de wint S.O. met een moy coeltie. ’s Nachts stilte.
g 3.
’s Morgens hadden wy moy weder, met een Suydelycke topseyls coelte,
hadden doen de _Taefelberch_ N.W. 5 mylen van ons, deden onse cours N.
langs de wal, bewesten dese hoogen _Taefelberch_ maeckt het lant een
groote inbocht, ende alsdan streckt de cust S. naer _Toy_ toe; tusschen
_Toy_ ende de _Taefelberch_ leyt een ronde berch, alwaer een tooren
opstaet ende seer kenbaar is. Van de _Taefelberch_ tot aen een steylen
hoogen gehackelde hoeck, dien wy de Caep _de Goeree_ noemden, omdat
tusschen beyden, schenen veel havens ende eylanden te liggen, daer
_Goederee_ soo het leeck after waere; de cust streckt hier N.t.O. ende
S.t.W. Wy cregen hier veel _Japanse_ visschers aen boort, die ons 30
roode steenbraesems ende 3 cabbeliauwen overgaven, daervoor wy haer wat
ryst gaven ende eens arack schoncken. Daer quaemen 2 à 3 _Japanders_
over, die presenteerden ons in een haven te brengen, ende noemden de
plaets _Nabo_, ende een ander plaets _Schay_; dan sy siende dat wy hier
in geen haven begeerden te wesen, syn met vrientschap gescheyden. Tegen
den middach wert het deysich weder, conden geen hoochte crygen. ’s
Middachts lach de C. _Goeree_ N.t.W. van ons 4 mylen, giste geseylt te
hebben, N.N.O. 16 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 39 gr. 28
min., ende op de lengte van 161 gr. 2 min., stelden doen onse cours
N.t.W. aen, om de Caep terdegen te besichtigen. Het was hier 2, 3, 4 myl
van lant, al over de 100 vadem diep, al wasige gront, die men aen ’t
loot niet con opcrygen, saegen noch verscheyden visschers, maer alsoo de
Suydelycke wint begon styf door te blasen ende hol water maeckte,
dorsten niet aen boort comen, vreesden voor het stooten van haer
barcken. Naer de middach cregen wy regen, van ’s middachts naer gissing
geseylt 4 mylen N.t.W. aen, hadden doen de Caep _Goeree_ W.N.W. 1 myl
van ons, ende was 80 vadem diep, gront als vooren, stelden doen onse
cours N. tot het vallen van den doncker 1½ myl, doen lach Caep _de
Goeree_ S.S.W. 2 mylen, ende de hoeck besuyden de caep S.t.W. ½ W. 3
mylen van ons; tusschen die hoeck ende caep schynt een groote voert[20]
in te loopen, streckende S.S.W. heel diep in ’t lant, souden naer wy
sien conden daer heel uyt der see seylen connen; gaeven die voert den
naem van _Goeree_. Het veerste lant dat wy sien conden, lach N.t.W. 8
mylen van ons, ende was een vlacke hoogen berch; ende een laege vlacke
afgaende hoeck lach N.N.W. 4 à 5 mylen van ons. Deden met het opsetten
van de wacht onse cours N.t.O. aen, met een Suydelycke wint ende regen;
in de eerste wacht hadden wy de diepte van 78, 84 vadem, gront als
vooren; de eerste wacht uytsynde, lach de laege afgaende hoeck in ’t
N.W.t.W. van ons, ende betrock stracx door een dicke natte mist, in de
tweede wacht diep 90, 100 vadem, in de dachwacht gront af, doen stelden
wy onse cours weer N. aen.
[20] Inham of Zeeboezem. Witsen.
a 4.
’s Morgens mistich doncker motrich weder, de wint Suydelyck, stelden
onse cours N.W. ende corts daer naer N.W.t.N. aen, om de cust van
_Japan_ weder sien in ’t gesicht te crygen, ’t welck wy met een blinck
eens saegen, ende was een hoogen berch, die lach W.S.W. van ons, ende
was stracx weder door de mist betrocken, wy vermoeden dat die berch het
N.eynt van _Japan_ was. Saegen menichte seerobben. ’s Middachts naer
gissing geseylt N.t.W. 14 mylen, ende was 72 vadem diep, grauwe
santgront, waeren op de gegiste breete van 40 gr. 23 min., ende op de
lengte van 160 gr. 48 min., dreven in stilte. Twee glaesen naer den
middach, cregen een O.S.O. styve topseyls coelte, seylden N.N.W. 2½ myl,
cregen doen de diepte van 72 vadem, gront als vooren; naemen doen onse
marsseylen in, lieten het by de wint over staen, mochten N. seylen, de
wint O.N.O. met regen ende een heel donckere mist, dewelcke continueerde
tot de tweede wacht uyt, de wint treckende temet naer het N. Hadden de
diepte van 50 vadem tot 2 glaesen in de eerste wacht, doen diep 40
vadem, al gront als vooren, wenden het O.waert over, gewent synde, diep
weer 50 vadem, in de tweede wacht diep 54, 56 vadem, in de dachwacht
diep als vooren, de wint van ’s middachts variabel, S., O.S.O., O.N.O.,
N.N.O., N. ende N.W.
b 5.
’s Morgens was ’t al mistich motrich weder, de wint N.N.W. de see al hol
aenschietende uyt een N.O., setten onse marsseylen by, lieten het by de
wint N.O. over staen, maer maeckten weynich aenganck, het was 65 vadem
diep, grau santgront, het diepte langsaem op als volcht, 70, 75, 80, 85,
90, 100 vadem, gront als vooren. ’s Middachts gront af, giste geseylt te
hebben N.N.O. 3½ myl, waeren volgens dien, op de N. breete van 40 gr. 36
min., ende op de lengte van 160 gr. 55 min. Saegen veel seerobben ende
veel drift, te weeten groene tacken van boomen, ende steencroos ende
groene blaederen dryven.
c 6.
’s Morgens was de wint N.N.O. met topseyls coelte, wenden het om de N.W.
met mistich motrich weder, de wint uyt- ende inschietende tusschen het
N.N.O. ende N.N.W., leyden over ende weer om soo veel N. te winnen als
mogelyck was om niet in de bocht tusschen _Japan_ ende _Eso_ te
vervallen, saegen veel seerobben ende drift als vooren. Giste ’s
middachts geseylt te hebben, O.t.N. ½ N. 8 mylen, waeren volgens dien,
op de breete van 40 gr. 45 min. ende op de lengte van 161 gr. 34 min.,
wenden het doen om de N.O. ’s Avonts trock de wint naer ’t N.N.W. ende
voorts naer ’t W., ende het begon op te claeren. ’s Nachts somtyts
coelte, somtyts stilte.
d 7.
’s Morgens was ’t claer helder weder, de wint Westelyck met topseyls
coelte, onse cours by de wint over om de N. ’s Ochtents omtrent te 10
ueren saegen wy hooch lant in ’t N.t.W. van ons, vermoede ’t selve het
lant van _Eso_ te wesen. ’s Middachts giste geseylt te hebben N.N.O. 11
mylen, waeren volgens dien, op de breete van 41 gr. 26 min., ende op de
lengte van 162 gr. 1 min., ende op de bevonden breete van 41 gr. 24
min.; alsdoen lach de S.O. hoeck van _Eso_ N. omtrent 9 à 10 mylen van
ons, ende was een hoogen steylen hoeck, gelyck per uytteyckening blyckt.
Vervolgende onse cours recht N. aen naer d^{o}. steylen hoeck toe.
Omtrent naer de middach te 3 ueren cregen wy gront op 50 vadem,
santgront, waeren doen omtrent 4 mylen van d^{o}. hoeck. ’s Avonts wat
voor sons onderganck saegen wy hooch lant van ’t W. tot het N.W.t.W.,
hetwelck naer myn gissing wel 20 mylen van ons lach, wat naer sons
onderganck lach d^{o}. steylen hoeck N. 3 mylen van ons, ende was doen
diep 24 vadem, schilpige santgront, geyden onse seylen op ende lieten
het dryven, met de steven om de S. ’s Nachts in de eerste wacht diep 25,
30, 50, 56 vadem, d^{o}. wacht uyt synde, leyden het om de N., in de
tweede wacht diep 56, 60, 65 vadem, santgront.
e 8.
