Gutenberg · e01.org
Cover of Op den Uitkijk, Jaargang 1909
Project Gutenberg cover, or a typographic cover where none is held.

Gutenberg · ebook 34048

Op den Uitkijk, Jaargang 1909

by Various · Dutch · public domain in the US

  • Language Dutch
  • PG edition 2010
  • Rights public domain (US)
  • Source Project Gutenberg
0%

Contents

    EEN AMERIKAANSCH POMPEJI

    In den staat Arizona is men aan het doen van opgravingen, om er groote ruïnen bloot te leggen. Te Casa Grande bij de stad Florence moet in veel vroeger tijden een stad hebben gestaan met gebouwen van aanzienlijke afmetingen. Er moeten grondslagen zijn ontdekt van paleizen ter lengte van bij de 60 meter breed, die elf vertrekken bevatten, om een binnenplein gelegen. In een der kamers staat een zetel, dien de Indianen uit de streek den stoel van Montezuma noemen, wat nog niet zoo heel veel wil zeggen, aangezien zulk een stoel peet is geweest voor velerlei zetels.

    Het wetenschappelijk Genootschap, het Smithsonian Institute te Washington, toont levendige belangstelling in de opgravingen, maakt er melding van in zijn jaarrapport en heeft op zich genomen, een deel der ruïnen over te laten brengen naar Washington, om daar te laten reconstrueeren.

    SJI-TOCHT VAN EEN NEDERLANDER.

    Op den eersten Kerstdag heeft baron D. B. Th. van Heemstra uit Deventer een mooien triomf behaald als beoefenaar der bergsport. Hij heeft den Wildstrubel bij Kandersteg aan de Kander in 't Berner Oberland op sneeuwschoenen bestegen onder geleide van drie gidsen uit Kandersteg. Aan den voet van den Gemmi begon de tocht en in acht uren werd van het hôtel Schwarzenbach af de top bereikt. De heer H. Schellenbaum uit Londen nam ook aan de sji-expeditie deel. Het was de eerste maal, dat de beklimming dezen winter plaats had.

    Eere den moedigen bergbeklimmer, die, uit het land der vlakten komend, de bergen zoo ver moet zoeken!

    KUNST.

    Niemand is een groot schilder, omdat hij slecht teekent.

    EEN DROEVIG STERFGEVAL.

    Diep tragisch is de plotselinge dood van den te Utrecht door gasverstikking om het leven gekomen jongen dokter, J. E. Tehupeiory.

    Hij was nog maar 26 jaar, en hij heeft reeds zooveel gewerkt, terwijl er nog zoo groote verwachtingen op zijn leven mochten worden gebouwd! Want hij was een baanbreker, een wegbereider voor groepen menschen, voor wie de goede voorbeelden nog weinige zijn en die aanmoediging noodig hebben, om in de wereld de plaats te leeren innemen, die hun toekomt door karaktereigenschappen en geestelijke gaven.

    De inlanders in onze Oost leven op uit hun eeuwenlange verdooving en het blijkt meer en meer, dat hun achterlijkheid niet inhaerent is aan hun wezen, maar dat hen een schoone toekomst wacht, als ze de ontwikkeling en het onderwijs krijgen, die al zoo lang aan de blanke rassen zijn gegeven. Van het ontwaken der Javanen getuigt de oprichting van den Bond van Javanen Boedi Oetomo, die wel verdient, dat wij er hier in Nederland belang in gaan stellen en hem steunen, waar het kan.

    Want langs dien weg van zelfwerkzaamheid voor de inlanders ligt de way-out uit het vele verkeerde, dat al zoo lang reden tot klagen heeft gegeven aan menschen, die ons Indië kennen en de wijze, waarop ons regeeringsbeleid er werkt.

    Tehupeiory was geen lid van Boedi Oetomo, want daar kunnen enkel Javanen aan deelnemen, terwijl hij een Ambonees is, zoon van het kloeke volk, dat ons altijd zulke uitstekende, trouwe soldaten heeft geleverd. Zijn zin voor studie kwam al vroeg aan den dag, en de zending heeft al lang genoeg op Ambon gewerkt, om te maken, dat hij in zijn kinderjaren leeren kon. Als jongeling werd hij naar Weltevreden gezonden ter Dokter-djawaschool en was er geregeld Nr. 1 van zijn studieklasse. In schrijven heeft hij altijd veel behagen geschept, en toen hem achtereenvolgens de leiding van een paar maleische couranten werd toevertrouwd, was dat juist een kolfje naar zijn hand.

    In 1902 verliet hij als Nr. 1 de inlandsche artsenschool, en zijn twee jaren jongere broer was Nr. 2. Beiden deden in de week vóór Kerstmis j.l. het artsexamen in Amsterdam.

    J. E. Tehupeiory had in Indië al gepraktizeerd, eer hij naar Europa kwam, om een nederlandsch diploma te veroveren. In Meester Cornelis had hij een flinke praktijk, ook bij europeesche families, maar toch verliet hij die gaarne voor de vereerende regeeringsopdracht, om in 1903 als medicus deel te nemen aan de expeditie onder controleur Van Walcheren naar de Boven Mahakam op het voetspoor van Dr. Nieuwenhuis. In zijn boek »Onder de Dajaks" vertelt hij van den tocht.

    Daarna volgde de tijd van zijn studie in Amsterdam, waar hij met zijn broer en zuster studeerde, de laatste zich voorbereidend voor apothekeres. Bij de studenten waren de beide Amboneezen zeer gezien en in verschillende besturen van vereenigingen onder het corps hadden ze zitting. Het groote publiek hoorde nu en dan van de prestaties van Tehupeiory, die nu gestorven is, o.a. toen hij te Leiden op het laatste Taal- en Letterkundig Congres heeft gesproken over het hem zoozeer ter harte gaande onderwerp, de toekomst der inlanders en de verhouding der blanke westerlingen tot de bruine broeders.

    Dan vernamen we, dat hij ook voor het Koloniaal Museum optrad te Haarlem, waar hij een boeiende beschrijving gaf van zijn Borneo-reis. Zuid-Nederland begon ook belang in hem te stellen, en als niet de dood hem nu zoo wreed had weggerukt, zou hij spreekbeurten hebben vervuld in verschillende belgische steden, waar men hem had uitgenoodigd. Met zijn pas behaald artsdiploma zou hij zeker zijn wensch, om als officier van gezondheid in dienst te mogen treden, hebben vervuld gezien.

    Helaas, dat de sluiting van een hoofdkraan van het gas in een hôtel, waar men zich niet had overtuigd, dat ieder bekend was met de gewoonte, om in den nacht die kraan te sluiten, hem, die het licht blijkbaar had willen laten branden, een vroegtijdigen dood moest brengen!

    Bij zijn begrafenis te Utrecht sprak Mr. C. Th. van Deventer een woord van hulde en waardeering voor den gestorvene. Vrienden uit het studentenleven eerden zijn nagedachtenis door een warm woord aan zijn groeve te doen hooren en de heer Mr. Abendanon, oud directeur van onderwijs in Indië, schetste zijn jong en werkzaam leven. Een bloemstuk van het Amsterdamsch studentencorps werd op het graf gelegd. Treffend was nog het woord, gesproken door een Batak, de heer Soeripada, die te Leiden studeert en die erop wees, hoe de zonen van Insulinde, die naar Nederland komen, in hem, in Tehupeiory, hun trots en glorie stelden.

    De broer van den overledene dankte ook namens zijn moeder voor de belangstelling, en het leed om het verlies werd ook nog aan het graf vertolkt door een broeder van de jonge Hollandsche, mej. Graanboom, die beloofd had, Tehupeiory's vrouw te worden.

    SMEROE-REIS VAN DEN HEER C. M. VISSERING.

    Een zeer belangwekkende reisbeschrijving mocht het tijdschrift »Onze Eeuw« in zijn eerste aflevering voor 1909 zijn lezers voorzetten in het werk van den heer C. M. Vissering, die op Java den zuidvoet van den vulkaan, den Smeroe, van west naar oost is omgetrokken. Waar stoomtram en karreweg en paardepad hem in den steek lieten, heeft hij de bergwildernis doorreisd, alleen met het aangename hulpmiddel, dat iederen dag versche rijpaarden te zijner beschikking stonden en dat hij de zekerheid had, drie achtereenvolgende dagen te kunnen logeeren op koffie-ondernemingen.

    De onmiddellijke nabijheid van den vuurspuwenden berg beheerscht het verhaal, dien hoogsten van Java's vulkanen met zijn geheel kalen top, dien 1500 meter hoogen grijzen puinhoop van asch en gruis, met daarboven een rookpluim, die de lucht wordt ingestuwd als ondoorzichtig, zwaar wattengewolkte, dat uit den kratermuil opstoomt, langzaam zich uitzet, hooger en hooger stijgt, oneindig hoog in den ether zich als een breede pluim verijlt en door den zuidoostpassaat noordwestwaarts wordt gedreven. Op de koffie-ondernemingen klinkt voortdurend het onderaardsch gerommel van den berg met de onverwachte uitbarstingen, die op heftige donderslagen gelijken.

    's Avonds staat bij een uitbarsting een hooge, gloeiende vuurkolom tegen den klaren hemel, en toch leven de menschen er rustig in de onmiddellijke nabijheid van die geweldige natuurkracht, die telkens weer de noodlottigste verwoestingen aanricht. Mooi beschrijft de auteur de gevolgen van zulk een ramp, zooals hij ons ook innig mee doet voelen met den Europeaan, ongehuwd, daar op het verre koffieland, die overweegt, wat hij zal doen, als een eruptie zijn plekje mocht treffen.

    Hoe prettig is de tocht beschreven met de betrouwbare inlandsche paardjes, door bergrivieren midden in het woud, waar men sterk komt onder de magische bekoring van de wondergrootsche natuur. En dan die witte orchideeën op de doode takken en boomen van het nog zoo kort geleden bij een uitbarsting verwoeste land! Dit is wel de soort van reisbeschrijving, die den lezer mee doet genieten en hem onder de bekoring brengt van het aan afwisseling zoo rijke Indië.

    REIZEN IN BRITSCH NIEUW-GUINEA.

    Over Monckton, dien wij noemden in ons berichtje over reizen in Britsch Nieuw-Guinea in het nommer van 5 December, lezen we nog, dat deze zendeling bij zijn reis door het engelsche gedeelte van het groote eiland den Albert-Edwardberg in het Owen-Stanleygebergte heeft beklommen en de hoogte ervan door middel van kookpuntsaflezingen heeft bepaald op 4030 meter. Gouverneur Mc Gregor was tot het resultaat gekomen, dat de hoogte 3825 meter bedroeg.

    Als Monckton's berekening juist blijkt, zal dus de Albert-Edwardtop moeten worden beschouwd als de hoogste top in Britsch Nieuw-Guinea en niet langer komt dan aan den Victoriaberg met zijn 4000 meter die eer toe.

    Wanneer zullen de toppen van het Sneeuwgebergte in ons deel van Nieuw-Guinea gemeten worden en in concurrentie kunnen treden met de genoemde bergen?

    OP DEN UITKIJK.

    IN DE ZWAVELMIJNEN VAN SICILIË.

    Al van oudsher vormt het winnen van zwavel op het enkel aan de randen vruchtbare, maar in het bergachtige binnenland kale en steenachtige Sicilië een hoofdbron van bestaan en is dikwijls het eenige, waardoor de bewoners in hun levensonderhoud voorzien. Door de concurrentie van de zwavel van elders was op het laatst der vorige eeuw de opbrengst wel tot op de helft verminderd en in de laatste jaren is het er niet beter op geworden, zoodat men wel mag zeggen, dat de zwavelwinning op Sicilië in een toestand van crisis verkeert.

    In den voor het eiland buitengewoon strengen winter van 1906 op 1907 hebben heftige regens de mijnen ten deele onder water gezet, zoodat duizenden arbeiders broodeloos werden en de toch al noodlijdende provincie er droevig aan toe was.

    De zwavelgebieden liggen in het Oosten van Sicilië aan den Etna, waar Catania de hoofdzetel is van den uitvoerhandel voor zwavel, en dan in het Zuiden bij Girgenti. Daar deed in 1907 luitenant-generaal Von Hoffmeister op zijn terugreis van Tripolis en Tunis een tocht, om de ruïnesteden en de zwavelmijnen te bezoeken, terzijde dus van den toeristenweg, die zich tot de kuststreken bepaalt. Van Porto Empedocles, de tegenwoordige haven van Girgenti, reed hij onder het geleide van een duitsch ingenieur, op een smalsporig spoorlijntje, dat hier en daar door den regen onderwoeld en losgespoeld was, naar de zwavelmijn Lucia.

    Ze gingen langs den berg, waar de ruïnen van Akragas heerlijke bruingele tempelgebouwen vertoonden, die zich scherp afteekenden tegen het donkerblauw van den italiaanschen hemel naar de tweehonderd meter hoog gelegen mijn.

    De geur van bloeiende amandelboomen hing in de warme Maartsche lucht, en de arbeiders, die in de kleine haven met bloote beenen zware manden met zwavel in kleine booten droegen, waarmee het product naar de verderaf liggende schepen werd overgebracht, zongen eentonig zwaarmoedige liederen.

    Toen men de mijn naderde, deed zich een sterke zwavellucht bemerken, en langs een zwavelmolen kwam men aan de Luciamijn in een kaal dal. Er stegen aan de grijswitte berghellingen rookwolken omhoog uit de smelthutten of zwavelhoopen, de calcarone, en in het lichte gesteente zag men hier en daar donkere openingen, de ingangen tot de mijn. Om die openingen bewogen zich eenige tot het middel naakte mannen, die de zwavel uit het binnenste van den berg naar de bergplaatsen voerden, in manden gedragen of langs kleine hulpspoortjes.

    Uit de bergplaatsen wordt de zwavel in de calcarone of smelthutten, eigenlijk groote trechters, gebracht, die gemetseld zijn en waar de stof in lagen gebrand wordt. Langzaam gaat het verbrandingsproces, en de vloeibaar geworden zwavelbrij wordt door een onder in den trechter aangebrachte opening afgetapt in rechthoekige bakjes van verschillende grootte, verdeeld in vakjes van den vorm van een baksteen, waarin de stof stijf wordt.

    De bezoeker verwisselde zijn kleeding met een mijnwerkerspak en daalde met zijn geleider in een kleine lift 150 meter naar beneden. Vochtigwarme lucht maakte het ademen moeilijk. Beneden ging het over een natten, glibberigen grond 1200 meter ver door een smalle gang, waar men alleen gebukt doorheen kon en waar de gipswanden van zwavelwater dropen.

    Aan het eind gingen ze langs steile, uitgetreden en gladde trappen naar een lagere gang zestig meter in een holte, waaruit een heete lucht hen tegensloeg, en waar arbeiders met ontbloot bovenlichaam het zwavelgesteente onder dof klinkend gehamer lossloegen. Onder het moeilijke dalen schoven zonder woorden steeds naakte knapen hun voorbij met kleine mijnlantarens, welker door damp omhulde vlammetjes op dwaallichten geleken en op en neer dansten. Op de gebogen ruggen sleepten ze de ongeveer veertig pond wegende zwavelblokken met eronder gekruiste armen. Het waren de carusi, de jongens van 13 tot 17 jaar, die er zooveel gebruikt worden.

