
Gutenberg · ebook 35250
De ruiters van Zuid-Afrika
by L. Penning · Dutch · public domain in the US
| OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER: |
| |
| De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele, |
| verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te |
| moderniseren. |
| |
| Bladzijde-nummering is verwijderd. Afgebroken woorden aan het |
| einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. |
| |
| Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn |
| gecorrigeerd.
Variaties in spelling zijn behouden. |
| |
| In het origineel cursieve tekst is weergegeven als cursief. |
| |
| In dit boek worden lage en hoge aanhalingstekens gebruikt. |
| De dubbele aanhalingstekens zijn in dit e-boek aangegeven als |
| »aanhalingstekens". |
| |
| Aan het eind van het boek volgt een overzicht van de |
| aangebrachte correcties. |
| |
| De illustraties zijn beschikbaar bij de html-versie van dit |
| e-boek op http://www.gutenberg.org |
| |
+----------------------------------------------------------------+
Transvaalsche Historische Verhalen.
DE RUITERS VAN ZUID-AFRIKA.
Transvaalsche
Historische Verhalen.
DE RUITERS VAN ZUID-AFRIKA.
Een Verhaal
uit de dagen van Jameson en Krugersdorp
1895-96
DOOR
L. PENNING.
VIERDE DRUK.
MET PLATEN.
[Decoratieve illustratie]
GORINCHEM--F. DUYM--1900.
[Illustratie: Generaal Cronjé.]
[Illustratie: Frits Jansen bedwingt het Maxim.]
HOOFDSTUK I.
Over een der breede, stoffige heirwegen, die heuvel op en heuvel af de Transvaalsche wildernissen doorkruisen, reed, vroeg in den voormiddag--het was in het jaar 1894--een eenzaam ruiter.
Hij telde, op het gezicht te zien, 32 à 33 jaar, en zijn kleeding verraadde den Engelschman.
Zijn voorkomen was vriendelijk en welwillend; zijn gelaatstrekken regelmatig. Er lag iets sympathieks in het gelaat van dezen Engelschman.
Op een heuvel komende, hield hij de hand voor de oogen, want de zon brandde op het zanderige, onbeschaduwde »transportpad", en tuurde aandachtig recht voor zich uit, naar den horizon.
Duidelijk zag hij thans, wat hij zocht; een groep hoog opgeschoten gomboomen en een lange, rechte oprijlaan.
Tusschen die hoog opgeschoten gomboomen lag de hoeve »Vredenoord", waar baas Dirk Kloppers woonde.
Hij zag reeds het blinken der zinken daken tusschen het groene loover door.
Er werd een zekere spanning zichtbaar op het gelaat van den Engelschman.
Misschien sproot ze voort uit innerlijke ontroering. Immers hij kende »Vredenoord".
Veertien jaar geleden had hij als koloniaal dienst genomen bij het Engelsche leger, en in den Transvaalschen vrijheidsoorlog was hij--bij Lang-Nek--zwaar gewond op het slagveld achtergebleven. Doch een barmhartige Samaritaan had hem gevonden, en voorzichtige handen hadden hem opgenomen en zijn wond verbonden.
Nu was die barmhartige Samaritaan een Transvaalsche Boer--Dirk Kloppers, de eigenaar van gindsche hoeve.
Op een ossenwagen was hij naar »Vredenoord" vervoerd geworden, langs denzelfden weg, dien hij thans is ingeslagen.
Een treurig leven lag achter zijn rug, toen bij Lang-Nek de Boerenkogel hem tegen den grond sloeg.
Als een schipbreukeling had hij, Charles Marling, dienst genomen bij de kolonialen, in oorlog met God en de gansche wereld.
Doch daar--te Vredenoord--vond de schipbreukeling de ware en eeuwige haven. Vredenoord werd voor hem waarlijk een oord des vredes. Zijn arm, verscheurd hart vond rust, en in zijn leven kwam een gewichtig, voor tijd en eeuwigheid beslissend keerpunt.
Zijn moeder en zijn eenige broeder Eduard, die in Londen woonden, kwamen hem te Vredenoord afhalen, en thans begon voor hem een nieuw leven.
Wel had hij de twee eerste jaren in Londen een harden dienst, doch toen kreeg hij in zijn nieuwen patroon, den heer Harley, een edel en rechtschapen principaal, en door zijn ijver, beleid en werkzaamheid klom hij in verloop van jaren tot eene even eervolle als verantwoordelijke positie op het groote kassierskantoor der firma C. Harley & Co.
Hij had niet gedacht, dat hij Vredenoord ooit weer zou zien, en zie--nu was hij er geen uur meer van daan!
Zoo wonderlijk kan het gaan met den mensch.
De mensch wikt, doch God beschikt.
Twee maanden geleden zat Marling nog op een Londensche kantoorkruk, en nu is hij in het hartje der Transvaalsche wildernissen.
En toch heeft alles zijn natuurlijk verloop gehad.
Immers de heer Harley heeft als praktisch koopman en met het oog op de snelle en reusachtige ontwikkeling der Transvaalsche goudmijnen het plan gevormd, om in Johannesburg eene filiale op te richten. En wie is nu, om aan het hoofd der filiale te staan, geschikter dan Charles Marling?
De ruiter rukt het magere, langbeenige beest, dat hij berijdt, aan den teugel, roept op vroolijken toon: »Vooruit paardje!" en heeft thans een kruispunt bereikt, waar een andere heirweg den zijne rechthoekig snijdt.
Drie kastanjeboomen, langs den weg geplant, werpen hun breede en verkwikkende schaduw over den viersprong.
Marling heeft die boomen meer gezien; hij groet ze als oude bekenden.
Hoe dikwijls heeft hij zich in hun schaduw neergevleid, terwijl zijn oog de eigenaardige bekoorlijkheid indronk van het Transvaalsche landschap met zijn tienduizenden, in de heerlijkste kleuren schitterende bloemen!
Aan een plotselinge opwelling gevolg gevend, springt hij uit het zaâl en schrijdt naar den middelsten stam.
Werkelijk, daar staan de voorletters van zijn naam nog duidelijk in de ruwe schors: C. M.
Den morgen voor zijn vertrek uit Vredenoord had hij er die letters met zijn zakmes ingesneden--'t was, alsof het gisteren was gebeurd, en toch waren er dertien jaren over heen gegaan.
Zoo snel gaat de tijd.
Nu staart hij den weg uit, die den zijne snijdt; eerst links, dan rechts.
Links is niets te zien, doch rechts nadert een ruiter.
Hij vermoedt ten minste, dat het een ruiter is, en nu hij zoo dicht bij Vredenoord is, wekt alles, ook die ruiter, zijn belangstelling.
Hij slaat den teugel van het paard om zijn arm, en het dier rukt met zijn lange, gele tanden aan de bladeren van de kastanjeboomen.
Met eenig ongeduld wacht Marling op den ruiter.
Doch hij heeft zich vergist: 't is geen ruiter; 't is eene rijdster.
Nu, dat is geen ongewone verschijning in Zuid-Afrika. De vrouwen rijden er even goed te paard als de mannen.
De rijdster is intusschen naderbij gekomen, en Marling kan reeds den grooten, strooien hoed onderscheiden op het weelderige, zwarte haar.
Thans heeft ook het meisje den vreemdeling waargenomen. Zij houdt haar paard even in, doch dan geeft zij het een tik met het vlak van haar hand op zijn blinkenden hals, en snel heeft zij den viersprong bereikt.
De Engelschman echter heeft haar reeds herkend, en in blijde verrassing zich tot haar wendend, roept hij: »Lena--ken je me nog, Lena?"
Een aarzeling gaat over haar vriendelijk gelaat, doch dan springt zij van haar goudvos, en reikt, niet minder verblijd, den vreemdeling de hand.
»Charles," roept ze, »Charles Marling, jij hier? Waar kom je van daan?"
»Ik kom zóó uit de lucht gevallen," schertst hij; »dat wil zeggen, ik kom zoo kersversch uit Londen."
»Hoe is het mogelijk?" roept ze, een en al verwondering.
»De bergen ontmoeten elkander niet, doch de menschen wel," zegt Charles met een vroolijken glimlach.
»En je zijt nu zeker op reis naar ons?" vraagt Lena.
»Goed geraden," antwoordt Charles.
»Wel, wel, dat is heel aardig van je! En wat voor oogen zullen mijn grootouders opzetten, als ze je zien!" roept Lena, nog nauwlijks bekomen van haar verbazing.
»Kom, ouwe Tyras," wendt ze zich tot den grooten hond, die met de tong uit den bek zich lang uit heeft uitgestrekt in de schaduw der kastanjeboomen, »kom eens hier, Tyras--ken je Charles den Engelschman nog?"
De oude hond komt dichterbij, doch laat een onheilspellend knorren hooren, en grijnst met de scherpe tanden.
»Kijk," zegt ze, »dat is een onhebbelijkheid van Tyras, waarop ik niet bedacht ben geweest. Maar 't is de schuld van broer Arie, die hem in der tijd heeft geleerd, om telkens bij het woord »Engelschman" de tanden te laten zien."
»Aardig vind ik het niet," meent Marling, terwijl een lichte wolk over zijn voorhoofd gaat.
»Ik evenmin," zegt Lena, »en Grootvader heeft het Arie ook zeer kwalijk genomen."
»Maar het zit nu eenmaal in den hond," laat zij er op volgen, »en dat gaat er niet zoo gemakkelijk meer uit."
»Neen," zegt Marling op langzamen toon; »het blijft er lang in zitten, bij honden en--bij menschen."
»Hoe bedoelt ge dat?" vraagt Lena met een verwonderden opslag van haar blauwe oogen.
»Wanneer den menschen haat en afkeer wordt ingepompt, zooals ik het nu sedert acht dagen reeds voor den derden keer ondervind, dan blijft hij er lang in zitten," zegt Marling ernstig.
»Voor dien afkeer kunnen soms deugdelijke redenen bestaan," antwoordt Lena op fermen toon.
»Ook voor dien afkeer der Boeren tegen al wat Engelsch is?" vraagt Marling geprikkeld.
»Zeer zeker," zegt Lena beslist.
Het gesprek dreigt een onaangename wending te nemen.
Tyras knort tusschen de tanden door, doch Lena maakt er met den haar eigen takt een snel einde aan.
»Tyras," roept ze, »'t is Charles Marling--Charles, hoor!"
»Kijk," zegt ze op schalkschen toon, »nu bedaart hij al. Als de Engelschman maar niet boven komt, Charles, dan raakt alles gauw in orde."
Marling moet er zelf om lachen, en met welgevallen rust zijn oog op de frissche, veerkrachtige gestalte en het aanvallig en schrander gelaat van deze dochter der wildernis.
»En hoe maakt het de oude Dirk Kloppers?" vraagt hij op den ouden, hartelijken toon.
»Uitstekend," zegt ze; »hij is nog even kras als jaren geleden, en Grootmoeder maakt het ook nog goed. Ik kom juist van Grootvader; achter gindsche heuvelen houdt hij toezicht bij het scheren van onze schapen."
Terwijl wijst zij met de hand den kant uit, van waar zij gekomen is.
»En Jan Kloppers, uw oom?"
»Hij is al sedert elf jaar getrouwd, en woont ook op Vredenoord. Hij heeft reeds een huis vol kinderen; ge zult ze straks wel zien--de beelderigste en gezondste kinderen, die ge je kunt voorstellen."
»En je broer Arie?"
»Die is verleden jaar getrouwd en woont in het Lijdenburgsche. Hij heeft het reeds tot adsistent-veldkornet gebracht."
»Wat beteekent dat: veldkornet?"
»Zooveel als officier als er oorlog uitbreekt."
»En hoe maakt het Herman Hoogerhuis de Hollander?"
»Hij is niet meer te onderscheiden van een echten Afrikaanschen Boer."
»Hij is zeker ook al gehuwd?"
»Natuurlijk," zegt Lena lachend; »hij is nog wel in onze familie getrouwd."
»En hij heeft zeker ook al een hoop kinderen?" vraagt Charles op vroolijken toon.
»Dat spreekt van zelf," schertst Lena.
»De Boeren zijn zeker in hun schik met een hoop kinderen?"
»Moet ge dàt nog vragen!" roept Lena werkelijk verwonderd uit.
»In Europa," herneemt de Engelschman, »luidt het spreekwoord: kinderen houden de noppen van de kleeren."
»Daar heb ik geen verstand van," zegt Lena hoofdschuddend, »doch dat zie ik wel bij Oom Jan, dat kinderen vreugde en zonneschijn brengen in het huishouden."
»En Barend Jansen is zeker ook al getrouwd?" vraagt Charles op nieuw.
»Natuurlijk," zegt ze, »wat anders?"
»Alle menschen!" roept de Engelschman verwonderd uit; »dat trouwt er hier in Transvaal maar op los."
»Jij bent zeker ook al getrouwd?" vraagt hij lachend.
»Ik--neen," zegt ze; »nog niet."
»Dan trouw je zeker binnen zes weken?"
»Ik zou niet weten met wien," antwoordt ze met een luiden schaterlach.
Marling kijkt haar zwijgend aan.
Hij is getroffen door de ongekunstelde, frissche bekoorlijkheid in haar stem en houding.
»Ben je niet blij, me weer te zien?" vraagt hij plotseling.
»Ja," zegt ze met een vollen blik uit haar vriendelijke oogen, »daar ben ik zeer blij om."
Er volgt eene pauze.
Tyras heeft zich weer neergevleid bij den stam van een kastanjeboom, en snapt met open bek naar de vliegen, die hem plaagziek om de ooren gonzen. Maar Lena's goudvos, dien zij bij den teugel houdt, slaat met de slanke pooten ongeduldig in het mulle zand.
»En waar heb je dien mageren knol toch opgevischt?" vraagt Lena, terwijl ze op Marling's langbeenigen rossinant wijst.
»Ik heb hem te Johannesburg gekocht," zegt Marling.
»Wat heb je er voor besteed?"
»Vijftig pond."
»Vijftig pond--dan hebben ze je leelijk beet gehad. Zie je dan niet, Charles, dat het beest dood versleten is?"
»Hoe moet ik dat zien?" is zijn wedervraag.
»Heb je hem dan niet in den bek gekeken?"
»Wel neen," zegt hij met grappige onbeholpenheid, »daar heb ik geen verstand van."
»Je hebt hem zeker van een Engelschman gekocht?" vraagt Lena, terwijl de schalk om haar lippen speelt.
»Of van een onvervalschten Transvaalschen Boer," antwoordt Marling lachend.
»En hoe maakt het je moeder?" vraagt Lena, doch bij deze vraag verdwijnt de lach op Marling's gelaat.
»Moeder is verleden jaar overleden; ik heb aan haar eene trouwe zorgende moeder verloren, Lena."
»Dat hebt ge," zegt ze met hartelijke deelneming.
Zwijgend tuurt Marling naar de verte; de oude droefheid komt weer boven, en er parelen tranen in zijn bruine oogen.
»En hoe maakt het uw broeder Eduard?" vraagt Lena na eene nieuwe pauze.
»Eduard is een groot en beroemd oogenarts geworden," antwoordt Marling, »en ik moet u en de familie Kloppers zijne bizondere groete overbrengen.
Hij heeft het nog dikwijls over zijn operatie aan uw oogen, nu dertien jaar geleden."
»Hoe gaat het tegenwoordig met je oogen?" vraagt hij; »zijn ze goed gebleven?"
Lena strekt haar arm omhoog.
»Ziet gij dien roofvogel daar hoog in de lucht, Charles, vlak bij die kleine, grijze wolk?"
»Een kleine stip zie ik," zegt hij, omhoog starend; »anders niets."
»'t Is een roofvogel," zegt Lena; »ik kan zelfs zijn vleugelslag onderscheiden."
»En blijf je nu in de Transvaal?" vraagt het meisje plotseling.
»Dat is mijn voorloopig voornemen," antwoordt Marling.
»Bij ons?" vraagt zij; »op Vredenoord?"
»Bij jullie?" lacht hij--»zeker om een Transvaalsche Boer te worden?
Neen, ik heb de opdracht, om eene filiale op te richten voor het kassierskantoor der firma C. Harley & Co."
»Wat is een filiale?" vraagt Lena.
»Een hulpkantoor," zegt Charles.
»En waar richt je die filiale op?" vraag Lena op nieuw.
»In Johannesburg."
Er komt een kleine plooi op haar blank voorhoofd.
»In Johannesburg," zegt ze, »in Johannesburg!"
»Natuurlijk--in Johannesburg," herneemt Marling; »dacht jij soms in Vredenoord?"
Doch Lena antwoordt niet op die vraag en zegt: »Kom Charles, we zullen maken, dat we spoedig thuis komen, en Grootmoeder verrassen. Dat ouwe beest van jou zal ook wel naar den stal verlangen--hoe heet het toch eigenlijk, Charles?"
»Weet ik het?" zegt hij lachend.
»Dan zullen wij 't maar den »Vijftigponder" noemen," zegt Lena in een opwelling van onschuldige plagerij.
Beiden bestijgen hun paarden; luid blaffend stuift de hond vooruit en de magere Vijftigponder maakt met zijn oude, stijve pooten een armzalige figuur naast Lena's jongen, trappelenden goudvos.
»Wat is dat daar?" vraagt Marling, naar een soort molen wijzend aan hun linkerhand.
»Dat is onze korenmolen," zegt Lena met zekere deftigheid; »Grootvader heeft hem vijf jaar geleden laten bouwen. Hij kan door wind en water worden gedreven--kijk maar! Is er water genoeg in de beek, die van de heuvelen neerstroomt, dan komen de groote schepraderen in beweging, die de steenen doen draaien, en is er geen water, dan moeten de molenroeden het kunnen."
»'t Is vernuftig uitgedacht," zegt Marling, »maar de molen staat te laag; hij kan geen wind genoeg vangen."
»En als hij op den heuvel stond," antwoordt Lena, »dan zou het water de schepraderen niet kunnen bereiken. Zoo hapert het altijd hier of daar."
»Goed gezegd," meent Marling meesmuilend.
»Maar het is toch in elk geval beter dan het koren in een koffiemolen te malen--vind je niet Charles?" zegt Lena vroolijk.
»Ja zeker," lacht hij, »dat geef ik je gewonnen."
Nu slaan ze de lange oprijlaan in, rijden de hutten der Kaffers voorbij, die bij baas Kloppers in dienst zijn, en komen op het erf.
Er staan thans twee flinke woongebouwen. Links van Dirk Kloppers' huis is dat van zijn zoon, van Jan, gebouwd.
En dáár staat de oude, welbekende lindeboom met de verweerde bank er onder. En dáár, tegen den knoestigen stam geleund, stond Lena bij het afscheid. Zij zwaaide tot een laatst vaarwel met haar zakdoek, toen Charles met zijn moeder en broeder van Vredenoord vertrok.
Marling weet het nog zoo goed alsof het gisteren gebeurd is--zou Lena het ook nog weten?
»Columbus," roept Lena op luiden, vroolijken toon, »kom eens hier!"
Een oude, donkerkleurige kaffer komt uit den boomgaard aanloopen.
»Hier--bezorg de paarden," zegt zij.
Columbus staart intusschen den Engelschman aan.
»Kent gij dien heer?" vraagt zij.
»Dat is baas Roodbaatje," meent hij, »wis en zeker; het gewonde Roodbaatje uit Engeland."
»Goed geraden," zegt Marling, en reikt hem de hand, doch slechts aarzelend en verwonderd neemt de oude kaffer die hand aan.
Ook Lena is verwonderd, want het is in Zuid-Afrika geen gewoonte, dat een blanke, een witmensch, aan een kaffer de hand reikt.
Nu begeven Marling en Lena zich naar binnen. De oude vrouw Kloppers is reeds opgestaan en de binnentredenden tegemoet komende, neemt zij door den hoornen bril den vreemdeling op, die zwijgend wacht, of zij hem herkennen zal.
»Wie is dat?" vraagt ze aan Lena.
»Raad eens!" zegt Charles.
Nu heeft ze hem herkend.
»Charles, ben jij het jongen?" roept ze. »Wees welkom op Vredenoord!
Mijn oogen zien zoo goed niet meer als twintig jaar geleden, doch aan je stem herken ik je onmiddelijk. Wees welkom, hartelijk welkom!"
Charles is getroffen door de hartelijkheid in haar toon.
»En ge zult wel honger hebben en dorst? Toe Lena, zorg eens, dat onze gast zich verkwikken kan!"
Maar Lena is reeds met de vlugheid van een antilope naar de provisiekast gegaan, haalt het bruine, voedzame brood, zoekt het fijnste schapevleesch uit, hangt den ketel over het open vuur en maalt de koffie.
Aan het groote raam, vlak tegenover grootmoeder Kloppers, daar zet Charles zich neder. En nu doet hij zijn verhaal van al hetgeen de laatste jaren met hem en zijn familie is voorgevallen, en grootmoeder Kloppers zit naar hem te luisteren, terwijl zij de breinaalden hanteert, als een moeder, die naar haar kind zit te luisteren, dat eene verre reis heeft gedaan.
Hoe gezellig vindt Charles het hier--hoe prettig! En de lindeboom werpt zijn breede schaduw door het raam, en de zangvogel in zijn takken zingt zijn schoonste liederen, en helder klinkt het gejoel van een schaar vroolijke kinderen uit den bloementuin vóór het huis.
Maar Lena zit aan de tafel en bedient hem, zooals een zuster een broeder bedient, die hongerig en dorstig is thuis gekomen.
»En zijt ge nog niet getrouwd?" vraagt grootmoeder Kloppers.
»Wel neen," zegt hij lachend--»denkt ge soms, grootmoeder Kloppers, dat ik mijn vrouw in Engeland heb gelaten?"
De oude vrouw Kloppers lacht zelf hartelijk mede.
»En waarom ben je dan nog niet getrouwd, Charles?"
»Wel," zegt hij, een kop geurige Javakoffie nemend, »trouwen is toch een gewichtiger ding, dan een kop koffie uit te drinken."
»Ja," antwoordt zij ernstig, »dat geloof ik ook. 't Is beter nièt getrouwd dan slècht getrouwd."
Het gesprek neemt nu eene andere wending, en grootmoeder Kloppers en de vreemdeling zitten met elkander te praten, zooals menschen kunnen doen, die elkander liefhebben.
De tafel wordt gedekt, het eten loopt af, Charles gaat weer zitten aan het groote raam, de koffie wordt opnieuw gezet, de zon begint te dalen in het westen, reeds wordt het geloei der beesten gehoord en het gebel der metalen klokjes aan den nek der melkkoeien, die door trage kaffers naar de kralen, de stallingen, worden gedreven, en nog altijd zit Charles op de zelfde plaats.
Doch thans wordt aan de huisdeur een zware, mannelijke stap gehoord, en met de gedachte: dat moet de huisheer zijn! springt Marling op van zijn stoel.
't Is baas Kloppers.
Zijn baard is grijzer geworden sedert Charles hem den laatsten keer heeft gezien, en sneeuwwitte lokken golven van onder zijn bruinen, breedgeranden hoed.
Rechtop staat de forsche, breedgeschouderde gestalte op den drempel der kamerdeur: frisch en lenig als een palmboom.
Tachtig heete, Afrikaansche zomers zijn over zijn hoofd gegaan, doch zijn spieren zijn niet verzwakt, en zijn oog is niet donker geworden.
Het is hem gegaan als den boom, van welken de psalmdichter heeft gezegd, dat hij was geplant aan frissche waterbeken.
Nog àltijd verraadt dat verweerd en door de zon gebruind gelaat bedachtzaamheid, verstand, scherpzinnigheid en beleid; nog àltijd zetelt om die lippen de oude vastberadenheid en onverschrokkenheid, die hem heeft gestempeld tot een held zijns volks, en nog àltijd is het lidteeken zichtbaar, vlak boven zijn oogen, dat hij zes en vijftig jaar geleden heeft opgedaan in een eerlijken strijd, toen hij met zijn kameraden in Natal, het land der duizend heuvelen, de Engelsche kanonnen bestormde.
Hij treedt op den Engelschman toe, legt de breede hand op zijn schouders en staart hem in de oogen.
Het licht van het avondrood speelt op het gelaat van den vreemdeling, en zonder te aarzelen roept de grijsaard met zijn klankvolle stem: »Charles Marling, mijn vriend, wees welkom!"
HOOFDSTUK II.
Marling had aan zijn patroons acht weken vakantie gevraagd en gekregen.
Was deze tijd verstreken, dan zou hij de noodige stappen doen, om in Johannesburg de filiale op te richten.
Wel was het oorspronkelijk zijn voornemen geweest, om veertien dagen op Vredenoord te vertoeven, en den overigen vakantietijd te besteden voor een reis naar de belangrijkste punten in de Transvaal en de zusterrepubliek, den Oranje-Vrijstaat. Doch de stelligste plannen kunnen schipbreuk lijden, en reeds zes weken was de Engelschman de gast van Vredenoord.
Lena's blauwe oogen hadden er schuld aan, en grootmoeder Kloppers, wier oogen oud begonnen te worden, keek op dàt punt nog heel scherp, en Marling schertsend op den schouder kloppend, had zij eens gezegd: »Roodbaatje, ik denk, dat jij nog weleens met een Afrikaansche zult trouwen."
Doch Marling zelf had tot op dezen morgen met niemand over de teedere zaak gesproken, zelfs niet met Lena, die zoo even met een vollen emmer melk in het »kookhuis", tegenover het woongebouw, was verdwenen.
De oprijlaan af naderde thans de oude Kloppers.
Hij had het geweer over den rug en den bandelier met de scherpe patronen over den schouder.
Hem volgden, achter elkander, twee kaffers. Zij droegen een langen staak op den schouder. Aan dien staak, met de pooten er aan vastgebonden, hing een geschoten reebok.
De kleine Sien, op één na het jongste kind van Jan Kloppers, had haar grootvader reeds zien aankomen, en trippelde hem, hoofd en armen zwaaiend, met kluchtigen ijver tegemoet.
Nu had zij hem bereikt.
Zij legde het hoofdje in den nek, rukte hem aan de pilowsche broekspijp en riep met een smeekend stemmetje: »Opa--op! op!"
Meer wist zij nog niet te zeggen, doch de oude Kloppers nam de kleine dreumes van den grond, en beurde ze met zijn gespierde handen hoog de lucht in, zoodat ze 't uitkraaide van plezier.
Dan nam hij ze op zijn arm, en de kleine sloeg de bloote, mollige armpjes om zijn stevigen nek. Zij rukte en plukte met de kleine vingers in zijn haar, en vleide de zachte, bloozende koontjes tegen het verweerde gelaat van den ouden Voortrekker.
Marling bekeek intusschen den reebok, dien de kaffers voor de huisdeur hadden neergelegd.
»'t Is een prachtige bok--hebt gij hem geschoten?" vraagde Charles.
»Dat denk ik wel," antwoordde baas Kloppers; »ik schoot hem op drie honderd meter afstands."
»Gij zijt een eerste schutter," meende Marling.
»Waarom?" vraagde de grijsaard droogjes.
»Wel--omdat ge den reebok op driehonderd meter hebt geschoten," zeide de Engelschman.
»Dat is geen bewijs," hernam de oude Kloppers. »Ge moet onderzoeken, of de reebok maar één kogel heeft gehad--dat is de hoofdzaak."
Marling onderzocht den geschoten bok.
»Ik kan slechts één wond ontdekken--tusschen de oogen."
»Ge zult ook lang kunnen zoeken naar de tweede," meende de Voortrekker bedaard.
Vorschend liet hij den blik in 't ronde gaan.
»Ziet gij den roofvogel daar, in den top van dien gomboom?"
»Ik zie hem," zeide Charles.
»Hoe groot schat ge den afstand tusschen ons en dien roofvogel?"
»Den afstand--" zeide Marling, »den afstand--dat weet ik niet. Misschien honderd meter."
»Honderd meter?" zeide Kloppers; »honderd meter? 't zijn ruim honderd zestig meter, wat ik je zeg. Ge zult nooit een goed schot doen, als ge den afstand niet kunt bepalen."
Hij keek nog eens naar den roofvogel, die met afgewenden kop zat te loeren op een prooi.
De scherpschutter kwam weer boven.
Hij nam een scherpe patroon uit den bandelier, en schoof ze in den loop van het geweer.
»Kijk Charles," zeide hij onderrichtend, »naar den afstand wordt het vizier gesteld, en als gindsche roofvogel mij nog tien seconden gunt, dan haalt mijn kogel hem uit de kroon van den gomboom, of--ik kan den afstand niet meer schatten."