’s Morgens was ’t moy weder, de wint Westelyck, maeckten seyl, deden
onse cours vooreerst om de N. naer de wal toe, liepen tot een ½ myl nae,
onder de hoogen hoeck, ende stelde doen onse cours langs de wal in de
diepte van 20 à 24 vadem. Van d^{o}. hoeck streckt het lant N. ende is
hier hooch dubbelt lant, ende lach op de toppen bedeckt van sneeuw. Van
den hoogen hoeck langs het lant seylende om de Noort, ⅔ myl buyten de
wal, is de diepte 18, 19, 20 vadem, de cours N. 6 myl, soo streckt de
cust met laech lant om de N.O., ende vertoont hem op sommige plaetsen
met vlacke taefelbergen, dan niet seer hooch. ’s Middachts lach de
hoogen hoeck te weten de S.O. hoeck van _Eso_, S.W. ½ S. 5 mylen van
ons, doen hadden wy een groote bay ofte inbocht in ’t N.W.t.N. van ons,
waeren doen op de gegiste breete van 42 gr. 19½ min., ende op de lengte
van 162 gr. 18 min. Wy saegen veel roock optrecken op verscheyden
plaetsen in ’t hooge lant, was diep 58 vadem, wasige gront, waeren 3
mylen van lant; deden onse cours N.O. aen langs de wal, de wint S.S.W
met slecht water, was heel mistich weder, soodat wy naer de middach
weynich bescheyt van het lant sien conden. Tegen den avont diep 35
vadem, naemen onse seylen in ende lieten het dryven, vingen met den
doncker 4 cabbelliauwen. ’s Avonts in ’t opsetten van de wacht, cregen
wy de diepte van 26 vadem, ende alsoo de gront hart opdroochde ende de
see ons styf om de N. smeet, quaemen hier met stilte ten ancker op grove
santgront; voor ons werpancker geset liggende vernaemen geen stroom,
vingen ’s nachts noch twee cabbelliauwen. Het bleef ’s nachts stil maer
mistich.
f 9.
’s Morgens was ’t noch stil, somtyts een variabel coeltie, lichte ons
ancker om wat op dieper water te seylen, want het heel mistich bleef,
conden oock de lant-see licht hooren ruyssen, onder seyl synde het
coeltie slaepende ende de Suydelycke deyninge ons styf om de N.
settende, droochde op tot op 15 vadem singelgront, hoorde de lant-see
noch veel meer als vooren, quaemen dan weder ten ancker. Bevonden op
dese cust als op de _Japanse_ cust, dat als men binnen de 20 vadem onder
de wal compt, de gront meest singel is. Tegen den middach begon de son
claer door te schynen, maer was noch al even mistich op den horisont,
conden noch het lant niet sien; wat naer de middach begon de mist op te
claeren, saegen doen dat wy in een groote inbocht geseylt waeren, ende
maer ½ myl van lant geanckert laegen, ende was hooch steyl lant met veel
valeyen vol geboomte. Peylden de S.O. hoeck van _Eso_ S.W.t.S. 12 mylen
van ons. Waeren op de gegiste breete van 42 gr. 44 m., ende op de lengte
van 162 gr. 30 m., hadden een laege hoeck 6 mylen S.W.t.W. van ons;
hadden noch een hoeck in ’t N.O. ½ O. 6 of 7 mylen van ons, alwaer wel
een rivier geleeck by in te strecken soo wy sien conden; saegen noch
lant in ’t O.t.N. maer conden geen seeckerheyt sien. Voorts heeft de
cust veel bochten, maer can niet geanckert worden daer men voor de see
beschut licht. Omtrent 3 à 4 ueren naer den middach quam ons een
vaertuych aen boort, waerin twee mans met een jonge waeren, hadden 2
elantshuyden met wat gedroochde salm by haer, voorts pylen ende elck een
booch met een houwer, quaemen gewillich over in ons schip ende vraechden
naer taback, seggende _tambacko_, conden haer niet verstaen; sy
schoncken aen de E. Commandeur de geroockte salm, doch was niet
gesouten, ende een elantshuyt; sy syn getracteert met een arackien ende
toebackien, waeren wel in haer schick. Dit was cort gedrongen volck,
bruyn van vel, hebbende ruyge swarte baerden, syn op haer lyf seer ruych
van swart haer, syn voor op het hooft geschooren, maer voorts lanck
haer, van de helft haers hoofts neerhangende, als sy drincken lichten
haer knevels op met een vinger. Sy hadden grove rocken van hennippe
linnen aen, daerover rocken van vellen gemaeckt, sy hadden gaeties in
haer ooren waer touties in hingen, den eene had een ring in syn oor, het
welck was van specy als coper ende half gout, hadden messen op haer
buyck, de heften ingeleyt met silver; aen de plaeten aen haer houwers,
die waeren op syn _Japans_, was oock silver aen; sy conden wel gout ende
silver, presen dat haer pylen waeren seer suptyl gemaeckt, sommige met
fenyn bestreecken. Sy wesen in ’t W.t.N. dat sy daer woonden, ende dat
die plaets _Tacaptie_ genaempt was, ende de hoogen steylen hoeck van
_Eso_ noemden sy _Groen_, ende de bocht met de rivier _Goutsiaer_, ende
in ’t N.O. een plaets genaempt _Cyrarca_, noemden oock een plaets
genaempt _Goutsiote_. Naer dat sy wel met een tabackien ende arackien
getracteert waeren, syn vrolyck naer lant gevaeren; haer prauw was voor
ende achter plat, roeyden met smalle riemen. Sy wat van boort geweest
hebbende, cregen een S.W. coeltie, lichte ons ancker, gingen onder seyl,
lieten het by de wint over staen om uyt dese bocht te geraecken; lieten
het om de S.S.O. voortstaen, tot dat de eerste wacht uyt was, geyden
doen onse fock op met het grootseyl, haelden onse marsseyls neer, lieten
het soo dryven, verwachtende den dach; waeren gront af.
g 10.
’s Morgens hadden wy claer weder, de wint W.S.W. saegen anders geen
lant, dan daer wy van daen geseylt waeren, deden onse cours O. aen,
giste geseylt te hebben ’s middachts van onse anckerplaets, O.S.O. 10
mylen, ende was doen 100 vadem diep, wasige gront. Waeren op de gegiste
breete van 42 gr. 29 m., ende op de lengte van 163 gr. 19 min., ende op
de bevonden breete van 42 gr. 37 min. Saegen geen lant, deden onse cours
N.O. aen, omtrent 3 ueren naer de middach stelden wy onse cours N. aen,
om het lant seecker in ’t gesicht te crygen. Het was heel deysich op de
kimmen, conden geen gront crygen, de wint liep variabel met veel stilte,
saegen veel drift, soo ’t scheen quam uyt een rivier. ’s Nachts de wint
variabel met veel stilte, hadden geen gront.
a 11.
’s Morgens was ’t al stil weder, somtyts een cleyn luchien uyt een N.O.,
allengs omloopende naer het O. ende voorts naer het S.S.O. Cort naerdat
de cock vroeg cost geschaft had, cregen wy gront op 60 vadem, wasige
gront, saegen corts daernaer het lant in ’t N. ende N.N.O. tot in ’t W.,
was effen vlack lant met geen geberchte, de cust streckende O.N.O. ende
W.S.W. soo veer wy sien conden. De wint N.N.O. lieten het by de wint om
de N.W. overstaen, om het lant terdegen te besichtigen, want het heel
deijsich betrocken lach; het droochde temet op als volcht, 50, 43, 36,
30, 28 vadem, swart santgront. ’s Middachts giste geseylt te hebben, N.