    Zij zwoegden met hun last tegen de glibberige treden omhoog naar de lange gang, waar een spoortje door liep. Daar werden de lasten door mannen in ontvangst genomen en door de spoor verder vervoerd dan wel erlangs gedragen naar den uitgang.

    De arbeiders zagen er oud en vermoeid uit, en de knapen boden soms een deerlijken aanblik aan, armoedig en slecht gevoed, als ze waren. Er werkten ongeveer duizend mannen en tweehonderd jongens voor anderhalf, twee tot drie francs dagloon bij een werkdag van acht uren, van 's morgens zeven tot 's middags drie uur. Het meegebrachte eten gebruiken ze in de mijnen.

    De verhouding van de arbeiders tot de bazen leek goed, en de directeur vertelde, dat hij door de menschen streng, maar met welwillendheid te behandelen, nooit moeite met hen had, want dat ze als kinderen waren.

    Toen de bezoeker vroeg, of men de jongens niet door machines kon vervangen, omdat er zooveel aan een dergelijken kinderarbeid waren verbonden, werd er geantwoord, dat de gezinnen de inkomsten niet konden missen, die de jongens inbrachten, en dat het, hoewel zeker voordeeliger voor de exploitatie, te veel misnoegen zou wekken, als men de carusi naar huis zond.

    Den volgenden dag toonde het bezoek aan de mijnen van Giovanella bij Castel Termini al geen vroolijker toestanden. Van het station Campofranco op de lijn Girgenti-Palermo heeft men een eind bergop te wandelen naar de 400 meter hoog gelegen mijnen. Die behooren aan een fransch-italiaansche maatschappij. Zij hadden toen juist veel geleden door hevige regens, en het werk stond stil omdat alles onder water stond, tot zelfs de pompen. Meer dan 1200 arbeiders waren zonder werk.

    Het zwavelhoudend gesteente ligt hier dieper onder den grond, wat de exploitatie moeilijker maakt en de temperatuur, waarbij gewerkt moet worden, veel hooger. In de buurt was het landschap volkomen kaal en zonder schaduw. Daar er in dit mijndistrict geen drinkwater te krijgen is, heeft men er geen woningen gebouwd, en de arbeiders moeten dagelijks anderhalf tot twee uur langs bezwaarlijke bergpaden loopen, om eer het dagwerk begint, reeds een deel van hun kracht te hebben verbruikt tusschen de plaats van hun werk en de plaatsen Campofranco of zelfs Sutera, dorpen, die verweg, ten oosten van den spoorweg, als over elkander geworpen steenhoopen tegen de berghellingen kleven.

    Voorwaar, een zwaar leven, dat van de arbeiders in de zwavelmijnen van Sicilië.

    DE HANDEL VAN ABESSYNIË.

    Over den handel in Addis Abeba, de hoofdstad van Abessynië, heeft baron Friedrich Kulmer mededeelingen gedaan aan het oostenrijksche Handelsmuseum, dat ze gepubliceerd heeft in het orgaan »Oesterreichische Monatsschrift für den Orient« van Augustus 1908.

    Daar wordt o.a. gezegd, dat alle handelshuizen in Addis Abeba, zoowel de groote als de kleine, doen zoowel aan invoer als aan uitvoer. De meeste europeesch-abessynische huizen hebben in Addis Abeba een vertegenwoordiger, wiens voornaamste werk bestaat in het sluiten van overeenkomsten met den keizer. Aan den nieuweling kost het meestal verbazend veel moeite, om daarbij te slagen, want slechts langzaam leert hij al de moeilijkheden overwinnen, die in Abessynië aan het zaken doen zijn verbonden.

    De zwaarste concurrentie wordt den Europeanen aangedaan door Indiërs, Armeniërs en Grieken, die in hun wijze van denken zooveel dichter bij de Abbessyniërs staan en die voor geen middel terugdeinzen, om hun doel te bereiken. Om die reden hebben dan ook soliede huizen hun betrekkingen met Abessynië afgebroken.

    De staatkundige toestand van het land doet mee den handel kwijnen. Al zijn de behoeften inderdaad wel toegenomen, toch verkiest de kleine man zijn opgespaard geld te bewaren, liever dan uitgaven te doen, die de aandacht op zijn welvaart zouden vestigen, waardoor zijn dorpshoofd hem de belastingschroeven maar sterker zou aanzetten.

    Er bestaan wel in het land belastingwetten, op volkomen regelmatige wijze tot stand gekomen, maar ze bestaan enkel in theorie, en in de praktijk heerscht oppermachtig het uitzuigerssysteem, dat door willekeur geleid wordt en waartegen maar één middel helpt, de bakschisch. Men moet rekening houden met een uitvoer- en invoerrecht van tien percent; maar voor spiritualiën is het recht veel hooger.

    Ook bij de douane geldt evenwel het oostersche gebruik van giften en gaven, en als men bedenkt, dat een abessynische douanedirecteur hoogstens twintig thaler 's maands salaris heeft met een stuk land, dan behoeft het niet te verwonderen, dat een bakschisch zekerder tot het doel leidt dan iets anders, als men wat heeft te reclameeren.

    NOODZAKELIJKHEID.

    Wat goed en noodzakelijk is voor het menschdom, dat komt vroeg of laat, meestal laat.

    DE DONAU IN BENEDEN-OOSTENRIJK.

    De Donau kan uit het oogpunt van landschappelijk schoon volkomen goed met den Rijn wedijveren. Als de rivier voorbij Passau is gestroomd op de grens van Beieren, ontvangt ze de waterrijke Inn en betreedt een liefelijk heuvelland. In velerlei kronkelingen dringt de rivier tusschen zacht hellende hoogten door, en begeleidt een gezellig landschap met veel dorpjes, kasteelen en burchten, beschrijft een grooten boog in de vlakte van Linz, nadert dicht tot de uitloopers van het boheemsche middelgebergte en keert zich dan naar de heuvelketen aan den rechteroever, waar het keizerlijke slot Wallsee uit de hoogte neerziet.

    De boheemsche granietbergen krijgen eerst bij Grein invloed op den stroom, want daar veroorzaken ze een stroomversnelling, die vroeger zeer lastig was voor de schippers, maar nu doordat men rotsen heeft laten springen, niet meer gevaarlijk is, al blijft nog het mooie gezicht van den versnelden stroom. Een van de vele burchten en kloosters, die vóór Weenen aan de rivier levendigheid bijzetten, naast dorpjes als Melk en Schönbichl en Aggstein, is Dürnstein. Weer treden bergen dichterbij, en ten slotte ziet men achter den steilen Leopoldsberg de millioenenstad Weenen voor den dag komen.

    SKI OF SJI?

    De Duitscher Dr. H. Hoek, die zich zeer verdienstelijk heeft gemaakt voor de sport van het sneeuwschoenloopen, zendt aan de Mededeelingen van de Duitsche en Oostenrijksche Alpenvereeniging een schrijven, waarin hij erop wijst, dat het woord sneeuwschoen voor verschillende opvatting vatbaar en dus ondoelmatig is. Sji is aan te bevelen. Glijsneeuwschoen is te lang en leelijk; sneeuwlat, dat in Zwitserland is aangeraden, komt ook niet in aanmerking, en we moeten overgaan tot het noorsche woord ski.

    Dat woord is afkomstig van het oudgothische skaidan, en behoort tot de groep van klanknabootsende woorden, die met glijden in verband staan en waartoe ook schip, schiff, skiff, schieten, e. a. te rekenen zijn. Het is dus geen waagstuk, het woord in de germaansche talen over te nemen, daar een menigte verwante woorden burgerrecht hebben verkregen. Voert men het woord echter inderdaad in, dan moet men naar den regel schi (Holl. sji) schrijven en uitspreken.

    De uitspraak sji in plaats van ski is het verkieselijkste, omdat in het vaderland van het woord, Noorwegen die uitspraak de algemeene is, en omdat sk aan het begin van een woord in de germaansche talen iets ongewoons is, terwijl ook bij de uitspraak ski de aardige klanknabootsing van het woord verloren gaat.

    Voor ons, Hollanders, zou dus schi als in schip de juiste schrijfwijze zijn; we houden dan ook de klanknabootsing, die we in schuiven en andere werkwoorden en naamwoorden bezitten, maar waar het een voor Nederland nieuw woord geldt, naam van een voorwerp, dat nog in lang niet algemeen in gebruik zal zijn, en nooit in ons vlakke land en bij de zeldzaamheid van een flink sneeuwkleed algemeen kan worden, zal denkelijk de duitsche vorm sji de meeste kans hebben. Wij kunnen dan het meervoud sji's vormen; de Duitschers hebben Skier.

    De redactie van de »Mittheilungen« zet in een noot onder het artikeltje, dat ze zich voortaan in de geschriften van de Alpenvereeniging uitsluitend van die vormen Schi en Schier voor enkel- en meervoud zal bedienen. Sji en sji's is daarmee voor het Nederlandsch in overeenstemming.

    GECONSERVEERDE ZOMERZON.

    "Ons eigen land". Tusschen Amsterdam en Arnhem, door Jan Feith.
    Uitgegeven door den Algemeenen Nederlandschen Wielrijdersbond,
    toeristenbond voor Nederland, ter gelegenheid van zijn
    vijf-en-twintigjarig bestaan.

    Hier hebt ge de zomerzon, in woord en beeld vastgelegd ter verheuging van het heele nederlandsche volk! Wat een verrukkelijk boek van warmte en licht, wat een schat voor hollandsche huiskamers! Natuurlijk heeft de Sint er druk mee gewerkt, en overal waar hij het forsche stevige boek onder kleinere cadeaux heeft neergelegd, zal het dadelijk alle aandacht voor zich hebben opgeëischt, om die niet weer te verliezen, want in dit prachtwerk bladeren is tevens er uren en uren aan besteden. Men kan er eenvoudig niet afblijven, van die verrukkelijk mooi uitgevoerde en met zooveel goeden en juisten smaak gekozen beelden van den vaderlandschen grond.

    Eén roep over de voortreffelijkheid is er dan ook in ons land over het werk opgegaan. Wij ontvingen het eerst laat ter bespreking, en wagen slechts met schroom, ons toontje nog te doen klinken in de algemeene jubelouverture. Maar nu kunnen wij dan ook tevens aan onze lezers meedeelen, dat het groote succes zich ook afspiegelt in den verkoop, wat lang niet altijd in ons eigen land samengaat, maar wat nu met dit »Ons eigen Land« dan op treffende wijze het geval is, zoodat de van het eerste deel gedrukte 2500 exemplaren reeds zoo goed als uitverkocht zijn.

    In allerlei toonaarden is de lof gezongen van deze reeks, prachtig uitgevoerde en prachtig gerangschikte foto's. Ze doen den fotografen, wier namen in een lange lijst op een der eerste bladzijden prijken, alle eer aan, en niet minder hun, die ze met zoo groote moeite en zorg bijeengaarden, den heeren G. A. Pos en G. L. Hasseley Kirchner. Wonderlijk mooi is het licht van een zomerdag hier vastgelegd; men ziet, als het ware, de schaduwen bewegen in het grillig spel van het gebladerte als op dat door de zon beschenen huis van het dorp Zuilen tegenover blz. 10, op de Grebbehelling, te Wolfheze en waar al niet meer!

    De plaatjes zijn zoo aantrekkelijk, dat het haast moeite kost, te gelooven, wat Jan Feith op blz. 61 zegt, dat de werkelijkheid »nog veel mooier is dan het meest glorieuse prentje.«

    Maar hoe gelukkig voor zijn lezers, dat hij dat zeggen kan, want dat gevoel heeft hem in staat gesteld, met zooveel geestdrift, dit lang niet gemakkelijk werk te voltooien. De afbeeldingen zijn zoozeer nummero één; ze doen het oog zoo aangenaam aan door de smaakvolle omlijsting der bladzijden met die telkens afgebroken dubbele lijnen en losse hoekpunten; ze zijn in hun verschillende vormen en formaten zoo allerkeurigst geschikt, dat men den tekst erbij zou vergeten. Daar echter waakt Jan Feith wel ter dege tegen.

    Vooral nadat hij met zijn inleiding klaar is, die het eigenlijk al te mooi wil maken met dat in het breede uitweiden over de woorden »ons« en »eigen« en »land,« causeert hij zoo opgewekt en zoo belangwekkend om de platen heen, al is hij soms wel eens ver af van ter plaatse zijnde kiekjes dat hij u steeds weet te boeien.

    Bij zoo kolossaal veel tekst, als hier moest worden gegeven, is het onmogelijk, dat die altijd en overal even voortreffelijk kon zijn; maar er zijn werkelijk magnifieke bladzijden in dit boek, voorbeelden van natuurbeschrijving, die zeker moeilijk zouden kunnen worden overtroffen. En hoe aangenaam zijn de historische herinneringen door den tekst gevlochten, hoe talentvol is het tout dire vermeden, zoodat de klip van het vervelend worden altijd is ontzeild!

    Hoe aardig is, waar Vianen ter sprake komt, verteld van het slot der Brederodes, hoe mooi is de historie van de oude Stichtdorpen weergegeven, en zoo op honderd plaatsen meer worden ons de pilletjes geschiedenis in een zoet hapje toegediend.

    Een enkelen keer had mogelijk de schrijver voor een standaard werk als dit een ietsje kieskeuriger kunnen zijn. Dan was misschien dat verhaal van den jaardag in Slangevecht, en hoe die in het dorp werd gevierd, weggebleven, alleen om der proporties wille. Maar dan staat daartegenover weer die voortreffelijke keuze van beschrijving van den schaardag op dien heerlijken Meimorgen, als het vee naar de Meent wordt gebracht, en die van den processiedag in Laren, ook zoo knap gekozen en zoo meesterlijk beschreven.

    En altijd ziet de schrijver even goed en helder, onverschillig, of hij onderweg is per auto of per motorboot, te fiets of per pedes apostolorum, met Barry, den Sint-Bernardshond tot gezelschap. En een apostel is hij altijd van het schoone, het schoone in ons eigen land!

    OP DEN UITKIJK.

    ALBANIË EN DE ALBANEEZEN.

    Onder de vele volksstammen, die Macedonië bewonen, en wier onderlinge twisten zooveel hebben bijgedragen tot de vreedzame omwenteling van dezen zomer in Turkije, nemen de Albaneezen de eerste plaats in. Wel is waar, worden ze in aantal overtroffen door de Serviërs, in beschaving door de Grieken, in gezag en invloed door de Turken; maar geen van deze naties biedt Europa zooveel moeilijkheden te overwinnen aan, als het wil trachten, hervormingen in te voeren en geen volk is moeilijker tot onderwerping te brengen dan de Albaneezen.