Hij legde aan--een kleine vuurstraal glipte uit den loop van het geweer--een korte, scherpe knal--de roofvogel spreidde de zware vleugels uit, tuimelde rond en viel dood tegen den grond.
»Die zal mijn duiven geen kwaad meer doen," zeide de Voortrekker kalmpjes.
»Dat denk ik ook niet," zeide de Engelschman, terwijl hij vol verwondering was over de vaste hand van dezen tachtiger, en hij was juist van plan, om den roofvogel te halen, toen een vreemde kaffer te paard het erf kwam oprijden.
Hij hield recht op baas Kloppers aan.
»Dat is de kafferknecht van één mijner kleinzoons, die te Buffelskloof woont," zeide de grijsaard tot Marling.
Vervolgens wendde hij zich tot den kaffer en zeide: »Zoo Februari, wat breng je voor nieuws?"
»Hier baas," zeide de kaffer, die Februari heette, en reikte een brief over.
De oude Kloppers opende het couvert, en al lezende begon zijn verweerd gelaat te stralen van blijdschap.
»Goed nieuws," zeide hij tot den Engelschman, »goed nieuws, hoor!"
»Mag ik weten, welk nieuws?" vraagde Marling.
»Raad maar eens, Charles, raad maar eens!" riep de Voortrekker op vroolijken toon.
»Misschien is er een goudmijn ontdekt op één uwer plaatsen," meende Marling.
»Een goudmijn," zeide de grijsaard met een minachtend gebaar, »een goudmijn! God schenkt mij overvloed--wat geef ik om een goudmijn?"
»Goed--dan hebt ge er zeker een achterkleinzoon bij gekregen," schertste Charles, waarop de grijsaard, den Engelschman joviaal op den schouder kloppend, lachend zeide: »Roodbaatje, ik geloof wezenlijk, dat ge zoetjes aan den Boer der Afrikaansche wildernis begint te begrijpen.
Kom, wij zullen moeder de vrouw eens verrassen!"
Ze gingen samen naar binnen, en de oude Voortrekker riep met krachtvolle stem: »De Kloppersstam bloeit nog, Anneke!"
»Van wien komt de tijding?" vraagde de oude vrouw.
»Van Buffelskloof," zeide de grijsaard.
»Kom aan," zeide zij op opgewekten toon, »en hoe maakt het de moeder?"
»Uitstekend--zij heeft zelf den brief geschreven."
»Is het een jongen?"
»Een Transvaalsche Boer--ben jij daar nu blij mee, Anneke?"
»Ik wel," zeide zij vroolijk.
»Nu ge je zoo goed houdt," meende de oude Kloppers lachend, »krijg je er nog een meisje bij, want er zijn te Buffelskloof tweelingen geboren."
»Hoeveel kleinkinderen hebt ge nu al, oom Kloppers?" vraagde Marling.
»Wat denk je?" zeide Kloppers.
»Vijftig," meende Charles, die nu eens veel wilde raden.
»Een en zeventig," riep de oude Voortrekker met eenigen trots.
»'t Zijn er twee en zeventig," zeide de oude vrouw, die inmiddels de hoornen bril opzocht, om den brief te lezen.
»En hoeveel achterkleinkinderen denkt ge, dat ik heb?" vraagde de Voortrekker.
»Tachtig," zeide Marling, vast overtuigd, dat hij thans ten minste te hoog raamde.
»En achttien er bij," riep de grijsaard met klem.
»Twintig er bij," verbeterde de accurate overgrootmoeder; »ge vergeet de tweelingen van Buffelspoort."
»'t Is waar ook," zeide de Voortrekker lachend.
- * * * *
Lena zette den gieter met water, waarmede zij bezig was, de bloemen te besproeien, in het pad, en wenkte Marling.
Zij had bij het feit, dat aan grootvader Kloppers het honderdste achterkleinkind was geboren, een bijzonder plan gemaakt.
»Kijk," zeide ze, »ik wil de oude luidjes heden avond eens verrassen.
Ginds in het nieuwe dorp--van den heuvel kunt ge den kerktoren zien--wil ik van middag eens vertellen, welk heuchelijk feit er heeft plaats gehad in onze familie. Ge zult zien, Charles, dan komen ze van avond allen hier, om mijn grootouders te feliciteeren."
»En wat meer?" vraagde de Engelschman.
»Wel," zeide zij, »dan moest gij heden avond eens een mooi, toepasselijk gedicht klaar hebben, om het feest op te luisteren."
»Een gedicht," riep Charles, »een mooi, toepasselijk gedicht, en dat nog wel een Afrikaansch--al kon ik er mijn leven mee redden, Lena, ik vrees, dat ik het niet klaar krijg!"
»Dat spijt mij," zeide zij teleurgesteld.
»Maar misschien begint mijn dichtader wel te vloeien, als ik van middag mee mag naar het dorp," schertste Marling.
»Goed," zeide Lena in denzelfden toon, »jij gaat mee, maar jij zorgt dan ook voor een gedicht!"
Na het eten werden de paarden gezadeld. Lena nam den goudvos, en Charles besteeg den langbeenigen »Vijftigponder," die in den stal van baas Kloppers werkelijk was opgefleurd.
Zoo reden zij samen door den stillen zomernamiddag, en na een rit van een goed uur hadden zij het doel van hun tocht bereikt, het nieuw aangelegde dorp.
Met belangstelling maakte Marling kennis met de breede, eentoonige, ongeplaveide straten, die elkander rechthoekig sneden, met de stevige, uit zware balken gemaakte schutskooi, waarin een bontgevlekte os stond te brullen, met de lage, slechts één verdieping hooge huizen, met de watervoor, die het dorp van water voorzag, met de groepen kinderen, die langs den weg in het zand lagen te ravotten, en met de kunstelooze, witgeverfde kerk, die, op een heuvel gebouwd, met haar slanken toren reeds van verre zichtbaar was.
- * * * *
Een groot aantal kennissen en vrienden zijn opgezocht, die beloofd hebben, heden avond op Vredenoord te komen, en Lena en Marling zijn nu op den terugweg.
Pratend, keuvelend en schertsend rijden zij door, en zij hebben den leêren teugel los over den nek hunner paarden geworpen, die reeds verscheidene minuten stappen.
Nu staakt het gesprek.
De zon neigt naar de westerkimme.
Het is een liefelijke avond; de drukkende hitte wordt getemperd door een frissche koelte. Als sterren blinken de bloemen op het landschap, dat twee dagen geleden door milde regenstroomen is verkwikt, en nauwlijks beweegt zich het loover der opgaande boomen langs den heirweg.
»Wat schoone avond!" zegt Charles, als uit een gepeins ontwakend.
»Schoon," zegt Lena, »wonderschoon! Welk land is schooner dan ons Afrika?"
»Ik zou, met u aan mijn zijde, heel Afrika willen doorkruisen," voegt Charles er aan toe, Lena aanziende.
Er gaat een blos over haar gelaat--komt het van den weerschijn der avondzon?
Doch snel gevat antwoordt zij: »Er zou een heele tijd mee gemoeid zijn, vooral als we, zooals op dit oogenblik, slechts stapvoets vooruit komen."
»Hoe langer het duurde, hoe liever," zegt Charles met een bijzonderen, warmen klank in zijn stem.
»Is het u niet opgevallen, dat ik reeds zooveel weken op Vredenoord vertoef? Begrijpt gij niet Lena, dat gij er de oorzaak van zijt?"
Een hoogrood kleurt haar wangen--neen, dat komt niet van den weerschijn der avondzon!
»Hoe zoo?" vraagt zij, doch met één grijpt zij den toom van haar paard, en geeft het een slag met het vlak van haar hand.
De goudvos springt steigerend op, doch Marling roept dringend: »Lena, gun mij dit oogenblik--dit éénige oogenblik!"
Lena houdt den teugel in van haar paard.
»Zie Lena," zegt hij, »ik sta hier alleen in een vreemd land; aan een eigen haard zou ik willen zitten, in een eigen tehuis. Wanneer ik moegesloofd het kantoor verlaat, dan zou ik aan mijn eigen haard willen uitrusten, en mijn liefste wensch zou in vervulling gaan, indien uw vriendelijk oog mij welkom toeriep. Hand aan hand met u, Lena, zou ik door de wereld willen gaan, lief en leed, smart en vreugde met u deelend, zooals een rechtschapen man dat deelt met de vrouw zijner keuze!"
Zoo spreekt Charles Marling, en hij zegt nog veel meer, zooals het oogenblik het hem ingeeft, doch Lena schudt droevig het hoofd.
Met vochtige oogen staart zij hem aan, den eenzamen man, en zegt: »Charles, laten wij met elkander spreken als verstandige menschen. Gij hebt in de kringen, waarin gij zult moeten verkeeren, eene andere vrouw noodig dan een meisje, dat is opgegroeid in de Transvaalsche wildernis."
»O neen," herneemt hij ijverig, »in een Republiek, waar de vrouw van den machtigen Paul Kruger eene Afrikaansche Boerendochter is, daar durf ik het gerust met u te wagen. Bovendien, ik zou met u te Windsor durven verschijnen, aan het hof van koningin Victoria."
»Ja durven--dat kan waar zijn," meent Lena, »maar dat zou voor u te pijnlijker zijn, indien uw vrouw eene dwaze figuur maakte!"
»Och kom," zegt Charles half schertsend, »als dàt het grootste bezwaar is, dan loopt het nog al los."
»Er is een grooter bezwaar," zegt Lena op langzamen, ernstigen toon. »Ik ben een kind van Afrika, en hang met al de vezelen van mijn hart aan mijn volk. Gij zijt een Engelschman, Charles--neen, val me nu niet in de rede--laat mij uitspreken, want hier staat het levensgeluk van twee menschen op het spel."
Zij houdt even op.
»Ga voort," dringt Marling in groote spanning.
»Gij zijt een Engelschman," herneemt Lena, »en gij hebt uw volk lief als ik het mijne. Dat duid ik u niet ten kwade, Charles, want reeds de groote Hollandsche dichter Vondel heeft gezongen: »De liefde tot zijn land is ellek aangeboren." Doch het Engelsche en het Hollandsch-Afrikaansche ras hier in het zuiden van ons werelddeel kunnen elkander niet verdragen--we zullen nu laten rusten, wie er de schuld van is--en worstelen met elkander om den voorrang. Dat baart moeite, wrijving en strijd. Het verdeelt Zuid-Afrika in twee vijandelijke kampen, en wij beiden trekken in dien strijd partij, want ik heb Afrika lief, en úw hart klopt voor Engeland."
»Mijn hart klopt voor u, Lena," zegt Charles, »en dat is voor mij de hoofdzaak. Trouwens gij weet toch ook wel, dat meer dan één Engelschman met eene Afrikaansche is getrouwd."
Het meisje knikt bevestigend.
»En zijn dat slechte huwelijken geworden?" vraagt hij.
Zij trekt de schouders op.
»Ik weet het niet," zegt zij.
»Maar ik weet het wel," valt hij in; »het zijn gelukkige huwelijken geworden," en terwijl een glimlach als een heldere zonnestraal heenglijdt over zijn gelaat, gaat hij voort:
»Gij spreekt van een rassenstrijd, maar die rassenstrijd zal verhuizen naar het schimmenrijk, en de brandende Afrikaansche kwestie zal met één slag zijn opgelost, als Boeren en Engelschen zich verzwageren."
»Natuurlijk zoo, dat de Engelschen baas blijven," zegt Lena met een vleugje humor in den ernstigen toon, doch Charles legt haar woorden verkeerd uit en herneemt: »Wie denkt aan het baasschap, wanneer liefde het hart verwarmt en de lippen opent! Ik had gehoopt, Lena, dat mijne liefde u niet geheel onverschillig zou laten, maar gij spreekt zoo koel en nuchter, dat ik wel tot de treurige gewisheid moet komen, dat er geen vonkske liefde voor mij gloort in je hart."
Er ligt een onmiskenbare ontstemming, neen, meer dan dat: er ligt zielepijn in zijn woorden, en Lena voelt er de bitterheid van.
»O Charles," barst zij uit, »dat ge dàt kunt zeggen! Geen vonkske liefde, zegt ge? Weet ge dan niet, dat ik u liefheb?" en zij heft hare betraande oogen en haar wonderschoon gelaat op tot den Engelschman.
»Weet ge dan niet, dat ik u liefheb?" zegt ze nog eens. »Heb ik u niet lief--als een zuster den broeder?"
In ademlooze spanning hangt Marling's blik aan haar lippen, doch Lena zwijgt, en peinzend gaan haar slanke vingers door de gele manen van haar goudvos.
»O Lena," zegt hij nu met een stem, waarin hoop en vrees met elkander worstelen, »gij spreekt van eene zusterlijke liefde, doch ik bedoel nog eene andere liefde, die dieper gaat, en die ons over de afgronden van den rassenhaat zal heendragen met lichten vleugelslag!"
Nog altijd spelen Lena's vingers met de manen van haar goudvos.
»Als het maar waar was!" zucht ze.
»O het is waar!" roept hij met welsprekenden mond; »ik neem de verantwoordelijkheid op mij. En één ding vergeet ge, Lena, de hoofdzaak, dat wij leven uit hetzelfde geloof, uit hetzelfde beginsel. Uw God is mijn God, en deze geloofsgemeenschap zal ons scheepke veilig brengen door alle golven en brandingen heen die gij, verstandig schepseltje, ziet. Maar ge zult het gewaar worden, dat deze golven en brandingen slechts in uw verbeelding bestaan, en later--later zullen wij over uw schrikbeelden praten, zooals groote menschen praten over de spoken hunner kinderjaren."
Hij wordt al welsprekender. Lena zegt geen woord meer, doch staart hem in het vriendelijk gelaat, waarover thans, de lichtglans heentrekt der scheidende avondzon. En nu hij heeft uitgesproken, houdt zij haar paard stil, ziet hem bewogen in de lieve bruine oogen, reikt hem de hand en zegt: »Charles, geef mij tijd, om over deze zaak te denken!"
Dan grijpt zij den teugel van haar paard en roept: »Voske, naar huis toe!"
Het edele paard werpt den prachtigen kop omhoog, en slaat de slanke pooten uit. Slechts met moeite kan de langbeenige »Vijftigponder" hem bijhouden.
Wijd uit de verte klinkt, weemoedig en melodieus, het avondgelui van het dorpstorentje, en uit de nabijheid komt het luide geblaf der groote honden, die Kloppers' vee naar huis drijven, het geknal der zweepen, heb geloei der beesten en het geblaat der schapen, die hun lammeren roepen.
Charles noch Lena spreken een woord.
Aan hun rechterkant breekt een hert door het bosch heen, en kruist in snelle sprongen hun pad. En hoog boven hun hoofden kirt een boschduif, zich wiegend in de kroon van een gomboom.
Doch de schaduwen der boomen worden langer, en de westerkimmen gloeien als een zee van goud.
HOOFDSTUK III.
De avond was gevallen en baas Kloppers zat bij den vlammenden haard zijn vrouw het jongste nieuws voor te lezen uit »de Volksstem", toen zijn scherp gehoor het geluid van drukke stemmen en van paardegetrappel opving.
»Dat begrijp ik niet," zeide de oude Kloppers en hij ging naar buiten.
Hij zette de handen in de zijde en riep verbaasd: »Daar schijnt een heel kommando aan te komen!"
Nu waren de ruiters op het erf aangekomen, en terwijl reeds eenige Kaffers kwamen aanloopen, om de paarden in den stal te brengen, sprongen de boeren snel uit het zaâl, kwamen op baas Kloppers aanhollen, alsof zij hem omver wilden loopen, schudden zijn hand en riepen: »Oom Dirk, we komen je van avond eens gelukwenschen met de jongste tweelingen van Buffelskloof!"
Nu was de grijsaard er achter.
Met een vroolijken lach begroette hij de ruiters en zeide: »Dank je, mannen, dank je! Daar doe je nu eens goed aan! Dat is echte Afrikaansche vriendschap, die op den laten avond nog mijn hart verheugt--komt binnen!"
»Lena, waar zit jij?" riep hij. »Haal eens gauw eenige flesschen wijn!"
Met de hulp der vrienden werd met bekwamen spoed een lange tafel in orde gesteld, en men nam plaats.
Het leverde wel een eigenaardig gezicht op.
Daar hadt ge Hans Veen, den kleermaker, die vermaard was door zijn onmiskenbaar talent, om op de onmogelijkste dingen een rijm te fabriceeren, en naast hem zat--met dat leuk en effen gelaat--een zwartgebaarde boer. Eenige zetels verder werd het oog geboeid door den echten Nimrodskop van een vermetelen olifantenjager, die soms zes maanden achtereen in het hooge noorden zwierf, op de jacht van olifanten en nijlpaarden, en recht tegenover den ouden Kloppers zat Kees Lakenvelder, evenals baas Kloppers het hoofd van een groote, geachte familie.
In het geheim werd gemompeld, dat er in zijn hart altijd een kleine jaloezie opkwam, wanneer men hem vertelde, dat Kloppers toch eigentlijk nog een mooieren veestapel had dan hij, doch dat daargelaten was hij een flink Afrikaander, gul en gastvrij, en de nationale zaak met hart en ziel toegedaan.
In het midden der tafel hadden Dirk Kloppers en zijne vrouw plaats genomen, beiden met een glimlach van voldoening op het gelaat, en de petroleumlamp, die reeds sedert jaren het sobere licht der vetkaars op Vredenoord had verdrongen, wierp over al die vroolijke en lachende menschen haar helder en rustig licht.
Intusschen bediende Lena met vaardige hand de gasten.
»Nu, neef Dirk en nicht Anna," zeide baas Lakenvelder, »op de gezondheid van de tweelingen!" en hij dronk het glas leeg in éénen teug.
»En ik hoop, dat ze binnen het jaar mogen loopen," meende de zwartgebaarde, terwijl hij reeds het tweede glas te pakken had.
»En dat ze wakkere Afrikaanders mogen worden en moedige jagers!" riep de zware stem van den olifantenjager.
»'t Eene is een meisje," zeide grootmoeder Kloppers terechtwijzend, welke opmerking met een algemeen, schaterend gelach werd begroet.
Het is inderdaad een gezellig, prettig avondfeest, en terwijl geen ruw woord, nog minder een vloek wordt vernomen, doet menige onschuldige kwinkslag de rondte. En juist zal de olifantenjager zijn jongste jachtavonturen mededeelen, als hij in zijn voornemen wordt gestuit door de komst van Geertrui en van Reinard Jansen, een zoon van grootmoeder Kloppers' broeder Lodewijk[1].
[1] Zie »Helden van Zuid-Afrika".
Reinard Jansen is zoo pas bij Geertrui aangekomen, wil van nacht op Vredenoord logeeren, en morgen zijn reis voortzetten naar huis.
Hij telt ruim vijftig jaren, en is, evenals de meeste Boeren een forsche, rijzige, breedgeschouderde figuur. Zij, die zijn vader Lodewijk Jansen, Dirk Kloppers' zwager, hebben gekend, zeggen, dat hij van al de kinderen het meest van zijn vader weg heeft: dat breede, krachtige, stalen voorhoofd, die zware wenkbrauwen, die strenge flikkerende oogen en die vastberaden en onverzettelijke trek om de mondhoeken. Een vreemdeling zou hem van hardheid beschuldigen, en in hoever deze beschuldiging waar is, wil ik thans niet beoordeelen, doch dit durf ik te zeggen: wat Reinard Jansen is, dat is hij geheel--geducht als vijand, trouw als vriend!
Hij houdt zich met geen praatjes op; ge weet, wat ge aan hem hebt, en hij en zijns gelijken zijn de ruwe maar sterke en vertrouwbare zuilen, waarop de Zuid-Afrikaansche Republiek rust.
Met verwondering gaat zijn oog over die vroolijke, lachende gezichten, waarvan hij er verscheidene persoonlijk kent, en terwijl hij de overgrootouders gelukwenscht met de vermeerdering der familie, zet hij zich naast den olifantenjager neder.
Doch het is nu een oogenblik stil geworden, en van deze gelegenheid maakt Charles Marling gebruik, om op te staan en zijn glas op te nemen.
»Geachte vrienden!" zegt hij met zijn welluidende stem.
»Wie is dat?" vraagt Jansen aan den olifantenjager, terwijl zijn voorhoofd zich fronst, want aan het accent heeft hij onmiddellijk den Engelschman herkend.
»Een vriend van oom Dirk," antwoordt de olifantenjager.
»Zoo," zegt Reinard Jansen.
Zijn voorhoofd effent zich weder.
»Geachte vrienden! Ik reken het mij tot een eer en voorrecht, hier als gast van mijn hooggeschatten gastheer Dirk Kloppers en zijne wakkere gade aan dit feest ter herinnering aan eene heugelijke familiegebeurtenis tegenwoordig te mogen zijn."
Er gaat een goedkeurend gemompel door het ruime groote vertrek.
»Uit den grond van mijn hart verblijd ik mij in dit feest, en ik hoop, dat mijn hooggeschatte gastheer en zijne wakkere gade hun kleinkinderen en hun achterkleinkinderen nog mogen zien opgroeien tot waardige leden van de Republiek, die gij liefhebt, [goed gezegd] en die ik hoogacht. [Luide toejuichingen.] Ik spreek dan ook den wensch uit, dat de tweelingen, die gisteren te Buffelspoort zijn geboren--"
»Buffelskloof," verbetert de accurate overgrootmoeder.
»Of beter gezegd te Buffelskloof, niet de laatste achterkleinkinderen mogen zijn, die aan onze geachte jubilarissen zijn geboren, en dat Kloppers' geslachtsboom onder des Heeren zegen moge groeien en bloeien en de takken wijd uitspreiden in de vier winden des hemels, tot in lengte van dagen!"
Met groote geestdrift worden deze woorden toegejuicht, en Charles is plotseling de held van den avond.
Zelfs Reinard Jansen voelt zich gedrongen tot de opmerking: »Dat Roodbaatje heeft banjer[2] goed gesproken."
[2] Zeer.
Doch Marling verzoekt nog eens het woord.
»Waarde vrienden," begint hij opnieuw, »ik heb nog iets op het hart. Ge weet, ik ben een Engelschman, en gij zijt Afrikaanders."
Jansen fronst opnieuw de zware wenkbrauwen.
»Ik durf nog meer te zeggen, ik heb eens tegen de boeren gevochten--bij den Langnek."
Reinard Jansen springt op van zijn stoel, de olifantenjager slaat met de harde vuist op de tafel, en zelfs de blauwe oogen van Dirk Kloppers worden onrustig.
»Doch zonder dezen man"--Marling wijst op den gastheer--»zou ik menschelijkerwijze gesproken den dag, die op het gevecht van Langnek volgde, niet hebben gehaald. Hij, een Afrikaander, redde het leven van mij, een Engelschman."
Jansen gaat weer zitten; de olifantenjager knikt bevredigd; de blauwe oogen van Dirk Kloppers staan weer rustig als altijd.
»Deze zaak heeft mij intusschen veel te denken gegeven, en ik heb me afgevraagd, of de gespannen verhouding, die tusschen het Engelsche en het Hollandsch-Afrikaansche ras helaas bestaat, eeuwig als een vloek op het zonnige Zuid-Afrika zal moeten blijven rusten. Ik heb mij afgevraagd, of er geen verzoening denkbaar is."
»Neen," roept Reinard Jansen met harde stem, »ze is niet denkbaar!" doch Dirk Kloppers zegt geen woord.
»Ik meen, dat ze wèl denkbaar is en uitvoerbaar ook," gaat Marling voort met den gloed der overtuiging.
Hij houdt even stil; zijn oog glijdt over de vergadering heen, die met aandacht, neen in spanning luistert, en aan het einde der tafel staat Lena.
Hij tracht haar blik op te vangen, doch zij staat daar, de donkere wimpers neergeslagen, vol angst en vreeze.
»Ik ben in de Kaapstad geweest, in de Kaapkolonie," gaat hij voort met nadruk, »en ik heb waargenomen, dat de verzoening, die ik bedoel, in de Kaapkolonie een voldongen feit zal worden. Neen, sterker nog, die verzoening zal een verbroedering worden, en de gezegende dag zal aanbreken, dat Efraïm Juda niet meer zal benijden. Vindt ge die beeldspraak ongepast? Schudt ge daarom het hoofd, Reinard Jansen? Weet ge dan niet, dat de Boeren en de Engelschen ten slotte uit denzèlfden, Germaanschen stam zijn gesproten?
Zouden wij ons dan niet verblijden in de verzoening van de twee blanke rassen in dit zuidelijk wereldrond, op wier schouders de almachtige God zoo'n heerlijke en gewichtige taak heeft gelegd? Afrikaansche Boeren! Ik noem u mijne broeders, en ik hef dit glas op gevuld met den edelen Afrikaanschen wijn--laten wij klinken op den man die meer dan iemand anders het grootsche ideaal tracht te verwerkelijken: verzoening tusschen Engelschen en Afrikaanders--ik bedoel den hoogbegaafden eersten minister der Kaapkolonie--ik bedoel Cecil Rhodes!"
Het woord is er uit.
Lena verbleekt.
Nog altijd staat Marling met het opgeheven glas, doch niemand verroert zich.
Er heerscht een drukkende, benauwende stilte--de stilte, die storm en onweer voorafgaat.
En dat onweer komt reeds opzetten. Reeds zwelt de blauwe ader op langs de rechterslaap van Reinard Jansen, doch bij Charles Marling komt de Engelschman boven.
»Is er niemand?" vraagt hij met verheffing van stem, »die met mij drinken wil op Cecil Rhodes, dan zal ik het alleen doen--op Cecil Rhodes! op den grootsten man van Zuid-Afrika!" en hij drinkt het glas leeg in éénen teug.
Maar Reinard Jansen springt op, en slingert den stoel, waarop hij gezeten had, tegen den muur.
»Laat ik er op antwoorden," zegt hij, doch Dirk Kloppers, die reeds was opgestaan, wenkt hem, om te zwijgen.
Aller oogen zijn nu beurtelings op Dirk Kloppers en den Engelschman gevestigd.
»Jonge man," zegt de grijsaard op bedaarden toon, en zijn blauwe oogen rusten met waardigheid op Charles Marling, »wij hebben uwe woorden gehoord, en het spijt mij meer, dan ik zeggen kan, dat gij ze hier, bij een familiefeest, hebt gesproken. 't Is een wanklank in ons feest!"
»Oom Kloppers," antwoordt de Engelschman met die christelijke bescheidenheid, die zoo weldadig aandoet, »het was niet mijne bedoeling, om een wanklank te brengen in dit feest."
»Ik weet het," zegt Dirk Kloppers, »maar gij moogt u geen oordeel aanmatigen over toestanden, waarvan gij nauwlijks een oppervlakkige kennis hebt. Gij spreekt van verzoening--zeker, wat is schooner dan verzoening? Doch als er van verzoening sprake is, dan behoort toch ook het onrecht weggenomen te worden of erkend, dat aan die verzoening in den weg staat--vindt ge niet? Wie was hier in Afrika steeds de verongelijkte en de vertrapte? Kent gij de geschiedenis van de vijf Afrikaansche Boeren, die op Slachtersnek hun vonnis zouden ontvangen?
Zij hadden een staatkundige dwaasheid begaan, ik erken het, een dwaasheid, maar er kleefde aan hun handen geen bloed, en zij hadden den strop niet verdiend. Toch werden zij tot den strop veroordeeld, maar de barmhartige God had erbarming met die ongelukkigen en liet de galg breken. De vrouwen en de kinderen der ongelukkigen smeekten op hun knieën om vergiffenis,--zeg, Charles Marling, toen had Engeland het groote woord van genade en vergiffenis moeten uitspreken, meent ge niet?
Maar weet ge, hoe de Engelsche genade en verzoening er uitziet? Als de galg, die op dien dag ten tweeden male op Slachtersnek werd opgericht, waaraan, voor het oog van handenwringende vrouwen en snikkende kinderen, de vijf ongelukkigen ten tweede male werden opgehangen!"
De oude Kloppers is warm geworden; die rijzige gestalte schijnt nog te rijzen. Toorn, droefheid en verontwaardiging flikkeren uit die blauwe oogen. En terwijl zijn woord een machtig echo vindt in de harten der gasten, staat Charles Marling daar, beurtelings bleek en rood. Hij bijt zich op de lippen, dat het bloed te voorschijn komt, en hij heeft een gevoel, alsof al de beschuldigingen, tegen Engeland uitgesproken, op zijne schouders worden neergelegd.
Hij stut zich met de hand aan de tafel, om niet te bezwijken.