9 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 43 gr. 13 min.,
ende op de lengte van 163 gr. 19 min., ende op de bevonden breete van 43
gr. 10 min., waeren 2½ myl van lant, op de diepte van 27 vadem, gront
als vooren. Doen lach het Westelycxste lant dat wy sien conden, W.t.S. 6
mylen van ons, ende daer scheen wel een eylant te liggen, het
Oostelycxste lant dat wy sien conden, lach N.O. van ons, 4 à 5 mylen. Wy
hadden een rivier in ’t W.t.N. ½ N. van ons, saegen hier eenige clipies
onder de wal liggen boven water, saegen hier veel drift, de wint trock
temet uyt het N.N.O. naer het S.S.O., seylden al by de wint Oostwaert
over, in de diepte van 22, 21, 20, 19 vadem; naer de middach cregen wy
een Suydelyck coeltie, stelden onse cours O.N.O. langs de wal. ’s Avonts
lach de hoeck die wy ’s middachts in het N.O. gepeylt hadden, in het
N.W.t.N. 2 mylen van ons, ende was diep 25 vadem, gaeven dien hoeck den
naem van Caep de _Manshooft_, omdat hy hem vertoont als een hooft. Hier
is al slecht lant, niet hooch, sonder geberchte, saegen doen in ’t
N.W.t.W. van ons een rif, daer het seer op barnde, ende lach omtrent een
myl van lant, ende om de N.O. van de Caep de _Manshooft_ lach een vlack
laech eylantien met 3 cleyne berchies, het N. eynt van d^{o}. eylantie
lach N.N.O. 3 mylen van ons, waeren van ’s middachts geseylt O.N.O. 5
mylen; saegen in ’t N.O.t.N. soo ons docht hooch lant, maer werden soo
veel bedrogen van de mist, dat men somtyds mist voor lant ende lant voor
mist aensaegen. ’s Nachts was ’t soo mistich, conden in ’t minst niet
van ons sien, onse cours O.N.O. tot de eerste wacht uyt, deden doen onse
cours N.O. aen, seylden die heele wacht in de diepte van 25, 30, 32, 34,
36, 38 vadem, tegen den dach diep 30 vadem, al santgront met schilpen
vermengt, de wint ’s nachts variabel met veel stilte. ’s Avonts hadde wy
onse compassen geleyt op 9 gr. N.Oostering.
b 12.
’s Morgens was ’t heel mistich motrich weder, de wint O.S.O. ende S.O.
met stilte, somtyts een cleyn coeltie, lieten het N.O.waert overstaen,
het droochde allengskens op tot op 23, 22 vadem, ende het water wert
heel slecht sonder deyninge, wisten niet waer wy dreven of seylden door
de mist; quaemen ten ancker. Ten ancker liggende bevonden hier harde
stroom om de N.W. ende naer de middach om de W., saegen veel drift
verbydryven, insonderheyt veel veeren van vogels, gelyck wy daegelycx
veel sien dryven, giste geseylt te hebben N.O.t.O. ¼ O. 9 mylen, waeren
volgens dien, op de gegiste breete van 43 gr. 28 m., ende op de lengte
van 164 gr. 0 min. ’s Avonts ende ’s nachts continueerde de mist ende de
motregen, conden de lant-see hooren.
c 13.
’s Morgens continueerde de mist, conden niet boven een scheepslengte à
twee van ons sien, wy hoorden de lant-see seer storten, alhoewel het
stil ende slecht water was. Omtrent te 9 ueren ’s ochtents claerde de
mist wat op, saegen doen de Caep de _Manshooft_ W.t.N. 3 mylen van ons,
conden de streckende cust tot in ’t W.t.S. sien, saegen het eylant met 3
berchies in ’t N.W. ½ N. 2 mylen van ons, de hoeck tusschen Caep
_Manshooft_ ende het 3 geberchte eylant gelegen, lach 4 mylen W.N.W. van
ons; saegen oock in ’t N.t.W. ½ W. 1 myl van ons een groot recif
branden, in ’t N.O.t.N. ¼ O. lach noch een vlack eylant omtrent 1 myl
van ons, hetwelck wy den naem gaven van ’t _Barbaren_ eylant. In ’t
O.t.N. 1 myl, lach noch een party clippen boven ende een deel onder
water, alwaer de see seer styf op storte; after dese eylanden scheenen
fraeye inbochten te wesen, dit leecken wel naer de _Piscadores_
eylanden, waeren allegaeder slecht ende plat boven ende niet hooch,
scheenen heel dor te syn. Dit vorige op het corts beooght ende
afgepeylt, wert stracx weder heel mistich met regen, waeren tot 3 reysen
onder seyl met een cleyn luchie maer mosten stracx door stilte weder ten
ancker comen, alsoo met de stroom om de N. dreef, quaemen eenige reysen
ten ancker op 22½ vadem, schilpige santgront, hier nu geset liggende,
vernaemen weynich stroom. Tegen den middach cregen wy een moy coeltie
uyt een Suydelycker hant, gingen onder seyl, deden ons best om buyten
dese gebroocken eyl. te comen, seylden omtrent ¼ myl boven het Ooster
recif, vonden de diepte in ’t vaerwater als volcht 20, 21, 23, 27, 28
vadem, santgront. Doen wy het Ooster recif een quart myl van ons hadden
in ’t N.N.W. van ons, ende lach met het _Barbaren_ eylant overeen,
bevonden doen de diepte van 18 vadem, schilpige craelgront. Doen lach
het _Barbaren_ eylant 1½ myl van ons, ende de mist claerde heel op,
saegen noch een vlack eylant doen in ’t N.O. ½ O. van ons liggen. Dese
voorschreven eylanden syn 1, 1½ à 2 mylen lang, hebbende veel cleyne
eylandekens ende clippen by haer liggen, after dese eylanden op het
vaste lant leyt een kennelycke berch, boven met een keep ende leyt
alleen. Daer is op het vaste lant hooch binnenlant, het welck wy met een
blinck eens saegen, ende was meest boven bedeckt met sneeuw, de berch
met de keep lach ’s middachts N.W.t.N. van ons, waeren doen ½ myl buyten
het Ooster rif. Saegen doen 3 vaertuygies naer ons toecomen, hebben dien
ingewacht, quaemen aen boort, in ider was 5, 6, 8 man, ende het
vaertuych ende volck was van gedaente als vooren, sy wisten die plaetsen
oock te noemen die de voorige inwoonders ons genoempt hadden, quaemen in
’t schip ende vraechden stracx naer taback, hadden eenige fyne vellen;
naer wy sien conden waeren het ottersvellen die sy wilden verruylen,
maer hielden dien heel duer, verruylden eenige robbevellen met een
beerehuyt voor taback, sy droncken scheepsarack voor sackie[21], ende
waeren heel vriendelyck ende vrolyck volck, sy wilden ons after de
eylanden te ree hebben, noemden een plaets _Tamary_, seggende _Pierke
Tamary_, dat is te seggen, compt te Tamary. Sommige van haer hadden
groote silvere ringen in haer ooren, conden gout ende silver heel wel,
verachte coper. Hadden haer vuerslaegen by haer om vuer te slaen, dat
waeren viercante planckies daer een holletien in is, was voosachtich
hout, daertoe hebben sy rieten daer een cort stockien in steeckt; als sy
vuer hebben willen, soo stoten sy dat stockien in dat holletie ende
vryven dat tusschen haer handen, dat het omdraeyt heen en weer, soo
gedoopt in gesmolten swavel houden dat daeraen, hebben stracx brandent
vuer. Dese habytanten noemden een plaets, die sy wesen in ’t N.O.t.N. te
liggen, _Takotekan_, ende in ’t N.O. een plaets genoempt _Rackokan_,
brachten oock traen in leeren sacken om te verruylen aen boort. Sy
siende dat wy voorsloegen om wat bet te laeten loopen, voeren van boort
ende riepen al in ’t wechvaeren _Pierke Tamary_ ende wesen naer lant
ende toonden haer heel vrolyck. Sy van boort synde liepen wat bet t’see
tot op 40 vadem, ende alsoo het cort weer heel mistich wert, geyden onse
seylen op ende leyden het met de steven t’see met de besaen, ende lieten
het ’s nachts dryven, de wint meest S.W. met goet weder ende slecht
water, maer heel mistich; het diepte af tot op 50 vadem, santgront,
saegen naer de middach een hoogen berch met een pieck in ’t N. ½ O. van
ons.
[21] Een zekere drank in Japan.
d 14.