    In de kabinetten moge men al met vrij groote zekerheid het lot der anderen hebben beslist, het staat den mogendheden nog bij lange na niet duidelijk voor den geest, wat er van Albanië en zijn bewoner op den duur moet worden. Kort na den staatsgreep van Oostenrijk-Hongarije in zake Bosnië en Herzegowina heette het dat Albanië zich onafhankelijk ging verklaren. Maar het voorbeeld van Bulgarije en Kreta tot afscheiding van Turkije is niet door Albanië gevolgd. Integendeel.

    In een onlangs verschenen proclamatie hebben de Albaneezen na een te Monastir gehouden congres hun aanhankelijkheid aan Turkije betuigd. Ze hebben daarbij echter bij voorbaat verzet aangeteekend tegen elke schadeloosstelling, die aan Servië of Montenegro ten koste van Albaneesch grondgebied mocht worden toegekend.

    Albanië is een groot land, bijna zoo groot als Beieren, dat ingesloten ligt tusschen een wal van bergen van gemiddeld 2000 M. hoogte en, als natuurlijke vesting beschouwd, veel ontoegankelijker is dan Zwitserland en noch naar de zijde der Adriatische Zee, noch naar den kant van Macedonië passen of toegangswegen heeft. Zoo min als de Grieken Albanië konden veroveren, zoo min is dat aan de Romeinen gelukt; de barbaarsche Serviërs en Bulgaren stieten vóór Albanië het hoofd en tegen de Turken hielden de Albaneezen tot op heden stand.

    En zij hebben een zeker recht op hun bergachtig land, bewoond door het oudste volk van Europa. Zij zijn de oudste stam der Ariërs, en hun taal, die aan het Sanskriet verwant is, wijst hen duidelijk aan als zoodanig. Men herkent in hen het type der oude Grieken, zooals het voor ons in de marmeren beeldhouwwerken uit den bloeitijd bewaard is gebleven. Of men hen ziet in Konstantinopel als arbeiders of als kawassen van de consulaten, als soldaten van des sultans lijfwacht of als garde van koning George in het koningspaleis te Athene, dan wel in hun vaderlandsche bergen, overal treft hun hooge gestalte, hun krachtige lichaamsbouw, hun mannelijk en ernstig optreden.

    Zij trekken veel naar den vreemde, omdat hun arm land hen niet allen voeden kan, maar als ze een kapitaaltje hebben overgespaard, keeren zij naar hun land terug. Vreemdelingen zien ze daar niet bijzonder graag. Wel wonen in hun steden rondom het albaneesche hoofdgebergte, in Janina, Ochrida, Uskub, Prizren, Ipek, Diacovar ook Grieken, Serviërs en Bulgaren, maar ze zijn ver in de minderheid, hebben er al van ouder tot ouder gewoond en spelen er een ondergeschikte rol.

    Het gemakkelijkst komt men nog Albanië binnen over Monastir, dat, hoewel het buiten de albaneesche grenzen ligt, toch ook als militaire hoofdstad van Albanië moet worden beschouwd. Trouwens ieder Albanees is krijgsman van origine; allen zijn steeds gewapend en wel met een duchtig arsenaal van velerlei oorlogstuig. Daden van heldenmoed zijn schering en inslag van de geschiedenis der Albaneezen. Daar weten turksche bataljons van mee te spreken, ook daarvan, dat de albaneesche vrouwen dapper meevochten.

    Die krijgshaftige geest heerscht vooral in Noord-Albanië; Epirus en de streek rondom de mooie meren van Castoria en Prespa, waar de Zuid-Albaneezen of Tosken wonen, zijn vreedzamer van aard. Die bewoners van het Zuiden hebben veel grieksche woorden in hun taal opgenomen, en het komt vaak voor, dat de Albanees uit Epirus den stamgenoot uit Prizren of Diacovar niet verstaat. De grens tusschen de beide deelen van Albanië ligt in de buurt van Monastir en Ochrida.

    Daar ligt ook het mooie Ochridameer als een albaneesch Lago Maggiore. Waren er in Albanië goede wegen en hôtels, was het niet het eenige land in Europa, waar nooit de fluit van een locomotief is gehoord, dan zou Ochrida het doel zijn van duizenden moderne toeristen, Maar voorloopig leiden, van Sentare, Albanië's grootste haven en handelsstad aan de Adriatische Zee, alleen zandige paden voor rijdieren het binnenland in.

    AAN DE ANDERE ZIJ VAN DEN POOLCIRKEL.

    De treinen, waarmee men van Stockholm naar Lapland reist en die den reiziger dan voor 36 uren een onderkomen verleenen, zijn het best te vergelijken bij een uitstekend hotel op raderen, een hotel, waarin het iemand aan niets behoeft te ontbreken. Rustig zittend in den gemakkelijken fauteuil in het rooksalon, ziet men de afwisselende natuurtooneelen voorbijglijden. Na anderhalf uur rijdens houdt de trein in het oude Upsala stil en in dien rusttijd kan men zich in de eetzaal van het station versterken voor den nachtrit.

    Den volgenden morgen is men al in het gebied van de Inndal- en Angermanna-elf en heeft uit het coupévenster een verrukkelijk uitzicht. Als breede zilveren strepen glijden de rivieren door de liefelijke dalen, en vaak dreunt het snelstroomende water bij versnellingen boven het gerommel van den trein uit. Zwedens rijkdom, zijn bergen en trotsche wouden schitteren in den zonneschijn en gaat men in den vollen zomer, bij voorbeeld half Juli, dan bloeit overal de sering nog in volle pracht. Tegen elf uur 's avonds is men dan in Boden en daarmee in het gebied der dagheldere nachten.

    De ongewone lichtheid op een zeer laat uur houdt de reizigers uit den slaap en doet hun alle vermoeidheid vergeten.

    Den volgenden morgen vroeg ziet men het doel der reis, Abisko aan de Torneträsk. De natuur ziet er daar al anders uit; de dennen worden kleiner en nietiger en verdwijnen ten slotte geheel. Alleen de berk houdt stand, maar ook zijn groei draagt de sporen van den harden strijd, dien hij heeft te voeren tegen het ongunstige klimaat. Midden Juli kan het zeer warm wezen, maar drie weken te voren was alles nog met sneeuw en ijs bedekt. De spoorweg loopt langs de Torneträsk, het grootste meer in Lapland. Met zijn prachtige groene kleur, zijn volkomen helderheid, behoort het tot de mooiste meren van Zweden. Trotsche bergreuzen spiegelen zich erin.

    In Abisko aangekomen, vindt men in dien tijd dikwijls het door de zweedsche Toeristenvereeniging opgerichte hotel overvol, hoewel er 106 bedden zijn. Vroeger was er intusschen niets van een gelegenheid tot logeeren, en de toeristen namen tenten, proviand en bedden mee. Het Toeristenhuis heeft een wondermooie ligging. Rechts heeft men uitzicht op het meer, dat door de Zweden hun Lago Maggiore wordt genoemd, en links heeft men de keten der Abisko-Alpen. De schoonheid van deze Alpen verschilt veel van die der andere, meer bekende Alpen. Hier geen scherpe kammen en koppen; met zachte omtrekken rijzen de bergen rondom de blauwe meren.

    Daar naar boven te klimmen, om de middernachtszon te bewonderen, is een uitgezocht genot. Natuurlijk verzuimen de reizigers niet, een bezoek te brengen aan het kamp van Lappen in de buurt van Abisko, waar een tiental tenten of kators verstrooid liggen. Daartusschen de magere koeien en geiten, die het schrale gras eten. De Lappen in hun schilderachtige dracht houden zich soms, alsof ze er veel op tegen hebben te worden gephotografeerd. Maar velen van hen noodigen de bezoekers in hun tent en dan heet de vrouw de gasten met den laplandschen groet »burus, burus« welkom, en schenkt een zeer goed drinkbare koffie. Op den met berkenloof bedekten vloer gaat men dan maar, zoo goed men kan, zitten.

    In het midden heeft de tent den vuurhaard, die uit eenige steenen bestaat, een paar kussens voor den nacht en rendiervellen, die ter bedekking dienen.

    De mannen leiden in den zomer een idyllisch bestaan; ze rooken, slapen, eten en hangen in de bergen wat om, terwijl alle werk op de vrouw aankomt. Ook de schilderachtige kleedingstukken worden door haar gemaakt en de kunstige borduurwerken maken ze met naalden, van rendierbeenderen vervaardigd, en met draden uit de gedroogde darmen van die dieren. De rendieren zijn de rijkdom der Lappen; wie iemand naar de grootte zijner kudde vraagt, is even onbeleefd, als wie ten onzent iemand zou vragen naar de grootte van zijn vermogen.

    In den winter begint voor de Lappen de werkperiode. Dan gaan ze, van lasso's en proviand voorzien, door hun trouwe, verstandige honden vergezeld naar de bergen, om hun rendieren bijeen te drijven en dan met de kudden het winterkamp te betrekken, dat meestal ver van het zomerkamp verwijderd is. Door de aanraking met de toeristen zijn de Lappen van Abisko al ver van primitief meer, en de handel in de voorwerpen, die bij hun eigen typisch leven behooren, gaat hun zoo knap af als den slimsten europeeschen koopman.

    DE SNELHEID DER TRANSATLANTISCHE BOOTEN.

    Sinds 1838, toen men nog veertien dagen noodig had om van uit Engeland naar Amerika over te steken, is de snelheid der transatlantische booten voortdurend toegenomen.

    Hieronder volgt een staatje van den duur van eenige overtochten in de laatste 20 jaren.

    1879 Arizona, 7 dagen 8 uren.
    1882 Alaska, 6 dagen 22 uur.
    1896 Saint-Paul, 6 dagen.
    1903 Deutschland, 5 dagen 12 uur.
    1906 Kaiser Wilhelm, 5 dagen 8 uur.
    1906 Deutschland, 5 dagen 7 uur 38 min.
    1907 Lusitania, 4 dagen 25 uur.
    1908 Lusitania, 4 dagen 15 uur.

    DE NASAMONIANEN.

    Sir Clements Markham, de groote engelsche reiziger en ontdekker en aardrijkskundige, wordt den 20sten Juli 1909 79 jaar. Hoe kras en flink hij nog is, blijkt nu weer uit een artikel, dat hij schrijft in het eerste nommer van den eersten jaargang van een nieuw maandblaadje, dat aan "Travel and Exploration" zal gewijd zijn.

    Laat ons even in herinnering brengen, dat de krasse Engelschman indertijd deelnam aan een der expedities ter opsporing van Franklin, dat hij gereisd heeft in Peru, in Indië en in Abessynië, dat hij een poos secretaris is geweest in het ministerie van koloniën, president van de Hakluyt Society, die even als onze Linschotenvereeniging oude reisbeschrijvingen uitgeeft, secretaris en later president van de Royal Geographical Society, in welke betrekking Leonard Darwin thans zijn opvolger is, en dat hij veel over aardrijkskundige theorieën en over zijn reizen heeft geschreven.

    Hij schrijft dan in het genoemde artikel, dat den titel draagt van »The Nasamonians":

    »Er is een vreugde, die zich niet in woorden laat uitdrukken en die alleen gekend wordt door hen, die het eerst den voet hebben gezet op grond, nooit tevoren door een beschaafd mensch betreden. Verhalen van diegenen, die deze vreugd hebben gesmaakt, zullen nooit hun aantrekkelijkheid verliezen. De heldenmoed van reizigers en zeevaarders is een voortdurend vloeiende bron van belangstelling voor oud en jong, en is dat door alle eeuwen geweest. Niet ieder wordt geboren met die neiging tot ontdekken; niet ieder is geroepen tot die zending, want het is een roeping, en nog minder groeien op, om te bemerken, dat het hun mogelijk, is, aan de roepstem gehoor te geven.

    Maar een groot aantal jonge lieden gevoelen er de neiging toe, die moet worden aangemoedigd en, zoo eenigszins mogelijk, bevredigd.

    Het verlangen naar het glorieuse gevoel van den ontdekker heeft in alle tijden bestaan. Wij kennen de historie van enkele zeer vroege onderzoekingsreizigers. Er waren eens vijf jonge mannen van een libyschen stam, de Nasamonianen genoemd, die aan de oevers van de Groote Syrte aan de noordkust van Afrika woonden tusschen Carthago en Cyrene. Ze voelden begeerte, meer van de wereld te leeren kennen en moeten zoowel ondernemend als omzichtig geweest zijn, want anders zouden ze niet geslaagd zijn.

    Ze besloten de woestijnen ten zuiden van hun land te onderzoeken, een tocht, die verschrikkelijke en voor een deel onbekende gevaren meebracht. Vele dagen reisden ze en weken, en schijnen in het Haussaland en aan de oevers van den Niger te zijn aangekomen. Ze keerden ongedeerd terug. Het was een heldendaad. Handelaars uit hun streek verhaalden het feit aan Etearchus, koning der oase Ammon, die de geschiedenis overbracht aan eenige Grieken van Cyrene.

    De Grieken stelden er Herodotus mee in kennis, die de ontdekkingsreis aan alle volken van alle tijden deed kennen.

    De grootste vreugde van de Nasamonianen was de eerste aanblik van den Niger. Laat ons daarom het edele leger der ontdekkers naar hen noemen!"

    Zoo schrijft Sir Clements Markham en daarmee is de naam van zijn opschrift, dien wij hierboven plaatsen, verklaard. Hij gaat dan voort, van latere meer bekende ontdekkers te vertellen, en zegt, als Columbus ter sprake komt, dat hij zijn jonge landgenooten verzoekt, niet te denken, dat er op het oogenblik geen Guanahani-strand meer is te ontdekken of dat het werk der Nasamonianen gedaan zou wezen. Er is nog overal ontdekkingswerk te doen. Er worden nog droomen van groote daden in die richting gedroomd en ze kunnen verwezenlijkt worden ook.

    Napoleon sprak van den maarschalksstaf, dien ieder soldaat in zijn ransel had. Markham merkt op, dat ieder adspirant-ontdekkingsreiziger, ieder Nasamoniaan de medaille van de Royal Geographical Society in zijn sextantdoos kan hebben.

    Een paar persoonlijke herinneringen geeft de schrijver, eenige voorbeelden van grootsche heldendaden van ontdekkers, en Brönlund wordt daarbij niet vergeten, de dappere Eskimo, die bij Mylius Erichsen was en tot zijn laatste oogenblik den plicht voor oogen hield, om de wereld te doen weten, wat er van de anderen was geworden.

    COPAL.

    De copalboomen lijken wel wat op oude esschen, zooals ze in Oost-Afrika tot veertig meter hoog worden. De latijnsche naam is Trachylobium. Alle deelen van den boom, van den wortel tot den top, bevatten copalhars, een kleverige, dradentrekkende, in de lucht hard wordende vloeistof, een stof, die in de lak- en vernisindustrie bijzondere beteekenis heeft en in de schilderkunst wordt gebruikt. De aanvoer van copal op de markt is niet altijd even groot, is ook niet geregeld en op den duur gewaarborgd, zoodat de prijzen steeds hoog blijven.