»Verzoening--'t is een liefelijk woord," begint de grijze voortrekker opnieuw, »doch wie heeft de arme Emigranten-Boeren in 1835 genoodzaakt, om vreemde landen in te trekken, onder wilde beesten en nog wilder kaffers? Wie heeft Natal ingepalmd, het wettig eigendom der Boeren? Wie beroofde ons in 1877 van onze vrijheid, en gaf ze ons eerst terug, toen wij de Engelsche huurlingen van den Amajuba hadden gehaald? Wie anders dan Engeland?"
»Ge noemdet daar Cecil Rhodes," gaat hij voort op langzamer toon. »Zeker, Cecil Rhodes is een man met een ijzeren wil en groote gaven, doch als zulke menschen den verkeerden weg opgaan, dan zijn zij dubbel gevaarlijk."
Marling kijkt even op; hij schijnt een opmerking te willen maken, doch hij houdt ze in.
»Dubbel gevaarlijk," herneemt baas Kloppers, »en het oude spreekwoord heeft nog niets van zijn beteekenis verloren:
Als de vos de passie spreekt,
Boer, pas op je ganzen.
Hij, Cecil Rhodes, is een sluwe vos. Reeds heeft hij onze Afrikaansche broeders in de Kaapkolonie in het slagnet gevangen, dat hij zoo listig heeft gesteld. Doch wij, Boeren van over de Vaal, die de voorhoede vormen van het Afrikaansche leger, wij, die in kruitdamp en oorlog zijn opgegroeid, wij, die ruim baan hebben gemaakt voor het Hollandsch-Afrikaansch element, wij kènnen de vossensluwheid van Cecil Rhodes. Aan hem hebben wij het te danken, dat Stellaland en het land Gosen, die bij onze Republiek behoorden, aan de Kaapkolonie zijn gehecht.
En door ten Noorden van ons land het rijk der Matabelekaffers voor zijne Gecharterde Compagnie op te eischen, heeft hij onze Republiek in ijzeren kluisters vastgelegd en een slagboom laten vallen, dien wij niet straffeloos kunnen overschrijden.
Wij kunnen niet meer trekken. Wij zijn door Engeland omsingeld als het edele wild door een schaar groote honden.
Doch dit is nog niet genoeg. Luistert, vrienden, naar hetgeen ik u zeg: Cecil Rhodes is op dit oogenblik in Engeland, maar hij zal wel terugkomen, en niet tevreden zijn, alvorens hij de vrijheid van de Zuid-Afrikaansche Republiek onder zijn voeten heeft vertreden, en zijn haan koning kan kraaien op de goudvelden van den Witwaterrand."[3]
[3] In Zuidelijk Transvaal.
»En op dezen man zal ik klinken en drinken?" roept hij met dreunende stem. »Zoo waarachtig als ik leef, ik zal het niet doen. Maar dezen wensch spreek ik uit, dat de almachtige God, Die het schild en het betrouwen is van alle oprechte Afrikaansche Boeren, de raadslagen van dezen Engelschen Achitofel moge verijdelen en verbrijzelen, zooals ik dit glas verbrijzel!"
Hij neemt het glas, gevuld met den edelen, Afrikaanschen wijn, met vaste hand op, en werpt het met een harden slag tegen den vloer, dat het in duizend scherven vliegt.
HOOFDSTUK IV.
Charles Marling stond op het achtererf van Vredenoord, bij de schamele, ronde kafferhutten, en staarde verstrooid naar de kleine, zwarte kroeskoppen, die luid kraaiend in het mulle, gele zand lagen te wentelen.
Geen slaap had dezen nacht zijn oogen gelooken.
Nog hoorde hij het rinkelen van het glas tegen den harden, steenen vloer.
Hij moest zich bekennen, dat hij eerst sedert gisteravond een diepen blik had geslagen in den waren aard van den Afrikaanschen Boer, en onder die kalme, effen oppervlakte sluimerde een kracht en hartstocht, die, oprijzend, alle dammen en dijken moest scheuren.
Inderdaad, hij had een slecht voorbeeld gegeven van christelijke voorzichtigheid, door over een verzoening te spreken, waarvoor de tijd nog niet rijp was, en door hulde te brengen aan een man, wiens naam te noemen reeds voldoende was, om den vonk in het kruit te slingeren.
Doch het woord was er uit en niet meer te herroepen. En in begrijpelijke spanning hoopte Marling op het oogenblik, dat hij Lena, die hij sedert gisternamiddag niet had gesproken, zou ontmoeten.
Ook Lena had in dezen nacht geen oog gesloten, doch nu wist zij, dat zij Charles Marling liefhad. Reeds gisteravond wist zij 't, toen Charles daar stond, beurtelings bleek en rood, zich de lippen tot bloed bijtend, en zich vasthoudend aan de tafel, om niet te bezwijken onder den last der beschuldigingen, die haar grootvader op zijn schouders wentelde.
Had Charles op dàt oogenblik zijn oog naar de zijde geslagen, waar Lena stond, dan zou hij hebben gezien, hoe die donkere wimpers waren opgeslagen en hoe uit die oogen hem een volheid van medegevoel--maar ook van liefde had tegengeblonken.
En had maagdelijke schuchterheid haar niet weerhouden, zij zou zich naast hem hebben geplaatst, en met luide stem hebben geroepen: »Afrikaansche Boeren, Charles Marling heeft een dwaasheid begaan, door van verzoening te spreken, doch ik acht hem hoog, omdat hij den moed had, die dwaasheid te begaan!"
Hij was voor zijn christelijke overtuiging uitgekomen, zonder angstig te wikken of te wegen, zonder aarzelen, een ridder zonder vrees of blaam--»mijn ridder!" zeide zij in zoet gepeins.
Zeer zeker, zij stond onverdeeld aan de zijde van haar grootvader, waar hij vol toorn en verontwaardiging de politiek van Engeland geeselde, maar dat hinderde toch niet, om het hoog en heilig beginsel te erkennen, dat Charles Marling had gedreven om te spreken.
Zij had hem lief--nu wist zij het.
Niet alleen met die zusterlijke liefde, waarvan zij tot hém had gesproken, maar ook met die andere liefde, waarvan hij tot haar had gesproken; niet met het spotbeeld der liefde: die ziekelijke, overspannen hartstocht, die in dwaasheid wortelt en in dwaasheid uitbot, die met vergoding begint en met verguizing eindigt, neen, maar met die andere, gezonde, sterke, kuische liefde, die onmisbaar is in een huwelijk, waar schaduwen en zonneschijn wisselen, en waar, ach! zoo dikwijls de zonneschijn door de wolken wordt onderschept; met die liefde, die met elkanders zwakheden rekent, die goedertieren is, verstandig en bedachtzaam; die koestert en warmt; die groot is en uitblinkt in al wat edel is, groot bovenal in christelijke zelfverloochening....
Charles Marling ontroerde, toen hij Lena zag naderen--frisch als de dauw, die in de kelken der bloemen parelde, en vlug als de hinde op de bergen van Afrika....
Zij legde de hand op Marling's schouder, keek hem in de droeve oogen, in het bleek en somber gelaat, en terwijl er tranen opwelden in haar oogen, kwam er toch een heldere zonneschijn op haar gelaat, toen zij zeide: »Charles--Charlie!"
»Lena," zeide hij, »ik heb gisteravond een groote dwaasheid begaan."
»Ik ben er blij om, dat gij die dwaasheid hebt begaan," zeide zij op een eigenaardigen toon.
Hij verstond die raadselachtige woorden niet.
»Hoe zoo?" vraagde hij.
Maar zij antwoordde niet op die vraag.
»Kom," zeide ze, »we zullen Grootvader opzoeken."
»Waarom?" vraagde hij.
»Waarom--" herhaalde ze. »Moet ge dát nog vragen?"
Er ging een plotselinge lichtstraal door zijn ziel--hij greep haar hand.
»Stil," zeide ze, »Grootvader vervult voor mij de plaats van mijn vader, en ik doe niets zonder zijn toestemming."
De plotselinge lichtstraal verbleekte in Marling's ziel.
»En als uw grootvader geen toestemming geeft, Lena?"
»Dan zult gij van Vredenoord gaan met de verzekering, dat ik aan u in trouwe vriendschap zal blijven denken mijn leven lang."
»En meer niet, Lena?"
Zij schudde het hoofd.
»Meer niet," zeide zij.
»Maar het loopt misschien beter af dan gij vermoedt," liet zij er op volgen, en zij zag Charles Marling aan met een blik vol hoop en moed.
Zoo gingen zij dan te samen den grijsaard opzoeken.
Met den ouden Staten-bijbel op een tafeltje voor zich, zat baas Kloppers te lezen in het priëel.
Hij zag het paar naderen, en sloeg den bijbel bedachtzaam dicht.
Mild en vriendelijk ontving hij den Engelschman.
»Is dat nu de ijzeren Voortrekker van gisteren avond?" dacht Charles en hij verwonderde zich.
Intusschen noodigde de grijsaard Marling uit, om op de andere bank plaats te nemen.
Deze gaf aan dien wenk gevolg, doch Lena zette zich naast haar grootvader.
En nu verhaalde Marling in korte, eenvoudige woorden de zaak, waarover het ging. En de oude Kloppers stutte het breede, hooge voorhoofd met zijn rechterhand, zooals hij placht te doen, wanneer hij voor een moeilijk vraagstuk stond. Hij staarde de opening uit van het priëel, en slechts éénen keer wierp hij een vluchtigen blik op zijn kleindochter.
Nu zweeg Charles Marling, en wachtte vol innerlijke spanning het antwoord af.
Hij vreesde een uitbarsting van toorn, omdat hij, de Engelschman, het oog durfde opslaan op de kleindochter van Dirk Kloppers, maar die uitbarsting bleef weg.
Het gelaat van den grijsaard bleef mild en vriendelijk als deze zomermorgen, die vol vrede zich uitstrekte over het landschap.
Baas Kloppers wachtte eenige oogenblikken, alvorens hij antwoordde.
Toen stond hij op en zeide tot Lena: »Durft ge met dezen Engelschman de reize aan door de woestijn van het leven?"
»Ja," zeide ze, »ik durf het."
»En waarom durft gij het?" vraagde hij ernstig.
»Omdat ik hem liefheb," zeide ze.
»Maar is dat genoeg?" vraagde hij.
»Neen," zeide ze, »dat is niet genoeg, maar wij belijden hetzelfde geloof."
»'t Is een moeilijke bezwaarlijke reis, een reis door de woestijn--ze zal u niet meevallen, Lena," zeide hij nu bezorgd.
»Wij zullen hand in hand reizen, Grootvader," zeide ze, »en als de ééne moede wordt, dan zal de andere hem verkwikken, en zoo zullen wij samen reizen bergopwaarts, naar Jeruzalem, hetwelk is ons aller moeder."
De grijsaard wendde zich tot Marling, en keek hem aan met dien scherpen, vorschenden blik, die hem eigen was, wanneer hij een mensch wilde doorgronden tot in de diepte van zijn ziel.
»Hebt gij uw hart goed onderzocht, Charles," vraagde hij, »toen gij tot dit meisje van liefde spraakt?"
»Dat heb ik, oom Kloppers," antwoordde Marling met een vrijmoedigen opslag van zijn oog.
»Er is goud en er is verguld blik," zeide de grijsaard ernstig: »liefde en schijnliefde. De liefde kan tegen de beproeving, en ze wordt gelouterd in de hitte van het vuur. Doch de schijnliefde is wuft en ijdel, en verstuift bij den eersten tegenspoed als kaf voor den dwarrelwind!"
Hij maakte een korte pauze, doch Charles noch Lena zeiden een woord.
»Hier in Afrika," ging de spreker voort, »dringt alles tot een staatkundige crisis, en hoe zwaar het onweer zal zijn, dat boven onze hoofden zal losbarsten, weet God alleen. Maar dit is wel zeker, dat die storm niet ongemerkt aan uw huwelijksscheepke voorbij zal trekken. Hij zal uw scheepke schudden en slingeren--moge het voor schipbreuk bewaard blijven!"
»Hoe zwaarder het onweer is, hoe dichter wij bij elkaar zullen schuilen," meende Lena met omfloersde oogen, doch Marling stond op en zeide: »Wat God samengevoegd heeft, dat scheide de mensch niet!"
»Ja waarlijk, dat is goed gezegd!" riep de grijsaard. »Wat God samengevoegd heeft--maar zijt gij er zeker van, Charles, dat God u beiden samenvoegt?"
»Ik geloof het!" zeide Marling.
»Moge het waar zijn!" hernam Kloppers. »Maar het is een groote zaak, om Gods leidingen te verstaan. Ik ben een oud man, en heb meer ervaringen dan gij--ge zult me dat op mijn woord wel willen gelooven--maar hoe dikwijls moet ik nog vragen: Waar ligt de weg, dien ik behoor in te slaan? Hebt gij in deze zaak het aangezicht des Heeren gezocht? Hebt gij van Hem licht en wijsheid gevraagd?"
»Ik heb het gedaan," antwoordde Marling bescheiden doch vrijmoedig.
»Ik wou, dat gij een Afrikaander waart!" zuchtte de grijsaard.
»Ik kan het niet helpen, dat ik een Engelschman ben," zeide Marling.
»Ik verwijt het u ook niet," hernam Kloppers met iets als een glimlach op zijn gelaat, »maar," voegde hij er aan toe met een flikkering in zijn blauwe oogen, »waart gij een Engelschman, dien ik niet kende--gij kreegt mijn kleindochter nooit!"
»O Lena," zeide hij, »mijn veldbloemke! Ik had gehoopt, dat ge in het vrije veld zoudt blijven, en de wakkere huisvrouw worden van een rechtschapen Afrikaanschen Boer, maar ik laat u vrij--ge kunt zelf beslissen. Wilt ge echter waarlijk met dien Engelschman mee? Zult ge niet verkwijnen in de muffe lucht van de goudstad?"
»O neen, oom Kloppers," zeide Marling met warmte; »zij zal niet verkwijnen in de goudstad. Ik zal over uw veldbloemke de wacht houden, en het beschutten voor de hitte van den dag en de koude van den nacht.
En gij komt elk jaar in Johannesburg eenige weken logeeren, en gij zult u verkwikken aan den glans van uw veldbloemke!"
Maar de oude Voortrekker schudde het hoofd.
»Langer dan een dag zou ik het in Johannesburg niet uithouden," zeide hij. »De vrije lucht van het open veld, die wil ik ademen, zoolang ik leef!"
Toen staarde hij Lena weer aan.
»Mijn veldbloemke," zeide hij, terwijl zijn oude handen liefkoozend heengingen over haar dicht, gitzwart haar, »mijn lief veldbloemke!"
Maar Lena kon zich thans niet meer goed houden.
Zij stond op, sloeg de armen om den hals van haar grootvader en kuste hem.
»Ik heb u lief, mijn kind," zeide de grijsaard met de teederheid van een vader, »en daarom ben ik zoo vol zorgen!"
»O Grootvader," snikte zij, »bid voor ons; voor mij en voor Charles!"
»Dat zal ik doen," zeide de grijsaard mild en zacht.
Toen staarde hij naar de lucht en zeide: »Er is onweer op til."
Hij wendde zich naar de woning, doch het jonge paar wandelde langzaam naar den hoogen heuvel, vanwaar men een ruim vergezicht had. Reeds was het licht der morgenzon onderschept door een groote, grillig gevormde wolk, en in het westen, boven de bergen, pakten zich nu donkere wolkgevaarten samen.
Peinzend staarde Lena het westen in.
Dacht zij bij het staren naar die onweerswolken aan de donderkoppen van dat andere onweer, waarvan grootvader Kloppers had gesproken?
Marling vermoedde het.
»Hoe zwaarder het onweer, hoe dichter wij bij elkander zullen schuilen," zeide hij teeder, haar eigen woorden van daar straks herhalend.
»Wij zullen elkander liefhebben, niet waar Charles?" zeide zij, »en op den Heere vertrouwen, opdat wij geen schipbreuk lijden?"
Doch Marling werd bedroefd, omdat zij van schipbreuk sprak.
»Liefste," zeide hij, »twijfelt gij aan mijne liefde?"
»Neen," antwoordde zij warm en innig, »gij zijt mijn Charles--mijn Charlie!"
»Maar waarom beeft uwe stem dan?" vraagde hij bezorgd, »ge staart naar de verte als een schuw vogelke, dat onheil ducht--heeft het woord van uw grootvader zoo'n indruk op u gemaakt?"
»Ik weet het niet," zeide ze, worstelend tegen de bange voorgevoelens, die haar ziel bestormden.
»O Charles," riep ze uit, »mijn liefde behoorde u gelukkig te maken, en ze begint, met uw hart week te maken!"
»'t Is slechts een schaduw," zeide hij troostend, »een wolk voor de zon, die snel voorbijdrijft, en dan zult gij mijn nachtegaal zijn en morgenster!"
»Ach ik ben een onverstandig schepseltje," zeide zij nederig, »maar gij zult mijn leermeester zijn," en zij hief het lieftallig gelaat vol vertrouwen tot hem op.
Zij reikte hem de hand, en hand aan hand wandelden zij den heuvel af naar huis.
Doch zij moesten zich haasten, want reeds vielen de eerste zware regendruppelen, en een plotseling opgestoken stormwind gierde over het open veld en zweepte de reusachtige gomboomen op baas Kloppers' erf. De hemel verduisterde zich, en een machtige donderslag rolde als de heraut van het naderende onweer vol majesteit hoog boven Vredenoord heen.
Aan de huisdeur stond de oude Kloppers het paar reeds op te wachten.
»Hebt ge 't al gehoord?" riep hij; »hebt ge 't al gehoord? Cecil Rhodes is op de terugreis naar Afrika!"
HOOFDSTUK V.
»Geen ander man in de wereld zou mij hebben overgehaald, om met hem de diamantmijnen te ontginnen, doch Cecil Rhodes heeft een overwicht op de menschen, en hij bewoog mij, om bijna alles te doen, wat hij wilde.
Hij palmde mij in zooals hij iedereen inpalmde. Natuurlijk, ik wil niet ontkennen, dat ik door hem goede zaken maakte, doch ik was altoos zoo gekant geweest tegen de diamantmijnen, dat ik er zelf over verbaasd stond, dat hij mijn tegenzin had kunnen overwinnen. Doch zoo is Rhodes' manier. Gij zijt onmogelijk tegen hem opgewassen, en ten slotte merkt ge, dat gij er voordeel bij hebt--zijn zin te doen."
Dat is het oordeel van den koelberekenenden millioenenkoning Barnato[4], die, menschen en zaken beoordeelend, steeds met den éénen voet op het goud stond en met den andere op de diamanten.
[4] In 1897 sprong Barnato, Rhodes' boezemvriend, op zijn terugreis naar Engeland in een plotselingen aanval van waanzin over boord, en vond zijn graf in den Atlantischen Oceaan.
Cecil Rhodes is een buitengewoon man. Ge ziet het bij den eersten oogopslag aan dat breede, hooge voorhoofd, dat verstand en vernuft, aan die scherpe, doordringende oogen, die geestkracht, aan die haviksneus, die sluwheid verraadt.
't Is een stevige, sterke man in de kracht van zijn jaren: gloeiend van eerzucht, doortastend en practisch--een man, die een groot geluk of een groote ramp brengt over de menschheid een zegen--of een vloek voor Zuid-Afrika!
Bijna spelenderwijs is hij langs de staatkundige ladder opgeklommen tot eerste minister der Kaapkolonie, en een Vereenigde Statenbond van Zuid-Afrika met hem op den presidentszetel--'t was zijn droom, en is het nòg.
Eene zelfstandige Zuid-Afrikaansche Unie, even machtig zich ontwikkelend als de Amerikaansche Unie, en evenals deze met een Engelschen stempel--hij heeft dat idee gekweekt en gekoesterd.
En als er ooit een man in staat was, om dat doel te bereiken, dan was hij het, want er ligt iets in dezen man, dat de menschen betoovert en begoochelt.
Jaren lang zwierf hij als jager door Zuid-Afrika, werd een beroemd scherpschutter, raakte met de toestanden volkomen op de hoogte en werd op en top een Afrikaander.
Ten minste zoo scheen het.
Hij vestigde zich te Kimberley, waar de rijke diamantmijnen zijn.
Aan die diamantmijnen heeft Kimberley het te danken, dat het van den Oranje-Vrijstaat werd afgescheurd, en aan de Engelsche Kaapkolonie werd gehecht.
Zonder die diamantmijnen zou de streek, waar thans Kimberley ligt, nog wel tot den huidigen dag tot den Oranje-Vrijstaat hebben behoord.
Kimberley is den Oranje-Vrijstaat ontstolen.
Cecil Rhodes' rustelooze geest sloeg intusschen zijn slag. Hij wist de verschillende maatschappijen, die uit de mijnen van Kimberley het kostbare edelgesteente opdolven, tot ééne Maatschappij, »de Beers-Maatschappij", te versmelten, en hij werd tot levenslangen directeur benoemd.
Hier legde hij den grond voor zijn reusachtig, vele millioenen tellend vermogen, en thans begon hij zijn vleugels uit te slaan naar het groot staatkundig doel, dat hem voor oogen zweefde.
Neen, dat reusachtig kapitaal, dat hij had opgelegd, was niet het doel van zijn leven, maar slechts het instrument, de brug, die hem moest brengen in het rijk zijner idealen. Niet de hebzucht, maar de eerzucht deed het hart van dezen geldkoning sneller kloppen, en dit veelzeggend woord is eens in een onbewaakt oogenblik over zijn lippen gekomen: »Ieder mensch is te koop, maar de prijs verschilt."
Met dit woord heeft hij echter zijn eigen vonnis geveld.
Toen hij tot lid van het Kaapsche parlement werd gekozen, wist Cecil Rhodes ter dege goed, dat het Hollandsch-Afrikaansche element in de Kaapkolonie een overwegenden invloed heeft.
Hij rekende er mede.
Hij streelde de Afrikaanders; hij lokte en vleide hen, en voor hun verbaasden blik stak hij een vuurwerk af van schitterende beloften.
»Het is onzin," riep hij uit, hard genoeg, dat heel Zuid-Afrika het kon hooren, »het is onzin, dat de Kaapkolonie van uit Londen, zesduizend mijlen ver, zou worden bestuurd. Het is ongehoord. Wij moeten een eigen bestuur hebben, doch een eigen bestuur is niet voldoende. Ge moet markten hebben voor uw produkten, en bij de uitbreiding uwer bevolking nieuwe boerenhoeven voor uwe zonen. Wel nu, wij zullen de grenzen der Kaapkolonie uitbreiden naar het noorden, en gij zult voortdurende markten vinden voor uwe produkten en grond voor uwe kinderen tot aan de rivier de Zambezie toe, die ver in het noorden stroomt."
Was het wonder, dat deze taal als muziek in de ooren der Kaapsche Afrikaanders klonk? Stal Rhodes niet het hart van het volk, gelijk Absalom weleer het hart der kinderen Israëls?
Hij spande den Afrikaander-bond voor zijn zegekar, en zelfs de schranderste der Kapenaren, Jan Hendrik Hofmeijer, wist zich aan den invloed van dien machtigen geest niet te onttrekken.
Rhodes voegde de daad bij het woord.
De Matabele-kaffers van Lobengula deden een strooptocht, en Rhodes gelastte den Kaffervorst, zijn onderdanen onmiddelijk terug te laten trekken.
Dit geschiedde, maar Lobengula's afgezanten werden tegen alle volkenrecht in gedood, en de terugtrekkende Kaffers konden niet zoo hard loopen als de paarden van Rhodes' soldeniers, en werden bij tien- en honderdtallen neergelegd.
Zoo veroverde Cecil Rhodes Bechuanaland, Matabeleland en Mashonaland, en sloot de Zuid-Afrikaansche Republiek volkomen in.
Hij deed meer.
Hij werd de wig, die den Afrikaanschen volksstam in tweeën spleet, het mes, dat de band, die de Afrikaanders der Kaapkolonie met de Afrikaanders van de Transvaal en van den Oranje-Vrijstaat vereenigde, doorsneed.
Hij zaaide wantrouwen, achterdocht en bitterheid, en de Afrikaanders raakten verdeeld in twee vijandelijke kampen, waarvan het ééne den rijkbegaafden, eerzuchtigen Cecil Rhodes, en het andere den niet minder begaafden, stroeven Paul Kruger als staatkundig hoofd erkende.
Als een trouwe schildwacht stond Paul Kruger op zijn post, en hij was één der weinigen, die Rhodes' spel doorzagen. Maar omdat hij de eerste man was in de zich krachtig ontwikkelende Zuid-Afrikaansche Republiek, wierp zijn stem een groot gewicht in de schaal, en al wie niet verblind was door den glans, die uitstraalde van den diamantkoning van Kimberley, schaarde zich om den geliefden Staatspresident.
Als een voorzichtig stuurman vermeed Oom Paul een botsing met den avonturier, en al was het met een bitter wee in de ziel, wijze bedachtzaamheid dwong hem, om meer dan eens toe te geven. Zoo kwam de Swazieland-conventie tot stand, die een onoverkomelijken slagboom liet vallen tusschen de Transvaal en het noorden, en zwijgend duldde Kruger het, dat Jameson in 1891 een trek van Transvaalsche Boeren over de rivier de Limpopo met geweld opkeerde.
Hij kon niet anders, want de Kaapsche Afrikaanders bewierrookten Cecil Rhodes, en een uitbarstende oorlog zou de velden van Zuid-Afrika hebben gedrenkt met broederbloed....
Slechts bleef de hoop, dat Cecil Rhodes met zijn ware bedoelingen te morgen of te avond voor den dag zou komen, en de blinddoek zou scheuren, die den Kaapschen Afrikaander voor de oogen was gebonden.
Het behoeft intusschen wel niet gezegd, dat Rhodes' pogingen, om Paul Kruger tot een tolverbond en nieuwe spoorwegtarieven over te halen, mislukten, want Rhodes had even goed kunnen probeeren, om het Drakengebergte van zijn plek te dragen.
De eenvoudige, ongeletterde Voortrekker liet zich door den geslepen vos niet beetnemen, en de voltooiing van den spoorweg, die het hart van zijn land met de Delagoa-baai zou verbinden, werd thans voor Paul Kruger een ware hartstocht.
Zijn ijzeren wilskracht kreeg er dien spoorweg ook door, en nu begon hij de sporen van Cecil Rhodes te dwarsboomen, waar hij kon. En daar de band met het grootere vaderland--Zuid-Afrika--op dit oogenblik was verbroken, waakte hij te zorgvuldiger voor de belangen van zijn enger vaderland--de Transvaal of Zuid-Afrikaansche Republiek.
HOOFDSTUK VI.
In het zuiden des lands ligt »Waterfontein", de hoeve van Reinard Jansen.
Jansen heeft acht kinderen; vijf zonen en drie dochters. Drie zijner zonen zijn reeds gehuwd, terwijl een vierde samenboert met een gehuwden zoon. Er zijn dus nog vier kinderen thuis: een zoon met drie dochters.
Frits is de oudste der nog tehuis zijnde kinderen, en telt thans negentien jaar. De drie dochters zijn jonger.
De vrouw van Jansen is ongeveer 45 jaar: eene godvreezende vrouw, die stil haar weg bewandelt.
Behalve de familie Jansen telt het huisgezin nog een onderwijzer.
Men noemt hem in de wandeling gewoonlijk het meesterke: zijn herkomst is onbekend.
Op zekeren avond laat huiswaarts keerende, hoorde Reinard Jansen, bij een tweesprong gekomen, een geschrei. Hij meende, dat het geluid afkomstig was van het één of ander roofdier, en wilde doorrijden. Doch een sterker schreien deed hem twijfelen; hij wendde het paard en steeg af. Bij het heldere maanlicht was de omtrek goed te onderscheiden en onder een doornstruik vond hij een klein, kermend wicht, in armoedige doeken gewonden.
Jansen was in den omgang een strak en streng man, van wien men niet veel meewarigheid zou verwachten, doch achter de ruwe schors klopte een hart. Hij nam het schreiende wicht voorzichtig op, plaatste het voor zich op het zaâl en reed snel naar huis.
Het kindje werd door moeder Jansen met liefderijke zorg opgenomen, en daar niemand anders vraagde naar den armen vondeling, bleef hij op »Waterfontein."
Het was een zwak, teer wurmpje, die vondeling. Hij groeide heel langzaam, bleef zwak en tenger, en vormde een heele tegenstelling met Jansen's forsch opgeschoten, van gezondheid blozende kinderen.
Hij was een achterblijver, en de jongens keken hem aan met een mengeling van medelijden en verachting.