’s Morgens was ’t noch heel mistich, de wint Westelyck met cleyn
topseyls coelte ende slecht water, maeckten seyl, stelden onse cours O.
aen, tegen den middach begon ’t op te claeren, cregen helder sonneschyn
weder. ’s Middachts giste geseylt te hebben, O.t.S. 4 mylen, waeren
volgens dien, op de breete van 43 gr. 25 min., alsdoen lach het
_Barbaren_ eyl. N.W.t.W. 4 mylen van ons, saegen in ’t lant een hoogen
berch met een pieck, die wel 20 mylen van ons lach, in ’t N.W.t.N. van
ons. Dat Noordelycxste van de _Barbaren_ eyl. lach N. 3 mylen van ons,
benoorden dese eylanden ontfalt hem het lant met een groote inbocht ende
is al laech slecht lant, maer diep in ’t lant hooch geberchte, ’t welck
bedeckt lach van sneeuw; saegen cort naer de middach noch een vlack
eylantie, het welck recht in de bocht leyt, ende heeft verscheyde
clippen om de N.O. van hem liggen, vernaemen hier veel walvisschen,
gaven ’t den naem van ’t _Walvisch_ eylant. Onse cours was O.N.O. langs
de wal, conden geen voorlant in de bocht sien als het hooch binnenlant,
saegen oock in ’t N.O. hooch lant, was ’s middachts 50 vadem diep
geweest. Onse cours tot ’s avonts O.N.O., de wint variabel van ’t N.N.W,
tot ’t S.S.W., diep naer de middach 55, 60, 65 vadem, santgront. ’s
Avonts lach het hooge lant dat op de Noortsy van de groote bocht leyt,
in ’t N.t.W. ½ W. van ons, waeren omtrent 3 à 4 mylen van lant. Het
veerste lant daeraen streckende was duynich lant, ende lach in ’t N.t.O.
van ons, 5 à 6 mylen, ende was diep 65 vadem, stelden doen onse cours
N.O.t.N. aen. ’s Nachts was de wint W.N.W. ende W., doorgaende coelte,
diep 65, 70 vadem, santgront, in de tweede wacht vertoonde hem de see
soo brandich, conde niet beter sien ofte saegen een droochte in ’t
O.N.O. van ons, leyden het met de steven om de S.W. ende lieten het met
een seyl byleggen, verwachtende den dach.
e 15.
’s Morgens was ’t taemelyck weder, de wint met een styve doorgaende
coelte N.W., maeckten seyl, deden onse cours by de wint over om de
N.N.O.; den dach wat doorgebroocken synde, peylden de N. hoeck van de
groote bocht W.t.S. van ons, ende de N.hoeck van de duynen W.N.W. 2 à 3
mylen van ons. Dese streeck duynen vertoonen haer als een eylant, door
oorsaeck het lant aen beyde eynden hem ontfalt, seer cort om de West. Wy
gaven de N. hoeck van de duynen de naem van Caep de _Canael_, omdat wy
anders niet sien conden of daer benoorden in ’t N.W. van ons was een
doorganck ofte canael, maer de wint naer ’t W. treckende, soo styf
doorblaesende alsof hy door een trechter quam, naemen onse marsseyls in,
lieten het voorts om de N. voort staen, maer corts daernaa besadichde de
wint, soodat wy onse marsseyls daer weder bysetten. Wat over de middach
saegen wy een heel hoogen berch in ’t N. van ons, ende corts daernae
oock in ’t N.N.W. welck lant seer claer blonck van sneeuw. ’s Middachts
giste ick geseylt te hebben N.O. ½ O. 15½ myl, waeren volgens dien, op
de breete van 44 gr. 4 min., ende op de lengte van 165 gr. 27 min., ende
op de bevonden breete van 44 gr. 3 min. Hadden doen een hoogen uyt
muntende berch recht N. van ons, ende was heel claer helder maer seer
cout weder, continueerden onse cours N. tot ’s avonts, ende was doen 115
vadem diep, singelgront. Naer gissing van ’s middachts behouden cours
N.N.O. 4 mylen, peylden doen het geberchte als volcht, in ’t W.t.N. lach
de pieckberch, dien wy op den 13^{den} oock gesien hadden by _Tamarij_,
in ’t N. ½ O. van ons; in ’t N.W. ½ W. lach een heel hooge berch, die
boven op seer hackelich was ende geleeck een eylant, ende daerby noch
een hoogen berch, die hem aen tween met een cloof vertoonde; daer
beoosten quam een hoogen ronden berch hem vertoonen met syn top door een
dys, saegen in ’t N. ½ W. een hoogen vlacke gecartelden berch, daer op
het W. eynt een berch op staet, gelyckende een boeren schuer van
fatsoen, ende is oock het hoochste van dien berch. Van d^{o}. berch
streckte wat laeger lant tot in ’t N.O.t.N. ende was het veerste lant
dat wy sien conden; de boeren schuer berch lach ons het naest ende was
omtrent 10 mylen van ons. Het geberchte leeck al aen malcanderen vast te
wesen tot den gehackelden berch, soo ick con bemercken liep een canael
tusschen den gehackelden berch ende den pieckberch door om de W., gelyck
per uytworpsel can beoocht worden. Dreven de eerste wacht in stilte, de
eerste wacht uyt synde was ’t 100 vadem diep, cregen een coeltie uyt een
S.W., de wint te vooren W.N.W. geweest synde, stelden onse cours
N.O.t.O. aen, tegen den dach wert het heel mistich ende waeren gront af.
f 16.
’s Morgens was ’t heel mistich, de wint S.W. treckende naer het S. met
cleyne coelties ende slecht water. ’s Middachts gisten wy soo geseylt
als gedreven te hebben N.O. ½ O. 11 mylen, waeren volgens dien, op de
breete van 44 gr. 30 min. ende op de lengte van 166 gr. 14 min., hadden
geen gront, hadden daegelycx veel steencroos ende strommels, gelyck men
by de C. _de Bonne Esperance_ siet, die hol syn; ende veel veeren ende
andere groente ende wier dryven, ende het bleef heel mistich. ’s Avonts
geyden wy de fock op ende lieten de marsseyls neer loopen, lieten het
soo met een seyl liggen dryven om de N.O. ’s Nachts liep de wint O.S.O.
dreven doen om de N., het was slecht water. Tegen den dach een moye
topseyls coelte uyt een O.N.O.
g 17.
’s Morgens was het noch heel mistich motrich weder, de wint O.N.O. met
cleyn topseyls coelte, maeckten seyl, onse cours by de wint N.waert
over, wat naer de vroeg cost saegen wy lant in ’t N. ende N.N.W. van
ons, lieten het voort staen tot omtrent een uer voor de middach, waeren
doen omtrent 1¼ myl van lant ende hadden de diepte van 44 vadem,
singelgront, saegen in ’t W. het veerste lant van ons, ende om de O. of
’t veerst N.O.t.O. ½ O. 2½ myl van ons, ende was een steylen hoeck. Van
d^{o}. hoeck tot een ander hoeck streckte het lant van hoeck tot hoeck
N.O. ende S.W. Gisten van den verleeden middach behouden te hebben
N.N.O. 19 mylen, waeren doen by een steylen hoeck, daer beoosten een
rivier scheen in te strecken, doch niet groot, waervan in den mont een
steyle clip lach, gelyck een pyramida. Het lant was hier heel slecht
ende steyl, in ’t lant lach een hoogen berch bedeckt met sneeuw, doch de
valeye van het laech lant lach bedeckt met sneeuw tot op strant toe.
Saegen hier by menichte seerobben, scholvers ende lammen swemmen, het
lant was seer groen, dan saegen geen geboomte, het was op dato seer
cout, wy wenden het weder t’ see, gewent synde, mochten S.O.t.O. seylen,
de wint trock temet naer het N. soodat wy O. ende O.N.O. seylen mochten.
Giste ’s middachts geseylt te hebben N.N.O. ½ O. 12½ mylen, waeren doen
omtrent 1 myl van lant, hadden geen gront, hadden een hoogen hoeck
N.O.t.O. van ons 6 à 7 mylen, saegen noch heel hooch lant in ’t W. ’t
welck al bedeckt lach met sneeuw, maer doordien de mist continueerde,
conden geen degelyck bescheyt sien als altemet met een blinck. Naer de
middach liep de wint N.O. seylden O.S.O.waert over, maer wert somtijts
heel stil, de eerste wacht dreven wy in stilte, cregen in ’t begin van
de tweede wacht een coeltie uyt een S.W., stelden alsdoen onse cours om
de N.O. met motrich mistich weder.
a 18.
’s Morgens was ’t heel mistich, een cleyn luchien uyt een S.W., saegen
met een blinck een heel hoogen berch bedeckt met sneeuw in ’t N. ½ W.
van ons, maer was stracx weder met de mist bedeckt, vervolchden onse
cours om de N.O., hadden holle deyninge uyt een S.O. Tegen den middach
was de wint Suydelyck, begon weder wat op te claeren, saegen omtrent de
middach weder een hoogen berch in ’t N.N.O. van ons, dewelcke seer van
sneeuw blonck, maer was stracx weder betrocken van de mist, conden geen
voorder bescheyt sien. Gisten ’s middachts geseylt te hebben O.N.O. 11
mylen, waeren volgens dien, op de breete van 45 gr. 31¼ min., ende op de
lengte van 167 gr. 45 min. Cregen naer de middach de wint S.O. treckende
naer het O. ende voorts naer het N.; onse cours om de O.N.O. maer het
wert stil, ende hadden een seer coude natte mist. Wy geyden ’s avonts
onse seylen op ende lieten het dryven, in ’t voorste van de tweede wacht
cregen wy een coeltie uyt een W., lieten het O. aengaen met cleyn seyl.
b 19.