    Men wint de copal op twee verschillende manieren, namelijk als nieuwe en als fossiele copal. De eerste wordt ingezameld, doordat men den boom wonden toebrengt en de uitvloeiende hars opvangt, hetgeen ten slotte den dood van den boom ten gevolge heeft. Die versche copal is niet zoo waardevol als die, welke een reeks van oxydatieprocessen heeft ondergaan. Onder den grond heeft zich de hars, die aan de wortels van den boom is ontvloeid, veranderd in wat men fossiele copal noemt. De stof blijft er liggen, ook, als de boom in den loop der tijden verdwenen is. Het barnsteen geeft een voorbeeld van een dergelijk ontstaan.

    Men graaft de copal in dezen toestand op ter diepte van 0.30 tot 1 meter in zandigen grond, maar men kan er nooit op rekenen, zulke hoeveelheden te vinden, dat de winning van copal voor den Europeaan een winstgevende zaak wordt. Ook de negers doen niet veel moeite, om copal te vinden en op te graven, zoodat de aanvoer zeer wisselvallig blijft. In jaren van droogte en misgewas stijgt de opbrengst, en ze is gering in de tijden van goede oogsten.

    Zoowel de fossiele als de nieuwe copal komt meest uit Duitsch Oost-Afrika en draagt den naam Zanzibarcopal of Indische copal, ofschoon die betiteling verkeerd is, daar in Zanzibar in het geheel geen copal wordt gevonden, en Indië wel copal levert, maar mindere soorten, die niet uit den echten copalboom, Trachylobium, maar uit andere harsleverende planten worden gewonnen. De nu eenmaal den naam Zanzibarcopal dragende soort wordt echter al zeldzamer en duurder, want de roofbouw, die de inboorlingen op de boomen uitoefenen, doet hun aantal sterk afnemen.

    De echte oostafrikaansche copal is de hardste van alle soorten en gelijkt daarin wel wat op barnsteen. Evenals die stof wordt ze ook wel gebruikt voor draai- en beeldhouwwerk. Copal is geheel reukeloos en heeft ook geen smaak. In het jaar 1906 zijn uit Duitsch Oost-Afrika voor een waarde van 118 duizend mark uitgevoerd, een gewicht van rond honderd duizend kilogram. De voornaamste afnemer was Zanzibar, en slechts geringe hoeveelheden gingen rechtstreeks naar Europa.

    Dat de massa naar Zanzibar ten uitvoer gaat naar de overige wereld, verklaart voldoende den naam, die aan het product wordt gegeven.

    INTREE IN HET PRACTISCHE LEVEN.

    De schooltijd is achter den rug, nu aan het leeren!

    OP DEN UITKIJK.

    HUDSON-FULTONVIERING EN ONZE HALVE MAAN.

    Het zijn mooie en interessante jubilea, die de Engelsch sprekende naties dit jaar zullen vieren. Engeland heeft in 1909 zijn Darwinjaar, waar de heele wereld belang in stelt en Amerika viert het driehonderdste gedenkjaar en tegelijk het honderdste van gebeurtenissen, die eveneens hebben geklonken door alle beschaafde landen van de aarde.

    In het najaar van 1909 zal in New-York het luisterrijke feest worden gevierd ter herdenking van twee gebeurtenissen: het opvaren van de later naar hem genoemde Hudson-rivier bij Manhattan-eiland, het tegenwoordige New-York, met het schip de Halve Maan, door Henry Hudson op 9 September 1609, en het opvaren van dezelfde rivier, tweehonderd jaren later, door Robert Fulton, voor het eerst met een door stoom gedreven scheepje.

    Op den 8en Januari 1609 sloten »de Bewindhebberen van de Oost-Indische Compagnie, van de Camer van Amsterdam« een nog aanwezig contract, met last aan »Henry Hudson, Engelschman«, om, op een hem te verstrekken »scheepken of jacht« een doortocht naar China op te sporen ten Noordoosten, bij Nova-Zembla heen. Van dien last heeft Hudson zich, naar te begrijpen was, niet kunnen kwijten. Op 4 April 1609 te Amsterdam met »de Halve Maan« onder zeil gegaan en geen doortocht vindende, wendde hij echter zijn koers naar het Westen, en voer op 9 September daaraanvolgende bij Manhattaneiland, het tegenwoordige New-York, den stroom op, die naar hem de Hudson-rivier genoemd werd.

    Kennisneming van de plannen tot feestviering in de Vereenigde Staten deed hier te lande het plan ontstaan om aan deze feesten deel te nemen, en de commissie, die zich voor dit doel vormde, kwam tot het besluit, die deelneming te doen bestaan in het doen binnenzeilen in September 1909 in New-York's haven van een nabootsing van de Halve Maan, het schip, waarmede Hudson op 4 April 1609 uit Amsterdam onder zeil ging.

    Dat scheepje wordt thans te Amsterdam gebouwd. Het was half December geheel onder een kap gebracht, waardoor het mogelijk is, den bouw voort te zetten in den winter met zijn dreigende sneeuw en regen en te zorgen, dat het model in Mei a.s. gereed komt. Maar weet men precies, hoe die Halve Maan er uitzag?

    Neen, afbeeldingen zijn er niet van bekend, maar toch mocht het met behulp van deskundige voorlichting, historie-prenten en technische litteratuur, en vooral dank zij het bekende (zeer nauwkeurige) reis-journaal van Robert Juet, Hudson's loods, gelukken de waarheid zeer nabij te komen. Blijkens de door Juet vermelde bijzonderheden betreffende de masten en de tuigage, de tonnenmaat en de afmetingen van het schip was de »Halve Maan« een driemaster van 40 last (80 ton).

    Aan den fokkemast voerde zij fok en voormarszeil, aan den grooten mast groot zeil en groote marszeil, en aan den bezaansmast een latijnsch zeil, bevestigd niet aan een ra, maar aan de bezaansroe. Bovendien was de boegspriet voorzien van een zoogenaamde blinde, een klein vierkant zeiltje.

    Omtrent den diepgang kon uit Juet's opgaven alleen worden vastgesteld dat die minder was dan 8½ en meer dan 5 voet en de afmetingen moeten hiermede in verhouding zijn geweest. Naar de meening van den heer C. G. 't Hooft, directeur van het Museum Fodor hier ter stede (een der weinigen die zich hier te lande toeleggen op de studie van den oud-Hollandschen scheepsbouw, die herhaaldelijk over de reconstructie der »Halve Maan« geraadpleegd is, en met de heeren C. W. Moes, dr. A. Bredius, W. Martin en D. Hudig benoemd werd tot »Foreign correspondent councillor« van het groote Amerikaansche comité), waren de afmetingen 60×14×6 amsterdamsche voeten.

    De indeeling van het schip leverde geene bijzondere moeilijkheden op, omdat er tal van bekende voorbeelden uit het begin der 17e eeuw zijn, en men trouwens de détails van de samenstelling van oude schepen uitvoerig vermeld vindt in het standaardwerk van Nicolaes Witsen (Amsterdam, 1671) genaamd: »Aeloude en Hedendaagsche Scheeps-Bouw en Bestier«. Opklimmend uit het ruim, waar o.m. het logies der manschap gelegen is, komt men eerst op de zoogenaamde »overloop«, dat is het benedendek, waar de kanonnen opgesteld waren en daarna op het bovendek, het verdek.

    Aan het eind hiervan worden gebouwd de hut van den schipper en de stuurlui, die boven de verschansing omhoog steekt en de achterzijde van het vaartuig, een hooge spiegel, in dien tijd smal naar boven toeloopend en eenvoudig versierd met allerlei wapens.

    De weelderige pracht der latere spiegels kwam eerst in de Ruyter's tijd, toen de schepen trouwens ook kolossaler van afmeting werden.

    De boeg krijgt een spitsen vorm als die der galjoenen.

    Eindelijk bestond de bewapening waarschijnlijk uit zes kanonnen (Juet maakt o.m. melding van een zoogenaamd »falconnet«, een klein kanon, waarmede kogels van twee pond of minder konden afgeschoten worden), en de bemanning mag veilig geschat worden op 18 tot 20 man.

    Op dezen notedop dobberden Hudson en de zijnen rond in de Noordelijke IJszee en zag hij den tweeden September 1609 Sandyhook voor zich oprijzen. Dien namiddag ankerde hij in de buitenhaven; den 12den voer hij de rivier op; den 19den bereikte hij het meest Noordelijke punt, den 23sten keerde hij terug naar de monding van den stroom, en den 4den October vertrok hij weder naar het vaderland. Zoo zal het--naar bereids gemeld werd--ook bij de herdenking gaan, met dat verschil dat de data, op raad van het Meteorologisch Instituut te New-York, eenigszins gewijzigd zijn. (De feestweek zal duren van 25 September tot 3 October).

    Gedelegeerden uit ons land zullen de belangstelling van Nederland in de groote new-yorksche feestviering gaan betuigen en men hoopt, dat nederlandsche schepen er luister aan zullen bijzetten. De commissie bestaat uit de volgende heeren:

    Eerevoorzitter der commissie is de vice-admiraal A. G. Ellis, adjudant i. b. d. van H. M. de Koningin; voorzitter mr. Æ. baron Mackay, minister van staat, te 's-Gravenhage; 1e secretaris de heer J. W. P. van Hoogstraten, adjudant van H. M. de Koningin, te 's Gravenhage; penningmeester mr. R. van Rees, te Amsterdam. Prins Hendrik is beschermheer.

    Prettig is het, op te merken, hoe ingenomen men zich in Amerika toont met de wijze, waarop Nederland aan de feesten zal deelnemen. Er is ook inderdaad geen mooier manier te bedenken. De amerikaansche commissie heeft daarover dan ook niets dan lof.

    Zij schrijft o.a. in een brief aan onzen minister van Buitenlandsche Zaken, dat het schip de Amerikanen zal herinneren aan de bijzondere gebeurtenissen, welke wij herdenken, maar tevens zal het ons herinneren aan het bewonderenswaardige karakter van uw volk, dat de zee terugdreef, toen gij land noodig hadt om op te wonen; de zee, die gij tot uw hulp op vorderdet, toen gij de vijanden van uwe vrijheden wenschtet te verdrijven; en die u voerde naar alle deelen der aarde (letterlijk staat er: the four quarters of the earth) toen gij uw handel wildet uitbreiden.

    »Wij stellen de herinnering aan het feit, dat de stad en de Staat New-York gesticht werden door het Hollandsche volk zeer hoog, en wij verheugen ons over ieder bewijs, dat gij even trotsch zijt op ons als uwe nakomelingen als wij op u als onze voorouders.«

    WAAGGEBOUW TE ENKHUIZEN.

    Uit architectonisch oogpunt is het Waaggebouw te Enkhuizen zeer belangwekkend, wat niet behoeft te verwonderen, als men weet, dat het uit de zestiende eeuw en wel van 1559 dagteekent. De beide gevels van het op een hoek staande gebouw zijn in oud-hollandschen bouwtrant opgetrokken, en ook het inwendige heeft herinneringen aan het verleden behouden. Een der vertrekken, die vroeger heeft gediend als de gildekamer van de chirurgijns, heeft ramen met beschilderde ruiten, waarop de nog gedeeltelijk in zeer goeden staat zijnde glasschilderingen de wapens der gildemeesters voorstellen. In een andere kamer is de antieke betimmering nog volkomen terug te vinden.

    De burgemeester, de heer Hoytema van Konijnenburg, heeft nu het initiatief genomen tot de restauratie van het gebouw en er is een commissie benoemd van deskundigen, om hem daarbij voor te lichten. Uit particuliere bijdragen hoopt men de kosten te bestrijden, terwijl het in den oorspronkelijken vorm vernieuwde gebouw als museum zal worden in gebruik genomen.

    Het niet onbelangrijke "Enkhuizer Museum" zal er dan misschien heen worden overgebracht en Noordholland benoorden het IJ zal een aantrekkelijkheid te meer bezitten.

    Onze afbeelding is de reproductie van een penteekening, die de voor korten tijd overleden schilder, de heer P. Egmond, er van vervaardigde. In hun "Noord-Hollandsche Oudheden" vermelden Van Arkel en Weissman het waaggebouw met groote ingenomenheid, spreken o.a. van den sierlijk georneerden top van den noordelijken gevel, van het fijne beeldhouwwerk der deksteenen, van de fries met de wapens van Holland, van Filips II en van de stad Enkhuizen en van de beelden, gerechtigheid, hoop en geloof op de kroonlijst.

    Tot voor korten tijd diende een deel van het oude Waaggebouw tot bureau van politie. Waar toen eerbied voor recht en wet den menschen werd ingeprent, zal men in 't vervolg trachten, eerbied voor onze oude bouwkunst en geschiedenis te wekken.

    IN ACHTER-INDIË.

    De door Achter-Indië stroomende rivieren zijn daar, waar ze door nauwe en diepe kloven de indochineesche gebergten doorstroomen, wel hier en daar door ontdekkingsreizen gekruist; maar tusschen die plaatsen in is haar loop nog vaak geheel onbekend.

    Zoo was de Saloeën in 1895 door prins Henri van Orleans aangedaan op de breedte van 26 graden en hij was over de rivier getrokken op 28 graden Noorderbreedte. Niemand echter had het gedeelte tusschen beide punten onderzocht. Die leemte aan te vullen, was het doel van een onderneming van den Engelschman Litton, die na zijn tocht van December 1905 overleden is.

    Zijn medereiziger George Forrest heeft thans over den tocht geschreven in het Geographical Journal en aan den tekst een kaart toegevoegd. De tocht, in Yunnan begonnen, ging eerst noordwaarts tot Pienma op 26 graden N.B. Van daar trok men oostwaarts; de waterscheiding tusschen Irawady en Saloeën ging men over door een pas van 3200 meter hoogte en bij de chineesche stad Lutsjang werd de Saloeën bereikt.

    De reizigers gingen langs den westelijken oever naar het Noorden, maar verlieten die richting om de moeilijkheid der proviandeering en om de vele twisten tusschen de verschillende dorpen van den stam der Lissu. Een brug, die niet anders was dan een touw, voerde over de Saloeën op 27.05 graden N.B. Van den oostelijken oever trok men over een hoogen pas naar de Mekong, die bij Jingpankai werd bereikt, en van daar werd de terugtocht naar de Saloeën ondernomen ter breedte van 26.45 graden N.B.

    Op het pas onderzochte gedeelte is de Saloeën 80 tot 120 meter breed, zeer diep en overal afgebroken door stroomversnellingen. Het was in de droge periode en dus was de waterstand laag; in den regentijd is die veel hooger, en op een plek vond men de bewijzen, dat in de vorige maand Augustus het water tot twintig meter hooger had gestaan.