Nu had hij een teergevoelig hart ontvangen, en reeds als kind dronk hij uit den beker van het lijden. Zwak en ziekelijk als hij was, kon hij niet tegen de andere jongens op, en aan hun spelen kon hij niet deelnemen, want hij was kortademig en licht vermoeid.
Daarbij kwam een nieuwe ziekte, waaruit hij wel genas, maar om voor altijd een stijf been te houden. Bittere tranen werden door het kleine ventje geschreid, want nu was de kloof tusschen hem en zijn makkers naar zijn meening niet meer te overbruggen.
Tevens werd de sluier, die over zijn verleden hing, voor hem allengs in zoover weggetrokken, dat zijn door het lijden vroeg gerijpte geest het begon te verstaan, wat het zeggen wil, als een vondeling en een verschoppeling in de wereld te komen.
Doch bij moeder Jansen vond het gewonde kinderhart steeds rust en schuiling. Meer dan eens, als hij snikkend bij haar zijn toevlucht zocht, troostte zij: »Mijn jongen, al hebben uw vader en uw moeder u verlaten, de Heere zal u niet verlaten." En dan kuste zij hem op het voorhoofd, en zeide tot hem, zoover als zijn kinderlijk begrip het vatten kon, dat God hem misschien later zou willen gebruiken, om vele tranen te droogen, daar hij zoovele tranen moest storten. En daarop gaf zij hem dan gewoonlijk den bijbel, waaruit hij voor haar het een of ander treffend hoofdstuk moest voorlezen.
Nu lezen, dat kon hij. Trouwens in 't leeren muntte hij uit. Dat was zijn gebied, zijn domein; daar versloeg het fijne, teêre ventje al zijn makkers.
»'t Is een mirakel, zooals het ventje leeren kan!" zeide Jansen meer dan eens; »hoe krijgt hij 't in zijn hersens!"
»Ik denk, dat bij onze jongens de hersenpan te dik is," meende een buurman; »de geleerdheid kan er niet door."
Intusschen was Franske (zoo noemde men het ventje, want hij moest toch een naam hebben) zestien jaar geworden, en baas Jansen verklaarde, dat hij onderwijzer moest worden, omdat hij zoo ijselijk knap was. En Franske had er niet op tegen, want leeren, onderzoeken, studeeren was zijn lust en zijn leven.
Op zekeren dag nu nam Jansen Franske mee naar de stad, kocht in den voornaamsten boekhandel de boeken, die de aanstaande onderwijzer verklaarde noodig te hebben, om zich zelve verder te ontwikkelen, en zeide, toen zij weer thuis kwamen: »Zie zoo, Neefje, nu begin je aanstaanden Maandag school te houden!"
Er was in den omtrek, waar »Waterfontein" lag, inderdaad een groote behoefte aan een onderwijzer, en het was van baas Jansen nog zoo'n domme zet niet, om den armen vondeling schoolmeester te maken.
De vorige onderwijzer, een gewezen kleermaker, die bij gebrek aan werk zijn scheepke bijtijds bij baas Jansen de veilige haven had binnengeloodst, was reeds sedert een jaar vertrokken. De stilte en de eentonigheid van het Afrikaansche veld was den onrustigen kleermaker namelijk onverdragelijk geworden, en op een goeien dag was hij met een voorbij trekkenden ossenwagen meegegaan naar Johannesburg, om in de goudmijnen zijn »geluk" te beproeven.
Nu, er was aan dien kleermaker-onderwijzer niet veel verloren, want zijn onderwijs was beneden de meest bescheiden eischen gebleven.
Franske moest nu zijn plaats innemen, en met angst en vreeze begon hij zijn taak voor een twintigtal Transvaalsche jongens en meisjes, die elken morgen uit de omringende boerenplaatsen te paard kwamen aanstuiven, om door het meesterke in nuttige wetenschappen te worden onderwezen.
Het schoollokaal bestond uit eene met ruwe planken afgetimmerde ruimte in Jansen's achterhuis, met één raam, dat uitzicht gaf op den boomgaard, terwijl eenige verweerde landkaarten en twee zwarte borden aan den muur hingen.
Voor de gladgeschaafde maar ongeverfde, zeer primitieve banken stond een half vermolmde lessenaar, en achter dezen lessenaar was de gewone standplaats van het meesterke.
De jongens waren in het eerst verbaasd, doch vonden het ten slotte koddig en grappig, door zoo'n teer, bleek ventje te worden onderwezen, en het lijden van den armen vondeling kreeg thans, bij deze veelbeteekenende wending in zijn leven, een nieuwen vorm.
Natuurlijk, onderwijzen was zijn lust, maar zijn aangeboren schuchterheid en schroomvalligheid beletten hem, om onder die wilde levenslustige republikeinen het noodig ontzag en respect te handhaven.
Zij meenden het wel niet zoo kwaad met het meesterke, maar het jeugdige bloed, gedrenkt en bedauwd met de frissche Afrikaansche berglucht, prikkelde hen, en de onderwijzer werd dikwijls de dupe van hun grappen.
Natuurlijk werden die voorvallen door de aanvallige jeugd uitgegierd van pret, maar het meesterke stond het schreien nader dan het lachen.
Er waren er misschien twee of drie, die goed leerden, omdat zij het wilden, doch de andere jongens keken met souvereine minachting neer op de wetenschap, en beschouwden paardrijden, jagen en schieten de hoofdpunten van het Afrikaansche leven.
De tranen kwamen het meesterke meer dan eens in de oogen, doch in dezen nood kwam er plotseling redding van een zijde, waarvan hij het niet had verwacht.
Frits namelijk, Jansen's jongste zoon, een jaar ouder dan het meesterke, had iets van het verdriet van het meesterke begrepen, en een edele trek in zijn karakter spoorde hem aan, om voor den zwakke partij te trekken.
Drie keeren, telkens als de school in een Poolschen landdag dreigde te ontaarden, kwam hij plotseling tusschenbeide, pakte de ergste belhamels met zijn gespierde vuisten aan, en gaf hun een geduchte aframmeling.
Dat hielp; nu kwam er orde.
Frits bracht er den schrik in, en daar de jongens nooit wisten, of de nieuwbakken schoolopziener niet op den loer lag, verging hen de lust, om rumoer te maken.
»Kijk meesterke," zeide Frits, »ge moet die rakkers maar eens goed op de huid komen, dan worden ze wel handelbaar!"
- * * * *
De Zaterdagen en Zondagen had het meesterke vrij, en die dagen waren oasen in zijn leven.
Des Zaterdags placht hij bij mooi weer, met een boek in den zak, naar het bosch te wandelen, dat drie kwartier van Jansen's woning was verwijderd, doch tot Jansen's woning behoorde.
Midden in het bosch stoeide een driftig beekje over rotsen en klippen zijn water naar de diepte, en op een der bekoorlijkste plekjes bij die beek had Frits voor het meesterke een houten bank getimmerd, en hier, in de vredige en plechtige stilte van het woud, was het meesterke gewoon zich neer te zetten en te lezen.
En had hij geen lust meer om te lezen, dan strekte hij zich languit neder op het gras, staarde met zijn zachte, weemoedige oogen naar de toppen der boomen, die langzaam werden bewogen door den wind, en naar het diepblauwe firmament, dat zich majestueus boven de hoogste boomen heenwelfde, of blikte in het kristalheldere water van het beekje, dat zonder ophouden, rusteloos voorbijstroomde, rusteloos als ons leven, dat geen stilstand kent....
En meer dan eens was het gebeurd, dat een dorstig hert, het water zoekend, met zijn schoonen kop nieuwsgierig over de schouders van het meesterke had heengegluurd, of dat een haas met snelle sprongen over hem was heengegaan.
Des Zondags echter was het meesterke niet in het bosch, want dan rustte op hem de eervolle taak, in het ruime woonvertrek voor de familie Jansen een preek van den een of anderen geliefden, ouden schrijver voor te lezen, want de kerk was veraf, en slechts bij bizonder plechtige gelegenheden, vier of vijf maal per jaar, haalde Jansen den stevigen wagen uit den schuur, spande er acht juk sterke ossen voor en ging met de familie naar de kerk. In den regel was er met zoo'n reis, heen en terug, een week gemoeid, en daarom was er geen denken aan, de kerk geregeld te bezoeken.
De familie Jansen had intusschen in het meesterke een uitstekenden voorlezer, want hij las natuurlijk, duidelijk en met gevoel, en tante Martje, Jansen's huisvrouw, die weinig zeide, placht, toch wel eens tot haar man te zeggen: »Dat meesterke, dat meesterke! Hij leest als een dominé!" waarop Jansen dan gewoonlijk antwoordde: »'t Is een mirakel, dat zoo'n nietig ventje zoo lezen kan!"
De heer des huizes zat bij de godsdienstoefeningen gewoonlijk in een hoek van het vertrek, de uitgedoofde pijp naast zich op de vensterbank, het stevige hoofd eerbiedig ontbloot, en nu en dan een strengen blik werpend op zijn kinderen, wanneer zij naar zijne meening niet oplettend luisterden.
Bij een pauze in de preek werd een psalmvers gezongen. Het meesterke nam dan plaats voor een harmoniumorgel, werkelijk een uitstekend Amerikaansch fabrikaat, en sloeg met zijn tengere vingers de toetsen aan.
Hij sprak door die toetsen; hij goot zijn ziel uit in die toonen, en waar de inhoud van het vers het meebracht, kon zijn voorspel zoo roerend en aangrijpend zijn, dat men tusschen de toonen door het klagen en het lijden, het snikken en het worstelen van een arm menschenhart meende te hooren.
Was de huisgodsdienst afgeloopen, dan vleide het meesterke zich gewoonlijk neder in de schaduw van den boomgaard, of ging naar het schoolvertrek, nam den bijbel of een godsdienstig boek, en las en peinsde tot het avond werd.
Zoo leefde het meesterke met en in de familie Jansen mede, en alles ging zijn gewonen, regelmatigen gang, totdat de wonderboom, die Cecil Rhodes werd genoemd, en die van Kaapstad uit zijn schaduw wierp tot aan de rivier de Zambezie toe, zijn onheilspellende schaduw begon te spreiden over Waterfontein.
HOOFDSTUK VII.
De boerderij van Henry Williams lag slechts een half uur van Waterfontein verwijderd.
Williams was in de Kaapkolonie uit Engelsche ouders geboren, en had eenige jaren geleden, om zijne maatschappelijke positie te verbeteren, deze boerderij gekocht, die even als Waterfontein drie duizend morgen groot was.
Het behoeft wel niet gezegd te worden, dat de staatkundige ideeën van Williams en van Jansen ver uiteen liepen, doch overigens was Williams een rechtschapen man en een goede buur. Waar Jansen en Williams elkander konden bijstaan, daar deden zij 't. Viel een paard van Williams in den sloot, dan haalde Jansen, was hij in de nabijheid, het er uit, en bleef Jansen's ossenwagen in een der driften[5] steken, dan was Williams steeds gereed, om met tien span ossen dien wagen op den oever te trekken.
[5] Ondiepe overgangen of veeren der rivier.
Frits Jansen en Jack Williams, een van Henry Williams' zonen, waren kameraden.
Had Frits dien Jack nooit ontmoet, dan zou hij zich en zijn ouders waarschijnlijk veel bitter harteleed hebben bespaard, doch zulke dingen ziet men gewoonlijk eerst van achteren. Trouwens oppervlakkig bekeken, pasten zij wel bij elkander. Ze waren van denzelfden leeftijd, gezond, gespierd, en beiden voortreffelijke scherpschutters en uitstekende ruiters.
Ook bij een andere vluchtige kennismaking viel die Jack nog niet tegen.
Hij had iets innemends, plooibaars, vleiënds over zich; hij wist zich te schikken naar de omstandigheden. Frits was ronder, meer open, doch beliep daardoor juist de kans, om bij een eerste kennismaking minder aangenaam te zijn.
Zoo kreeg het wel den schijn, alsof Jack meer gevoel, meer ridderlijkheid bezat dan Frits, en toch was niets minder waar dan dat.
Onder dat schoone masker was wreedheid verborgen en valschheid. Reeds als jongen had hij er behagen in geschept om kleine dieren te plagen, en de Kaffers kon hij met de lange, buffelleeren zweep slaan, dat de bloedige striemen duidelijk zichtbaar werden op hun naakte ruggen.
Een beleediging vergat hij nooit, en hij had een wraakzuchtig karakter.
Ook was hij eerzuchtig. Hij kon het eigenlijk moeielijk verkroppen, als Frits bij een schietwedstrijd met den hoogsten prijs ging strijken, en hij beet zich van jaloerschheid het bloed uit de lippen, toen het hem bleek, dat de hengst van Frits sneller kon loopen dan zijn rijpaard.
Doch zulke gewaarwordingen liet hij zoo min mogelijk uit; zijn bedekte natuur schuwde de openbaarheid. Evenmin kende men zijn staatkundige gevoelens. Zijn vader en zijn broers staken het onder geen stoelen of banken, dat de Engelsche taal verdiende de wereldtaal te worden, en dat nergens welvaart kon gedijen, waar de roode Engelsche vlag niet wapperde. Jack was het daar zeer zeker mede eens, doch hij liet het niet merken; daarvoor was hij te voorzichtig. Frits had er geen flauw besef van, met welk een verachting Jack eigentlijk neerzag op die »domme" Transvaalsche Boeren in hun pilowsche broeken, en juist daarom was hij niet op zijn hoede.
Hij hield van Jack; hij bewonderde zijn »vriendelijk" karakter, en zou voor hem door het vuur zijn gegaan.
Het ontbrak Frits Jansen nog aan ervaring en menschenkennis, en niets deed hij liever dan met Jack dagenlang over de jachtvelden te zwerven, achter den buffel en den vluggen reebok, en het was een lust, die twee ruiters over de golvende grasvlakte te zien heensuizen, snel als de wind der prairiën.
Want al kon de bruine van Jack het paard van Frits niet bijhouden, het was toch een uitstekende renner, een edel, prachtig dier.
Maar welk paard kon het ook uithouden tegen den koolzwarten hengst van Frits!
Als veulen had Reinard Jansen het dier voor zwaar geld gekocht, en het aan Frits op zijn verjaardag gegeven. En Frits had het veulen met teedere zorg opgekweekt, en zoo veel hield hij van het paard, dat hij niet slapen kon, als het dier iets mankeerde. Hij had het Cesar genoemd, en het allerlei vaardigheden geleerd. Maar hij was voor zijne zorg ook beloond geworden, want het dier hing aan zijn jongen meester met de trouw van een waakhond.
Cesar kende zijn meester aan den klank van zijn stem, aan den stap van zijn voet, en kwam Frits in den stal, dan spitste hij zijn ooren, en legde Frits den arm om zijn hals, dan schuurde het edele dier den ruigen kop tegen zijn borst, sloeg de slanke voorpooten uit en hinnikte.
Neen, zijns gelijke was niet te vinden, op honderd mijlen afstands niet.
- * * * *
Intusschen trok Frits zich het diep ingrijpend staatkundig verschil, dat tusschen de familie Jansen en de familie Williams bestond, niet bijzonder aan. Integendeel nam dat verschil in zijn oog al geringer afmetingen aan, ja hij waande de kloof reeds overbrugd. Hij begon te lachen om dat verschil; hij begon het te beschouwen voor een even dwaas als nietig misverstand. Door den omgang met de familie Williams dronk hij de staatkundige lucht der Kaapkolonie in, en ademde den wierook, die opsteeg voor den grooten Napoleon van Kaapstad--Cecil Rhodes.
In deze gevoelens was Frits Jansen slechts versterkt geworden, sinds hij verleden jaar met Jack Williams een reis had gemaakt naar de Kaapstad.
Hij had bij die gelegenheid met Jack ook den eersten minister der Kaapkolonie bezocht op diens buitenplaats »de groote Schuur", vroeger de woning van den gouverneur van der Stelt, toen de Kaapkolonie nog bij Nederland behoorde.
Met die betooverende hartelijkheid, die hij ten toon kon spreiden, had Cecil Rhodes de jonge Boeren ontvangen, had hun zijn kostbaar Zuid-Afrikaansch Museum laten zien, en bij het vertrek had hij Frits vertrouwelijk op den schouder geklopt en tot hem gezegd: »Niet waar, neef? Wij blanken hebben wel iets beters te doen dan ons onderling te verteeren in een onvruchtbare rassenstrijd?"
»Dat is een man!" had Frits Jansen bewonderend uitgeroepen tot Jack, toen zij de »Groote Schuur" achter den rug hadden.
Het woord klonk hem nog van daag in de ooren!
Waarvoor die haat, die onvruchtbare rassenstrijd?
Hadden de blanken niet iets beters te doen?
Wis en zeker!
HOOFDSTUK VIII.
Baas Jansen stond in de schaduw, buiten de schuur, den ossenwagen te repareeren.
Met gespierde hand hanteerde hij den zwaren, ijzeren hamer, en met krachtige slagen dreef hij den spijker in de loslatende schotten.
Frits kwam juist van Williams, naderde zijn vader en zeide: »Morgen komt er een koopman, of liever een agent, om uw plaats »Elandsvallei" te koopen."
»Zoo," zeide zijn vader, den arbeid ijverig voortzettende.
Hij keek niet eens op van zijn arbeid.
»Ge kunt er veel geld voor maken," zeide Frits.
»Van wien weet ge 't?" vraagde Jansen bedachtzaam.
»Meester Williams heeft het mij zoo even verteld," zeide Frits.
Jansen fronste even zijn zware wenkbrauwen.
»Voor wien komt de agent?" vraagde hij plotseling.
»Voor een Engelsche Maatschappij," antwoordde Frits.
De plooi tusschen Jansen's wenkbrauwen werd dieper.
»Nu ja, een Engelsche maatschappij--is dat zoo erg?" vraagde Frits.
»Ik verkoop aan geen Engelschman mijn land," zeide de oude Jansen kortaf.
Hij wierp den hamer weg en nam de nijptang, om een verbogen draadnagel uit de plank te halen.
»En waarom aan geen Engelschman?" vraagde Frits.
»Omdat wij Transvaalsche Boeren eigenaren moeten blijven van den grond," zeide Jansen met nadruk.
Hij had er den draadnagel uitgetrokken, en nam opnieuw den hamer.
»'t Zou me wat kunnen schelen, als ik goed werd betaald!" riep Frits luchthartig, doch 't ware beter geweest, zoo hij deze woorden had ingehouden.
Boer Jansen liet den hamer vallen en wierp een toornigen blik op zijn zoon.
»Is het zoover met je gekomen," zeide hij langzaam, »dat het je koud laat, of ons land aan een Transvaalschen Boer of aan den Engelschman toekomt? Die reis van verleden jaar naar Kaapstad heeft je geen goed gedaan--waarlijk niet!"
»Zijn de Engelschen dan onze vijanden?" wierp Frits in het midden.
»Zouden dat onze vrienden zijn, die er op loeren, om onze duurgekochte vrijheid te morgen of te avond te vernietigen?" was de verontwaardigde wedervraag.
Frits antwoordde niet.
»Die drukke omgang met de familie Williams doet je kwaad; je zuigt er het Engelsche vergif in."
»We kunnen nog genoeg van de Engelschen leeren," meende Frits.
»Dat geloof ik ook," zeide Jansen met een schamperen lach; »bij voorbeeld, om door list en bedrog zwakke volken onder de knie te krijgen!"
»Maar ik waarschuw je," liet hij er dreigend op volgen--»wees op je hoede!"
En zijn zoon den rug toekeerend, nam hij opnieuw den zwaren ijzeren hamer.
Ontstemd verwijderde zich Frits.
Neen, het ging niet goed tusschen vader en zoon. Tante Martje, de stille goeie ziel, had het reeds sedert verleden jaar zien aankomen; het had haar al tranen en zuchten gekost.
Laat in den namiddag van den volgenden dag, van het veld huiswaarts keerende, ontmoette Frits drie van zijns vaders Kaffers, bezig, om de beesten aan een beek te drenken.
»Jonge baas," riep de eerste, de naakte, zwarte armen opgewonden in de hoogte stekend, »hebt ge reeds gehoord van het verschrikkelijk ongeluk?"
»Wat is er gebeurd?" vraagde Frits onthutst, den teugel van Cesar inhoudend.
»De ouwe baas heeft een Engelschen koopman in de lucht geslingerd," riep de Kaffer; »hij heeft hem door de ruiten gesmeten, en 't is zonde, dat ik het dure woord zeg: het roodbaatje was in eens morsdood."
»Zoo dood als een pier," vulde de tweede Kaffer aan.
»De ouwe baas is ook vreeselijk sterk," zeide de derde Kaffer, met zijn witte tanden grijnzend.
»Hij slingerde het roodbaatje als een aap door de ruiten, en hij kwakte als een buffel," hernam de eerste Kaffer, die van beeldspraak hield.
»Het roodbaatje brak den nek," verduidelijkte de tweede Kaffer.
»Ja, 't is een ijselijkheid," zeide de derde opnieuw met zijn witte tanden grijnzend.
»Van wien weet ge 't?" vraagde Frits, die wel wist, dat de Kaffers van overdrijving houden.
Nu, zij hadden 't uit een vertrouwbare bron.
Raversbol, die op de kalveren paste, had het van Bonaparte, en Bonaparte van Zaterdag, en Zaterdag van Spoelkom, en Spoelkom had het uit den eigen mond van Kil de kaffermeid.
Kil was bezig geweest aan het uitwieden van den bloementuin, toen plotseling de Engelschman, die zij een uur geleden door de voordeur naar binnen had zien gaan, door de ruiten naar buiten vloog. In 't eerst had zij nog gedacht aan een nieuwe Engelsche uitvinding, omdat de Engelschen zoo glad zijn in 't uitvinden, maar toen hij bleef liggen, begreep zij, dat er wat anders achter stak dan een Engelsche uitvinding, en zij had bijna een beroerte gekregen van schrik, toen zij merkte, dat hij daar lag met gebroken nek en morsdood.
Frits gaf zijn paard de sporen en snelde naar huis.
In de voordeur stond zijn vader.
Hij rookte bedaard zijn pijp, en staarde naar de avondwolken, die als reusachtige vogels met uitgespreide vleugels langzaam voorbij dreven aan het hooge firmament.
»Vader, wat is er gebeurd?" vraagde Frits vol spanning; »wat is er gebeurd met dien Engelschen agent?"
- * * * *
Wat was er gebeurd?
Heden voormiddag was een deftig mijnheer, gekleed naar den nieuwsten smaak, met een pakje onder den arm, een rotting in de hand en een gouden lorgnet op den neus, op »Waterfontein" gekomen.
Baas Jansen was juist bij de knechten geweest, die bezig waren eenige ossenhuiden te looien, en zat thans de jas uit, in zijn hemdsmouwen heel gemoedelijk zijn pijpje te rooken in de voorkamer.
Door het raam had hij over den bloementuin heen een vrij gezicht op zijn landerijen, en hij genoot bij het gezicht van den rijken oogst, die zijn velden beloofden.
Daar werd aan de deur geklopt.
We weten, dat het temperament en het karakter van den mensch een neiging heeft, om zich in al zijn handelingen te weerspiegelen.
De driftige klopt forsch, haastig, brutaal.
Hij schijnt te willen zeggen: »Doe je gauw open of moet ik de deur intrappen?"
De tik van den schuchtere klinkt bescheiden, aarzelend, vreesachtig--mag ik of mag ik niet?
Komt u iemand om een aalmoes vragen, dan hoort ge 't reeds aan dat vragend, klagend, smeekend kloppen, en een vertoornde, die je een standje wil schoppen, bonst tegen de deur.
Een predikant tikt weer anders dan een schoenmaker, en een horlogemaker doet het voorzichtiger dan een smid.
Den man van zaken kunt ge onmiddellijk herkennen aan zijn kloppen--één, twee drie; den eersten keer zacht, den tweeden keer wat sterker, den derden keer beslist en krachtig.
Reeds in zijn kloppen wil hij zeggen: »Ik kom over geen beuzelingen praten; ik wil spijkers met koppen slaan."
Zóó was dan ook het getik van onzen Engelschen agent: één--twee--drie!
»In!" riep de boer met forsche stem.
»Mijnheer Jansen, als ik vragen mag?" zeide de reiziger met een diepe buiging.
De stoere Boer knikte zonder op te staan met den stevigen kop, en het stompje pijp, dat hij in zijn hand had, wees naar een stoel.
Dat stompje pijp scheen te willen zeggen: »Jij kunt gaan zitten, als je wilt, maar je kunt ook blijven staan voor mijn part."
De gewikste reiziger koos het eerste, nam een stoel en zette zich in de nabijheid van den Boer, die hem met schuine blikken opnam.
Hij trok doodbedaard de witte handschoenen van zijn blanke handen, en deelde in welgekozen woorden het doel en streven mee der landbouw-maatschappij voor welke hij thans werkte.
Nu, dat doel was even practisch als schoon. De maatschappij wilde aan hare aandeelhouders een veilige geldbelegging met billijke rente verzekeren, en tevens de belangen van arme Transvaalsche Boeren behartigen, door aan hen tegen zeer matige huur landerijen af te staan, die de Maatschappij van plan was in de Transvaal te koopen.
»'t Is een bescheidene maar ernstige poging," zeide de welbespraakte, »om de sociale kwestie uit de wereld te krijgen," en hij draaide zelfbewust de punten op van zijn bruinen knevel.
Doch het doel was niet zoo mooi, als de agent--de agent van Cecil Rhodes--den eenvoudigen Boer zat voor te liegen.
Deze Engelsche christelijk-philantropische landbouw-maatschappij was maar een schepping van Cecil Rhodes' ondernemingsgeest, en de op te koopen landerijen werden uitsluitend gezocht in de nabijheid van den weg, die van het Engelsche fort Mafeking (op de Transvaalsche grenzen) naar Johannesburg liep. Immers op deze landerijen konden pleisterplaatsen en voorraadschuren worden opgericht voor Rhodes' ruiterij, als zij bij een inval in het Transvaalsche grondgebied zich in verbinding trachtte te stellen met Johannesburg, waar de brandstoffen voor een revolutie reeds voorzichtig en behoedzaam werden bijeenvergaderd.
Van de ware bedoeling der Engelsche Maatschappij wist Jansen intusschen niets af, maar zijn gezond boerenverstand zeide hem toch, dat de mooie voorspiegelingen van den gladden prater daar voor hem, zeker, niet waar konden zijn.
Hij liet dus den welbespraakte uitpraten, sloeg het rechterbeen over het linker, en zeide: »Ik heb er geen zin in, om Elandsvallei te verkoopen; ik verkoop je geen land."
»Wil u mij geen land verkoopen?" riep de welbespraakte op den toon der hoogste verbazing. »Maar mijnheer Jansen, is het mogelijk, dat u op die manier uw eigen geluk met voeten wilt schoppen? Mijnheer Jansen, ik reis voor een Maatschappij, die, waar het een soliede geldbelegging geldt, met een zeer matige rente tevreden is, en op geen vijftig pond kijkt.
Wel mijnheer, bedenk toch eens! vraag geld--weet u niet, hoeveel u vragen zult? Ik zal het u gemakkelijk maken--zie daar, ik bied u drie honderd souvereinen[6]! Schudt u van neen?--wel nu, men zegt niet onmiddellijk zijn laatste woord--dat zal u ook niet doen, als u een paard koopt. Ik bied u nog twintig pond er boven. Heeft u me goed begrepen, mijnheer Jansen? Ik bied u drie honderd twintig zegge drie honderd twintig blanke gouden souvereins. Geen mensch, die 't er u voor bieden zal--geen sterveling! Want lieve schepsel, wat is Elandsvallei?
Een stuk woestijn--de ware Sahara!"
[6] Een souverein of een pond = f 12.
De welbespraakte staakte zijn rede een oogenblik, wierp een onderzoekenden blik op het breede gelaat daar voor hem, en sloeg met de witte handschoenen naar de vliegen, die hem plaagden.
Doch dat gelaat bleef onbewegelijk, en terwijl baas Jansen machtige rookwolken blies uit zijn korte pijp, rustten zijn grijze oogen met klimmenden achterdocht op den welbespraakte.
»Een stuk woestijn is het--de ware Sahara!" herhaalde de agent van Cecil Rhodes met den gloed der overtuiging--»mij den hals af, als het meer waard is dan twee honderd vijftig pond!"
Hij nam het gouden lorgnet van den neus, veegde het af met zijn handschoenen en zette het met een gracieuse beweging op nieuw op den neus.
»Dan ben je een zot, om meer te bieden dan het waard is," zeide baas Jansen droogjes.