’s Morgens was het mistich weder, de wint S.W. met slappe coelte, onse
cours N.O. aen. ’s Middachts gisten geseylt te hebben O.N.O. 6½ myl,
waeren volgens dien, op de gegiste breete van 45 gr. 41¼ m., ende op de
lengte van 168 gr. 19 min., saegen doen lant met een blinck in ’t W.
ende in ’t N.N.W. ende corts daernaer in ’t N. ende was al hooch
geberchte, seer blinckende van de sneeuw die daer op lach, maer was
weder corts betrocken van de mist. Somtyts scheen de son claer, maer
conden geen quart van een myl van ons sien, doordien de mist soo dicht
op ’t water neerlach ende ons het gesicht van den horisont benam; conden
geen gront bewerpen, het water was heel blaeu, maer saegen veel drift,
als veeren, wier, steencroos ende strommels, deden onse cours N. aen met
een Westelycke wint. Tot ’s avonts geseylt drie mylen. Saegen ’s avonts
veel troppen cleyne meeuwen vliegen; saegen oock omtrent 5 ueren naer
den middach met een blinck, recht voor uyt in ’t N. van ons, een heel
hoogen berch, die oock seer blonck van sneeuw ende was stracx betrocken,
conden voorder geen meer kennisse van lant becomen; hebben het alsdoen
met de steven om de W. geleyt, ende lieten het dryven, dorsten door
oncunde niet voortseylen, de wint variabel met stilte. Vier glaesen in
de eerste wacht hoorden wy groote rasing van water of het de lant-see
ofte storting tegen de clippen was van de see; worpen het loot, bevonden
de diepte van 30 vadem paelgront, stracx weder diep 46, 47 vadem; saegen
aen bagboort eenige storting van de see, ende hoorden aen stierboort
oock veel geraes ende storting van water. Dan de see, die slechte
schielyck, ende wy leiden het met de steven om de S.W., ende geyden de
seylen op ende lieten het dryven op Godes genaede, ende wat corts gront
af van 50 vadem, lieten ons daegelycx ancker druypen met ⅔ van een tou
bodt, of wy weder by gront quaemen dat wy daervoor mochten comen te
liggen, dan conden geen gront meer crygen; dreven om de N.W., hoorden
gestadich de lant-see ende groote ruysing van water ende veel gecryt van
clipmeeuwen.
c 20.
’s Morgens met den dach was ’t mistich weder met stilte, hadden noch
geen gront, wonnen ons daegelycx ancker weder op; wat op den dach cregen
wy weder gront op 50 vadem, ende den ander worp 47 vadem, grof
santgront, lieten ons tuy-ancker vallen. Wat geset gelegen hebbende
begon ’t wat op te claeren, saegen doen in ’t S.S.O. de toppen van hooch
geberchte, maer conden de voeting daer niet af bekennen, maer scheen
dicht by ons te syn, wy hoorden gestadich groot geruys van water, d^{o}.
lant is stracx weder betrocken van de mist. Omtrent 2 à 3 ueren naer de
vroe cost claerde de mist op, doen saegen wy dat wy boven ½ myl niet van
den wal geanckert laegen; saegen in ’t S.t.W. van ons 3 mylen, lant,
ende in ’t N.O.t.O. 5 à 6 mylen van ons het Noordelycxste lant dat wy
sien conden; het geruys van water saegen wy dat het afstortinge van
sneeuwater was, dat op verscheyde plaetsen van het geberchte in de
cloven quaem afvallen, ende een groot geruys ende geraes maeckte, ende
het lant lach op veel plaetsen tot by de waterstrant noch bedeckt met
sneeuw, insonderheyt op ’t geberchte. Saegen een hoogen ronden berch die
vol sneeuw lach in ’t S.W.t.S. ende een d^{o}. in ’t S.W.t.W. van ons,
wat lanckwerpiger dan van één hoochte synde, ende waeren met een laege
valey aen malcanderen gehecht, alwaer noch eenige cleyne berchies buyten
laegen, waer bewesten noch 2 ronde berghen laegen, maer die laegen wel
over de 20 myl van ons. Van den berch in ’t S.W.t.S. van ons liggende,
loopt een steyle afsteeckende hoeck, dien by ons de naem gegeven wert
van Caep _de Vries_, conden in ’t N.W. geen lant sien, vertrouwende als
nu in de _Tartarysche see_ te syn. Wy waeren myns oordeels ’s nachts
tusschen dat lant, daer wy nu onder geset laegen ende een clippige
droochte doorgedreven, al by de wal langs, eerst om de N.W. ende voorts
om de N.; dancke Godt Almachtich, dat hy ons soo merckelyck bewaert
heeft. Giste van den verleeden middach tot daer wy geset laegen behouden
te hebben N.t.W. ½ W. 6⅓ myl, waeren volgens dien, op de breete van 46
gr. 6¾ min., ende op de lengte van 168 gr. 9 min., ende bevonden breete
van 46 gr. 6 min.. Wy hadden hier heel slecht water, setten onse prauw
ende boot uyt, ick syn met de prauw naer lant gestiert om te diepen;
tusschen het schip ende wal bevont een opgaende gront, ¼ myl van lant
diep 30 vadem, santgront, een gotelingsschoot van lant diep 19 vadem,
stenige gront. Syn voorts volgens ordre naer lant gevaeren om te
besichtigen of ’t hier wel mogelyck was om water te haelen, daer comende
vonden heel goede gelegentheyt, conden met de boot after eenige hooge
clippen vaeren heel beschut voor de see, ende mannen soo het vers
afloopent water met beleyt in de boot. Syn al te samen aen lant getreden
ende bevonden geen teycken van volck, dan saegen twee roo vossen loopen,
die niet heel schaeu (schuw) schenen te wesen, bevonden dat het hier een
voorjaer was, want de elseboomties begonnen eerst te bloeien ende de
groene cruyden stonden seer liefelyck, de bloemties begonnen haer te
openen ende de leewerick sonck seer liefelyck. Anders in ’t hooch
berchachtich gehackelt lant met sommige fraeye valeyen, saegen geen
geboomte als cleyne elseboomties, op ’t corts dit besichticht hebbende
syn aen boort gevaeren ende heb ’t den Commandeur alles gerapporteert.
Aen dit lant was geen strant; daer geen steyle clippen waeren was ’t al
groot ballast steen, daer veel vuereboomen ende hout met een storm op
gesmeten was ende daer seer veel lach.
d 21.
’s Morgens syn ick met de boot om water gevaeren, het prautien is met
den Stierman Roelof Siversz. om de N.O.hoeck van ’t lant geweest, om te
sien of daer noch eenige bay ofte beter gelegentheyt was om te anckeren
dan als wy laegen; brochten tyding als dat het een streckende cust was,
soo veer sy sien conden om de N.O. streckende, ende dat daer geen beter
gelegentheyt en was om te anckeren. Doen als wy alreede laegen, waeren
met myn drie soldaeten aen lant gegaen, uytgestiert om het lant wat te
ontdecken ende om te sien of daer oock volck op was, quaemen ’s avonts
weder aen boort, rapporteerden in eenige huties geweest te hebben,
alwaer een menschen geraemte ende een dootshooft in lach. Dese huties
waeren gemaeckt van tacken van boomen ende met lanck gras gedeckt,
vonden by d^{o}. huties een pael in de gront geset, alwaer een houwer,
gelyck de voorige habytanten by ons aen boort geweest sijnde op haer sy
droegen, ende was om de cant met wat silver beslagen, hangen, ende was
in de schee heel vast beroest; hadden oock een half gemaeckt prautie, ’t
welck uyt een stuck van een groote vuereboom begonnen was te maecken,
vinden liggen. Dit lant daer wy onder geset laegen vertrou ick een
eylant te wesen, dicht by de cust van _America_ te liggen, ofte dat het
een uytsteeckende hoeck van d^{o}. cust is.
e 22.