    De Lissu, die op de genoemde breedten aan de Saloeën wonen, moeten aan de Thibetanen verwant zijn. Ze zijn van de Chineezen totaal onafhankelijk, maar zijn verzwakt door dorpstwisten. Elk dorp blijft geïsoleerd en heeft een eigen dialect. Hoe noordelijker men in het land der Lissu doordringt, des te wilder, barbaarscher en armer worden de menschen. Opvallend waren hun groote bogen en pijlen, waarmee ze op grooten afstand door dikke planken konden schieten en die vaak vergiftigd werden, terwijl ze zeer knappe schutters bleken. Van geregeld verkeer langs de Saloeën was geen sprake, slechts af en toe komen eens chineesche kooplieden naar de Lissu.

    VAN OOSTENRIJKS WERK IN BOSNIË.

    Naar alle waarschijnlijkheid is Oostenrijk nu blijvend heerscher in Bosnië en Herzegowina, dank zij het doortasten op den rechten tijd van minister Aehrenthal, maar toch zal al het water van de zee niet de schuld van Oostenrijk aan het willekeurig verscheuren van een naar den eisch tot stand gekomen tractaat kunnen afwasschen. Feitelijk is het niet met de goede trouw overeen te brengen, dat het groote rijk blijvend de beide provincies bezet, terwijl het in April 1879 nog in een plechtige overeenkomst beloofde, niet aan Turkije's souvereiniteit te tornen.

    Met veel mooie woorden moet de zaak worden goedgepraat, en werkelijk moet het Oostenrijk niet moeilijk vallen, aan te toonen, hoeveel beter de bedoelde provincies het hebben gekregen bij het stijgen van Oostenrijks macht en invloed. In de materiëele dingen, die handel en welvaart betreffen, niet alleen, ook in de geestelijke, de confessioneele, is er oneindig veel verbeterd, sedert de groote buur er de hand aan de ploeg heeft geslagen.

    Oostenrijk verklaarde zich ten tijde van het Berlijnsche Congres in 1878 des te liever bereid, daar orde op de zaken te stellen, omdat zijn invloedssfeer na 1866 in Italië, zoowel als in Duitschland sterk had geleden. Frans Jozef stelde het zich ten plicht, zijn macht elders uit te breiden, omdat het verlies van Venetië het bezit van Dalmatië onzeker had gemaakt, als het verband van die provincie met het rijk niet opnieuw door een achterland werd bevestigd.

    De bezetting ging niet van een leien dakje; er moest maanden lang worden gevochten, eer rust en orde waren hersteld, en de talrijke rooverbenden hun handwerk onmogelijk was gemaakt. Toen dat eenmaal gebeurd was, heeft Oostenrijk op verbazend overleggende en handige wijze in partijtwisten en confessioneele verschillen het rechte weten tot stand te brengen. Het stelde dadelijk de volkomen gelijke rechten der verschillende belijdenissen vast. De Mohammedanen, de ergste vijanden der nieuwe regeering mochten hun godsdienstige gebruiken onaangetast bewaren en bleven afhankelijk van den sjeich ul Islam in Konstantinopel.

    Ze kregen een eigen geestelijk opperhoofd in den reis al ulema te Serajewo en behielden de toelagen voor moskeeën, scholen en hospitalen.

    De beide christelijke richtingen, de grieksch-orthodoxe en de katholieke, erlangden nu eerst de rechten, die hun onder de turksche heerschappij alleen op papier waren geschonken geweest. De eersten staan onder metropolieten van Serajewo, Mostar en Dolnya Tuzla, die aan den patriarch in Konstantinopel gehoorzamen. Zij vormen het talrijkste deel der bevolking, 42 procent, terwijl de Mohammedanen slechts een derde en de Katholieken maar 23 procent der bevolking uitmaken. Deze hebben in Serajewo een aartsbisschop en bisschoppen in Mostar en Banjaluka; zij zijn de oudste bewoners van het land en werden in de laatstverloopen eeuwen het meest verdrukt.

    Thans zijn het meest vrije boeren in een modernen staat.

    Het wezenlijke succes, dat het nieuwe bestuur bereikte, was, dat het gelukte, de hartstochtelijke vijandschap tusschen Mohammedanen en Christenen, die in het geheele Oosten zoo groot is, hier te verzachten, zoo niet geheel weg te nemen, doordat er vertegenwoordigers van beide gelooven in de plaatselijke en provinciale besturen werden aangesteld. Wel was het den Mohammedanen in den aanvang moeilijk hun politiek en sociaal overwicht zoozeer te zien verminderen, en inderdaad zijn duizenden uit het land vertrokken; maar de tijd en het betere inzicht hebben hen geleerd, zich te schikken en de nieuwe administratie als ook voor hen heilzaam te leeren waardeeren.

    De landverhuizing hield langzamerhand op, en de bevolking is in de laatste dertig jaren van 1158000 tot 1700000 gestegen.

    Een tweede stap, dien de nieuwe regeering deed, om de inwoners van het land aan den veranderden staat van zaken te gewennen, was haar zorg voor de volksontwikkeling. Want onder de heerschappij der Turken was er van een geordend schoolwezen haast geen sprake geweest, ofschoon een uitgebreide schoolwet op papier stond. Er waren enkel staatsscholen voor de Mohammedanen en het waren eigenlijk niet anders dan godsdienstscholen, medressehs en mektaben. Ze bleven ook na 1878 bestaan, maar daarnaast werden ongeveer 250 volksscholen nieuw opgericht.

    Jammer, dat ook niet dadelijk leerplicht werd ingevoerd, want bij den indolenten aard van het landvolk wordt er nu niet genoeg geprofiteerd, zoodat een groot percentage van het volk nog tot de analphabeten behoort.

    Daar staat tegenover, dat in de steden de ambitie voor onderwijs en ontwikkeling verbazend groot bleek en dat de regeering daarin aanleiding vond tot de oprichting van velerlei inrichtingen van onderwijs, gymnasia, burgerscholen, handelsscholen, technische scholen, boschbouwscholen en bergbouwscholen en zelfs in Serajewo een juristenschool, die jonge Mohammedanen voorbereidt voor hun loopbaan als kadi of rechter.

    Verder werd er voor het militaire onderwijs en voor dat van meisjes gezorgd, werden ambachtsscholen geopend en stichtingen voor de opleiding van onderwijzers. Veeteelt, ooftcultuur en wijnbouw kregen hun inrichtingen tot opleiding van deskundigen; het kunsthandwerk, dat van oudsher in tapijten en wapens had uitgemunt in het land, kreeg geldelijken steun van den staat en een bosnisch museum werd geopend.

    Al die beschavingsmiddelen werden door de steedsche bevolking op prijs gesteld en er werd ijverig gebruik van gemaakt; zij hebben niet weinig bijgedragen tot de opleving van het land.

    De bonnes marques, die Oostenrijk daar op die wijs heeft verdiend, zullen zeker op de aanstaande conferentie met gratie worden uitgereikt.

    VERKEERDE KOST.

    De kunst, schadelijke dingen smakelijk te bereiden, verstaan, helaas, niet alleen koks, maar ook schrijvers en dichters.

    TECHNIEK.

    De kunstenaar smale toch niet op de techniek, al is ze ook nog zoo moeilijk te leeren.

    OP DEN UITKIJK.

    VAN ANCONA NAAR REGGIO.

    Tot aan de Apulische vlakte gaat de spoorweg naar het Zuiden steeds langs de zee. Men heeft aan de landzijde de steile rotskust, die niet bijzonder hoog is, en alle kapen, waar de golven omheen spelen, zijn bekroond met schilderachtige dorpen en stadjes. In de diep ingesneden dalen liggen witte villa's tusschen donkere cypressen en naast olijven- en citroenboomboschjes. Geuren van oranjebloesem komen door de spoorwegraampjes binnen. Een uur ongeveer vóór Castellamare komt dan de lijn in de vlakte. Men krijgt een vrij uitzicht naar het Westen, en de sneeuwtoppen van de Abruzzen duiken op.

    Van Pescara af verandert weer het beeld van het landschap, en men krijgt een licht golvend, zandig heuvelland. En dan de Apulische vlakte, die herinnert aan beschrijvingen uit het Oosten. Het is een eindelooze grasvlakte, waar lange heuvelreeksen doorheen loopen. In het Oosten onderscheidt men in het teedere blauw der lucht het van boven geheel vlakke tafelland van den Monte Gargano, de spoor van de italiaansche laars. Van Foggia uit worden dikwijls uitstapjes naar dat bergland ondernomen, naar dien vroeger wereldberoemden bedevaartsberg. Een rit van twee uren door een moerassige vlakte met verspreide gehuchten voert u erheen.

    Steil daalt het tafelland aan de kanten naar beneden; het lijkt een stuk aarde, uit een ver verleden overgebleven, terwijl het omringende land vlak is geworden.

    Een kunstwerk leidt ons naar het hooggelegen San Angelo; maar men kan de plaats ook bereiken langs een steil voetpad met veel kronkelingen. Men passeert dan veel interessante armoedige woningen, die natuurlijke uithollingen zijn in het zachte gesteente. Van voren ziet men de opening, die met een paar planken is dichtgemaakt, door de hooge steenlaag erboven is een gat geboord voor schoorsteen, en klaar is het huis.

    Door zijn hooge ligging is San Angelo in het voorjaar lang koud, en in Maart dwarrelt er nog dikwijls sneeuw door de straten. Het is een eigenaardige plaats, hangend tegen de helling van het kalkgebergte, met een zwarten toren oprijzend boven de armelijke huisjes van één verdieping aan de straten, bestaande uit den naakten kalkbodem. Vuil is alles er, en alleen de belangstelling in het oude heiligdom van den aartsengel doet er enkele bezoekers komen. Dat is nog dezelfde grot, waarin reeds de ouden in opgeheven houding met de handen ten hemel hun gebeden opzonden tot den zeeënbeheerschenden Poseidon.

    De drakendooder, de aartsengel Michaël, wordt overal met voorliefde vereerd op plaatsen, die al in oude tijden heilig waren.

    Langs een trap met vijftig treden daalt men in de ruime rotsholte, bij welker ingang de kerk is gelegen. Het gebouw is half in de rots uitgehouwen en heeft alleen het licht van den linkerkant. Rechts heeft men den ingang van de wereldberoemde grot. Het beeld van den aartsengel is een werk uit den tijd der late Renaissance, een marmeren figuur, die iets minder dan levensgroot, den engel voorstelt in het pantser met kroon, vleugels, schild en zwaard.

    Zonderling als de stad zagen er ook de bewoners uit. Ze leken opvallend op bekende typen van Afrika's noordkust, en wie weet, of men hier niet te doen heeft met nakomelingen van de Saracenen van Frederik II, die zich in de wildernis hebben teruggetrokken, om veilig te wezen voor den kerkelijken ban en voor het zwaard van Anjou. Naar Manfred, den zoon van keizer Frederik II, heet de door hem op de plek van het oud-romeinsche Sipontum gestichte stad Manfredonia, een onbeduidend stadje nu, aan zee met een door Manfred begonnen en door Karel van Anjou voltooid kasteel, een vierkant met stompe torens en andere vestingwerken, als zooveel in Zuid-Italië alles in diep verval.

    Bari en Brindisi steken daarbij gunstig af en van Brindisi naar Reggio wachten den reiziger naar Reggio dan nog 400 kilometer afstands, waarvoor men 26 uren noodig heeft. Dat lijkt zonderling, maar het raadsel wordt opgelost, als men weet, dat de spoorwegmaatschappij tweemaal een oponthoud van vier uren heeft ingeschakeld, te Metapont, waar de reiziger meestal de moeite doet, eenige resten van grieksche zuilen, die aan den horizon verrijzen, te bereiken, en in Catanzaro, een plaatsje, dat ongeveer acht kilometer van het station is verwijderd.

    Het heeft bij de jongste aardbeving veel geleden, maar wat is de schade, daar aangericht bij de verwoesting, waaraan Reggio is onderworpen geworden. Als men van Cantanzaro naar Reggio spoort, heeft men steeds de heerlijk mooie, diepblauwe zee aan zijn linkerhand en rechts verrijzen de bergen. In tunnels vliegt men door de met hun voet in het schuim der golven staande kapen, stoute bruggen spannen zich over diepe, met rotspuin gevulde dalen.

    Die allen zijn thans door de vloedgolf, die met de zeebeving gepaard ging gevuld, en wie vroeger, verrukt over de mooie en belangwekkende dingen, die hij had aanschouwd op zijn reis in Zuid-Italië, te Reggio aankwam, vindt nu een stad van ruïnen; de aardige huizen en villa's op de hellingen aan zee zijn weggevaagd, even totaal is er de verwoesting als in het tegenover liggende, alleen door de straat van Messina er van gescheiden Messina, waar dood en verderf als nooit te voren hebben gewoed op dien onzaligen 28sten dag van December 1908.

    INTERESSANTE STUDIE OVER JONG-TURKIJE.

    Prof. D. Snouck Hurgronje heeft van 25 Juli tot 23 September 1908 gewoond in Konstantinopel, en geeft over zijn verblijf aldaar en over de nieuwe toestanden in het turksche rijk een beschouwing in de Gids van Januari. Hij kwam juist een dag na de afkondiging van de nieuwe grondwet aan in de belangwekkende stad, den juisten observatiepost voor hem, die het leven en denken der huidige Mohammedanen tot voorwerp zijner studie heeft gekozen.

    (Tusschen haakjes zij hier even gezegd, dat Dr. Kuyper's boek »Om de oude Wereldzee« een veer van beteekenis moet laten, omdat hij verscheiden onjuiste mededeelingen heeft opgenomen en zich aan vergissingen schuldig maakt, die lang zijn weerlegd door de mannen der wetenschap.)

    Onze geleerde kenner van oostersche toestanden kwam wel op een uitgezocht oogenblik in de turksche hoofdstad aan, juist toen de verbijsterende indruk, dien de afkondiging der grondwet maakte, aanleiding werd tot een »kermis der vrijheid«, zoo volkomen in tegenstelling met de oude toestanden. Ongeveer drie weken duurde de opwinding met de vele en velerlei betoogingen. De ministers werden door volksoploopen gedwongen om onder het oog van de leidende demagogen met een plechtigen eed te beloven, liever hun laatsten druppel te zullen plengen, dan ooit mede te werken tot wederafschaffing der grondwet.

    Leest men in het Gidsartikel, wat de intellectueele demagogen zich durfden veroorloven, om bij voorbeeld te beletten, dat de staatsdienaren van het oude regime zich met de gestolen millioenen uit de voeten maakten, dan staat men verbaasd over zooveel stoutmoedigheid. De zin voor orde moet intusschen bij de bevolking boven allen lof zijn geweest, en dat terwijl de politie door afwezigheid schitterde, daar men inzag, hoe zij, de uitvoerster der vroegere impopulaire dwang- en geweldmaatregelen, zoozeer den haat en de verachting zich op den hals had gehaald, dat het niet mogelijk zou zijn geweest, de bevolking van uitspattingen te weerhouden, indien ze haar woede op de politie had kunnen koelen.