»Er zit muziek in, mijnheer Jansen, muziek!" antwoordde de welbespraakte.
»Ik begin het ook te gelooven," meende Jansen, terwijl hij de uitgerookte pijp naast zich neerlegde op de vensterbank.
»Ja, maar in een anderen zin dan u waarschijnlijk bedoelt, mijnheer Jansen," ging de ijverige reiziger voort. »Ik bied namelijk--op mijn eigen risico--honderd twintig pond meer dan ik besteden mag. Maar het geldt een weddenschap, mijnheer Jansen, een weddenschap!"
»Zóó," zeide Jansen koeltjes.
»Ik heb namelijk een weddenschap van tweehonderd pond aangegaan, dat ik »Elandsvallei" zou koopen, terwijl mijn tegenstander, met wien ik de weddenschap aanging, verzekerde, dat u »Elandsvallei" niet zou willen verkoopen. Wanneer ik u honderd twintig pond boven den prijs bied, dien ik mag besteden, dan steek ik met de weddenschap toch nog tachtig pond in mijn zak, en onze belangen gaan dus dezen keer samen. Gelooft u mij niet, mijnheer Jansen? Kijk mij eens flink in de oogen--zie ik er uit als een bedrieger?"
Inderdaad kon een pas geboren kind er niet onschuldiger uitzien dan deze handige agent, doch boer Jansen zeide op ruwen toon: »Zulke lompe leugens moet je een ander vertellen, maar niet aan Reinard Jansen."
»Je denkt misschien, dat je met een kind bezig bent?" ging hij voort, terwijl zijn grijze oogen onheilspellend begonnen te flikkeren.
De welbespraakte, wiens welsprekendheid en brutaliteit grooter waren dan zijn menschenkennis, had toch zooveel begrip, dat hij de weddenschap verder wijselijk liet rusten.
»Mijnheer Jansen," zeide hij, »vraag dan eens geld!"
»Ik vraag niets," antwoordde de boer.
Zijn geduld raakte uitgeput.
»Vraag driehonderd vijftig pond!" zeide de welbespraakte.
»Ik vraag niets!" herhaalde Jansen met klem.
»Nu, dan bied ik het u!" riep de onverschrokken man plotseling, oprijzende van zijn stoel, met vervaarlijke stem. »Drie honderd vijftig pond bied ik--sla in, mijnheer Jansen, sla in!"
Hij deed een poging, om de groote, ruwe hand van den landeigenaar te grijpen, maar deze poging mislukte hem volkomen.
»Ben je nu uitgepraat?" vraagde Jansen koeltjes.
»Nog niet," zeide de welbespraakte, en hij ging waarlijk weer zitten.
Hij haalde een sierlijken sigarenkoker uit zijn zak.
»Een sigaar aansteken?" vraagde hij minzaam; »echte Havanna?"
Jansen maakte een afwerende beweging.
»Ik vraag je, of je nu uitgepraat zijt?" zeide hij toornig.
»Als de koop gesloten is--ja," zeide de agent met bewonderenswaardige volharding; »heb ik »Elandsvallei"--ja of neen?"
Jansen zeide geen woord, en de welbespraakte ging voort:
»U krijgt vijftig souvereins als handgeld tegen de onderteekening van een klein koopcontractje."
Hij haalde een handvol goudstukken voor den dag, en begon ze neer te tellen op de eikenhouten tafel.
Maar de stoere Boer sloeg thans met zijn harde vuist op de tafel, dat de prachtige goudstukken rammelden, en barstte los: »Ik bewonder mijn eigen geduld, dat ik jou, sinjeur, nog niet de deur heb uitgesmeten."
»Steek dien rommel op--daar is de deur," riep hij met een gebiedend gebaar.
De Engelsche agent was wel genoodzaakt, om het geld weer op te steken, maar hij dacht nog niet aan heengaan.
Was hij vroeger in kwaliteit van wijnreiziger op den wenk van een lastigen, ouden heer door diens bediende niet twee keeren al de trappen afgegooid, en had hij er later toch nog geen zaken gedaan? Had men hem in de dagen, toen hij sigarenhandelaar was, niet eens de voordeur voor den neus op het nachtslot geworpen, en was hij niet door de achterdeur weer binnengeslopen, en tot zaken gekomen? En zou hij 't nu tegen zoo'n Boer moeten afleggen, tegen zoo'n ongelikten beer?
»Mijnheer Jansen," zeide hij met waardigheid, »maak u niet driftig.
Laten wij als verstandige menschen met elkaar praten. Ik bied u driehonderd vijftig souvereins, zegge drie honderd vijftig, al is het schandelijk veel. Denkt ge, dat er misschien een goud- of koperader door Elandsvallei loopt? Wel nu, we zullen in het koopcontract de bepaling inlasschen, dat alle mogelijke ertsen in den bodem uw eigendom blijven--wat wilt u nog meer?"
»Er uit!" bulderde Jansen.
De welbespraakte stond op, nam zijn grijzen cylinderhoed van de tafel, draalde een oogenblik, en--ging weer zitten.
»Ik zal dien brombeer nog wel klein krijgen," dacht hij in zijn buitensporig zelfvertrouwen, maar het was een vreeselijke vergissing.
Jansen stond op, ging naar de deur, draaide ze op slot en stak den sleutel in zijn wijden broekzak.
[Illustratie: Reinard Jansen en de Engelsche reiziger.]
De blauwe ader aan zijn rechterslaap zette op, en slechts met moeite bewaarde hij zijn zelfbeheersching.
Hij zette de handen in de zijden en zeide: »Roodbaatje, ik heb je verzocht de deur uit te gaan, maar je wildet niet, nu moet je dièn kant uit."
»Welken kant?" riep de welbespraakte, in groote verbazing.
»Dièn kant!" zeide de Boer, in een bepaalde richting wijzend.
»Door dat raam?" vraagde de agent twijfelend, maar hij schepte moed en dacht aan een grap.
»'t Is altijd nog beter dan door den schoorsteen," zeide hij en lachte.
»Ik denk het ook," zei Jansen--»vooruit!"
Nu keek de welbespraakte den Boer weer aan door zijn gouden lorgnet--zou het toch meenens zijn? Of leed de Boer aan vlagen van tijdelijken waanzin?
»Nu, ga je of moet ik je een handje helpen?" zeide Jansen.
»Help me maar een handje," zeide de agent van Cecil Rhodes, die voor den eersten keer van zijn leven de kluts totaal kwijt was, en niet meer wist wat hij zeide.
Daar had je 't!
De gespierde Boer greep met zijn armen van staal den welbespraakte, en slingerde hem--de beenen vooruit--met een bewonderenswaardige vaardigheid door de rinkelende, kletterende glasruiten den tuin in.
Langs denzelfden weg volgde het pakje, de rotting en de cylinderhoed.
»Die komt vooreerst niet terug!" meende de Boer.
Neen, dat zou waar zijn!
De reiziger werkte zich omhoog, zocht het gouden lorgnet op, dat hem van den neus was gevlogen, nam zijn verdere bezittingen tot zich, en holde met lange stappen, zonder om te kijken, het erf af.
Doch toen hij aan het houten hek, aan het einde der oprijlaan, was gekomen, keek hij nog eenmaal om en brulde: »Stikken kan hij voor mijn part--hij kan stikken, de rekel!"
En met deze even onbetamelijke als onchristelijke uitdrukking verliet hij Waterfontein, om er nooit terug te komen.
HOOFDSTUK IX.
Frits was innig verheugd, dat het verhaal, door de Kaffers opgedischt, vreeselijk overdreven was, en hij moest om de geschiedenis zelf hartelijk lachen, doch de »onpartijdige" blik, dien hij aan de familie Williams had te danken, liet den lach spoedig verstommen. Immers ware de agent een Afrikaansche Boer geweest, zijn vader zou hem niet door de ruiten naar buiten hebben geloodst.
O neen, een Afrikaansche Boer kon op Waterfontein geen kwaad doen. 't Is waar, de Engelsche agenten konden iemand door hun onuitstaanbaar gezanik het bloed uit de teenen halen, maar een Afrikaansche Boer deed er ook zijn tijd over, als hij op Waterfontein een klepper ging koopen of een paar struisvogels of een koppel schapen.
Doch dat hinderde niet. Zoo'n Afrikaansche Boer moest de pijp stoppen, koffie drinken, mee deelnemen aan het middagmaal, en al bleef hij veertien dagen, het zou den ouden Jansen niet verdrieten.
Geen gastvrijer huisheer was er te vinden tusschen den Atlantischen en den Indischen oceaan dan baas Jansen, wel te verstaan als de gast een Afrikaander was. Bij zoo'n bezoek ontdooide het strak en streng gelaat van Reinard Jansen, en iets als zonneschijn begon te schemeren op dat door de zon verbrand gelaat.
Een Engelsche Boer--dat kon er ook nog zoo wat mee door, maar in den Engelschen koopman zag baas Jansen den spion, den verrader, die het land ging verkennen voor Engeland. Hij was voor baas Jansen een tollenaar, een Samaritaan, een heiden, met wien hij geen gemeenschap wilde hebben.
Maar dit standpunt van zijn vader vond Frits partijdig, bekrompen en onbarmhartig, en terwijl bij den ouden Jansen de evenaar doorsloeg naar den Transvaalschen kant, sloeg hij bij zijn zoon door naar den Engelschen kant.
Zoo werd het verschil tusschen Frits Jansen en zijn vader bij den dag grooter, en zij konden elkander niet meer verstaan. Heftige tooneelen hadden er plaats, en baas Jansen uitte ernstige bedreigingen, waarnaar Frits niet luisterde.
Jansen behandelde zijn zoon met klimmend wantrouwen, wat dezen prikkelde tot ongepaste uitdrukkingen, doch ten slotte werd over de brandende kwestie niet meer gerept.
Zwijgend gingen vader en zoon elkander voorbij, en spraken met elkander niet meer dan hoog noodig was met het oog op de boerderij.
Doch daardoor werd de treurige verhouding nog slechter; het verschil werd een kloof--een afgrond....
Als een ban lag deze wanverhouding op al de huisgenooten. Tante Martje ging stil haars weegs, zuchtende en biddende, en het meesterke sneed het door de ziel, dat in de familie, waaraan hij zooveel te danken had, de demon van den tweedracht zijn intrek had genomen.
Natuurlijk was deze tweedracht geen geheim gebleven voor den omtrek.
Praatzieke kaffermeiden hadden meer dan eens met hun groote ooren tegen het sleutelgat van de deur staan luisteren, als er hooge woorden vielen, en in hun babbelzucht het verteld aan wie het hooren wilde.
Zoo werd de familie Williams met den twist bekend, en het kon wel niet anders, of de Williams' trokken luid en warm partij voor Frits. Doch daardoor kreeg zijn ontevredenheid voortdurend nieuw voedsel, en de toestand op Waterfontein werd onhoudbaar.
Nu gebeurde het op zekeren dag, dat Frits naar zijn gewoonte Jack Williams ging opzoeken, en bij hem, aan den kapstok in den gang, eene militaire uniform zag hangen.
»Wat is dat?" vraagde Frits.
»Eene militaire uniform der vrijwilligers in Rhodesia," antwoordde Jack.
»Die onder Jameson dienen?"
Jack knikte bevestigend.
Frits bekeek de eenvoudige maar practische kleeding.
»Hoe kom je daaraan Jack?"
»Van mijn neef te Buluwayo," antwoordde de aangesprokene.
Buluwayo was de nieuwe hoofdstad van Rhodesia,[7] door Rhodes gesticht op de puinhoopen van koning Lobengula's kafferkralen, en telde 4000 inwoners.
[7] Rhodesia is genoemd naar Cecil Rhodes.
»Wat moet je er mee doen?" vraagde Frits, die al maar naar die militaire uniform keek.
»Wel, mijn neef heeft me een heel rooskleurigen brief geschreven, noodigt mij uit, om ook een jaartje vrijwilliger te worden en zendt mij al vast een pak."
Frits bekeek het pak opnieuw.
»Trek het eens aan," zeide Jack.
Frits liet zich dat geen twee keer zeggen. Hij deed het. Het pak stond hem als aangegoten.
»Neem jij 't voorstel aan van je neef, Jack?"
»Ik denk er ernstig over--ga je mee?"
Als een lichtstraal viel deze vraag in het gemoed van Frits.
»Ja," zei hij kort en bondig; »ik ga mee."
De vrouw van Williams was een verstandige vrouw, en dit gesprek aanhoorend, zeide zij: »Frits, doe het niet! Het zal je vader verbitteren!"
»'t Is beter, dat ik ga," zeide Frits na een oogenblik nadenkens. »Verbitterd is mijn vader toch reeds, en kom ik over een of twee jaren terug, dan wordt de verhouding van zelf weer gezond."
»Ik weet het niet," zeide vrouw Williams twijfelend en ging weer aan haar huiselijk werk.
Frits ging nu naar huis; in het gezelschap van Jack.
Tante Martje was bezig aan het kousen stoppen, en het meesterke, dat er sterker uitzag dan vroeger, trad, daar de namiddagschool juist uit was, tegelijk met Frits en Jack het woonvertrek binnen.
Van buiten kwam het getrap en gestamp van paardenhoeven en de luide kreten der Transvaalsche jeugd, die hun paarden bestegen en onder een groot lawaai naar huis reden.
»Moeder, ik ga naar Rhodesia," zeide Frits zoo kalm mogelijk.
»Frits!" zeide zijn moeder verbaasd en bedroefd, »naar Rhodesia?"
»Nu, wat zou dat?" zeide hij zoo luchthartig mogelijk.
»In dienst van Cecil Rhodes?" vraagde zij in stijgenden angst.
Hij knikte met het hoofd.
»O mijn jongen," smeekte zij, »doe dat niet!"
»En waarom niet?" vraagde hij.
»Omdat het verraad is aan uw eigen vaderland," zeide zij ernstig.
»Daar heb je 't weer," riep hij wrevelig. »Nu kan ik wel zeggen, dat het geen verraad is, doch wat schieten we daarmee op?"
Het meesterke sloeg het geschiedkundig boek, waarin hij las, dicht, en richtte zijn zachte weemoedige oogen op Frits.
»Wilt ge ons verlaten?" vraagde hij droevig.
»Ja, meesterke," antwoordde Frits eenigszins scherp; »ik ga voor een of twee jaren dienst nemen. Daar behoef je nu zoo bedrukt niet voor te kijken, want met zuchten en huilen, zooals jij doet, kunnen we ook niet door de wereld komen."
»Over een jaar ben ik misschien al weer terug," zeide hij iets vriendelijker.
»Als alles goed gaat," liet hij er op volgen.
»Als alles goed gaat," zeide zijn moeder zuchtend.
»Natuurlijk, als de hemel instort, dan zijn we allemaal dood," lachte Jack.
Doch deze onverschillige lach was nog pijnlijker dan de geprikkelde toon van den jongen Jansen. Die geprikkelde toon was trouwens te verklaren.
De stem van zijn geweten zeide hem, dat hij een verkeerd pad insloeg, en dat geweten kreeg bijstand in het stille verwijt, dat er in de woorden van zijn moeder en van het meesterke lag. Maar dat stille verwijt maakte hem wrevelig en ontstemd, want hij wilde zijn plan niet opgeven.
»Cecil Rhodes schenkt aan elken vrijwilliger drie duizend morgen land als zijn wettig eigendom," begon hij opnieuw; »dat moet je niet uitvlakken."
»Cecil Rhodes is een vijand van ons volk," zeide tante Martje, en door de woorden der zachte vrouw klonk toorn.
»Dat zegt Vader tenminste," meende Frits, maar zich omkeerende zag hij zijn vader achter zich staan.
't Was nog geen acht dagen geleden, dat baas Jansen terug was gekeerd van een reis naar het noorden, waar wij hem ontmoetten op het familiefeest bij zijn ouden oom Dirk Kloppers. En aan de wijze raadgevingen van den grijsaard was het wel te danken, dat Jansen de laatste dagen spraakzamer was geworden. Vooral van daag was hij in een mildere stemming, en huiswaarts keerend van het veld, had hij na een ernstig gebed het voornemen opgevat, om zich met zijn kind te verzoenen.
Met deze goede voornemens bezield, trad hij het woonvertrek binnen, en hoorde het plan van zijn zoon. Doch sneller kan de wreedste hagelslag de heerlijkste bloesems niet vernietigen, dan hier de bloesems der verzoening werden vernietigd.
De oude Jansen was zoo bleek geworden als de gekalkte muur.
»Wilt ge naar Cecil Rhodes," zeide hij met schorre stem, »ga dan maar op staanden voet!"
Reeds hief hij den arm op en wees naar de deur.
»Vader!" riep Frits.
»Noem mij geen vader meer," riep hij vol toorn, »want ik schaam me voor mijn volk, dat ik zulk een zoon heb verwekt!"
Het meesterke nam zijn boek, ging naar het thans ledige schoollokaal, knielde bij den ouden lessenaar neer en bad tot God om uitkomst.
»Heb ik dan een moord op mijn geweten?" riep Frits.
»Ja," zeide zijn vader, »een moord--een moord aan je vaderland! Gij zijt in mijn oog een Engelschman--een verrader!"
»Een verrader?" riep de zoon, »een verrader?"
Hij stond thans recht voor zijn vader, en moeder Jansen heeft later wel eens aan haar man gezegd, dat zij in dit vreeselijk oogenblik werd getroffen door de zeldzame overeenkomst tusschen vader en zoon. Zij hadden beiden de handen tot vuisten gebald van pijn en toorn; diezelfde onverzettelijkheid en strakheid lag op hun gelaat, die oogen vlamden van denzelfden toorn, en evenals bij zijn vader werd de blauwe ader aan de rechterslaap bij Frits zichtbaar.
Er volgde een angstwekkende pauze.
Jack draaide, niet wetende of hij gaan of blijven zou, zijn hoed rond tusschen zijn handen.
»Wel nu," zeide Jansen plotseling, »wat wilt ge? Hier blijven als een gehoorzame zoon, en ik zal er niet verder over spreken, of wilt ge gaan?
Ge moet kiezen--kies tusschen mij en Cecil Rhodes!"
Frits scheen te aarzelen; luide sprak zijn geweten. Doch daar viel zijn oog op Jack, en hij zag een spotlach op die lippen.
Die spotlach besliste.
»Ik ga naar Rhodesia," zeide hij.
»Is dat je laatste woord?" vraagde de oude Jansen.
»Ja," zeide hij met harde stem.
»Eer uwen vader en uwe moeder, opdat uwe dagen verlengd worden in het land, dat de Heere, uw God, u geven zal!" zeide tante Martje met plechtige stem, doch haar woord verwaaide in den storm der hartstochten als het woord in de wijde wildernis, waar het geen echo vindt.
»Dan er uit," riep Jansen, »en kom niet meer onder mijn oogen!"
Reeds strekte hij de hand uit naar zijn zoon, maar deze wendde zich haastig om, en terwijl hij luide riep: »Dat geeft een ongeluk!" verliet hij Waterfontein in hittigheid des toorns.
Jack wilde hem na, doch Reinard Jansen keerde hem op.
»Ik wil je nog even zeggen," zeide hij op gedempten toon, tusschen de tanden door, »dat ik jouw spotlach wel heb opgemerkt, en het hindert me vreeselijk, dat Frits meer ontzag heeft voor jouw spot, dan voor mijn vaderlijk woord. Jij, jij bent zijn ongeluk, zijn Judas--zijn duivel!
Jij hebt mij een kind armer gemaakt--jij huichelaar!"
Jack, door deze uitdrukkingen in zijn hoogmoed diep beleedigd, antwoordde op onbeschoften toon:
»Ik heb met jouw praatjes niks te maken; laat me door!"
»Kijk," zei baas Jansen met snijdenden hoon, »zoo hoor ik je liever dan met die vriendelijke woordjes, die je toch niet meent. Maar gij zijt tienmaal slechter dan Frits, ja tien- en twintigmaal slechter, want gij hebt hem verleid. En jij verdiende met de ossenzweep afgeranseld te worden, zooals jij je Kaffers afranselt, maar ik zal mijn handen niet aan je vuil maken. Hier--maak dat je weg komt! En kom nooit meer over mijn drempel!"
Hij greep Jack bij den schouder, en slingerde hem, onder de oogen van eenige Kaffers, die in den boomgaard bezig waren met vruchten te plukken naar buiten.
»Nooit weer over mijn drempel!" riep Jansen nog eens.
»Neen," zeide Jack Williams met een grimmigen vloek, »over dien drempel zal ik nooit meer komen--dat zweer ik!"
- * * * *
Er zat geen vroolijk gezelschap aan het avondeten.
Tante Martje had roodgekreten oogen, en op het gelaat van baas Jansen lag een diepe plooi van smart en verontwaardiging.
De twee oudste dochters bedienden zwijgend, nu en dan tersluiks een bezorgden blik werpend op hun ouders, de tafel, en de kleine Cornelia vermaakte zich met den grooten Sultan, dien zij nu en dan een stuk brood in den breeden muil wierp.
Toen het avondeten was geëindigd, zette het meesterke zich aan het orgel, om zooals gewoonlijk een psalmvers te spelen, doch niemand zong mee.
De tafel was spoedig afgeruimd. Baas Jansen ging nog even naar buiten, keek om het huis, of alles in orde was, en schoof den zwaren grendel voor de huisdeur.
Reeds vroegtijdig ging men ter ruste.
Het was, alsof er een doode was uitgedragen....
De schaduw van Cecil Rhodes viel op Waterfontein....
HOOFDSTUK X.
Er was misschien een uur verloopen--Jansen noch zijn vrouw hadden nog een oog gesloten--toen luid en angstig het geroep van »brand, brand!" over het erf weerklonk.
Onmiddelijk rees Jansen overeind, schoot eenige kleedingstukken aan en liep naar buiten.
Reeds in den gang merkte hij walm en rook.
Nu was hij buiten.
In de nabijheid stonden een paar Kaffers, hieven de handen weeklagend omhoog en riepen: »O baas, nu brandt Waterfontein af."
Het rieten dak stond in brand, en hulde het huis als in een reuzenmantel van vuur.
Uit het achterhuis sloegen de vlammen reeds hoog uit.
»Haalt de ossenwagens uit de schuren, en rijdt ze op het open veld!" beval Jansen aan de Kaffers, terwijl hij hen voorbijsnelde, terug naar het voorhuis.
Zijn vrouw kwam hem reeds tegen, met eenig huisraad in haar handen.
»Zijn onze kinderen in veiligheid?" vraagde Jansen.
Tante Martje knikte bevestigend.
»En het meesterke?"
»Ja," zeide zij.
Toen ijlde Jansen in groote sprongen naar de stal, vanwaar het angstig gehinnik der paarden hem tegenklonk.
De staldeur was van binnen gesloten. Met één voettred had hij ze ingetrapt. Hij sprong naar binnen, op den voet gevolgd door Eliëzer, zijn meest vertrouwden Kaffer.
De paarden gingen vreeselijk te keer; zij sloegen met de pooten, rukten wild aan hun helsters, en de rook en de neervallende vuurvonken maakten hen razend van angst.
Met levensgevaar drongen baas Jansen en zijn knecht tusschen de paarden in, sneden de helsters met hun zakmessen door en joegen de woest geworden dieren naar buiten.
Met buitengewone snelheid greep het vuur intusschen om zich heen. Het had in geen weken geregend, en het gebouw was kurkdroog. Een regen van vonken daalde neder en maakte den naasten omtrek onveilig. De vlammen sprongen over op twee kleinere schuren en bedreigden het wagenhuis, terwijl de met stroo gedekte, achter op het erf staande Kafferhutten bij een gering draaien van den wind een prooi moesten worden van het vernielende element.
Er heerschte op het erf, verlicht door den rossigen gloed der stijgende vlammen, een onbeschrijfelijk tooneel.
De uit de kralen[8] losgelaten beesten joegen, loeiend en bulkend, schuimbekkend van angst, voorbij, in hun loop gestuit door wild geworden paarden, die met wijd opgesperde neusgaten en rillende flanken telkens tegen het vuur indrongen. Daartusschen klonk het geblaat van schapen, het gegil van kleine Kafferkinderen, het luid geschreeuw der Kaffers en de knal der lange ossenzweep.
[8] Veestallen, van boven open.
Baas Jansen had intusschen geen oogenblik zijn koelbloedigheid verloren, en boven het geschreeuw der Kaffers en het knetteren der vlammen klonk zijn geweldige stem.
Daar naderden een achttal Transvaalsche boerenzonen. Zij waren op den terugweg van een schietwedstrijd, en hadden in de verte den brand bemerkt.
Ofschoon hun weg niet langs Waterfontein liep, hadden zij toch onmiddelijk den teugel gewend, en waren dwars over het open veld in den snelsten draf op het vuur aangereden. Aan de windvrije zijde van de brand hadden zij op behoorlijken afstand hun paarden vastgebonden, en kwamen nu, om baas Jansen in zijn nood bij te staan.
Dat was gewenschte hulp, en helder straalde het oog van baas Jansen, toen hij die wakkere jongens in het gezicht staarde.
»Ziet de schuur te houden!" zeide hij, op het wagenhuis wijzend.
Reeds had ze vuur gevat.
Twee man klauterden het dak op, en de anderen droegen het water aan uit den nabij gelegen vijver.
Een zee van vonken daalde neder op de moedige Boeren, maar zij gaven het niet op, doofden het vuurvattende riet met water, of sloegen de beginnende vlam uit met lange stokken, en kropen, toen hun kleeren begonnen te smeulen, als waterratten in den vijver.
»Zoo gaat het goed--uitstekend!" riep baas Jansen moed scheppend, doch plotseling pakte hem de angst.
»Waar is mijn vrouw?" vraagde hij aan een in de nabijheid staanden Kaffer.
»Ik wilde u juist zeggen," antwoordde deze, »dat zij zoo pas het voorhuis is ingegaan en nog niet is teruggekomen."
Op dit oogenblik kwam Kasper, een der jonge Boeren, aanloopen.
»Oom," zeide hij, terwijl hij zich het zweet van het gezicht veegde, »het wagenhuis kunnen we houden, en er zijn nu manschappen genoeg--hebt ge nog iets voor mij te doen?"
Doch baas Jansen hoorde het niet.
Juist rende Eliëzer voorbij.
»Eliëzer, hebt gij mijn vrouw niet gezien?" vraagde hij in klimmende ongerustheid.
»Is ze nog niet terug uit het voorhuis?" vraagde de knecht.
»Ik kan ze niet vinden," zeide Jansen.
Ook zijn kinderen wisten niet, waar zij was.
»Dan zal ik ze halen," zei Jansen vastberaden; »zij moet in het voorhuis zijn."
Reeds lekten de vlammen aan de deurposten.
Op dit oogenblik trad Kasper den Boer in den weg.
»Laat mij uw vrouw zoeken," smeekte de dappere jongen, doch Jansen schudde het hoofd.
»Ik ken uw huis evengoed als gij," zeide Kasper.
Baas Jansen keek hem aan en zeide met bewogen stem: »Neen, mijn jongen, dat moogt ge niet doen. Ik zal het doen."
Tegelijkertijd ijlde hij reeds den gang in, die vol rook was. Doch die rook hinderde hem nog niet zooveel, daar deze de eigenschap heeft, omhoog te stijgen, en de Boer kruipende zijn weg zocht.
Op den tast vond hij de trap naar het slaapkamertje, waaronder de kelder was.
»Martje," riep hij, »Martje!" doch hij kreeg geen antwoord.
Hij zocht het kamertje al tastende af, want zien was onmogelijk.
Daar greep hij een bundel kleeren, en daarnaast--de kleeren in den arm--lag zijn bewustelooze vrouw.
Baas Jansen had wel een juichkreet kunnen slaken, want hij voelde het kloppen van haar hart.
Snel nam hij haar op, om van deze gevaarlijke plek te komen. Reeds vielen stukken vuur op hen neer; slechts met moeite kon hij de vuurvattende kleeren dooven.
Nu was hij weer in de gang.
Nog eenige stappen en--hij was gered.
Daar hoorde hij boven het geruisch der vlammen uit een vreeselijken angstkreet, en de waggelende voormuur stortte voor zijn verbijsterden blik tegen den grond.
Waar anders de deur was, gloeide en vlamde nu een zee van vuur. Hij moest terug, om de gangdeur van het woonvertrek te vinden, daar het raam van het woonvertrek gelegenheid bood om naar buiten te komen.
Hij bereikte de gangdeur en opende ze. Doch hij had zich in de deur vergist, en staarde in het achterhuis, van waar de vlammen hem in het gezicht sloegen.