’s Morgens is de boot weder om water gevaeren, ende ick syn met de prauw
om de S.W. gevaeren, om te besichtigen ofte aldaer geen fraeye bay ofte
ree en was, ende creech drie man mede om daer aen lant te setten ende op
te loopen, ende te besichtigen een berch, die van veere wel een
mineraelberch geleeck. Haer aldaer aen lant geset hebbende, synde
omtrent 2 mylen van ’t schip om de S.S.W., soo syn ick voorts om de
S.S.W. gevaeren, syn omtrent 3½ myl om de S.S.W. gevaeren, quaemen doen
by een steyle clip, die omtrent een musquetschoot van lant leyt, ende is
gelyck eene pyramida ende was vol meeuwen, dan was soo steyl, dat daer
niet mogelyck was op te comen, dese clip was wel een musquetschoot
hooch. Dwars van d^{o}. clip stont soo een steenige berch dicht op
strant, die in see staende clip gelyck dan hooger, ende was van specy
als van verbrande swarte steen die men licht daeraf conde schilveren. Of
ende buyten d^{o}. see-lycxste clip comende, vernaemen een hoog reysende
see met swaere deyninge, conden noch lant sien soo veer om de S. als
conde beoogen. Het wert soo mistich in corten tyt, dat wy dicht by de
clippen langs roeyende geen lant conden sien, soodat ick geen cans en
sach om iets meer te besichtigen; syn wederom gevaeren naer ons volck,
die wy aen lant geset hadden ende hebben haer van lant gehaelt, ende
alsoo wy uyt het schip hadden hooren schieten, syn wy naer boort
geroeyt. Ons volck hadde eenige aerde uyt d^{o}. berch vernoemt
medegebrocht, die wel geleeck naer minerael ende scheen silver by hem te
hebben; syn aen boort gecomen ende hebben het den Commandeur getoont. Wy
brochten oock een party suering aen boort gelyck in ’t patria wast, wy
hadden verscheyde vossen aen lant gesien, oock vonden wy een stock op
een steyle vlackte steecken die van menschen daer gestoocken was, met
eenige kerven daerop gesneeden, dan vernaemen geen volck, wij hadden
oock nergens geen santstrant gevonden.
f 23.
’s Morgens syn ick weder van den Commandeur gecommitteert, om met de
drie vorige maets, te weten: Jan Joosten, Onder-Stierman, ende den
barbier Mr. Jochum met Claes Meullenaer, bosschieter, naer de vorige
mynberch te vaeren, ende beneffens haer die op noves te besichtigen,
ende een degelyck monster aerde daeraf van daen te brengen, om aen den
E. Heer Generael ende de Raden van _India_ te vertonen. Daer comende syn
by een aflooping van sneeuwater opgeloopen tot naer de cruyn, ende was
vry moeylyck om op te comen, daer comende heb wat dieper in de myn
laeten graeven, bevonden merckelycke aederen daerdoor loopen van
glinsterende spetie; heb soo veel in een sack laeten doen als een man
qualyck conde op strant brengen, ende syn naer boort gevaeren. Maer eer
aen boort quaemen, is ons den Commandeur met den Schipper ende
Onder-Coopman omtrent de waterplaets te gemoet gecomen met de boot,
synde omtrent den middach; den Commandeur riep myn toe, dat ick aen lant
by hem soude comen, ende dat als de boot het water inhad, dat de boot
naer boort soude vaeren met de gehaelde aerde, beneffens de drie andere
maets, ’t welck soo geschiet is. Ick heb van de bevinding aen den
Commandeur van alles rapport gedaen, syn doen beneffens hem naer een
steyle vlacke berch gedaen, ende syn daer opgeclommen, daerop synde
heeft den Commandeur een houten cruys op een verheven berchie laeten
oprechten, waerop dit volgende opgehouden stont: [VOC] anno 1643. Heeft
alsoo possessie van wegen onse E. Heeren Meesters van dit lant genomen,
ende het selfde den naem gegeven van het _Companyslant_, ende dese hoeck
genaempt de _Cruyshoeck_. Hebben op het _Companyslant_ gegeten ende
gedroncken, ende ter eere van onse E. Heeren Meesters 3 salvo’s met
musquets gedaen, syn tegen den avont naer boort gevaeren. Aen boort
comende is by den E. Commandeur ende raet geresolveert om des anderen
daechs te seyl te gaen, alsoo wy nu van water redelyck versien waeren,
ende Godtlof gesond volck hadden ende hier niet te crygen was als
groente, ende hier met groote peryckel geset laegen; want soo de wint in
’t W. geloopen hadde met styve coelte, was geen cans geweest om af te
ryden. Terwyl wy hier gelegen hebben liep de stroom gestadich met een
styf corent om de N.O. ende N.N.O., ende was somtyts seer cort stil
water ende stracx de stroom syn oude ganck vervolgende sonder te
kenteren. Het water wast hier op ende neer 6 à 8 voet, dan en hielt geen
ty, in de winter wast het water wel 2 à 3 vadem op ende neer, gelyck
sulcx licht te beoogen was; een myl van lant is men gront af. Terwyl wy
hier gelegen hebben, was de wint al S., S.t.W. ende S.W. meest met
stilte met een swaere dicke mist ende hielen heel slecht water, somtyts
op een corte tyt claere sonneschyn. Alhier op de wal wassen op de gront
blaeden met dicke holle steelen, dewelcke in ’t geheel 9 vadem lanck
syn, d^{o}. bladeren vint men aen troppen veel in see dryven, synde door
malcanderen gevlochten, onder dit lanck geblaed croos onthouden haer by
duisende see-honden, oock lammeties ende duyckers, hadden hier op ’t
lant oock een spierwitte vos gesien.
g 24.
’s Morgens was ’t heel stil, hebben de boot ende de prauw ingeset,
cregen een cleyn coeltie uyt een S.W., lichte ons ancker, maer wert
corts weder stil, dreven naer de wal tot op 27 vadem, santgront, ¼ myl
van lant; het was soo mistich, dat wy geen lant sien conden, maer
hoorden het geraes claer genoech van het afvallent sneeuwater. Dit lant
moet seer cout syn van spetie, want hebben malcanderen op het vlacke
laege lant met sneeuwballen gegooyt ende sneeuw aen boort gebrocht op
den 23 Juny, synde als nu op de N. breete van 46 gr. 6 min., leyden onse
compassen op een streeck N.O. aen, lichte ons ancker tegen den avont met
een moy coeltie uyt een S.W., deden onse cours om de N.W., cregen de
wint in ’t laetste van de eerste wacht N.O. met cleyne topseyls coelte
ende slecht water.
a 25.
’s Morgens was ’t noch al heel cout ende heel mistich weder, de wint
N.O. met een moye voortganck ende slecht water; saegen somtyts
steencroos ende eenige andere drift dryven, saegen oock verscheyde
gevogelte vliegen, waeronder eenige waeren swart met roo cromme becken.
Giste ’s middachts geseylt te hebben N.W. 14 mylen, waeren volgens
dien, op de breete van 46 gr. 46 min.; naer den middach trock de wint
naer het N.N.O. ende voorts naer het N. ende N.N.W., saegen veel van de
lange croosblaeden dryven. ’s Nachts de eerste wacht uyt synde liep de
wint N.W.t.W. ende doen om de N.N.O. ’s Nachts claer maeneschyn weder.
b 26.
’s Morgens was ’t redelyck claer weder, de wint N.W., treckende naer het
N.N.W., lieten het al by de wint N.O.waert over staen, saegen menichte
van gevogelte vliegen. Giste ’s middachts geseylt te hebben N.t.W. ½ W.
10 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 47 gr. 25 min., ende op
de lengte van 166 gr. 56 min., op de bevonden breete van 47 gr. 12 min..
Naer den middach wert het heel mistich, de wint naer het W. loopende
ende voorts naer het W.N.W., seylden ten naeste by N.waert over, cregen
holle aenschietende deyninge uyt den N., saegen veel lange croosblaeden
dryven; hadden ’s nachts claer maneschyn weder.
c 27.
’s Morgens was ’t mistich weder, de wint N.W.t.N. met een moy coeltie
met holle deyninge uyt een N.O., wenden het om de W., saegen veel lange
croos dryven ende veel lantvogelties vliegen, waeraf sommige soo cleyn
waeren als mossies. Giste ’s middachts geseylt te hebben N. 9 mylen,
waeren volgens dien, op de breete van 47 gr. 48 min. ende op de lengte
van 166 gr. 56 min.. Alsdoen heeft de Commandeur den raet beroepen ende
is geresolveert om onse cours om de W. te nemen ende N.W. gelyck per
resolutie blyckt. Naer den middach cregen wy de wint N.W.t.N. ende
N.N.W. met topseyls coelte ende holle deyninge uyt een O.N.O.; het was
soo mistich als ’t noch ooyt geweest was, geyden ’s avonts onse fock op
ende lieten het dryven met de steven om de W. ’s Nachts de wint N. ende
N.N.W. met cleyn topseyls coelte.
d 28.