    Vooral was die ordelijkheid verrassend, als men bedenkt, dat in die stad van een millioen inwoners de deuren der gevangenissen waren opengezet zoowel voor de gewone misdadigers als voor de politiek verdachten; maar Jong-Turken, als de wijsgeer-geneeskundige Dr. Riza Tewfik, deden dan ook al het mogelijke, om de zaak in de goede baan te leiden.

    Dr. Snouck Hurgronje behandelt in het Gidsartikel den invloed van de gewonnen vrijheid op militairen en schriftgeleerden, dagbladschrijvers en staatsambtenaren. De bevoorrechting van Europeanen in regeeringsbureau's en bij maatschappijen of groote instellingen is, merkwaardig genoeg, door den coup d'état opgeheven, en zoo is een eind gemaakt aan een grief der inheemsche bevolking. De oude regeering was voor die financiëele bevoorrechting steeds te vinden, om toch maar de vreemde mogendheden te vriend te houden.

    Het Comité van eenheid en vooruitgang had soms alleen moeilijkheden met de uiteenloopende belangen van de verschillende nationaliteiten, maar het ontzag diepgewortelde vooroordeelen met veel tact en beleid.

    Wat de lezers ook zeer zal treffen in het artikel is de opmerking over de openheid van de Turken in hun gesprekken en het weinige standsverschil, dat er gemaakt werd. Wat een kolossale verandering, dat wij het denkbeeld van die gesloten en trotsche Turkennaturen van ons moeten zetten! Hoe verderfelijk heeft daar de druk van boven gewerkt!

    De hoopvolle stemming van de jong-turksche leiders strekte zich ook uit over de toekomst, die Armeniërs en Grieken, Arabieren en Koerden en al die andere nationaliteiten aan het nieuwe zouden bereiden, en de nederlandsche geleerde acht hun optimisme haast al te groot. Maar »zonder optimisme komt niets groots tot stand«, en het zou gewaagd zijn, zich aan profetieën te wagen.

    Eén vraag bespreekt de schrijver nader, namelijk deze, welke gevolgen de revolutie zal hebben voor het Panislamisme. Dat ideaal is inderdaad een der grootste moeilijkheden voor de europeesche staten, die Mohammedanen onder hun onderdanen tellen. Mooi zijn de weinige bladzijden, aan dat onderwerp gewijd, en duidelijk als het geheele artikel, dat wij heel veel lezers toewenschen.

    REISBOEKEN.

    In den modernen tijd is het reizen iets heel anders geworden, dan het was in den nog niet in het teeken der machinale voortbeweging staande periode. Men zou verwachten, dat dit verbazende onderscheid tusschen nu en vroeger de belangstelling voor de in vroeger eeuwen ondernomen reizen wakker zou houden. Maar merkwaardig genoeg, heeft men echter in de laatste eeuw voor de ontwikkelingsgeschiedenis van het reizen en voor de buitengewoon waardevolle reisberichten uit vorige eeuwen betrekkelijk weinig belangstelling getoond.

    Een duitsche uitgeversfirma, de Gutenberg-Verlag in Hamburg, heeft nu een onderneming op het touw gezet, om tegen dat vergeten in te gaan door de uitgave van een »Bibliotheek van merkwaardige Reizen«. Reizen is op zich zelf niet alleen zeer nuttig en ontwikkelend, maar het lezen erover is dat ook en de klassieke lectuur op dit gebied is het in hooge mate. Vooral zullen de documenten, geschreven door de groote ontdekkers, een voortreffelijke opwekking zijn voor moderne menschen, om hun gedachten eens naar vreemde landen te laten gaan.

    De jeugd zal er voorbeelden van moed en geestkracht ontmoeten, en wij allen maken erbij kennis met belangwekkende mannen in omstandigheden, die reeds op zichzelf spannend en interessant zijn.

    Het eerste deel van deze duitsche verzameling zal de dagboekaanteekeningen en berichten van James Cook bevatten over zijn drie reizen om de wereld. Die beknopte en zakelijke mededeelingen over tochten in onbekende zeeën, uitgevoerd onder allerlei moeiten en bezwaren, hebben eveneens waarde als documenten voor de toestanden bij de scheepvaart in vroeger dagen. De manieren, waardoor Cook zich wist te oriënteeren niet alleen, maar ook de wijze, waarop hij met de menschen omging, met zijn bemanning en met de inboorlingen, dat alles moet belangstelling wekken, en voor den geograaf en den ethnoloog is het werk uit den aard der zaak gewenschte lectuur.

    Toevallig, dat deze uitgever thans op een denkbeeld ingaat, dat in onze Linschotenvereeniging reeds in ons land een begin van uitvoering heeft gekregen. Zooals onze lezers weten, zal de nederlandsche vereeniging haar werk aanvangen met de reisboeken van Jan Huygen Van Linschoten, den reiziger van de zeventiende eeuw, peetvader der vereeniging. Wij maken dus een nationaler begin dan de duitsche uitgever, die met een Engelschman aanvangt.

    BETERE VERBINDING TUSSCHEN RIJN EN DONAU IN BEIEREN.

    Er wordt in Beieren tegenwoordig sterk aangedrongen op een betere verbinding tusschen Rijn en Donau, dan het Ludwigskanaal geeft. Zooals bekend is, vereenigt dat kanaal de beide groote stroomen, doordat het de Altmühl, die in de Donau valt, verbindt met de Regnitz, een zijtak van de Main. Indertijd had men groote verwachtingen van dat kanaal; maar die zijn teleurgesteld.

    Toen het werd aangelegd in de jaren van 1836 tot 1845, meende men een goede verbinding tusschen Zwarte Zee en Noordzee in het leven te roepen, maar de vele sluizen, die bovendien niet breed genoeg zijn, bemoeilijken het verkeer op het kanaal, dat ook niet breed en diep genoeg is voor de tegenwoordige scheepvaart, terwijl de concurrentie met de spoorwegen er mede geen goed aan doet. Zoo is men eigenlijk al van 1891 af doende, om verbeteringen aan te brengen, met plannen althans, maar zullen die werkelijkheid worden, dan is er de samenwerking van Beieren en Pruisen voor noodig.

    Want de bevaarbaarheid van de Main, zoowel als van de Donau, laten te wenschen over in die streken, waar het Ludwigskanaal met beide in verbinding treedt.

    Zeker is het, dat thans geen schepen met meer dan 120 tonnen inhoud geregeld in gebruik kunnen zijn op het kanaal, zoodat de handel er bijna alleen plaatselijk is en er van een rechtstreeksch verkeer tusschen de beide groote rivieren geen sprake is, terwijl de kosten voor het personeel zelfs niet door de inkomsten worden gedekt. Vijftien jaar geleden is er te Neuremberg een vereeniging gesticht, die een verbeterd kanaal in studie heeft genomen met gebruik van het tracé van het Ludwigskanaal. Zij concentreert haar werkkracht vooral naar den kant van den Rijn, die voor Beieren van meer beteekenis is dan de Donau.

    De Main is reeds geregulariseerd tot Frankfort vanaf de monding van den Rijn en de diepte laat schepen met een inhoud van 1500 ton toe. Er blijven echter tusschen Offenbach en Aschaffenburg over een lengte van 46 kilometer nog uitgebreide werken te verrichten, die een overeenkomst vereischen van de aangrenzende landen, Pruisen en Beieren, het groothertogdom Baden en het groothertogdom Hessen. De onderhandelingen, door Beieren aangevangen, hebben in 1907 geleid tot een ontwerp, dat nog niet tot uitvoering is gekomen.

    Pruisen neemt op zich de kanalisatie van de Main tusschen Offenbach en Hanau; het overige deel, tusschen Hanau en Aschaffenburg, is aan Beieren opgedragen.

    De kosten der werken worden geschat op 24 millioen mark met inbegrip van de inrichting der haven van Aschaffenburg en de aansluiting aan de spoorwegen, die er samenkomen.

    Maar de overeenkomst is tot nu toe een doode letter gebleven, daar de pruisische regeering volgens een wet van 1905, de indiening ervan bij den Landdag moet uitstellen tot de oplossing van de groote vraag der riviertollen. Beieren verzet zich daartegen, zooals men weet, omdat die tollen een groote belemmering zouden zijn voor zijn handel, en zoo blijft ook het doortasten in zake een verbeterd Donau-Rijnkanaal achterwege.

    EEN PRINS IN ONZE OOST.

    Als Prins Hendrik gevolg geeft aan de door de Indische Groep van het Algemeen Nederlandsch Verbond te Batavia op touw te zetten petitie, om een bezoek aan Indië te brengen, zal hij het tweede lid van ons regeerend vorstenhuis zijn, dat ons Indië met eigen oogen gaat zien.

    In 1837 toch ging de toen zeventienjarige Prins Willem Frederik Hendrik der Nederlanden, derde zoon van den lateren Koning Willem II, als luitenant ter zee 2de klasse met het fregat Bellona in Oost-Indië en vertoefde er van 9 Februari tot 29 September van dat jaar.

    Eene reis naar en door Oost-Indië met een zeilschip stelde aan den beschikbaren tijd en aan het geduld van den reiziger toenmaals hooge eischen en bracht door gemis aan comfort nadeelen mede, die, vergeleken bij de wijze, waarop tegenwoordig gereisd kan worden, groot waren. Den 17den October 1836 met de Bellona, commandant kapitein ter zee Arriëns, uit Nieuwediep vertrokken, kwam Prins Hendrik den 9den Februari 1837 ter reede van Batavia, na gedurende 14 dagen te Rio de Janeiro te hebben vertoefd. De reis had dus 102 zeedagen geduurd. De Bellona was vergezeld van Z. M. brik Snelheid, onder bevel van den kapitein-luitenant ter zee Ferguson.

    Deze brik was op de reis van Rio naar Java van de Bellona afgeraakt, doch kwam eenige dagen na het fregat ter reede van Batavia.

    Den 23sten Februari d. a. v. verliet de Prins Batavia en ving eene reis aan, waarbij achtereenvolgens Makassar, Menado (Kema), Ternate, Amboina en Banda werden aangedaan en waarna de Bellona 7 Juni ter reede van Soerabaja ankerde. Nu volgde, over Madoera en met oversteken van Soemanap naar Bezoeki, eene landreis over Java, die met 's Prinsen terugkeer te Batavia den 21sten Augustus eindigde. De reis door Indië had dus 6 maanden geduurd. Den 29sten September vertrokken de Bellona en Snelheid voor goed van Batavia. De Prins bezocht nog Riouw, Singapore en Penang en vertrok van daar naar Calcutta.

    Na een bezoek aan Britsch-Indië werd de thuisreis aanvaard en in Juli 1838 keerde de prins in het vaderland terug.

    HET AFRIKA-VRAAGSTUK.

    Het Afrika-vraagstuk door Dr. C. M. Kan, oud-hoogleeraar
    aan de universiteit te Amsterdam. Met een kaart. Haarlem,
    H. D. Tjeenk Willink & Zoon, 1909.

    Goede wijn behoeft geen krans, en zoo is dit degelijke, doorwrochte werk op de allereenvoudigste wijze uitgegeven, zonder eenigerlei tooi of versiering, zonder afbeeldingen van landschappen of volkstypen, zonder iets, wat de aandacht van den oppervlakkigen lezer (of kijker) boeit. De leerzame inhoud heeft oorspronkelijk de stof geleverd voor de voordrachten, die de oud-hoogleeraar gehouden heeft in de vereeniging »Voor voortgezet Handelsonderwijs«, en op verlangen zijner hoorders is hij ertoe overgegaan, den inhoud der voordrachten in ruimeren kring te verspreiden.

    De 165 bladzijden, over vijf hoofdstukken verdeeld, vormen een belangwekkende samenvatting van wat er over de verschillende deelen van het werelddeel en over hun exploitatie in de laatste halve eeuw verschenen is in boeken, tijdschriften, brochures en bladen, geordend, geschift en tot een aaneengeschakeld relaas verwerkt.

    Vooral van de wetenschappelijke onderzoekingen als voorbereiding voor de practische in-gebruikneming verwacht de schrijver veel en internationale samenwerking is daarbij noodig, zooals door bewijzen en voorbeelden wordt gestaafd. Een zeer groot aantal noten aan den voet der bladzijden verwijzen naar lectuur over de onderdeelen. Voor hen, die de aardrijkskunde-acte voor middelbaar onderwijs nastreven, is het een goudmijn en voor ieder, die zijn kennis omtrent het zwarte werelddeel wenscht uit te breiden, een bruikbare wegwijzer.

    OP DEN UITKIJK.

    SVEN HEDIN TERUG UIT THIBET.

    Op den 16den Januari is Sven Hedin te Stockholm aangekomen van zijn laatste Thibetreis, over welker succes wij aan onze lezers reeds het een en ander meedeelden.

    De ontdekkingsreiziger kwam uit een Finsche haven met de stoomboot Bore II. Het Zweedsche marine-vaartuig Vega was de Bore II tegemoet gegaan, en Sven Hedin ging op haar over. Aan boord van de Vega bevonden zich ter verwelkoming de voorzitter van het zweedsche aardrijkskundig en anthropologisch genootschap, prof. Montelius, de verwanten van Sven Hedin e.a. Zondagochtend vond de officieele feestelijke inkomst in de haven van Stockholm plaats.

    De ontvangst van Sven Hedin in Stockholm is buitengewoon hartelijk geweest. Zondagmiddag liep het regeeringsvaartuig, met den ontdekkingsreiziger aan boord, de haven binnen. Sven Hedin werd met evenveel eerbewijzen begroet, als plegen te worden gebracht bij de ontvangst van een gekroond hoofd. De regeering, de stedelijke autoriteiten, de besturen van wetenschappelijke genootschappen, leden van het diplomatieke korps, studenten, besturen van sportvereenigingen en tal van anderen waren bijeengekomen om den teruggekeerden reiziger te verwelkomen. Nadat de eerste begroetingen hadden plaatsgevonden, reed Sven Hedin in een galakoets naar het paleis.

    Aan beide zijden stonden dichte drommen toeschouwers langs den weg geschaard, die Hedin toejuichten.

    Op het paleis werd Hedin onmiddellijk bij den Koning gebracht, om wien zich alle leden van het Koninklijk Huis hadden verzameld. De Koning wenschte hem geluk met de bereikte resultaten en decoreerde hem met het grootkruis van de orde van de Noordster.

    's Avonds werd Sven Hedin gehuldigd aan een eerediner, dat werd gepresideerd door den Kroonprins.

    Twee dagen later werd de zweedsche reiziger door den Czar van Rusland op Tsarskoje Selo ter audiëntie ontvangen.

    POSTDUIVEN ALS PHOTOGRAFEN.

    Reeds in het midden van de vorige eeuw had een apotheker in Cronberg, ten N.-W. van Frankfort a/d. Main, de heer Neubronner, een duivenpost, om de recepten uit de omliggende dorpen naar zijn apotheek te brengen. Die gedachte is later door den in dezelfde stad gevestigden zoon, Dr. Julius Neubronner, verder uitgewerkt, want hij gebruikte duiven voor de bezorging van kleine hoeveelheden geneesmiddelen. Het onverwachte uitblijven van zulk een gevleugelden bode heeft nu Dr. Neubronner op het denkbeeld gebracht, den weg der duif buiten haar toedoen photografisch op te nemen.