Hij sloeg de deur dicht en verbrandde zich de handen aan het reeds smeulende hout.
Doch ook in dit vreeselijke oogenblik behield hij zijn tegenwoordigheid van geest. Kruipend tastte hij met de vrije hand langs den muur--rechts--de rook dreigde hem thans te verstikken--maar hij bereikte de gewenschte deur.
Zij was op de klink en gauw geopend.
En dáár was het reddende raam!
Maar zijn gedachten begonnen zich thans te verwarren; hij begon te duizelen.
»Almachtige God, help mij!" kwam het steunend uit zijn breede borst.
De dichte rook dreigde hem het bewustzijn te ontnemen; hij voelde zijn krachten verlammen, doch twee sterke handen grepen thans van buiten in de houten spijlen van het raam, en rukten hen uit hun sponningen.
In het volgende oogenblik hadden die handen baas Jansen en zijn kostbaren schat gegrepen, en Jansen en zijn vrouw waren gered.
De ijzersterke natuur van den Boer was door de buitenlucht weer onmiddellijk op haar verhaal, en hij staarde zijn redder in het gelaat.
»Kasper," zeide hij bewogen, »God zal het je loonen, ja, dat zal hij!" en hij reikte hem de hand.
Nu bracht de Boer zijn vrouw in veiligheid, die spoedig haar bewustzijn terug had. Hij wierp een blik op de kleeren, die hij bij haar had gevonden--het waren de kleeren van haar zoon Frits, waarvoor zij haar leven had gewaagd.
Jansen riep zijn vertrouwden knecht.
»Eliëzer," zeide hij bedaard, »ik denk, dat binnen vijf minuten het buskruit in het achterhuis vuur zal vatten. Het is wel gedekt met zware ossenhuiden, doch die huiden zullen niet langer weerstand kunnen bieden."
»Ik heb er daar straks nog vier ossenhuiden over heen gesjord," antwoordde de Kaffer.
»Laat me je handen eens zien," zeide baas Jansen.
Eliëzer liet ze zien--ze waren bedekt met brandwonden.
Zelfs zijn haar was verschroeid.
Toen strekte baas Jansen zijn eigen verschroeide handen omhoog en riep: »Zoo waarachtig als ik leef, Eliëzer, ik zal dezen nacht en jouw trouw niet vergeten!"
Nu gaf hij bevel, dat alle man zich van het erf terug zou trekken.
»Als het dak instort," zeide Jansen, »dan gaat het buskruit ook!"
Men verzamelde zich achter in den boomgaard; moeder Jansen rustte op een snel in gereedheid gebracht bed in een ossenwagen, door haar dochters opgepast.
Zwijgend gingen eenige minuten voorbij.
Daar stortte het dak van Waterfontein in....
Er volgden twintig seconden van ademlooze spanning, en daar--daar kwam een slag, alsof de aarde zou barsten en de hemel zou scheuren--tien duizend vlammende vuurgarven schoten omhoog--de gansche omtrek baadde zich in een zee van licht--Waterfontein was herschapen in een vuurfontein--en luid donderend antwoordde de echo der bergen!
HOOFDSTUK XI.
Reeds is de morgenster verbleekt en de zon gaat op boven de verwoesting.
Een twintigtal mannelijke Kaffers--arbeiders en knechten op Waterfontein--staan bij de gehavende doch door het vuur gespaarde wagenschuur.
Baas Jansen heeft hen bij die schuur bescheiden, en hij zal gericht houden over zijn volk.
Langzaam nadert hij de groep.
Zijn gelaat is een tint bleeker dan gewoonlijk; zijn rosachtige baard is gezengd, en het grijzende hoofdhaar geschroeid.
Beide handen zijn met doeken omwonden.
»Jullie hebt den brand gezien, die Waterfontein heeft verwoest," zegt hij; »wie kan mij de oorzaak aanwijzen van den brand?"
Niemand zegt een woord.
»De brand is niet van binnen in het huis aangekomen," gaat hij nadrukkelijk voort, terwijl zijn blikken vorschend gaan over den groep daar voor hem.
»De brand is van buiten ontstaan," zegt hij met groote zekerheid; »bij het achterhuis. Er is een--misdaad in het spel!"
Hij wacht even.
Twee, drie Kaffers staan met elkander te fluisteren.
»Zeg jij het," zegt de ander.
»Doe jij het," zegt de ander.
Doch terwijl Eliëzer zich omkeert, en hen aankijkt met zijn zwarte oogen, verstommen de fluisteraars.
Aan Jansen's scherp gehoor is dat gefluister echter niet ontgaan.
»Hector en Schaap, komt eens hier," beveelt hij op strengen toon.
Zij naderen hem, doch voor zijn flikkerenden blik slaan zij de oogen neer.
»Wie heeft den brand veroorzaakt?" vraagt hij, en Hector antwoordt: »De jonge baas heeft het gedaan."
»Frits?" vraagt de Boer, en Hector en Schaap antwoorden beiden: »Ja."
Jansen houdt zich vast aan den stam van den kastanjeboom naast zich, die zijn verbrande en verkoolde takken spookachtig omhoog steekt.
Hij is van binnen als die boom--verbrand, verkoold, vernietigd.... en met ontzetting denkt hij aan het woord van Frits van gisteravond: »Dat geeft een ongeluk."
Maar het kan niet waar zijn.
»Kaffers, ge liegt het," roept hij met ruwe stem, »ge zijt leugenaars!"
Inderdaad staan Hector en Schaap voor leugenaars bekend, doch Hector zegt: »Ouwe baas vraag het aan Eliëzer!"
Jansen wenkt den genoemde.
Met loome schreden nadert Eliëzer zijn heer, en op zijn donker gelaat ligt een groote droefheid.
»Eliëzer," zegt Jansen, »vertel mij, wat gij er van weet!"
»Baas," zegt de Kaffer, »als een voerman een jong, schichtig paard heeft, behoort hij dan niet naar zijn paard te kijken?"
»Ga voort," zegt Jansen.
»En als hij niet naar dat jonge, edele paard kijkt, maar hij kijkt een anderen weg uit, en het jonge paard slaat aan 't hollen, en de wagen stoot tegen de klippen stuk--wiens schuld is dat dan baas?"
»Ben ik die voerman?" vraagt Jansen.
Vol droefheid knikt de Kaffer.
»Dan behoef ik niet te vragen, wie het paard is," steunt de Boer, en hij bedekt zijn gelaat.
Maar de Kaffers mogen zijn ontroering niet zien, en koel en strak richt hij zich op.
Met een gebiedend handgebaar heet hij de Kaffers heen te gaan, en slechts Eliëzer, Hector en Schaap laat hij blijven.
»Hoe laat was het, Eliëzer, dat Frits kwam?"
»Ik weet het niet precies, baas; reeds lang hadden de sterren getinteld aan het firmament. Het was misschien een uur of anderhalf nadat gij de rondte hadt gedaan over het erf. Ik bespeelde op den drempel van mijn hut mijn snareninstrument--gij kent het, baas."
Jansen knikt.
»En Hector en Schaap zaten gehurkt in de nabijheid te luisteren. Ik had juist geëindigd en wilde naar binnen gaan, toen Hector fluisterde: »Ouwe Kaffer, daar heb je den jongen baas." Ik verwonderde me, want ik wist--"
Eliëzer aarzelt om voort te gaan.
»Spreek door," gebiedt Reinard Jansen.
»Ik wist, wat er gebeurd was tusschen den ouden baas en den jongen baas."
»Van welken kant kwam Frits?" werpt Jansen er tusschen in.
»Ik weet het niet," zegt Eliëzer.
»Van den linker kant," meent Hector.
»Van den rechter kant," meent Schaap.
»Laat dat maar," zegt Jansen, »het geeft ook niet. Ga voort, Eliëzer!"
»De jonge baas schrapte eenige vuurhoutjes[9] aan,--ik zag duidelijk, dat de houtjes vuur vatten--greep snel een bos tarwestroo in de nabijheid, stak de garf in brand en slingerde de brandende schoof op het lage dak."
[9] Lucifers.
»Bleef Frits toen staan?" vorschte de Boer.
»Hij liep zoo gauw mogelijk weg," zegt Hector.
»Gingt gij hem niet na?" vraagt Reinard Jansen.
»Eliëzer beval ons om eerst den brand te blusschen," zegt Schaap.
»Het was ook het verstandigste," zucht de Boer.
»Maar het vuur liep zoo snel over het dak als de reebok over de vlakte," zegt Eliëzer, »en er was geen denken aan blusschen."
»Waaraan hebt gij den jongen baas herkend?" vraagt Jansen opnieuw.
»Aan zijn slappen, lichtbruinen hoed met de haneveer er op, en aan zijn witten jas."
»Kunt ge dat onderscheiden op dien afstand?" vraagt Jansen.
»Baas," zegt Eliëzer, »het is een heldere nacht geweest, en de maan was nog niet onder. Het was bijna zoo licht als over dag."
Baas Jansen vraagt nu niets meer, en hij gelast de Kaffers bedaard, om aan hun werk te gaan.
De Kaffers gaan heen; slechts Eliëzer blijft staan.
Eliëzer mag meer doen dan de andere Kaffers. Hij is vijf jaar ouder dan Reinard Jansen, en heeft reeds bij Jansen's vader gediend: bij den ouden strakken Lodewijk Jansen.
Hoe menigmaal heeft hij Reinard Jansen, toen deze nog een kleine jongen was, op zijn sterke schouders genomen, en met hem zoo snel over het veld gerend, dat de jongen het uitgierde van pret.
Maar ach, dat is lang geleden....
Hij staart zijn meester aan met zijn trouwe, zwarte oogen.
»Vloek uw zoon niet!" zegt hij, en hij heft zijn handen smeekend omhoog.
»Ik zal hem niet vloeken," zegt baas Jansen op een eigen toon, »maar hij is een verrader geworden van zijn vaderland, en het huis van zijn ouders steekt hij in brand, terwijl zij zich te slapen hebben gelegd--ik ken hem niet meer; hij is voor mij voortaan een bastaard."
Hij schijnt kalm en bedaard, terwijl hij dit zegt.
Het is een vreeselijke kalmte.
Hij rilt, alsof hij de koorts heeft, en hij voelt de koude tot in het merg van zijn gebeente.
HOOFDSTUK XII.
Frits Jansen en Jack Williams waren al maanden in Rhodesia, dat ten noorden der Zuid-Afrikaansche Republiek zich uitstrekt, ingedeeld bij de vrijwillige ruiterij, die feitelijk den wil van Cecil Rhodes had uit te voeren.
Het was een gemakkelijk, doch ook een tamelijk vervelend leven, dat beide jonge mannen hier leidden, en de eentoonigheid werd slechts afgebroken door plotselinge, kleine kafferopstanden, die uitsloegen als het vuur uit een smeulenden puinhoop.
Maar de arme Kaffers, die de dwaasheid hadden, om te rebelleeren tegen Rhodes' ijzeren vuist, hadden het zwaar te verantwoorden. Met hun eenvoudige speeren konden zij niet op tegen de goed gedresseerde, vlugge ruiters, die tevens scherpschutters waren, en met zijn snelvurende Maximkanonnen was Rhodes in staat, om binnen vijftien minuten een heelen kafferstam uit te roeien.
Het gevecht was dan ook in den regel maar een menschenjacht, en de zwarte, naakte ruggen der vluchtelingen boden een uitnemende schijf voor den scherpschutter.
Het was dan ook geen bluf, dat Jack Williams beweerde, dat zijn kogel reeds vijfentwintig zwarten had neergelegd, doch Frits Jansen was niet begeerig naar dien roem. Hij vond het wreed en onmenschelijk, om op die schepsels, die als afgejaagde herten over de vlakten renden, jacht te maken, en het vloekte met zijn rechtsbewustzijn, om menschen te dooden, als het niet was in wettige zelfverdediging.
Overigens was Frits een der kranigste cavaleristen, die luitenant Harreson, de zoon van een hooggeplaatst ambtenaar uit Schotland, onder zijn bevelen had, en door zijn open en rondborstig karakter stond hij zoowel bij zijn kameraden als bij den luitenant goed aangeschreven.
Het moest Jack wel hinderen, dat Frits Jansen zóó in de gunst stond, en inwendig kookte hij van jaloezie, toen Frits de streepen kreeg en tot onderofficier werd benoemd. En al was het een balsem op de wond, dat hij weinige weken later eveneens de strepen kreeg, het ergerde den eerzuchtige toch, dat Frits hem was voorgegaan.
In spijt van zijn bevordering viel het Frits echter niet mee in Rhodesia. De glorie, die het hoofd van Cecil Rhodes had omschitterd, verbleekte, en de hand van dezen geweldige had niet den zegen gebracht, waarvan Frits had gedroomd. Hij bevond, dat het voor wreed uitgekreten bestuur der Transvaalsche Boeren zacht was als een vaderhand tegenover het harde juk, dat Rhodes de zwarten op de schouders drukte, en hij begon te vreezen, dat de verbroedering der twee blanke rassen, indien Cecil Rhodes ze moest bewerken, zou uitloopen op een groote Engelsche leugen.
Toch gaf hij de hoop op die verbroedering, dien schoonen en heerlijken droom, nog niet op, en al was Cecil Rhodes voor zijn oog van zijn glanzend voetstuk gevallen, het woord door hem tot Frits Jansen in de »Groote Schuur" bij Kaapstad gesproken, behield toch zijn waarde.
- * * * *
Gelukkig was Frits Jansen niet.
De teleurstelling, die Rhodesia bracht, was nog het ergste niet. Er knaagde nog iets anders aan zijn hart--een worm, die hem pijn deed.
Met vlammende letteren stond het afscheid van Waterfontein hem voor den geest, en al luider kwam het verlangen en een schreiende zielekreet om verzoening met zijn vader bij hem op.
Hij kon het ten slotte niet meer uithouden, en op een der militaire tochten in het binnenland begon hij, terwijl zijn kameraden reeds sliepen, bij het sobere licht van een waskaars aan zijn ouders een brief te schrijven. En hoe langer hij schreef, hoe warmer het werd in zijn hart. Hij stortte dat hart uit in zijn brief, en hij kon niet eindigen met schrijven, alvorens de laatste, de achtste bladzijde, vol was.
Middernacht was lang voorbij, toen de brief gereed was, en Frits haastte zich naar de volgende tent, de tent van Jack Williams.
Hij wekte den slaper.
»Gij gaat morgen naar Buluwayo?" vraagde Frits.
»Waarom?" vraagde Jack, wiens voorzichtige en achterdochtige natuur hem de onhebbelijke gewoonte had aangeleerd, bij elke vraag, zelfs bij de nietigste zaken, bij beuzelingen, naar de reden der vraag te vorschen, alvorens hij bescheid gaf.
»Ik heb hier een brief aan mijn ouders," zeide Frits, »en ik wilde je verzoeken, dien brief te Buluwayo voor mij op de post te doen."
»Begint het zoontje naar Moeders pappot te verlangen?" zeide Jack geeuwend.
Frits voelde zich door deze uitdrukking, bovenal door den toon, waarop zij werd geuit, in zijn teederste gevoelens beleedigd, doch hij beheerschte zich en zeide schijnbaar bedaard: »Ik wil mij met mijn vader verzoenen, Jack!"
»Geef den brief maar," zeide Jack iets vriendelijker, »ik ga heel vroeg naar Buluwayo."
- * * * *
Ging alles voorspoedig en viel de brief naar zijn vurigen wensch in goede aarde, dan hoopte Frits binnen een achttal dagen een brief terug te hebben, en het trof wel bijzonder mooi, dat hij met eenige andere kameraden tegen dien tijd naar Buluwayo werd verplaatst. Hij zag er een beschikking des Hemels in, en met een kloppend hart ging hij naar het postkantoor.
Er was geen brief.
Nu, het kon nog moeilijk, en hij troostte zich, steeds hopende op de volgende post.
Doch er kwam geen brief.
Hij sprak er over met Jack.
»Gij zijt veel te heet gebakerd," zeide Jack schouderophalend; »zijt gij dan vergeten, dat Waterfontein bijna een halve dagreis van het naaste postkantoor afligt, en dat er soms weken overheen gaan, voordat uw vader naar brieven laat informeeren op het postkantoor?"
Frits was weer eenigzins gerustgesteld.
»Gij denkt toch om alles," zeide hij hartelijk.
Een week later was er werkelijk een brief.
Het hart van Frits bonsde van inspanning, doch toen hij de hand zag van het adres, was hij diep teleurgesteld.
Het was een schrijven van een zijner kennissen uit de Kaapkolonie, die om eenige inlichtingen vroeg omtrent de vooruitzichten als vrijwilliger in Rhodesia.
»Ik hoor," schreef hij in den brief, »dat jullie zoo'n lui en lekker leven hebt in Rhodesia, en zoo iets lijkt mij."
Frits nam het papier en scheurde het in duizend stukken. Zijn hart versmachtte hier in Rhodesia en dat heette »een lui en lekker leven."
Elken keer dat de post aankwam, hield hij intusschen vol om naar een brief te vragen.
Hij hield het tien weken vol.
Toen gaf hij het op.
»Jack," zeide hij diep bedroefd, »mijn moeite is te vergeefs geweest."
»Ik heb het wel gedacht," lachte Jack; »je ouwe heeft een harden kop.
Hij zou liever den nek breken dan jou terugzien--kom ga mee!"
»Waarheen?" vraagde Frits.
»Naar de kroeg van Tom--jenever is goed, om het verdriet te verzetten."
»Gij zegt daar zoo wat," meende Frits in plotselinge, onnatuurlijke luidruchtigheid, en hij volgde Jack Williams naar de kroeg, waaruit de afschuwelijke geur van jenever en tabakswalm hem reeds tegen kwam.
»Mij een borrel whiskey!"[10] riep Jack tot den kroeghouder, een grooten Kaffer, die achter de toonbank allerlei grimassen stond te maken.
[10] Sterke jenever.
»Ik geloof, dat het luie schepsel leelijk aangeschoten is," meende Jack, den borrel aannemend, en voor zich op een ruw tafeltje nederzettend.
»U ook een borrel, sergeant?" vraagde de kroeghouder.
»Een borrel? Neen, een bierglas vol en gauw wat!" beval Frits, »een groot bierglas--tot den rand gevuld!"
Jack keek zijn kameraad, die altijd zeer matig was, toch verwonderd aan.
»Je behoeft me niet zoo aan te kijken," zeide Frits met een wilden lach; »wat helpt een borrel? Ik moet een bierglas vol hebben! We willen vroolijk zijn, Jack, en drinken en ons verdriet verdrinken!"
Zoo had Arthur Bremer ook gesproken, die uit Kaapstad was gekomen, en als vrijwilliger had dienst genomen.
Wat er eigenlijk aan hem haperde, wist niemand, maar dat hij dronk, om zijn verdriet te verzetten, dat was zeker.
En John Harvee, van wien men fluisterde, dat hij een moord op zijn geweten had, en die eveneens als vrijwilliger in dienst was gegaan, had ook zoo gesproken. En als die Harvee dan in lange teugen den whiskey dronk, begon dat strak en menschenschuw gelaat, waarop het Kainsteeken zichtbaar was, te ontdooien, en hij had dol pleizier tot hij stomdronken was, en als een meelzak tegen den grond sloeg.
»Een glas whiskey, een groot glas, en gauw wat!" riep Frits, terwijl hij met de vuist op de tafel sloeg.
Tom, de dronken Kaffer, zocht een groot glas, doch kon het niet vinden.
Maar ginds in die oude kast, die tegen den muur hing, had hij nog een paar blikken bekers liggen.
Hij zocht naar een sleutel, want de kast was op slot.
»Zul je voortmaken, Kaffer?" bulderde Frits.
»Geduld, baassie, geduld!" zeide de kroeghouder met dubbel slaande tong, »en pas maar op, dat je niet van je stoel valt, baassie! want jij zit te draaien met je stoel, en de tafel draait, en de kroeg draait en de heele ratteplan begint te draaien!"
Jack Williams schaterde het uit, en Frits lachte mede. De jenever, dien hij nog niet had geproefd, scheen al te werken.
De Kaffer had echter den sleutel eindelijk gevonden en zeide: »Nu zal ik je helpen, baassie, maar nu moet je nog even geduld hebben, want de ouwe kast draait ook. Kijk, nu zal ik den sleutel zoo lang voor het slot houden, totdat het sleutelgat vlak voor den sleutel gedraaid is, en dan steekt Tom er den sleutel dekselsgauw in."
Hij had den sleutel eindelijk in het slot, grinnekte van pleizier, en haalde uit de ontsloten kast een blikken beker, dien hij met whiskey vulde en voor Frits Jansen neerzette.
»Nu, op je gezondheid," riep hij, de dikke, vuile lippen aan zijn eigen glaasje zettend, »op je gezondheid, baassie!"
Frits nam den beker en deed een teug.
Hij moest al weer aan dien ongelukkigen Arthur Bremer denken, die ook jenever dronk, om het verdriet te verzetten. Maar het gelukte Arthur Bremer niet, want al dronk hij veel, hij kon toch de pijn van binnen niet meester worden, en op zekeren keer, midden in het gevecht, sprong hij vooruit met de armen omhoog tegen den vijand in, en drie kafferspeeren maakten een einde aan het kloppen van dat onrustig kloppend hart.
Maar John Harvee had er toch beter slag van, om zijn hart tot rust te brengen. Hij zorgde er voor, dat hij niet nuchter werd, en hij stierf in delirium tremens.
Frits had hem zien sterven--nu twee maanden geleden.
Hij had daar gelegen in zijn krib met gebalde vuisten, woest rollende oogen en schuimbekkenden mond--neen, 't was geen sterven! Hij was dood gegaan als een wild beest!
En Frits nam den beker op, en slingerde hem met zijn afschuwelijk mengsel ver van zich, in den hoek van het vertrek.
»Wat doe je nu?" vraagde Jack verbaasd.
»Kan ik het vuur, dat hier binnen brandt, blusschen met vuur?" was de wedervraag van Frits Jansen.
Hij wierp den dronken Kaffer een geldstuk toe, en zeide tot zijn kameraad, die zijn gedrag onbegrijpelijk vond: »Blijf!" En de eenzaamheid opzoekend, zette hij zich midden in het open veld neder op een harde klip, en snikte, dat het een steen zou roeren.
- * * * *
Op den brief aan zijn ouders heeft Frits Jansen nooit een antwoord ontvangen.
Het kon ook niet.
Toen Jack met den brief van Frits te Buluwayo was aangekomen, had hij den brief niet in de bus gestopt, maar--in de kachel. In dezèlfde kachel, waarin hij eenige weken vroeger een brief van tante Martje, aan Frits geadresseerd, doch door Jack aan het postkantoor afgehaald, had laten verdwijnen.
En toen hij den tweeden brief aan het vuur had prijsgegeven, had hij bij zich zelve gezegd: »De vromen zouden het wel een bijzondere bestiering noemen, dat beide brieven in mijne handen terecht moest komen," en hij had geschaterlacht.
HOOFDSTUK XIII.
Cesar aan den teugel, kwam Frits de officierstent voorbij.
Er stonden een groep militairen: officieren, onderofficieren en gewone vrijwilligers. Natuurlijk ontbraken de Kafferbedienden niet.
Luitenant Harreson hield een jongen, bruinen hengst bij den kop. De kranigste ruiters hadden hun rijkunst op den hengst geprobeerd, maar hadden hem niet klaar kunnen krijgen. Luitenant Harreson evenmin als de anderen.
Frits ging zwijgend voorbij. Trouwens de opgewektheid van den vroolijken boerenzoon van Waterfontein was al lang verdwenen.
»Probeer jij dat beest eens," riep Jack Williams.
Jack was ook tot een zandruiter gemaakt, en gunde aan Frits van harte dezelfde nederlaag.
Doch Frits schudde het hoofd en ging door.
Wat raakte hem dat paard?
»Hij durft niet!" sarde Jack, luid genoeg, dat al de omstanders het konden hooren.
»Niet durven?" vraagde Frits.
Die spot prikkelde hem toch.
Hij wenkte een Kaffer.
»Breng Cesar naar den stal," kommandeerde hij.
Nu wendde hij zich tot luitenant Harreson.
»Mag ik het paard eens probeeren, luitenant?"
»Ga je gang," zeide de luitenant, »maar pas op--het beest heeft leelijke nukken."
Frits zat reeds in het zaâl, doch nauwelijks had de hengst den druk op zijn rug gevoeld, of hij wierp zich van achter wild omhoog, boog den nek, en de jonge Boer buitelde over den kop van het paard tegen den grond.
»Daar gaan de Transvaalsche Boeren!" spotte Jack Williams, en er klonk een luid en algemeen gelach.
Frits had zich weinig bezeerd, behalve dat hij met het voorhoofd op een scherpen, harden steen was gevallen.
Hij had een kleine, diepe wond opgeloopen; hij voelde die wond echter niet eens, maar wel voelde hij het spottend woord van zijn kameraad, en een hem geheel vreemd, maar machtig en onweerstaanbaar gevoel greep hem aan en joeg het bloed door zijn aderen.
Toch, al was hij het zich nooit bewust geweest, dit gevoel had altijd gesluimerd in zijn borst. En de spot van Jack Williams had slechts teweeggebracht, wat de stormwind teweegbrengt, als het vuur, smeulende onder de asch, aanblaast tot lichtelaaie.
Hij keek Jack even aan met een flikkering in de oogen.
»Ik laat de Transvaalsche Boeren niet beleedigen; ook door jóu niet," zeide hij met harde stem.
Vervolgens wendde hij zich tot luitenant Harreson.
»Luitenant, ik zal het nog eens probeeren!"
»Laat het maar," zeide de officier op welwillenden toon; »het beest is niet te regeeren. Trouwens, Jansen, ge bloedt; ga naar de ambulance en laat je verbinden!"
»'t Is slechts een schram van de huid," meende Frits, wien het bloed over de wang sijpelde.
»Nu," zeide de officier, »à la bonne heure--zooals ge wilt!"
»Ik behoef hem toch niet te ontzien, luitenant?"
»Ga je gang maar--'t is een duivel!"
Frits zeide tot één der in de nabijheid staande Kaffers: »Ontdoe hem van zaâl en stijgbeugels!"
't Ging niet gemakkelijk, maar ten slotte gelukte het toch.
De hengst stond nu met snuivende, wijdgeopende neusgaten, de kleine ooren plat tegen den nek.
De zware, stalen gebitstang knarste tusschen zijn sterke tanden.
Frits klopte hem vriendelijk op den hals, en keek hem in de schuwe met bloed doorloopen wild fonkelende oogen.
»Koest bruine," zeide hij met rustige maar vaste stem: »sta!"
Doch de hengst wierp den kop weerbarstig omhoog, steigerde en scheen den jongen Boer, die hem vasthield aan den teugel, van zich af te willen schudden.
Doch Frits begon thans warm te worden, en met een harden ruk trok hij het paard omlaag.
»Zooals ge wilt," zeide hij tusschen de tanden door--»jij of ik!"
De kleine blauwe ader aan zijn rechterslaap zette op; hij geleek in dit oogenblik weer sprekend op zijn vader, die wel breken maar niet buigen kon.
»Ik zou 't maar opgeven," meende luitenant Harreson.
»Opgeven?" riep Frits Jansen, »opgeven?"
Met éénen sprong zat hij op den rug van het woeste beest.
»Uw karwats, als ik vragen mag!" zeide hij.
De luitenant wilde ze hem aanreiken, doch er was geen kans, want het dier scheen thans wel dol geworden. Drie keeren wierp het den kop omlaag, de achterpooten hoog in de lucht. Doch het miste zijn doel. De vermetele ruiter scheen vastgeklonken op zijn rug. Toen steigerde het op zijn achterpooten recht omhoog--het was een ijzingwekkend gezicht--de Kaffers stoven als kaf op zij.
»Daar komt een ongeluk van," riep Harreson; »de hengst slaat achterover!"
Inderdaad verloor het paard zijn evenwicht, en ros en ruiter sloegen tegen den grond.
Frits was ongedeerd; snel was hij overeind, maar de hengst sloeg met vreeselijke kracht zijn sterke achterpooten uit. Hij was blijkbaar van plan, om zijn tegenstander dood te slaan, en het scheelde weinig, of hij had hem geraakt.
Luitenant Harreson reikte aan Frits Jansen zijn karwats, eene uit zwaar buffelleer gevlochten, harde roede, en Frits sprong weer op den rug van het ontembare dier.
Een ritmeester naderde de toeschouwers.
»Wie is die jonge man?" vraagde hij belangstellend.
»De zoon van een Transvaalschen Boer," antwoordde Harreson.