’s Morgens was ’t noch al mistich weder, de wint met een cleyn coeltie
uyt een N.O., maeckten seyl, vervolchden onse cours om de W. met slecht
water maer geen gesicht, saegen veel swarte vogels met roo cromme becken
vliegen. Giste ’s middachts geseylt te hebben W.t.S. 12 mylen, waeren
volgens dien op de gegiste breete van 47 gr. 39 min., ende op de lengte
van 165 gr. 49 min.. Naer de middach de wint O.S.O. met cleyne coelte,
ende alsoo de duystere dicke mist continueerde, lieten beyde marsseyls
neerloopen ende geyden de fock op, leyden het met de steven om de N.,
dreven op Godes genaede N.W. heen.
e 29.
’s Morgens was ’t noch al mistich weder, dan het Oostelycke coeltie
begon door te blaesen, waerdoor het scheen dat de mist wat begon te
breecken, hebben seyl gemaeckt ende onse cours S. aengestelt, om eenich
lant weder in ’t gesicht te crygen. Giste ’s middachts geseylt te hebben
W.t.S. ½ S. 11 mylen, waere volgens dien, op de breete van 47 gr. 26
min., ende op de lengte van 164 gr. 45 min., ende op de bevonden breete
van 47 gr. 27 min. Wat naer den middach heeft den Commandeur den raet
beroepen ende geproponeert, alsoo wy hier geen lant bejegenden ende de
gestadige mist ons sien tegenhielt niet wetende waer wy seylden, ofte
het niet goet en was, om het lant weder om de S. aen te doen, ende dan
by de wal langs saegen te comen, volgens de strecking soo wy dien
mochten vinden, om soo met vaster fondament de cust van _Tartaria_ te
beseylen; is geresolveert onse cours soo lang om de S. te vervolgen, tot
dat men het lant dat N.W. van het _Companyslant_ leyt in ’t gesicht sal
crygen, om soo terdegen te ondersoecken ofte het een streckende cust is
ofte gebroocken eylanden. Naer den middach de wint O.S.O. met claer
helder sonneschyn weder, met claer gesicht ende heel slecht water.
f 30.
’s Morgens was ’t moy helder ende claer weder, de wint O.S.O., saegen
doen het lant in ’t S.O. van ons, ende waeren 2 hooge berghen, waervan
de Oostelycxste de hoochste was, ende scheen een eylant te wesen, synde
met een valey aen malcanderen, in ’t midden van de valey hebbende een
cleyn berchie. Wy hadden dese 2 berghen op den 23^{sten} van het
_Companyslant_ gesien omtrent in ’t W.S.W. van ons, 25 à 26 mylen. Wat
op den dach saegen wy den selfden berch by ons gesien op den 15^{den} in
’t N.t.W. ½ W. van ons, ende by ons den naem gegeven was van de _Boeren
schuer_. Dito berch lach nu in ’t O.S.O. van ons ende was met laech lant
aen de twee geheuvelde berch vastgehecht; den twee geheuvelden berch was
by den Commandeur den naem gegeeven van _Caep de Trou_; vervolgende onse
cours S. aen. Giste ’s middachts geseylt te hebben S. ⅔ W. 20 mylen,
waeren volgens dien op de gegiste breete van 46 gr. 8 min., ende op de
lengte van 164 gr. 30 min., ende op de bevonden breete van 45 gr. 54
min.. Alsdoen lach caep _de Trou_ O.t.S. ¼ S. 14 à 15 mylen van ons,
ende de _Boeren schuer_ S.O.t.S. ¼ O. 15 à 16 mylen, conden oock al het
geberchte sien, dat van ons op den 15^{den} gesien was; soodat dit lant
maer een smalle streeck lant is, met hooge berghen met sommige laege
valeyen aen malcanderen gehecht. Het sneeuw op ’t geberchte scheen vry
wat gemindert te syn, maer alsoo het op noves weer heel mistich wert
ende in ’t aenseylen geen gront conden crygen, ende de stroom ons
merckelyck uyt de S. tegenquam met veel drift, als synde groene biesen,
wier, steencroos, groene tackies ende blaeden van boomen ende veel
veeren van vogels, hebben het met stilte om de W. geleyt. Dreven soo ick
con bemercken om de N.W., hielden het ’s nachts met cleyne coelte by
over ende weer wendende, vertrou vastelyck dat hier een doorganck was
tot in de S. see.
Julius.
g 1.
’s Morgens was ’t heel mistich weder, somtyts een corte wyl opclaerende
maer stracx weder een dichte mist, wy lieten het al S.waert over staen,
met een O.t.S. ende O.S.O. coelte ende slecht water; saegen by groote
bossen steencroos, wier, gras, blaeden ende tackies van boomen dryven,
saegen oock eenige lammeties. Soo wy conden bemercken quaem ons de
stroom styf tegen, soodat ick op noves vaststel dat hier een doorganck
is. ’s Middachts de wint meest N.W. ende W.N.W. met slecht water; giste
geseylt te hebben S.S.W. ⅓ S. 12 mylen, waeren volgens dien, op de
breete van 45 gr. 9 min., ende op de lengte van 164 gr. 8 min.; cregen
omtrent half naermiddach het lant met een blinck in ’t gesicht, naer de
middach cregen wy de wint S.O., lieten het al S.waert over staen om het
lant soecken te verkennen, ’t welck ons de mist belet heeft. Saegen ’s
avonts met een blinck de pieck _Antony_ in ’t S.S.O. van ons, saegen
oock in ’t S.S.W. lant, conden geen gront crygen, alhoewel wy niet
boven 3 à 4 mylen van de wal waeren, wenden het tegen den avont om de
N.O., hielen het ’s nachts by met een Suydelycke coelte om ’s anderen
daechts te sien het canael te ondecken.
a 2.
’s Morgens met de dach begon de mist wat op te claeren met een Suydelyck
coeltie, saegen lant in ’t O.S.O. van ons; omtrent 3 ueren voor de
middach lach de pieck _Antony_ S.W.t.W. ⅓ W., de _Croonberch_ S.O.t.S. ½
S. 3 mylen van ons, saegen oock de _Boere hoyschuer_ in ’t S.O.t.O. ½
O., de afgaende hoeck van d^{o}. berch in ’t S.O. ½ S., de Caep _de
Trou_ O.N.O. ½ N. van ons. De wint met stilte heel variabel loopende,
cregen tegen den middach de wint N.N.W. uyt der see, lieten het S.
aengaen om het canael te ondecken. ’s Middachts giste geseylt te hebben
O.S.O. ½ S. 6½ myl, saegen alsdoen de _Croonberch_ S.O. ½ S. 2½ myl van
ons, conden oock de _Gehackelde_ berch in ’t S., de _Boere hoyschuer_ in
’t O.S.O. ½ S., den afgaende hoeck van d^{o}. berch in ’t O., de Caep
_de Trou_ O.N.O. ½ N. van ons (sien). Waeren nu op de gegiste breete van
44 gr. 56¾ min., ende op de lengte van 164 gr. 41 min. cort naer den
middach viel weder een swaere mist, soodat wy weer heel geen gesicht en
hadden, conden oock geen gront crygen, wenden het W.waert over, peylden
’s avonts met een blinck de pieck _Antony_ in ’t S.W.t.S. ½ S. van ons.
’s Nachts de wint variabel met een dichte mist, somtyts regen, hielen af
ende verwachten claer gesicht; de wint ’s nachts N.N.O., N., N.N.W., W.,
W.S.W., W.t.S., S.S.W.
b 3.