    Te dien einde voorzag hij het dier van een miniatuurcamera van minder dan 75 gram gewicht, die door het zelfstandig openen en sluiten van de momentsluiting zeer bruikbare opnamen leverde.

    Dit succes gaf hem aanleiding tot het vervaardigen van een eigenaardig photografisch apparaat, waarmee met korte tusschenruimten tot 30 opnamen van 4 bij 4 centimeter kunnen worden gedaan. Het was natuurlijk niet gemakkelijk, een zelfwerkzame camera met een brandpuntsafstand van hoogstens 5 centimeter te maken, waarvan het gewicht met alle toebehooren niet meer dan 75 gram bedraagt, den door een postduif gemakkelijk te transporteeren last. Het apparaat van Neubronner bestaat eigenlijk uit twee zelfstandige camera's, waarvan de lenzen naar voren en naar achteren zijn gekeerd, zoodat men bij elken stand van den vogel altijd minstens één bodemopname krijgt.

    De beide camera's zitten in een dun aluminiumlijstje, dat met riemen en gummibandjes aan het lijfje van de duif is bevestigd.

    De momentsluiting wordt door een lepelvormigen hefboom opgelicht, waarvan de holte door een met samengedrukte lucht gevulden elastieken bal naar buiten wordt gedrukt. Bij het langzaam ontwijken der lucht valt de bal samen en deelt aan den hefboom een beweging mee, waardoor de momentsluiting losgaat. De belichting geschiedt dus op een zeer nauwkeurig te bepalen oogenblik. Bij een anderen vorm van het apparaat is er slechts een enkele lens en een film aangebracht, waarop door middel van een gummiballetje en een uurwerkje in gegeven tusschenruimten van tijd een gansche reeks opnamen plaats hebben.

    Daar de postduif na haar opvliegen eerst een spiraal beschrijft, is het gemakkelijk, een aantal opnamen van hetzelfde kijkje in verschillende richtingen te erlangen. Als de duif dan de ligging van haar doel heeft vastgesteld, en ze kan haar thuis op meer dan 30 kilometer afstands terugvinden, vliegt ze er met de vaart van een sneltrein heen in rechte lijn. Dus heeft men het in zijn macht, de te photografeeren streek vooruit te bepalen.

    Het ligt voor de hand, dat de photografeerende postduiven in de eerste plaats voor strategische bedoelingen nuttig zullen blijken. Van belegerde plaatsen uit zou men bij voorbeeld met hun hulp den stand der belegerende afdeelingen van het vijandelijke leger bepalen en op dergelijke manier zou de vijand ingelicht kunnen worden over de hulpmiddelen der vesting. Dr. Neubronner heeft voor deze oorlogswerkzaamheid van zijn duiven verplaatsbare duiventillen vervaardigd, die op torenhoogte kunnen worden aangebracht.

    Het duitsche legerbestuur heeft haar belangstelling in deze zaak daardoor getoond, dat het den uitvinder uitgenoodigd heeft, naar Tegel te komen, om in gemeenschap met de afdeeling voor luchtscheepvaart proeven te doen met zijn toestellen. Samen met bestuurbare luchtschepen zou men de duiven zóó kunnen gebruiken, dat het luchtschip uit veilige hoogte de duiven loslaat en dat deze dan op een reeds voor het luchtschip gevaarlijke hoogte de opnamen verrichten.

    Voor eenige weken hield de uitvinder een voordracht in Cronberg en illustreerde die met lichtbeelden, gemaakt naar photografieën, die zijn duiven hadden meegebracht van het voor iedereen gesloten park van het slot Friedrichshof.

    Wat in tijd van vrede in een gesloten, welbewaakten tuin mogelijk is, zou ook kunnen gebeuren in oorlogstijden bij een belegerde en verdedigde stad, en hoe klein ook de plaatjes mogen zijn, ze zullen voor het deskundig oog, toch allerlei duidelijk maken aangaande de stellingen der artillerie, de kampen en de uitwerking der beschietingen.

    DE MAMBÈRAMO.

    In de jongste aflevering van het Tijdschrift v/h. Aard. Gen. trekt vooral de aandacht het artikel van den afgetreden secretaris, den heer G. P. Rouffaer, over de rivier de Mambèramo op Nieuw-Guinea, die aan de noordkust uitmondt. De opvaringen van 1884, 1900 en 1906 worden er in behandeld aan de hand van rapporten en bescheiden van deelnemers aan die expedities, en aan het slot wordt de hoop uitgesproken, dat er niet lang meer worde gewacht met een ernstig onderzoek van den bovenloop, waar men op moeilijkheden stuit, die waard zijn, met kracht en macht te worden overwonnen.

    De eerste bevaring en verkenning had plaats in 1884 door het gouv.-stoomschip Havik met den resident van Ternate van Braam Morris aan boord; voor de tweede maal geschiedde een verkenning in 1900 door het s.s. Camphuys van de Paketvaart en eindelijk in 1906 door het gouv. s.s. Brak met den resident Roos en kapitein Colijn aan boord. Ieder maal echter stuitte een verder onderzoek van de rivier af op de groote snelheid van den stroom, die boven een bepaald punt, Havik-eiland, de pogingen om haar op te varen verijdelde.

    De merkwaardige rivier doet ten volle haar naam Mambèramo of "Grootwater" eer aan. Ondanks het vrij sterke verval en de massa water, die zij aanvoert, wijzigt zij zich, in tegenstelling met andere groote indische rivieren, al zeer weinig. Een tweede belangrijk punt is, dat de stroombedding in hoofdzaak bestaat uit grint of hard zwart zand; de Mambèramo is geen modderrivier zooals de meeste stroomen, die naar de Z.-kust afvloeien, en slib is afwezig. De stoffen, die van boven worden aangevoerd, zijn niet sterk verweerd, en pleiten voor kristallijne moedergesteenten.

    Een onderzoek door een geoloog van dit door den stroom medegesleurde materiaal is dringend noodig, opdat men ten minste vooraf eenigszins wete wat er, zuidelijker op, verwacht kan worden als formatie.

    De stroom zelf is snelvlietend en beheerscht zoozeer met zijn zoet water zijn eigen bedding, dat tot dicht bij den mond geen brak water voorkomt; vandaar de sago-bosschen, die geen zilt kunnen velen, tot dicht bij zee.

    Bij het verst bereikte punt loopt de stroom met een snelheid van circa 4-1/2 mijl in het uur. Zoo sterk was hij, dat de barkas der Camphuys alleen als ze voor een oogenblik goed stoom had, iets vooruitkwam; zakte de stroom maar even, dan bleef de barkas op dezelfde plaats. Met de Brak gebeurde hetzelfde.

    De heer Rouffaer komt door samenvoeging der verschillende bestaande gegevens tot de conclusie, dat de overgroote hoeveelheid regen en sneeuwwater van het Sneeuwgebergte niet naar de Zuidkust afvloeit, maar om de Noord en wel door den eenigen grooten stroom aldaar, de Mambèramo. Deze is een zéér groote constante stroom, de "Rijn" der Centrale Nieuw-Guineesche Alpen. Het heele jaar door gaat een constante hoeveelheid water door een in hoofdzaak steenachtig bed.

    Neemt men verder de breedte van de rivier in aanmerking, welke bij de monding 800 M. en bij het verst bereikte punt nog 400 à 500 M. bedraagt, dan begrijpt men, dat de Mambèramo op zich zelf het ideale "groote water" is om tot in het binnenland door te dringen.

    Bij vele belangrijke voordeelen biedt het opvaren der Mambèramo echter ook zeer ernstige nadeelen. Fnuikend op den lust om langs dien waterweg te reizen, werkt het gevaar voor malaria en beri-beri, want de streek is boven mate ongezond en alle drie de expedities hadden zeer veel van deze ziekten te lijden. Zoo kreeg de kapitein der Camphuys er beide ziekten, evenals de meeste inlandsche opvarenden, terwijl ook stuurman en machinisten alle moesten worden vervangen, het schip moest worden gedesinfecteerd. Ook de Brak deed soortgelijke ondervindingen op, zoodat van de 27 man equipage er slechts 13 geschikt bleven, om den dienst waar te nemen.

    De ongezondheid der streek schijnt ook te blijken uit de buitengewone schaarschte der bevolking, welke laatste gedurig afneemt.

    SVEN HEDIN.

    In aansluiting aan het op de vorige bladzijde voorkomende bericht over Sven Hedin, deelen wij nog mede dat het met de triomfen is blijven voortgaan in de laatste weken, ook tijdens Sven Hedin's verblijf te Londen, waar hij den 6en Febr. de gast was van de Savage Club, en een rede uitsprak, die in alle bladen uitvoerig werd »verslagen«. Twee dagen later hield de Thibetreiziger zijn groote voordracht voor de leden der Royal Geographical Society. Zijn werken, zijn ontdekking van de bronnen van Brahmapoetra en Indus vinden nu wel ten volle waardeering.

    SPITSBERGEN.

    Spitsbergen wordt bepaald een toeristenland, zoo sterk neemt jaar op jaar in den zomer het aantal bezoekers toe, die het vermaak der wintergenoegens daar in den zomer komen zoeken. Er worden bovendien zelfs in den winter jachtexpedities heen ondernomen, die te water en te land de pelsdieren achtervolgen, en daar men het ook ernstig gaat meenen met den bergbouw, waar reeds een begin mee is gemaakt, wordt het langzamerhand zeer wenschelijk, dat er een regeling plaats vinde van de volkenrechtelijke positie der tot nu toe niet aan eenige mogendheid toebehoorende eilandengroep.

    Noorwegen heeft al bij sommige gelegenheden bij de andere mogendheden daar een balletje van opgeworpen, want dat land stelt veel belang in de toestanden, die op Spitsbergen heerschen, daar het grootste deel der industriëele ondernemingen van jacht, vischvangst en bergbouw wordt uitgeoefend door onderdanen van het jonge koninkrijk Noorwegen. Ook door zijn ligging schijnt Noorwegen in de eerste plaats geroepen, het oppertoezicht op Spitsbergen uit te oefenen, hoewel het land zich tot nu toe van alle mogendheden de minste opofferingen heeft getroost voor het onderzoek der groep, maar wel de resultaten van het werk der anderen, vooral van Zweden, zich heeft ten nutte gemaakt.

    Door Zweden is dan ook ernstig bezwaar gemaakt tegen de opperhoogheid van Noorwegen over den Spitsbergen-archipel, en dus is het te verwachten, dat op de aanstaande conferentie van de bij Spitsbergen belang hebbende mogendheden Noorwegen slechts met het politietoezicht zal worden belast.

    Het zou wel wenschelijk wezen, als dan meteen door de aanstaande conferentie een andere vraag wordt opgeworpen, die voor alle wetenschappelijke poolexpedities van groote beteekenis is. Men moest namelijk aan de conferentie de gelegenheid geven, aan het doelloos slachten van het wild door jachtexpedities in arctische streken een eind te maken. Aan zulk een moord in massa is waarschijnlijk het verongelukken van Dr.

    Mylius Erichsen en zijn beide tochtgenooten toe te schrijven, toen ze in Oost-Groenland waren, daar in die buurt door engelsche en amerikaansche jachtgezelschappen in de laatste jaren de walrussen en de muskusossen zoo sterk verminderd zijn, dat de Deensche expeditie onmogelijk genoeg hondenvoer kon krijgen.

    In Augustus van het jaar 1908 is een engelsche jachtonderneming van den bekenden sportliefhebber C. V. H. Peel, waaraan ook enkele duitsche jagers deelnamen, van Frans-Jozefsland teruggekeerd, waar ze in weinige dagen niet minder dan 20 ijsberen, 39 zeehonden en een groot aantal poolvossen hadden neergelegd. Het onderzoek van het onbekende Noorden heeft bij zulke slachtingen al even weinig belang als de natuurwetenschap.

    QUANT À MOI VAN CHINEEZEN EN INLANDERS.

    Henri Borel heeft een paar mooie foto's aan »De Week« van 30 Januari gestuurd met een kort bijschrift. Ze betreffen een liefdadigheidsvoorstelling te Soerabaya, waar chineesche dames uit de kringen der notabelen dansten en zongen en een operette opvoerden. De schrijver ziet terecht in het optreden van die »Chineezinnetjes« een bewijs van den snel ontwakenden emancipatiegeest onder de bloem der chineesche vrouwenwereld.

    Dat ook de heeren langstaarten, en niet alleen de dames, zich meer en meer gaan voelen en in de indische maatschappij van hun beteekenis en hun invloed blijk geven ook tegenover de blanke bevolking, wordt op gevoelige manier den hollandschen koopman en industriëel aan het verstand gebracht door den boycot, dien de chineezen tegen enkele in hun oogen verkeerd handelende firma's in toepassing brengen.

    Die boycot wordt als zoo nadeelig beschouwd, dat men reeds aan de regeering om tusschenkomst heeft gevraagd, maar natuurlijk zonder succes. Het zou ook te dwaas zijn, als van bovenaf werd ingegrepen, nu dit economische verschijnsel, dat langs natuurlijken weg zijn verloop moet hebben, toevallig enkele invloedrijke personen benadeelt. Aaneensluiting van de zijde der tegenpartij zal het uit den aard der zaak voortvloeiend verweer moeten zijn.

    Het is een lastige tijd voor ons daarginds. Een curieus staaltje van verhoudingen en opvattingen, waar wij nog aan moeten wennen, lijkt ook de meening, in een circulaire van de inlandsche vereeniging Boedi Oetomo uitgesproken, dat de inlanders toch om vooruit te komen, wat meer aan handel en industrie moeten doen, niet zoo met trotsche minachting op koopmanschap moeten neerzien. De kooplieden moeten in deftige kringen worden opgenomen, net als bij de Europeanen het geval is, 't is een verkeerde trots, den neus op te halen voor den koopmanstand, dat moeten de inlanders begrijpen. Ze kunnen het van de Europeanen leeren!

    EEN BATAK-SPIEGEL.

    Te Leiden is op 30 Sept. j.l. opgericht een "Bataksch Instituut", een vereeniging, die zich de bestudeering der Bataklanden ten doel stelt, het groote gebied op Sumatra, dat een eigenaardige volksbeschaving heeft en waar de Islam nog zoo goed als niet is doorgedrongen.

    Een der eerste werken van de jonge vereeniging zal de uitgave zijn van een schetsbeschrijving der Bataklanden, waaraan ze den naam van een Batakspiegel geeft in navolging van het gebruik van het oude woord »spiegel«, zooals het voorkomt in Spieghel-Historiael, in Saksenspiegel, Zwabenspiegel enz.

    Van zulke schetsbeschrijvingen maken de Engelschen in Voor-Indië al van 1841 af gebruik ter oriënteering vooral van de ambtenaren. Ze noemen ze gazetteers, dus »nieuwstijdingen«, ook wel manual, guide of directory, dus handboek, gids of leidraad.