»Er zit staal in dien kerel," zeide de ritmeester.
»Ik begrijp niet, dat hij 't niet opgeeft," zeide een tweede luitenantje, een klein, pieperig ventje met een magere snor.
»De Transvaalsche dikkoppen zijn stijfkoppen," meende een militaire arts.
»Binnen drie minuten heeft hij den nek gebroken," beweerde een eerste luitenant, een groote kerel met een rooden baard, die zich bij de groep voegde.
»Dat zit nog," zeide Harreson droogjes.
»Wedden?" vraagde de roodgebaarde; »vijftig pond tegen dertig, dat de Boer het binnen drie minuten moet opgeven!"
Luitenant Harreson antwoordde niet; het spannend tooneel daar voor hem trok te zeer zijn aandacht.
Nogmaals trachtte de hengst zijn ruiter af te werpen, doch bij de eerste poging kwam de buffelleeren karwats met onbarmhartige kracht langs zijn zijden neer.
Het paard staakte zijn pogingen.
»Voorwaarts!" kommandeerde de ruiter.
De hengst bleef op de plek staan.
»Voorwaarts!" riep de ruiter nog eens, en terwijl zijn karwats door de lucht gierde, drukte hij de sporen diep in de zijden van het dier, dat het bloed te voorschijn kwam.
Daar deed de hengst een sprong--en nog een sprong--en daar suisde hij, met zijn onverbiddelijken ruiter op den rug, als een pijl uit den boog de vlakte op.
Gillend stoven de Kaffers op zij.
De hoed waaide den vermetelen ruiter van het hoofd--wat gaf die hoed?
Vol verbazing staarden de toeschouwers ros en ruiter na, totdat zij niets meer zagen dan een kleine stip.
Frits Jansen had het woeste dier thans volkomen in bedwang; het had zijn meester gevonden.
Hij trok aan den teugel, en liet het paard omkeeren, en toen hij weer bij de officierstent was gekomen, liet hij den hengst een grooten kring beschrijven: eerst langzaam, stapvoets; vervolgens in een matigen draf, en ten slotte in galop. Doch midden in den snelsten galop pareerde hij het paard vlak voor de groep officieren, en het gehoorzaamde met de stiptheid van een gedresseerd paard.
Maar het schuim spatte van zijn flanken, en het trilde over al zijn leden.
En terwijl officieren en omstanders vol bewondering losbarstten in een luid hoera, sprong de kranige ruiter van het paard.
Het golvende haar zat vastgekleefd aan zijn voorhoofd door het bloed, dat drupte uit de wond, en zijn wangen waren bleek. Maar zijn blauwe oogen schitterden, en met de hand salueerend, zeide hij met zijn heldere stem: »Mijne Heeren, ik dank u voor uwe vriendelijkheid, en," voegde hij er bij, den vinger uitstrekkend naar Jack Williams, op dreigenden toon: »ik laat de Transvaalsche Boeren niet beleedigen door laffe spotters!"
Toen ging hij tusschen de omstanders door, die eerbiedig ruimte maakten, en hij verliet het terrein als een koning.
HOOFDSTUK XIV.
Van de school van het meesterke, de afgetimmerde ruimte in Jansen's achterhuis, was natuurlijk niets overgeschoten dan asch en gruis.
Ook de boeken en kaarten waren bijna allen verbrand.
Het meesterke was dus een kapitein geworden zonder schip, en de gedwongen werkeloosheid deed bij den anders zoo versaagden jongeling een stoute en moedige onderneming rijpen.
Moeder Jansen was bezig aan haar huiselijk werk, en zat in de schaduw van de gespannen tent, die tot tijdelijke woning dienst deed, toen het meesterke haar naderde met het verrassende plan: »Tante Martje, ik ga naar Rhodesia."
»Naar Rhodesia?" vraagde moeder Jansen verwonderd.
»Ja," zeide hij, »ik heb in het dorp het adres ontvangen van een Afrikaanschen Boer, die zich in Rhodesia heeft gevestigd en voor zijn kinderen een onderwijzer zoekt. Ik zal me daarvoor aanmelden en tevens Frits opzoeken."
»Meesterke!" riep moeder Jansen in blijde verbazing, »durft gij die reis aan?"
»Ja," zeide hij, »ik durf het, als Oom Reinard mij Jakob tot gids meegeeft."
Jakob was een Kaffer, sedert eenige weken bij Jansen in dienst en afkomstig uit Rhodesia.
»Mijn man zal op mijn verzoek Jakob wel afstaan," meende tante Martje, »maar ik verwonder me, dat ge die reis aandurft."
Het meesterke sloeg de zachte weemoedige oogen op tot de vrouw des huizes.
»Ik doe het uit dankbaarheid en liefde," zeide hij eenvoudig.
Zij drukte het meesterke de hand, en de heldere tranen kwamen in haar oogen.
Ach, het waren de eersten niet!
Er was geen dag voorbijgegaan, dat zij niet had geschreid, en dat zij niet in de eenzaamheid met roepen en smeeken zich had gewend tot God om haar kind!
Doch ge zoudt Reinard Jansen onrecht doen, wanneer ge meendet, dat hij het verlies van zijn kind minder gevoelde dan tante Martje. Hij had het in der daad nog moeielijker dan zijn vrouw, want geen traan bedauwde zijn brandende oogen en verlichtte zijn pijn. En als hij alleen was op het open veld, door niemand bespied, dan gebeurde het meer dan eens, dat hij het vest openscheurde boven zijn breede borst, om lucht te krijgen.
Nooit kwam de naam van Frits meer over zijn lippen, doch die naam brandde in zijn ziel: arbeidend of rustend, wakend of droomend, dag en nacht....
- * * * *
Intusschen zou het meesterke twee dagen nadat hij het plan had gemaakt, de reis aanvaarden.
De kleine, muisvale poney stond reeds gepakt en gezadeld, en Jakob zou dienen tot gids.
Reinard Jansen had het meesterke de reis niet aangeraden en niet afgeraden. Het scheen hem totaal onverschillig te zijn.
Hij was juist bezig in de wagenschuur, die door het vuur was gespaard gebleven, een loslatenden ijzeren tand te bevestigen in de zware egge, toen het meesterke kwam afscheid nemen.
»Het ga je goed," zeide Jansen en reikte hem de hand.
Aarzelend bleef het meesterke staan en legde de hand op de egge.
»Hebt ge nog iets?" vraagde baas Jansen op zijn korte manier.
»Hebt gij nog iets?" was de moedige wedervraag.
»Neen," zeide baas Jansen kortaf.
»Geen woord voor Frits?"
»Geen woord!"
»Het is uw kind!" smeekte het meesterke.
»Geweest!" riep Jansen met harde stem.
Bedroefd ging het meesterke heen, maar toen hij was vertrokken, ging de Boer naar buiten, tuurde hem na, totdat de kop van de kleine poney, waarop het meesterke reed, verdween achter de eerste heuvelkam, en sloot zich toen op in de wagenschuur, en at noch dronk den ganschen dag.
Ja, die Jansen was een stugge, onverzettelijke natuur, met een hart, dat breken maar niet buigen kon, en als God het niet verhoedde, dan zóu het breken om het wee over zijn eigen kind!
HOOFDSTUK XV.
Het meesterke was met Jakob, zijn gids, al eenige dagen onderweg.
Hij had de Transvaalsche grens reeds lang achter den rug, en was zoo gelukkig geweest, elken nacht een onderkomen te vinden onder het gastvrije dak van een Afrikaanschen Boer.
De hoop echter, dat hij nog heden avond de plaats van zijn bestemming zou bereiken, zou niet worden vervuld. Immers hij was volgens Jakob's verzekering, die het weten kon, nog verscheidene mijlen van het doel zijner reis verwijderd, en de avond begon reeds te vallen.
Er schoot dus niets anders over dan hier langs den grooten weg halt te houden en onder den blooten hemel te kampeeren.
Nu, voor den Afrikaanschen Boer is dat niet erg. Of het rieten dak van een boerenhuis of de schitterende sterrenhemel van Afrika zich welft boven zijn hoofd--hij maalt er niet om.
Doch het meesterke had een vreesachtige natuur, en het gehuil van een roofdier in de verte vervulde zijn hart met angst.
Hij maakte zich echter voorbarige zorgen, want juist de persoon, om wien hij bovenal dezen tocht had ondernomen, was in de onmiddelijke nabijheid.
- * * * *
Juist was de poney afgezadeld, toen de klank der trompet weerklonk, en een troep ruiters kwam aanrijden.
Het was een sterke patrouille van Rhodes' cavalerie, die onder aanvoering van luitenant Harreson een militaire tocht door het binnenland maakte.
Zoowel Frits Jansen als Jack Williams behoorden tot de patrouille, en heftig en luide klopte het hart van Frits, toen hij den kleinen, muisvalen poney zag grazen, en in het harde, spichtige gras, tegen den stam van een eenzamen wilgeboom, het meesterke gewaar werd.
Doch ook het meesterke had, in spijt van diens militaire kleeding, den zoon van baas Jansen herkend.
Onmiddellijk wendde Frits Jansen den teugel, en reed naar den bevelvoerder.
»Luitenant," zeide hij, »ik zie daar een mijner kennissen; mag ik hem spreken?"
»Dat bleeke ventje daar?" lachte de Luitenant. »Ga je gang! Daar ginds op die heuvelen zullen wij ons kamp opslaan, en gij krijgt tot morgen vroeg verlof!"
Frits liet zich dit geen twee keeren zeggen, en haastte zich, om bij het meesterke te komen.
Het was een recht hartelijk, roerend wederzien, en de jonge Boer, die den weerbarstigen hengst zoo onbarmhartig had gestriemd, had al zijn zelfbeheersching noodig om meester te blijven van zijn gevoel.
»En hoe maakt het Vader?" was zijn eerste vraag.
»Hij is gezond," antwoordde het meesterke.
»Heeft hij nog een boodschap voor mij meegegeven?" vraagde Frits aarzelend, maar vol spanning.
Het meesterke echter werd bij deze vraag bedroefd en schudde het hoofd.
Er volgde een korte, pijnlijke pauze, doch het meesterke legde zijn zwakke hand op Frits Jansen's breeden schouder, en terwijl hij hem aankeek met zijn zachte oogen, hernam hij: »Verzoen u met uw vader!"
»Dat wil ik!" riep Frits op hartstochtelijken toon.
»En vraag hem vergiffenis voor uw optreden op dien noodlottigen namiddag, toen gij van Waterfontein gingt!" zeide het meesterke.
»Ik wàs te heftig," zeide Frits; »Ik vergat den eerbied, dien ik aan mijn vader ben verschuldigd, en het doet mij meer leed dan ik zeggen kan."
»En al kunt ge Waterfontein niet meer uit zijn asch te voorschijn roepen--" zeide het meesterke.
»Wat bedoelt ge?" vraagde Frits Jansen met groote oogen.
»Ik bedoel die brandstichting," zeide het meesterke schoorvoetend.
»Wèlke brandstichting?" riep Frits in klimmende verbazing.
»Wèlke brandstichting?" zeide het meesterke met zijn zachte stem, maar er lag een stil en klagend verwijt in zijn woorden: »Frits, hoe kunt ge dat vragen! Ik bedoel dat gij uw daad, de brandstichting op Waterfontein niet ongedaan kunt maken, doch gij kunt uw vader om vergiffenis vragen."
Maar het gelaat van den jongen Boer was bij deze woorden zoo wit geworden als de witte kelk der veldbloemen aan zijn voeten.
»Ligt Waterfontein in de asch? En ben ik de dader? Ik?"
Hij sprak deze woorden niet uit,--hij schreeuwde ze uit.
Het meesterke sloeg de oogen neer, en Jakob, die op eenigen afstand wat hout bijeensprokkelde, om een vuur aan te leggen, keek verwonderd op.
Doch Frits kwam allengs tot eenige kalmte.
»Wie heeft het gezien?" vraagde hij langzaam.
»Hector," antwoordde het meesterke.
»Zóó--die leugenaar!" riep Frits met bittere verachting; »en die wordt geloofd!"
»Schaap heeft het ook gezien," zeide het meesterke.
»Zóó--een tweede exemplaar van hetzelfde soort!" barstte Frits Jansen los met een wilden lach.
»En Eliëzer heeft het gezien," zeide het meesterke.
»Eliëzer?" vraagde Frits met schrik: »Eliëzer?"
»Ja," bevestigde het meesterke.
Toen bestierf de wilde lach op Frits Jansen's gelaat, en zijn brandende oogen staarden verbijsterd naar de verte.
Plotseling bleef hij, met gekruiste armen, voor het meesterke staan.
»Gelooft ge, dat er een God bestaat?" vraagde hij met heesche stem.
»Ja, dat geloof ik," zeide het meesterke vol eerbied.
»En dat Hij almachtig is en rechtvaardig?"
»Ja," zeide het meesterke: »almachtig, rechtvaardig en genadig!"
»En als ik nu die monsterachtige daad niet heb begaan, zal Hij dan mijn onschuld aan den dag brengen?"
»Ja," zeide het meesterke met ernst en volle overtuiging, »dat zal Hij doen vroeg of laat, op Zijn tijd!"
»Ik geloof het ook," zeide Frits met een bedaardheid, die wonderlijk afstak bij zijn hartstochtelijkheid van zoo even; »ik geloof het ook, en als ik het niet geloofde, dan nam ik den loop van dit geweer in mijn mond, en maakte aan de foltering een snel einde!"
»Dus gij zijt onschuldig aan den brand?" vraagde nu het meesterke, op zijn beurt verbaasd, doch deze vraag drong den ongelukkige als een pijl in het hart.
»Moet ge dat nog vragen?" zeide hij, nu niet wild, maar met een eindelooze smart in zijn stem: »meesterke, moet gij dat nog vragen?"
Deze uitroep echter ontroerde de ziel van het meesterke, en gevolg gevend aan een plotselinge ingeving, zeide hij: »Frits, mijn vriend, ga mee!"
Hij nam den ongelukkige bij de hand en leidde hem naar een kreupelbosch in de nabijheid. En het meesterke knielde neer, en ook Frits Jansen knielde neer. En het meesterke, dat kind der smarte, goot zijn ziel uit voor God en bad voor Frits Jansen. En dit zacht gesproken gebed was als balsem op de brandende wonde, en als olie op de hooggaande golven in Frits Jansen's gemoed.
HOOFDSTUK XVI.
Het was nu donker geworden, en de sterren tintelden aan het firmament.
Jakob had zich geweerd; een lustig brandend vuur vlamde de komenden tegemoet, en uit het verre kamp op de heuvelen klonk vroolijk trompetgeschal.
»Cesar, kom!" riep Frits Jansen, en het trouwe paard, dat liep te grazen, naderde zijn jongen meester.
Frits ontlastte het van den teugel, gebit, zadel en bagage. Het paard had nu zelfs geen helster aan. Waarom ook? Het gehoorzaamde zijn baas met de trouw van een hond.
Uit de bagage zocht de jonge Boer nu een ijzeren drievoeter, een kruik, een keteltje, een bus en een kommetje.
Hij plaatste den drievoeter boven het vuur, vulde het keteltje met water uit de kruik, en toen het water kookte, schudde hij er koffie in uit de bus.
»Nu zullen we koffie drinken," zeide hij, »doch de melk is op."
»Die heb ik," zeide het meesterke, innig verheugd, dat zijn vriend wat kalmer was geworden.
»En ik heb nog iets beters voor je," liet hij er op volgen; »een brief van je moeder."
Met beide handen strekte Frits Jansen zich uit naar den brief, en haastig het couvert openend, las hij, neen verslond hij de regels bij het schijnsel der grillige vlam.
Ach, dat was een brief, zooals slechts een moeder hem kan schrijven! Zoo ongekunsteld, zoo eenvoudig, en toch zoo roerend in zijn eenvoudigheid!
Zoo vol liefde en erbarming!
En dan die schreiende moederkreet: »Mijn arm, verdoold kind, leg het moede hoofd neder aan het hart van uw moeder!"
Frits Jansen's oogen verduisterden zich, en zijn brandende oogen werden vochtig.
Niemand twijfelde er aan, dat hij de brandstichter was, niemand dan zij, die trouwe, die liefhebbende, die éénige moeder!
Het verwonderde hem echter, dat tante Martje sprak van een vroegeren, door haar geschreven brief.
»Dit is de eerste brief, dien ik van Waterfontein ontvang," zeide hij verbaasd.
»Toch is het de tweede, dien uw moeder aan u schrijft," zeide het meesterke; »ik heb zelf den eersten brief op de post gebracht."
»Hij is nooit in mijn bezit gekomen," zeide Frits op stelligen toon.
»Het verwondert mij eveneens," ging hij nadenkend voort, »dat Moeder met geen woord van mijn brief melding maakt."
»Hebt ge dan een brief geschreven?" vraagde het meesterke verrast.
»Wis en zeker," verzekerde Frits.
»Tante Martje heeft elke week tweemaal naar het dorp gezonden, om naar brieven te vragen," zeide het meesterke, »doch nooit een brief van u ontvangen. Dat weet ik zeker."
»'t Is vreemd, heel vreemd," mompelde Frits.
»De post zal misschien nog slecht geregeld zijn," meende het meesterke.
»Ze is uitstekend geregeld," zeide Frits.
»Licht kan er een brief vermist worden," hernam het meesterke.
»Maar twee brieven--twee!" zeide Frits: »'t is onbegrijpelijk!"
Het meesterke haalde de schouders op; hij begreep het evenmin.
De koffie was intusschen gezet, en het kommetje ging tusschen de twee vrienden kameraadschappelijk rond.
Het meesterke verkwikte zich aan den bruinen drank. Het begon koel te worden, en de koffie maakte warm.
Frits Jansen's gedachten keerden intusschen terug tot dien noodlottigen brand.
»Heb ik bij mijn vertrek iets gezegd, dat aanleiding kon geven tot de vreeselijke verdenking?" vraagde hij.
Het meesterke knikte bevestigend.
»Zóó--ik zou wel eens willen weten, wat!" riep hij uit.
»Gij hebt gezegd: »Dat geeft een ongeluk.""
Frits Jansen sloeg zich voor het hoofd.
»Heb ik dat gezegd?" vraagde hij, en het meesterke zeide: »Ja!"
Dat kwam van die heillooze, onzalige drift? Hij wist niet eens meer, wat hij had gezegd!
»Waaraan meent Eliëzer mij herkend te hebben?" vraagde hij na een pauze, maar het meesterke wist het niet.
»Eliëzer beweert, je stellig gezien te hebben even als de twee andere Kaffers; meer weet ik er niet van."
Nu werd Jakob geroepen, doch die wist het evenmin, want hij was pas eenige weken op Waterfontein.
- * * * *
Van den heuvel, waar Harreson's kamp was opgeslagen, werd de taptoe geblazen, en de signalen klonken vredig door den stillen nacht.
Jakob had op eenigen afstand een tweede vuur aangelegd, en zijn zwarte, blinkende huid stak wonderlijk af bij de grillige vlam.
Droomerig staarde hij in het vuur, en zong op gedempten toon een weemoedig, eentonig kafferlied, waarin de verdwenen glorie van zijn volk werd bezongen. En zijn klagende stem vermengde zich en smolt samen met het klagend geruisen van den nachtwind door het lange, schrale gras.
De kleine poney was gekluisterd, en had zich tusschen de twee vuren neergevleid, maar de twee boezemvrienden zaten met elkaar nog altijd te keuvelen.
»En waarom hebt gij mij toch eigentlijk opgezocht, meesterke?" vraagde Frits Jansen.
»Omdat ik je liefheb," zeide het meesterke op zijn eenvoudige, bijna kinderlijke manier, terwijl hij den jongen Boer aankeek met zijn zachte, weemoedige oogen.
Frits drukte hem de hand.
»Gij zijt een goed meesterke," zeide hij vriendelijk, »maar gij hebt in den regel geen courage genoeg."
»Ge hebt me dikwijls moeten helpen met die wilde jongens," meende het meesterke.
»Dat is waar," antwoordde Frits; »waarom sloegt ge ze niet om de ooren?"
»Ik kan het niet," zuchtte het meesterke.
»Ik geloof het," zeide de jonge Boer; »er zit geen staal in je bloed, geen merg in je gebeente, meesterke. Ik zou me toch liever dood vechten dan me op mijn kop laten zitten!"
»Ik schijn voor het lijden geboren," zeide het meesterke. »Als een verworpeling ben ik op de wereld gekomen, en uit den beker van het lijden heb ik gedronken tot op dezen oogenblik."
»Ge zijt wel ongelukkig, meesterke," zeide Frits Jansen, zijn eigen zielepijn vergetend, met hartelijk medelijden.
»Ongelukkig?" zeide het meesterke met zachten klem. »Al hebben vader en moeder mij verlaten, de Heere zal mij aannemen."
Frits wierp nieuwe brandstof op het zwakker wordende vuur.
De gloed sloeg nu hoog uit en verspreidde een liefelijke warmte. Terwijl stopte de jonge Boer de kleine, houten pijp, en stak ze aan bij een brandende tak.
»God heeft mij lief, Frits--hoe kan ik dan ongelukkig zijn?"
»Weet ge 't zeker?" vraagde Frits.
»Ja," zeide het meesterke met ongewonen nadruk. »Hij heeft mij lief."
»En waarom hebt ge dan zooveel leed op aarde, meesterke?"
»Omdat juist dit lijden mij aandrijft, om te schuilen onder Zijne eeuwige vleugelen."
Er volgde een pauze.
Cesar, die zich achter Frits Jansen had neergevleid in het gras, schuurde den ruigen kop tegen den schouder van zijn jongen baas, en de kreet van een voorbijtrekkenden nachtvogel werd gehoord.
In wonderbaren glans strekte, bij het licht der sterren, het nachtelijk landschap zich uit, en hoog aan den hemel beschreef een verschietende ster haar schitterende baan.
»God is mijn vader, en ik ben een zijner uitverkorenen," begon het meesterke opnieuw, »hoe kan ik dan ongelukkig zijn? Zie toch, hoe machtig en heerlijk Hij is! Het firmament heeft Hij gespannen, en de sterren zijn de gouden vonken van zijn kleed!"
»Gij spreekt als mijn moeder," zeide Frits vol bewondering, »maar nog geleerder."
»Is Hij uw Vader ook?" vraagde het meesterke met een opslag van zijn zachte, weemoedige oogen, doch de jonge Boer gaf op deze vraag geen direct antwoord en zeide: »Hoor eens hier, meesterke, als ik uitverkoren ben, dan komt alles terecht, doch als ik niet uitverkoren ben, dan--"
Hij voleindigde den zin niet.
»Nu, als gij niet uitverkoren zijt, Frits, wat dan?"
»Dan zal al mijn pogen, om de eeuwige zaligheid te verwerven, vruchteloos zijn," zeide Frits.
Het meesterke antwoordde niet dadelijk; peinzend staarde hij in het vuur.
»Gij schijnt dus te berusten in Gods raadsbesluit," zeide het meesterke na een pauze op levendiger toon, »maar ik vrees, dat gij juist tegen den kern van dat raadsbesluit inhandelt."
»Hoe bedoelt ge dat?" vraagde Frits.
»Wat is de kern van Gods raadsbesluit?" zeide het meesterke; »is het niet de eer, de glorie van Gods Zoon? Reeds in het natuurlijke ziet men, dat de vader werkt voor zijn kind, voor zijn zoon; al zijn denken en streven bedoelt het welzijn van dien zoon. De vader heeft immers zijn kind lief; ièder vader; ook oom Reinard heeft zijn kind lief."
»Gehàd," zeide Frits Jansen en schudde droevig het hoofd.
»Neen, nog van daag," hernam het meesterke op den meest stelligen toon. »Doch dit is slechts een zwakke schaduw van de liefde, die God koestert voor zijn Zoon, en indien gij in dien Zoon niet gelooft, dan acht gij het bloed des Nieuwen Testaments onrein, dan verwerpt gij dien zoon als uw Heiland, en handelt gij lijnrecht in tegen den kern, de pit, het hart van Gods raadsbesluit, dat de eer van zijn Zoon beoogt."
Het meesterke was warm geworden; zijn oogen begonnen te tintelen.
»Gij kunt praten als een dominé," zeide Frits Jansen in ongekunstelde bewondering.
»Zijt ge bekeerd?" vraagde hij plotseling.
Het meesterke zweeg even. Hij stutte het hoofd in de handen, en staarde in de vlam.
»Ik zal je wat vertellen," zeide hij na een wijle met zekere plechtigheid in zijn stem. »Ik heb van God een teergevoelig hart ontvangen, dat dikwijls openscheurde aan de doornen en aan de distelen van dit leven. Ik vòelde die doornen, en ik vòelde al de bitterheid van mijn ongeluk. Hoe menigmaal verlangde ik, om te rusten onder een paar zware klipsteenen, in de koele aarde! Ik was zoo onuitsprekelijk moede, en ik wilde rusten--eeuwig rusten en slapen!
Maar er was iets dat erger was dan mijn ongeluk, namelijk mijn zonde, en ik leerde ze beseffen!"
»Werd ge toen wanhopig?" vraagde de jonge Boer.
»Neen," antwoordde het meesterke, »maar ik versmolt van droefheid, omdat ik tegen dien God, Die zoo waardig is, gediend te worden, elken dag had overtreden."
Frits Jansen schudde het hoofd.
»Ik weet niet, of het in de echte bekeering wel zoo toegaat," zeide hij aarzelend.
»De wegen zijn verschillend," meende het meesterke; »de schapen, die de schaapskooi zoeken, kunnen toch ook niet allen hetzelfde pad nemen, of zij zouden elkander vertreden."
»Ga voort," zeide Frits Jansen.
»Ik was zeer bedroefd," zeide het meesterke, »en ik deed mijn best, om God te dienen, maar ik bedierf het elken dag al meer, en ik werd al bedrukter, omdat zoo'n zware schuldenlast op mij drukte, en omdat Gods eer voortdurend door mij werd gekrenkt. Toen riep ik den Heiland aan!"
»En kwam er toen uitkomst?" vraagde Frits.
Het meesterke schudde het hoofd.
De jonge Boer wilde een opmerking maken, doch hield ze terug.
»Het was een treurige tijd, maar toch bescheen de ster der lieflijke hoop mijn pad. En zoo kwam de gedenkwaardigste Zondagnamiddag in mijn leven."
Frits Jansen borg zijn pijp weg, en staarde vol belangstelling naar den spreker.
»Ik zat in het schoollokaaltje, en las de woorden: »Komt herwaarts tot Mij allen, die vermoeid en belast zijt, en ik zal u rust geven."
Ik had dien tekst wel honderden keeren gelezen, doch nooit met dien aandrang als in dit oogenblik.
»Heere Jezus," bad ik, »ik kom, maar ik kan u niet vinden!""
»En toen, Frits," ging hij voort met gedempte stem, »toen zag ik Hem."
»Wien?" vraagde Frits Jansen twijfelend en aarzelend, en het meesterke antwoordde, terwijl zijn stem zoo zacht werd als het fluisterend ruischen van den nachtwind in het gebladerte van den wilgenboom boven hen: »Jezus!"
»Jezus!" herhaalde Frits Jansen, en een eerbiedige huivering ging door zijn leden.
Het licht der vlam speelde op het gelaat van het meesterke, en duidelijk was zijn ontroering waar te nemen.
»Ik zag Hem," ging hij voort, »met mijn geestelijke oogen even gewis, als ik u op dit oogenblik zie met mijn lichamelijke oogen. En ik wierp me tegen den grond, strekte mijn handen omhoog en riep: »Mijn Heer en mijn God!" Een zaliger oogenblik heb ik nooit beleefd."
»Ik geloof het," zeide Frits Jansen zelf geschokt.
»Maar ik zag nog veel meer," begon het meesterke op nieuw. »Ik had gemeend in mijn blindheid, dat de Heere zich verre van mij hield, en nu zag ik, dat Hij steeds dicht bij mij was geweest. Hij had bij het schreiende wicht gewaakt onder den doornstruik; Hij was stap voor stap met mij medegegaan, en Hij had over het zwakke, dolende lam de wacht gehouden met de teederheid van den trouwen Herder. Ik had getast, gezocht, gezwoegd, en zou in mijne blindheid versmacht zijn in de schaduw der eeuwige Fonteinen. Maar nu zag ik het, want de blinddoek was van mijn oogen gevallen."
- * * * *
Middernacht was al lang voorbij, en het meesterke, nu moede geworden, legde zich neder om te slapen.
Doch Frits Jansen kon niet slapen, en hij liet zijn oogen gaan over de eindelooze prairie, die zich uitstrekte als een beeld van stillen vrede.