’s Morgens was ’t heel doncker mistich weder, de wint Westelyck, op hoop
dat de mist wat opclaeren soude leyden wy het naer den wal toe; omtrent
’s ochtents te 9 ueren claerde de mist wat op, saegen de pieck in ’t
S.W. van ons, ende Caep _de Canael_ in ’t S.t.O., lieten het al S.S.W.
naer de wal voort staen, ende is geresolveert om hier ergens ten ancker
te loopen, indien wy bequaeme anckergront mochten vinden, ende dan met
ons vaertuych het canael te visiteren. ’s Middachts hadden wy heel claer
weder, de wint W. ende trock naer het N.W., giste alsdoen geseylt te
hebben W.S.W. 7 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 44 gr. 45¾
min., ende op de lengte van 164 gr. 4 min., op de bevonden breete van 44
gr. 43 min.. Hadden doen de _Croonberch_ ende de _Boeren schuer_ over
malcanderen, ende saegen O.N.O. ½ N. van ons, het hooge lant beiden de
_Boeren schuer_ ende de _Gehackelde_ berch W. ½ N. De _Gehackelde_ berch
lach O.t.S. ½ S. 5 mylen van ons, stelden onse cours S. naer de wal toe,
cregen gront op 46 vadem, singel; lieten het al voort staen, vernaemen
een opdroogende gront, quaemen omtrent 3 ueren naer de middach op de
diepte van 27 vadem, fyne singel ende cralyge gront omtrent 1½ myl van
lant, quaemen daer ten ancker. Geset liggende is onse prauw uitgeset,
syn naer lant gestiert om te ondersoecken of onder de wal geen beter
anckergront en was ende of hier geen volck en woonde, oock of hier geen
gelegentheyt was om water ende eenich hout te crygen; ende alsoo by ons
om de O. van ons een rivier scheen beoocht te worden, om het selve met
een te visiteeren, ofte het een diepe ofte drooge rivier was. Syn
vooreerst al diepende naer de rivier gevaeren, vonden een goede
opdroogende santgront 1 myl van lant 20 vadem, tot een gotelingsschoot
van lant 10 vadem, swarte santgront. Voor de rivier comende syn daerin
gevaeren, bevonden deselve drooch te syn ende brack water te wesen.
Vernaemen aen lant veel voetstappen van menschen ende beesten, ende het
lant stont seer liefelyck ende groen, met veel ontloocke bloemen als in
ons vaderlant, vonden een gemaeckt houte swaert; op ’t corts het rontom
ons besichticht hebbende, syn langs de strant gevaeren om de W., maer de
dach ons te cort wesende om meerder gelegentheyt te doorsien, meenden
naer boort te vaeren, maer een vaertuych siende, dat eenich volck op
strant haelde, syn daer naer toe gevaeren. By haer comende dicht by
strant, vonden een man met een grooten ruygen baert met 2 vrouwen ende 3
jonge manspersoonen ende eenige kinderen by het vaertuych, ’t welck sy
al op strant gehaelt hadden. Den outste had een pylkoocker met pylen aen
syn hooft hangen, met een booch in syne hant ende een houwer op syn sy,
saegen anders geen geweer. Hy riep tegen myn _sapoy_ ende wees, ick sou
aen strant comen, ’t welck ick gedaen heb, liggende met de aftersteven
van de prauw aen de strant, hy selven de prauw, tot syn knies toe in ’t
water staende, afhoudende. Heb soo sittende in de prauw hem eens arack
geschoncken, maer wilde niet drincken dan als most selver eerst wat uyt
’t copien drincken, syn met vrientschap van hem gescheyden; hem wysende
ick sou morgen weder comen, waerover de vrouwen in haer handen clopten
ende schenen bly te syn, syn in de voornacht aen boort gecomen, ende heb
het wedervaeren van ons aen den E. Commandeur geraporteert.
c 4.
’s Morgens hadden wy moy liefelyck weder met een cleyn coeltie uyt een
N.O., gingen onder seyl, seylden wat naerder de plaets alweer wy by het
volck geweest waeren, alsoo daer oock tot verscheyde plaetsen vers
water quaem afloopen ende aldaer gemackelyck om te haelen was; quaemen
weder ten ancker op 20 vadem, swarte santgront, ⅔ myl van lant. Geset
synde syn met de prauw weder naer lant gestiert met eenige cleenicheden,
om dese menschen daerdoor soecken te trecken ende soo haer ommeganck,
leven ende wat negotie sy mochten hebben, te bemercken, ende ofte sy
oock van gout ende silver wisten. Met de prauw by het strant comende
riepen om het seerst _sapoy_ ende clopten in haer handen, conden anders
niet bemercken of dat roepen _sapoy_ was welcom te seggen; den outste
riep ende wees ick soude aen lant comen, ’t welck ick gedaen heb, ende
liet de prauw met ons volck soo lang van de wal afroeyen. Ick aen lant
comende heb ick den outste by syne handen genomen ende voorts
malcanderen omhelst, betoonende met wysen malcanderen soo veel
vrientschap als conden bybrengen. Een manspersoon quaem met een lange
mat, gemaeckt van biesen ende ley die op strant neder, den outste my by
myn hant vattende wees ick sou gaen op die mat sitten; ick nedersittende
quaem syn geheel gepeupel rontom my, ’t welck bestont in 4
manspersoonen, 2 vrouwen, 2 vrysters met een cleyn meysien, sy waeren
allen gecleet in rocken van vellen. Ick dese groote beleeftheyt van den
barbaer doorsien hebbende, heb hem begifticht met 2 à 3 menocke[?]
Tarnataense taback, die hy met groote danck aennam, de vrouluy ende het
kint hinck ick elck een chrystalyne craelde ketting om de hals, waermede
sy heel bly schenen te wesen, gaf noch aen elcke vrou een cleyn stuckie
wit linnen, waermede sy soo bly waeren, conden het selve niet genoech
uytroepen, sy vereerden my veel groote stucken heylbot, die noch heel
vers was, heb doen met haer allen wat arack gedroncken, ende naem den
outste by de hant ende ginck al dansende met hem boven op een groene
vlackte, alwaer 5 à 6 huysies stonden, maer waeren maer 2 bewoont,
alwaer ick noch veel verse heylbot vont hangen, daervan sy my soo veel
gaeven als ick begeerde, ick (heb) haer beleeftheyt weder met eenige
cleynicheyt vergolden. Den outste onder haer toonde myn een costelyck
ottersvel ende sey _takoy_, ’t welck is vrient te seggen, ende wees ’t
selve wilde vercopen, maer ick daer geen last toe hebbende liet het
blyven. Haere huysies waeren van cleyn aensien, bedeckt met gras, de
mueren waeren groote basten van boomen, die met streenties van vellen op
malcanderen vast ende seer dicht genaeyt waeren; haer haertsteen in ’t
midden van het huys met 2 luyckies daerboven, daer de roock uyttreckt;
hadden veel heylbot ende salm over stocken boven het vuer in de roock
hangen, conden geen eetbaere cost by haer vermercken als visch, sy aeten
oock groote dicke steelen van eenige groote blaeden, die hier veel
wassen, gaeven die over aen myn, waeren goet ende smaeckelyck om soo uyt
de hant te eten, saegen geen gedierte by haer als een party dicke ruyge
honden. Dit was al een volck als van _Tamary_, _Tacaptie_ ende
_Goutsiaer_, die plaetsen waeren hy haer wel bekent. Syn plaet van syn
houwer was met silver beslaegen, ick wees hem waer hy daeraen quaem, of
waer men dat goet creech; waerop de outste vrouw myn meening eerst
verstaende, myn stracx wees, graevende met haere handen in ’t sant, ende
nam doen wat sant in haer hant ende dede bewys van sissen, ende dede dat
dan in een pot, ende wees dat men dat dan op ’t vuer sette, ende dan
goet en was. _Cany_ is by haer silver te seggen. Ick wees weder waer sy
dat soo deden, soo wees myn de barbaer naer de pieck _Antony_, dat het
daer was, ’t welck sy allen confirmeerden. Syn alsdoen met vrientschap
van haer gescheyden, ende syn om de W. van die huysies gevaeren in een
baeytie, vonden daer soo veel suering als wy begeerden, waervan wy ons
genoegen pluckten; voeren naer boort toe, brochten soo veel heylbot ende
suering aen boort, als met het heele scheepsvolck conden opeeten,
quaemen tegen den avont aen boort ende heb van alles rapport aen den
Commandeur gedaen. Daer wy alsnu ten ancker lagen, giste sedert den
3^{den} vertiert te syn S.t.O. 3 mylen, waeren volgens dien, op de
breete van 44 gr. 31 min., ende op de lengte van 164 gr. 7 min., ende
bevonden breete van 44 gr. 31 min.
d 5.
’s Morgens was ’t heel mistich stil weder, syn beneffens de boot met de
prauw naer lant ge
Showing first 200,000 characters. Full text: gutenberg.org/ebooks/39146