Ook Jakob was ingeslapen; duidelijk hoorde Frits zijn diepe ademhaling.
Hij wendde den blik naar het meesterke, nam zijn ruitermantel en spreidde hem over den slapende heen.
»Moeder zegt, dat er een verborgen zegen op rust, als men Gods kinderen goed doet," fluisterde hij.
Doch plotseling scheurde de wond weer open.
»Het meesterke noemde zich een verworpeling," steunde hij, »maar de ware verworpeling en verschoppeling ben ik: weggejaagd van mijn vaders drempel als een verrader, gebrandmerkt als een brandstichter--een verworpeling en een vervloekte!"
Hij keerde zich af van het vuur, stutte het hoofd tusschen de handen, en heete tranen biggelden over zijn wangen.
- * * * *
Het eerste werk van den jongen Boer in den volgenden morgen was, om Jack Williams op te zoeken.
»Waarom hebt gij mij niet verteld, dat Waterfontein is afgebrand?" vraagde hij op scherpen toon.
»Is Waterfontein afgebrand?" vraagde Jack in groote verbazing--»Waterfontein?"
»Weet ge 't niet?" vraagde Frits Jansen vol argwaan.
»Ik weet er evenmin iets van als dat ik iets weet van den dag van mijn dood!" riep Jack met blijkbare oprechtheid.
»Wanneer zijt gij dan van huis vertrokken?"
»Denzelfden avond dat gij gingt!"
»Ik meende, dat gij eenige dagen later wildet gaan."
»Ik veranderde van gedachten," zeide Jack.
»'t Is al heel vreemd!" meende Frits.
»Als je 't niet wilt gelooven, dan moet je 't laten," zeide Jack brutaal.
Frits zweeg een oogenblik.
»De brief, dien jij voor mij te Buluwayo op de post zoudt doen, is nooit terecht gekomen," begon hij opnieuw.
»Je wilt misschien zeggen, dat ik hem heb verdonkermaand," vraagde Jack.
»Dat zeg ik niet," antwoordde Frits, »maar 't lijkt er wel op."
»En als jij mijn brief heb verdonkermaand," liet hij er op volgen met klimmend wantrouwen, »dan zul je den brief van mijn moeder aan mij ook wel hebben verdonkermaand!"
»Ik heb met je praatjes niets te maken," zeide Jack Williams op beleedigenden toon, en draaide hem den rug toe, maar Frits Jansen balde toornig de vuist en riep: »Voor jouw grofheden ben ik niet bang--wees voorzichtig!"
De breuk tusschen de twee vroegere vrienden was volkomen.
HOOFDSTUK XVII.
Dàt is de stad.
Zeven jaar geleden--wij schrijven thans 1895--was hier niets te zien dan een golvende, eindelooze grasvlakte, en de stilte der wildernis werd slechts afgebroken door het gehuil van een jakhals, het gebrul van een tijger en den vleugelslag van een roofvogel.
En thans is hier een stad verrezen met paleizen en kerken; een echte wezenlijke stad met prachtige wijken en smerige achterbuurten. De slanke torens rijzen vol gratie opwaarts, en de koepels der paleizen schitteren in de blauwe, zonnige, Afrikaansche lucht.
Op den grond van een Transvaalschen Boer, daar is de stad verrezen. Toen de eerste schamele hutten in elkander werden gezet, zeide die Boer: »Ik zal deze plek noemen naar mijn zoon." En hij noemde haar Johannesburg, en dezen naam zal de goudstad wel blijven dragen zoolang de wereld bestaat.
't Is een merkwaardige stad, dit Johannesburg. Ze is opgeschoten als een wonderboom.
De groote Pompejus zeide ééns: »Met mijn voet stamp ik de Romeinsche legers uit den grond," en wat de groote Pompejus kon, dat heeft hier de kracht van het goud gedaan. Het heeft een stad van 70.000 inwoners uit den grond gestampt.
Zoo'n kracht heeft het goud.
Daar, bij Johannesburg, in de diepe schachten, 200 tot 400 voet onder den grond, waar zon noch maan met hun licht kunnen komen, daar loopen de metalen aders, en tusschen het harde erts fonkelen de goudatomen.
Dat harde erts, dat duizenden jaren heeft gesluimerd in den schoot der aarde, wordt door rappe, vlugge handen naar boven gebracht en onder den stoot van stalen reuzenstampers tot stof vermalen.
Uit dat stof weet de vindingrijkheid van den mensch het kostbare goud te verzamelen.
Dat goud heeft de menschen van Johannesburg aangetrokken. Het trekt de menschen aan als de magneet het ijzer, als de kaarsvlam den vlinder.
Uit de vier windstreken des hemels zijn de hongerige zielen te Witwatersrand[11] komen aanhollen, om zich te verzadigen aan het goud.
[11] Witwatersrand heet de goudstreek, die zich bij Johannesburg uitstrekt.
Wat doet de mensch niet voor het goud?
Hij braveert de stormen en waagt zich in den cykloon; hij gaat door water en vuur; hij waagt zijn gezondheid, zijn leven, zijn eeuwige zaligheid voor dat goud.
Om het goud worden de ijzeren kerkerdeuren getrotseerd, en hoeveel moorden de gouddorst op zijn rekening heeft--wie zal het zeggen?
Saul versloeg zijn honderden en David zijn duizenden, maar de gouddorst telt zijn gesneuvelden bij millioenen!
Zij zijn overal te vinden, die gesneuvelden, die ongelukkigen: op de hoogte der bergen, in de diepte der zeeën, in het marktgewoel der stad, in de stilte der woestijn.
Doch niet alle menschen zijn door dien gouddorst aangetast.
Ik ken er: hooge, edele geesten, die met koninklijken tred en opgericht hoofd heenschrijden over het goud; die het kunnen gebruiken zonder het te misbruiken; die het kunnen bezitten zonder er voor te zwichten; die het in de hand kunnen nemen zonder zich te branden....
Maar ach--hoe velen zijn de slaven van het goud!
Het goud echter kan het niet helpen, dat de mensch er voor knielt.
Het goud is een gave, een goède gave, en het is niet de schuld van den Gever, dat de mensch van die gave zijn god maakt.
Is het goud niet een goede en groote gave? Kunnen handel en nijverheid, kunsten en wetenschappen bloeien zonder goud, zonder geld? Heeft het geld den driemaster niet getuigd en geladen, die vol trots de zeeën doorploegt? En laat het geld den drijfriem niet suizen over het vliegwiel? Verbindt het goud niet de volken? Slaat het geen bruggen over den oceaan, en vlecht het niet om de vijf werelddeelen een sterken stevigen band?
Neen, het goud is een goede gave, en kan het niet helpen, dat de menschen er voor knielen, evenmin als de stralende zon het kan helpen, dat de inboorlingen van Midden-Afrika haar aanbidden, en evenmin als het sobere kaarslicht het kan gebeteren, dat de vlinder zijn vleugels zengt in zijn vlam.
In een der voornaamste straten van Johannesburg, waar boven de breede geopende deur met groote letters: »C. Harley & Co. limited" staat, moeten we zijn.
't Is druk op dit kassierskantoor. Onophoudelijk stroomen de menschen in en uit. Daartusschen hoort ge het geritsel van papier, en het gekletter van goud en zilver op de harde, marmeren toonbank.
Zie die menschen toch eens aan, die daar komen en gaan; het loont de moeite.
De voorste daar, die zoo juist tien gouden souvereins opstrijkt met zijn vuile handen, is een Kaffer. Ge kunt het wel zien aan den bouw van dien schedel, die zoo hard is als de gepantserde rug van een schildpad, aan dat zwart, gekroesd haar, aan dat donkerkleurig, bijna zwart gelaat en dien stompen neus.
Hij is op zijn Europeesch uitgedost. De lange panden van den jas, dien hij van een reusachtigen koetsier, in dienst bij een der goudkoningen, die hier wonen, heeft geschacherd, raken bijna den grond, en terwijl de ééne broekspijp buitensporig laag hangt, werkt de andere met succes de hoogte in. Een smerig eindje pijp steekt tusschen zijn dikke lippen, op den neus prijkt een bril met slechts één glas, en onder den arm draagt hij--van daag een totaal overbodige weelde!--een blauw geruite regenscherm.
Neen, liever dan dien opgedirkten Kaffer zie ik dan toch dien man daar achter hem, gekleed in het kunsteloos gewaad der woestijn, in den wijden, witten mantel, die los over zijn schouders golft, en het hoofd omhuld met den witten doek. Uit dat door de zon verbrand gelaat schitteren twee zwarte oogen, en de houding van dezen man verraadt iets vorstelijks--hij is immers ook een kind van Arabië, een zoon van Ismaël!
Hij zou u wat kunnen vertellen, als die gesloten, vastberaden lippen wilden spreken!
Negen keeren is hij met de karavaan door die ontzettende woestijn getrokken, die de Sahara wordt geheeten, maar met recht een gloedoven en een vallei des doods kan worden genoemd.
Dag aan dag en jaar aan jaar brandt en gloeit en zengt de zon aan den koperen hemel, en dag aan dag en jaar aan jaar kaatst het heete, brandende zand onder den voet van den bezwijkenden reiziger die gloeiende hitte terug.
Geen grasscheutje kan er groeien; geen druppel water wordt er gevonden.
Wel kan het firmament plotseling worden verduisterd door zware wolken, doch het zijn geen wolken, die verkwikkenden regen geven; het zijn hoog oprijzende, door den Samum-storm opgewervelde en voortgestooten gele lawinen, stuivende zandbergen, die met de snelheid van den wind over de Sahara wentelen.
- * * * *
»Een check van zeshonderd pond op New-York!"
Onverschillig werpt de spreker, een zoon van het verre Westen, een lange knokige figuur met een echt Yankee-gezicht, een zak met goudgeld op de toonbank, en terwijl twee kassiersbedienden het geld natellen, houdt hij hen, met de handen in de wijde zakken van zijn gestreepte broek, en een Amerikaansch deuntje neuriënd, met zijn vlugge oogen in de gaten.
China en de Vereenigde Staten ontmoeten elkander hier. Of zou die man daar vóór u--hij zet zich juist neder op de bank onder het vensterraam--geen zoon zijn van het Hemelsche Rijk?
Zonder twijfel. Gij kunt het zien aan de lange haarvlecht op zijn rug, aan die scheve oogleden, aan dat sluw, geel gelaat.
- * * * *
Dàt brutaal gezicht, daar naast dien Australiër, behoort aan een Engelschen Jingo. Wis en zeker, aan een Jingo.
Met een minachtend gebaar neemt hij door het gouden lorgnet de omstanders op; met een zekere onverschilligheid hangt hij den elpenbeenen knop van zijn rotting op in het derde knoopsgat van zijn jas, van boven af geteld, en een spotlachje krult zijn lippen, als een vreemde klank zijn oor treft. Hij vindt het onzinnig, dat er nog menschen bestaan, die er een andere taal op na houden dan de zijne, de Engelsche taal, en hij zou ze af willen straffen met de rotting, die in het derde knoopsgat hangt van zijn jas.
Neem hem bedaard en goed op; het is leerzaam.
Na vele jaren, als de macht van Engeland zal zijn gebroken, als de trots van de koningin der zeeën in het slijk zal vertreden zijn, zal de weetgierige leerling vragen aan zijn onderwijzer: »Wat was de oorzaak van Engelands val?"
En de onderwijzer zal antwoorden: »De Jingo was de oorzaak van Engelands val."
En de leerling zal weder vragen: »Onderwijzer, wat verstaat gij onder den Jingo?"
En de onderwijzer zal met bedachtzaamheid antwoorden: »Onder den Jingo versta ik den man, die de Engelsche staatkunde in een verkeerde bedding heeft geleid, die met alle mogelijke middelen, zoowel geoorloofde als ongeoorloofde, het gebied van Engelands bezittingen poogde uit te breiden, en die ten slotte voor geen daden van geweld, list en verraad terug heeft gedeinsd, om dat doel te bereiken."
En de leerling zal nadenken over deze gewichtige woorden en nogmaals vragen: »In hoeverre is de Jingo de oorzaak van Engelands val?"
En de onderwijzer zal antwoorden: »De Jingo begon de Engelsche politiek te beheerschen, en zijn waan kende geen grenzen, zoodat hij met het trotsche hoofd tegen de wolken stootte. Maar de rechtvaardige God, Die alleen groot is, wilde dien trotschen waan niet langer gedoogen, en Hij liet den toorn der volken los tegen de eilanden in het noorden, en Engeland viel, en zijn val was groot!"
En de weetgierige leerling zal over die woorden peinzen, en er wijze lessen uit putten voor zijn eigen leven.
- * * * *
Dat menschenkind daarbij den muur is een Kroaat.
Hij heeft de leeren pet zoo vast op het hoofd alsof zij er op vastgemetseld is, en dat zijn roode, borstelige bakkebaarden in geen twintig jaar met een kam in aanraking zijn geweest, is een feit.
Van werken houdt hij niet, wel van boksen en vechten, en dat hij den zachtmoedigen Armeniër, die daar naast hem staat, met moedwil op de teenen trapt, is enkel te verklaren uit zijn onweerstaanbare zucht om te bakkeleien.
»En u?" vraagt de chef van het kantoor.
»Een wissel op Triëst--dertig pond!" brult de strijdlustige zoon van de Julische Alpen.
Maar de chef is aan die ruwe uitroepen gewoon. Het maakt hem koud noch heet.
Met zijn scherpe oogen controleert hij zijn vier bedienden en de stapels kostbaar goud en de stapels nog kostbaarder wissels, die door zijn handen gaan.
Hij werkt met beleid, vlug, accuraat, zonder overhaasting. Hij let minder op de menschen dan op het geld. Voor die menschen is hij niet verantwoordelijk, wel voor het geld.
- * * * *
't Is verwonderlijk, hoe 'n haast de meeste menschen hebben. Maar die grijsaard ginds--hij staat heel achteraan--schijnt geen haast te hebben.
Hij neemt het geweer van den schouder, en zet het tegen den grond.
De linkerhand omklemt den loop.
't Is een prachtig geweer, een echt Henri-Martini, en de stalen loop schittert in de zonnestralen, die door de breede ruiten vallen.
De grijsaard staat recht op, en is minstens een halve voet langer dan de meeste omstanders.
Slechts de Noorweger, een zoon der blonde Gothen, die zoo even het kantoor verliet, was even groot.
Met belangstelling staart hij op het rumoerig tooneel daar voor hem, en een oogenblik rusten zijn blauwe, schrandere oogen op den trotschen Jingo.
Maar de aanloop begint te verminderen; over eenige minuten wordt het kantoor gesloten, en nu eerst ontdekt de chef, van zijn ingespannen arbeid opblikkend, den ouden Voortrekker.
»Wel grootvader Kloppers," roept hij, met blijde verbazing, »dat is een verrassing! Kom toch gauw naar binnen!"
»Ik zal wachten tot ge klaar zijt," zegt de grijsaard, Marling's toegestoken hand hartelijk schuddend.
Nu, Marling haast zich en is spoedig klaar. Het kantoor wordt gesloten, de bedienden verwijderen zich en Charles gaat Dirk Kloppers voor door den marmeren gang naar de huiskamer.
Een glazen deur, door een gordijn gedeeltelijk bedekt, geeft toegang tot die kamer.
»Wacht even," zegt Marling fluisterend, »nu kunt ge uw kleindochter eens bespieden!"
»Wel ja," meent de Voortrekker vroolijk, en gluurt door de gordijnplooien heen.
- * * * *
Lena heeft haar eerstgeborene, een allerliefst ventje van zes maanden, op den schoot.
Zij neemt hem op, heft hem hoog in de lucht, en de kleine kerel kraait het uit van plezier.
Zij legt hem weer op haar schoot, plaatst hem vlak voor zich en zegt: »Wiens ventje ben jij, Albert? Pa'ke's ventje? Pa'ke zegt, dat jij Moeke's neus hebt, maar Moeke zegt, dat jij Pa'ke's oogen hebt, hoor!
Pa'ke's oogen, ja zeker! Maar de mond is van je Moeke, zegt Pa'ke!
Zóó--goed zoet zijn, lieveling--"
»Kom vrouw," zegt Marling lachend, met den ouden Kloppers binnentredend, »we zullen je moeten storen in je gewichtig onderhoud met onzen oudsten zoon. Ik heb hier een kennis van je meegebracht."
»Grootvader!" roept de jonge vrouw met een stralend gezicht, den kleine in zijn wiegje leggend.
Zij snelt op den grijsaard toe en kust hem.
»Nu, dat is nog eens een kostelijke verrassing!" roept ze verheugd. »En hoe maken het Grootmoeder en Oom Jan en tante Geertrui en de kinderen en de andere familie?"
»Ik breng jullie hun hartelijke groete," antwoordt de grijsaard, »en ze maken het allen uitstekend."
»Nu wat zegt ge van uw veldbloemke?" vraagt Marling, op zijn vrouw wijzend.
»Mijn veldbloemke ziet er uit als een roos in den morgendauw," antwoordt de Voortrekker, »en ik dank daarvoor mijn God."
Nu neemt men plaats in de gezellige, prettige kamer, waarvan de openslaande deuren uitkomen op een werkelijk prachtigen bloementuin.
Terwijl is de vrouw des huizes bezig, om met bekwamen spoed de koffietafel gereed te maken, en de dreumes in zijn wiegje ligt het uit te kraaien van plezier, en pakt met de kleine vingers de mollige, bloote beentjes, en doet krachtige pogingen, om den grooten teen van zijn rechtervoet in het snoeperig mondje te steken, en over de geheele omgeving ligt zoo'n innig waas van gezelligheid, bevalligheid en huiselijk geluk, dat zelfs de ijzeren Voortrekker er door getroffen wordt.
»En hoe staat het u hier aan, nu ge ons voor den eersten keer in ons gedoe ziet?" vraagt Lena met een glimlach.
»'t Is haast te mooi," zegt de grijsaard.
»Ik heb het niet gedroomd," gaat hij voort, »toen ik nu zestig jaar geleden door de wildernissen zwierf en niets had dan een harden klipsteen, om er des avonds het hoofd op neer te leggen, dat nog eens mijn kleindochter mij in een pronkkamer zou ontvangen. Tusschen dag en nacht is een groot verschil, maar tusschen den ossenwagen van den voortrekker en een Johannesburger salon niet minder."
»We mogen 't er wel van nemen met een dankbaar hart, als God het ons schenkt," meent Marling.
»Zonder twijfel," herneemt de grijsaard met hartelijke instemming, »maar," gaat hij voort op ernstigen toon, »het is de vraag, of een geslacht, dat in de salons wordt opgekweekt, in tijden van nood en stormweer, die kracht, die taaiheid en die heldenmoed ten toon zal spreiden, die de kenmerken zijn van de echte zonen der wildernis."
»We denken Albert niet te verweekelijken," zegt Marling. »Als hij groot mag worden, dan hoop ik hem naar Vredenoord te zenden, en misschien zal zijn overgrootvader hem nog leeren, hoe het roer wordt gehanteerd, en de snelle klipbok geschoten in het gebergte."
Maar de grijsaard schudt de sneeuwwitte lokken en zegt: »Dat zal ik niet meer beleven."
- * * * *
Grootvader Kloppers zag in Johannesburg en in de omstreken van Johannesburg veel, dat hem nieuw was, vooral een der in exploitatie genomen goudmijnen, die hij bezichtigde, wekte zijne warme belangstelling.
Nu, zoo'n goudmijn is ook de bezichtiging waard.
Met een bak, lift genaamd, daalt men loodrecht in den donkeren schoot der aarde. Op elke 100 voet diepte wordt een mijngang door het graniet gehouwen, een zwaar werk, want het graniet is zeer hard, doch op 1000 voet diepte gekomen, worden de mijngangen op 200 voet afstands onder elkander gehouwen. Men heeft dus den tienden mijngang op 1000 voet en den elfden op 1200 voet diepte.
De mijngangen loopen honderd voeten ver, in alle windstreken, en volgen den goudrif, waaronder men verstaat de ader van gouderts, die gewoonlijk hoogstens twee voet dik en breed, door het zware graniet loopt.
Een mijn kan verscheidene riffen bevatten: een hoofdrif met vertakkingen, die zich allen uitstrekken naar de diepte der aarde, doch hoe diep, is tot nog toe voor de menschelijke wetenschap verborgen.
Het goudrif is van het graniet, waar het door heen loopt, onderscheiden door zijn grijswitte en gitzwarte plekken en in die grijswitte, doch vooral in die gitzwarte plekken zitten, fijn en verspreid, de gouddeeltjes.
't Is wel een groote zeldzaamheid, dat men stukken zuiver goud vindt.
Toch kan het gebeuren. Zij worden nuggets genoemd, en een dier aan den Witwaterrand gevonden nuggets, zoo groot als een lang wittebrood, vertegenwoordigde eene waarde van een millioen gulden.
In de harde granietwanden der mijngangen, boren de Kafferwerklieden de gaten voor het dynamiet, dat het goudrif breekt, terwijl in de mijngangen een spoor loopt, waarover zich onophoudelijk kleine karren (skips) bewegen, die het losgesprongen steen en gruis vervoeren naar een lift, die het naar boven brengt.
Natuurlijk wordt veel meer granietgruis dan gouderts naar boven gebracht, want de mijngangen zijn eene flinke manslengte hoog, en zoo breed, dat er op sommige plaatsen een dubbel spoor ligt.
Het naar boven gebrachte erts wordt intusschen vervoerd naar de Batterij, een sterk, houten gebouw van ontzachelijke hoogte, dat uit verschillende galerijen bestaat. In deze galerijen wordt het erts fijn gestampt, en ondergaat vervolgens verschillende zuiveringsprocessen door doorstroomend water, kwikzilver en cyanide, en wordt ten slotte in den smeltkroes geworpen, om gereinigd er uit te voorschijn te komen.
- * * * *
Één zaak verwonderde grootvader Kloppers, namelijk dat er in Johannesburg zoo veel Engelsch werd gesproken.
»Het lijkt wel een Engelsche stad," zeide hij geërgerd, waarop Charles Marling lachend zeide: »De taal is vrij."
Doch toen de oude Voortrekker voor de ramen der voornaamste boekwinkels de portretten van Cecil Rhodes in alle mogelijke grootten zag uitgestald, klom zijn ergernis tot toorn, en een plooi van verontwaardiging werd zichtbaar op zijn verweerd gelaat.
»Dat is de Achitofel van Kaapstad," barstte hij los, »maar de Heere zal den raad van dezen man vernietigen!"
Maar Charles zeide hierop geen woord, uit eerbied voor de sneeuwwitte haren van den Voortrekker.
Vier dagen vertoefde grootvader Kloppers bij de familie Marling. Toen liet hij zijn schimmel halen, die hij bij een stalhouder had laten stallen, en de geliefde gast nam afscheid van zijn kleinkinderen.
Hij nam den kleinen Albert op zijn armen, kuste het lieve ventje en zeide: »De God uwer vaderen zegene u, mijn kind, en stelle u eens tot een sieraad voor kerk, volk en maatschappij!"
Met de vaardigheid van een jongeling sprong hij in het zaâl, en zooals hij daar zat op den witten schimmel, den bandelier om de breede schouders, het geweer over den rug, den uit paardenhaar gevlochten, breeden hoed op het grijze hoofd, gekleed in het gewaad der wildernis, was hij de type van een verdwijnend geslacht--van den krachtigen, onversaagden Voortrekker.
HOOFDSTUK XVIII.
De oude Kloppers had van de
Edition notice Project Gutenberg source, credits & licence
The reading text above is the public-domain work. The Project Gutenberg header, production credits and licence are kept here as provenance rather than shown before the book.
Transcriber and production notes
Produced by Branko Collin and the Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
Front matter as received (title page, contents)
+----------------------------------------------------------------+ | |
Header as received
The Project Gutenberg eBook of De ruiters van Zuid-Afrika
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,
you will have to check the laws of the country where you are located
before using this eBook.
Title: De ruiters van Zuid-Afrika
Author: L. Penning
Illustrator: Wilm. Steelink
Release date: February 12, 2011 [eBook #35250]
Language: Dutch
Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/35250
Credits: Produced by Branko Collin and the Online Distributed
Proofreading Team at http://www.pgdp.netFull Project Gutenberg licence
Updated editions will replace the previous one—the old editions will
be renamed.
Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
law means that no one owns a United States copyright in these works,
so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United
States without permission and without paying copyright
royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
of this license, apply to copying and distributing Project
Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™
concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
and may not be used if you charge for an eBook, except by following
the terms of the trademark license, including paying royalties for use
of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for
copies of this eBook, complying with the trademark license is very
easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation
of derivative works, reports, performances and research. Project
Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may
do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected
by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark
license, especially commercial redistribution.
START: FULL LICENSE
THE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase “Project
Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full
Project Gutenberg License available with this file or online at
www.gutenberg.org/license.
Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg
electronic works
1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or
destroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your
possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
Project Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound
by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person
or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg electronic works
even without complying with the full terms of this agreement. See
paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg electronic works if you follow the terms of this
agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg
electronic works. See paragraph 1.E below.
1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the
Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
of Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual
works in the collection are in the public domain in the United
States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
United States and you are located in the United States, we do not
claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
displaying or creating derivative works based on the work as long as
all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
that you will support the Project Gutenberg mission of promoting
free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg
works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
Project Gutenberg name associated with the work. You can easily
comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
same format with its attached full Project Gutenberg License when
you share it without charge with others.
1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
in a constant state of change. If you are outside the United States,
check the laws of your country in addition to the terms of this
agreement before downloading, copying, displaying, performing,
distributing or creating derivative works based on this work or any
other Project Gutenberg work. The Foundation makes no
representations concerning the copyright status of any work in any
country other than the United States.
1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
immediate access to, the full Project Gutenberg License must appear
prominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work
on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the
phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,
performed, viewed, copied or distributed:
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most
other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online
at www.gutenberg.org. If you
are not located in the United States, you will have to check the laws
of the country where you are located before using this eBook.
1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is
derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
contain a notice indicating that it is posted with permission of the
copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
the United States without paying any fees or charges. If you are
redistributing or providing access to a work with the phrase “Project
Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply
either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg
trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.
1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
will be linked to the Project Gutenberg License for all works
posted with the permission of the copyright holder found at the
beginning of this work.
1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg.
1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg License.
1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
any word processing or hypertext form. However, if you provide access
to or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format
other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official
version posted on the official Project Gutenberg website
(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain
Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the
full Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.
1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg electronic works
provided that:
• You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
the use of Project Gutenberg works calculated using the method
you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has
agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
within 60 days following each date on which you prepare (or are
legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
payments should be clearly marked as such and sent to the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation.”
• You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™
License. You must require such a user to return or destroy all
copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™
works.
• You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
receipt of the work.
• You comply with all other terms of this agreement for free
distribution of Project Gutenberg™ works.
1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than
are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of
the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set
forth in Section 3 below.
1.F.
1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™
electronic works, and the medium on which they may be stored, may
contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
cannot be read by your equipment.
1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right
of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.
1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from. If you
received the work on a physical medium, you must return the medium
with your written explanation. The person or entity that provided you
with the defective work may elect to provide a replacement copy in
lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
or entity providing it to you may choose to give you a second
opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
without further opportunities to fix the problem.
1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO
OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of
damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
violates the law of the state applicable to this agreement, the
agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
remaining provisions.
1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in
accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
production, promotion and distribution of Project Gutenberg™
electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
or any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or
additions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any
Defect you cause.
Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg
Project Gutenberg is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of
computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
from people in all walks of life.
Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s
goals and ensuring that the Project Gutenberg collection will
remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg and future
generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.
Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification
number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
U.S. federal laws and your state’s laws.
The Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,
Montclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up
to date contact information can be found at the Foundation’s website
and official page at www.gutenberg.org/contact
Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation
Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread
public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine-readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment. Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.
The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements. We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state
visit www.gutenberg.org/donate.
While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.
International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
Please check the Project Gutenberg web pages for current donation
methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations. To
donate, please visit: www.gutenberg.org/donate.
Section 5. General Information About Project Gutenberg electronic works
Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
Gutenberg concept of a library of electronic works that could be
freely shared with anyone. For forty years, he produced and
distributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of
volunteer support.
Project Gutenberg eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
edition.
Most people start at our website which has the main PG search
facility: www.gutenberg.org.
This website includes information about Project Gutenberg,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.Source: Project Gutenberg ebook #35250. Public-domain status is recorded per item; the licence text above is reproduced unchanged.