    Tegen het eind van 1909 hoopt het Bataksch Instituut met zijn Batakspiegel klaar te wezen.

    Intusschen is nu reeds als No. 1 van de uitgaven verschenen »Hygiënische Misstanden in het Karoland« door M. Joustra, den oprichter van de vereeniging.

    TRAM TUSSCHEN GENUA EN MILAAN.

    Er zal een nieuwe electrische tramlijn worden aangelegd, die zoowel om haar lengte als om de verbazende moeilijkheden, bij den aanleg te overwinnen, de algemeene aandacht trekt. De ondernemers zullen voor deze tram, waarvan de lengte 136 kilometer zal bedragen, 230 millioen francs moeten uitgeven. Die kolossale som wordt verklaard door de hinderpalen, die uit den weg zullen moeten worden geruimd, een breede stroom, veel kleinere rivieren en de Apennijnen zullen moeten worden overgetrokken! Er zijn in het tracé negentien tunnels ontworpen, waarvan de langste bijna twintig kilometer lang zal wezen, en 372 bruggen zijn er noodig. Men denkt zes jaar voor het reuzenwerk noodig te hebben.

    De lijn zal een dubbel spoor hebben, en er zullen twintig treinen per dag rijden, elk van drie wagens met respectievelijk vijftig plaatsen. Zoo zal men 6000 passagiers dagelijks kunnen vervoeren. Er zullen expresstreinen rijden, die enkel de belangrijkste plaatsen aandoen, en omnibustreinen. Men hoopt op die manier de economische ontwikkeling van de Lombardijsche vlakte te bevorderen, doordat veel kleine steden en dorpen, die tot hier toe elk middel van snelle gemeenschap ontberen, rechtstreeks verbonden zullen zijn met twee groote steden, van welke één zeehaven van den eersten rang is, zoodat ze hun producten gemakkelijk van de hand zullen kunnen zetten.

    GEDENKDAGEN IN 1909.

    Geboortedag van Darwin 12 Februari 1809.
    " " Gladstone 29 December 1809.
    " " Lincoln 12 Februari 1809.
    " " Mendelssohn 3 Februari 1809.
    " " Tennyson 6 Augustus 1809.
    " " Poe 19 Januari 1809.
    " " Chopin 1 Maart 1809.
    " " Braille 4 Januari 1809.
    " " Wendell Holmes 29 Augustus 1809.
    " " Dr. J. P. Heije 1 Maart 1809.

    OP DEN UITKIJK.

    HET TEGENWOORDIGE SERVIË.

    Fritz Mielert, die in het jaar 1907 een reis door Servië deed, spreekt in zijn reisverhaal van den grooten droom der Serviërs, om het oude Servische czarenrijk uit de Middeleeuwen te herstellen. Den nooit vergeten heldenkeizer, czar Stephan Doesjan, halen zij zich daarbij voor den geest, den dappere, die van de twisten in Byzantium gebruik maakte, om Zuid-Macedonië, Thessalië, Albanië en Epirus te veroveren en die van 1331 tot 1355 regeerde. Een zoo uitgestrekt gebied, als Servië toen besloeg, zouden de Serviërs weer het hunne willen zien, en daarom is het hun een gruwel, dat de Donau-monarchie Bosnië en Herzegowina nu wel voor goed in bezit heeft gekregen.

    Maar de nationale eerzucht van het volk houdt in het geheel geen gelijken tred met hun ontwikkeling, en er is weinig kans, dat de volksdroom ooit zal worden verwezenlijkt.

    Toch is de beweging voor een groot zuid-slavisch rijk in den allerlaatsten tijd weer veel levendiger geworden en de propaganda ervoor is met kracht ter hand genomen in alle landen, die voor een vereeniging tot zoo'n groot geheel in aanmerking komen, dat zijn de streken, waar veel Serviërs wonen, namelijk niet alleen Servië, maar ook Bosnië, Herzegowina, Montenegro, Dalmatië, Kroatië en Slavonië.

    Op den 15den Januari van dit jaar is zelfs een proces wegens hoogverraad begonnen tegen 55 aangeklaagden, voor welk proces niet minder dan 276 getuigen zijn opgeroepen. De aangeklaagden worden beschuldigd van zoowel in het openbaar als in het geheim te hebben getracht, door middel van een burgeroorlog of een omwenteling de koninkrijken Kroatië, Slavonië en Dalmatië en de provincies Bosnië en Herzegowina uit het verband der Oostenrijksch-Hongaarsche monarchie los te maken, zoodat ze schuldig staan aan hoogverraad.

    De Groot-Servische propaganda heeft den steun van kerk en school in Servië. Zij schijnt zich te vereenzelvigen met het Grieksch-Katholicisme, heeft de pers op haar hand en vindt geen geringen steun bij het hof, zoodat door dit alles de zaak voor Oostenrijk er niet rooskleurig uitziet. Door boeken en kleinere geschriften en door lezingen maakt de vereeniging »Het Slavische Zuiden« in de genoemde oostenrijksche provincies propaganda voor de stichting van een nieuw groot servisch rijk en voor verjaging van de Oostenrijkers.

    Het omvangrijke bewijsmateriaal maakt, dat het proces waarschijnlijk lang zal duren, en de openbare behandeling voor de rechtbank zal eerst recht de aandacht van Europa op deze oostersche quaestie vestigen.

    Intusschen mag Servië zelf wel ijverig zich inspannen, opdat de beweging dat land niet over het hoofd groeie, want met Bulgarije en Roemenië vergeleken, is Servië nog wel veertig of vijftig jaren ten achteren, eigenlijk op alle gebieden. Het is op Montenegro na het aan spoorwegen armste land van het Balkanschiereiland. Het is gebleven bij de hoofdlijn Belgrado-Vranja-Konstantinopel met den zijtak naar Ristovatz-Saloniki en de beide noordelijke lijntjes Lapovo-Kragoejewats van 30 en Palanka-Semendria van 40 kilometer. Nog altijd blijven de kleine harige paardjes en de zware, schrikkelijk knarsende ossenkarren het eenige vervoermiddel voor groote vrachten.

    Personen worden door huurrijtuigen of door de ouderwetsche wagentjes zonder veêren van de Serviërs vervoerd.

    Toch zijn er genoeg vruchtbare streken, die de openstelling door spoorwegen waard zouden zijn; maar voorloopig moet men het met gewone wegen en dan nog wel gebrekkige stellen. Industrie en handel beteekenen zeer weinig, en zoo maakt het een dwazen indruk, dat de trotsche Serviërs zoo vaak schouderophalend van die »domme Duitschers« spreken, terwijl ze voor zoo'n groot deel van den invoer uit Duitschland en Oostenrijk afhankelijk zijn. Voor het handwerk trekt de echte Serviër den neus op en veel handwerkers behooren tot andere volksstammen, zoo zijn er de metselaars allen Roemeniërs, de smeden Zigeuners en zoo meer.

    Wat de kleederdrachten aangaat, wordt men meer modern, vooral in de hoogere standen en de rol, die de vrouwen in huishouding en staat spelen, wordt ook minder turksch dan tot voor korten tijd nog het geval was en krijgt, zooals trouwens ook in Konstantinopel, meer een europeesch karakter.

    Ook de landbouw is in Servië achterlijk, en de steden met de slecht geplaveide straten en de lage huizen maken een indruk van groote achterlijkheid. De dorpen munten daarentegen vaak uit door schilderachtigheid met hun witgekalkte huisjes, de op palen staande voorraadsschuren, de vele vruchtentuinen en de kerkjes in het groen.

    In het bergland kan men stuiten op prachtige ruïnen van de burchten uit den heldentijd, op oude en nieuwe kloosters te midden van heerlijke bosschen en op de verrukkelijkste natuurtooneelen. Het dal van de Idar is daarvoor niet ten onrechte beroemd. Van de kloosters is Studenitza bekend, waar de groote czar der Serviërs, Stephan, Doesjan, in een zilveren sarcophaag rust, en Zica, waar de czaren werden gekroond. Thans wonen in die kloosters eenige monniken, die den roem van hun gastvrijheid en van hun uitstekende pittige dranken, die ze zelf bereiden, handhaven.

    AMERIKAANSCHE EEKHORENTJES NAAR EUROPA.

    Toen een flink vooruitziend gemeentebestuur in New York groote terreinen afzonderde voor de toekomstige geslachten van New Yorksche burgers en er de bestemming aan gaf van openbare parken in een tijd, dat de stad zich nog niet verder uitbreidde dan tot de vijftigste straat, toen legde de gemeente de hand op een groote uitgestrektheid gronds in het midden van Manhattaneiland, dat aldus onttrokken werd aan de speculatie der grondspeculanten.

    In de boschjes, die daar groeiden, huisden allerlei dieren, ook in grooten overvloed het amerikaansche eekhorentje, dat iets grooter is dan het onze en langs den Atlantischen Oceaan aangetroffen wordt zoowel in de Vereenigde Staten als in Canada.

    Daar werd het Central Park aangelegd en vanwege de gemeente moest er toen opruiming worden gehouden onder de wilde bewoners. Hazen en konijnen werden onverbiddelijk opgeofferd, maar de eekhoorns hadden zich al in zoo sterke mate de vriendschap der menschen weten te verwerven; zij vonden in de buurt zooveel bewonderaars, die des Zondags in den vorm van noten en andere versnaperingen hun hulde aan de vroolijke boschgasten kwamen bewijzen, dat er een monsterpetitie naar het gemeentebestuur kon worden gezonden, om toch de eekhorens te sparen.

    Het verzoek vond een gunstig onthaal, alleen werd het voorbehoud gemaakt, dat de oppassers van het Park het recht zouden hebben, nu en dan als het noodig werd, doordat de knagertjes schadelijk werden voor het jonge hout, onder de dieren een opruiming te houden.

    Die overeenkomst heeft de gunstigste resultaten opgeleverd. Zoowel in Brooklynpark als in Central Park zijn nog altijd de eekhoorns een aantrekkelijkheid en een vermaak voor de wandelaars, die de vlugge, sierlijke diertjes van de boomen naar beneden zien klauteren en die tot allerlei vertrouwelijkheden overgaan. Als ge u op een wat afgelegen bank hebt neergezet, komt er al gauw een nieuwsgierig beestje van een boom naar onderen klauteren en kijkt u onderzoekend aan en als ge in passieve houding volhardt, komt het op den grond naar u toe en zoekt toenadering.

    Verdwijnt uw hand in een uwer zakken, dan vermoedt het, dat die daar op de zoek is naar de een of andere lekkernij en het zal spoedig den sprong bij u op de bank wagen. Het neemt uit uw hand wat lekkers aan en durft, als het bespeurt welkom te wezen, tegen uw kleêren op te klimmen.

    In 1906 was echter de toeneming der eekhorentjes zoo sterk geworden, dat de autoriteiten het gewenscht oordeelden, een slachting onder hen te houden; maar toen kwam men van uit Europa te hulp. Er werd door het bestuur van den Zoological Garden in Londen aanvraag gedaan, om toezending der overtollige eekhoorns en per eerstvolgende stoomboot werd er een bezending ingescheept. Zij kwamen in den besten welstand over en na druk en levendig in de Zoo hun spelletjes te hebben gespeeld, mochten ze het terrein hunner werkzaamheid uitbreiden ook tot Regents Park, waar de aardige emigranten al spoedig vrienden wonnen.

    Sinds een paar eeuwen levert Engeland zulk een groot aantal nieuwe bewoners aan het westelijk halfrond, dat dit laatste den tijd gekomen schijnt te achten, met gelijke beleefdheid te antwoorden; maar deze emigratie van aardige knaagdiertjes is een luxe-emigratie en weelde drong menschen zelden tot landverhuizing.

    BLOEIENDE ALPENVEREENIGINGEN.

    Uit de jaarverslagen van verschillende Alpen-vereenigingen blijkt, dat de bergsport zich in een steeds toenemende belangstelling mag verheugen. De bekende Deutscher und Oesterreichischer Alpen Verein heeft in 1908 haar 80.000ste lid mogen boeken. In de algemeene vergadering van deze vereeniging werd 155,432 mark subsidie toegestaan aan de onderafdeelingen ten behoeve van huttenbouw en weg-aanleg in de Oost alpen, terwijl alleen voor het Zeitschrift en de Mitteilungen, die de leden gratis ontvangen, een som van 242.259 mark werd uitgetrokken.

    Opmerkelijk is het, hoe in Duitschland en Oostenrijk de regeeringen van stad en land het Alpinisme steunen. Zoo b.v. bood in het afgeloopen jaar het gemeentebestuur van München genoemde Alpen-vereeniging, ter gelegenheid van haar 35 jarige jubilé het prachtige Isarlust aan. Dit stukje grond, ter grootte van 7000 M2., en met het daaropgeplaatste bouwwerk een waarde vertegenwoordigende van een millioen mark, is bestemd om tot Alpien-museum ingericht te worden.

    Ook in ons land wordt de belangstelling voor de Alpen-sport steeds grooter, en de Nederlandsche Alpen-vereeniging mag zich dan ook in een gestadigen vooruitgang verheugen. Het aantal leden klom in het afgeloopen jaar van 132 tot 152.

    VREEMDHEID.

    Wat veel dingen »vreemd« maakt, dat is onze eigen onwetendheid.

    CAOUTCHOUC EN GETAH PERTSJA.

    Er zal na Woensdag 16 December j.l. weer een vermindering zijn gekomen in het aantal van diegenen, die geen raad weten met het onderscheid tusschen caoutchouc en getah pertsja of gutta pertjah, want toen heeft Dr. M. Greshoff, de directeur van het Koloniaal Museum voor de leden van de Maatschappij van Nijverheid, departement 's-Gravenhage, een lezing over dat onderwerp gehouden, aan het slot door zeer mooie lichtbeelden gerecapituleerd.

    Onder de tropische boomsoorten, die in hun melksap zulk een bruikbare stof leveren, staan de caoutchoucleveraars, Hevea brasiliensis en Ficus elastica bovenaan, de eerste in Zuid-Amerika tehuis en ook wel Pararubberboom genoemd, en de laatste meer speciaal een zoon van Nederl.-Indië, en ook wel als eenvoudig gomboom bekend. Dat caoutchouc is de stof, die de grootste beteekenis heeft op het oogenblik in den wereldhandel, want daarvan wordt gemiddeld op aarde 70 millioen kilo per jaar gebruikt tegen maar 2, hoogstens 3 millioen kilo gutta, terwijl de balata uit West-Indië ernaast staat met een gebruik van 1 millioen kilo.

    Ons Indië heeft een mooie toekomst, als de aanplant van de gomboomen krachtig ter hand wordt genomen; het zal door de hoogstaande bevolking en het goed ontwikkelde plantagebedrijf de concurrentie op dit gebied gemakkelijker dan eenig ander cultuurland kunnen volhouden.

    Eerst bepaalde men zich tot het inzamelen van de door in het wild groeiende boomen afgescheiden sappen, maar daar de prijzen daarbij steeds aan groote schommelingen waren onderworpen en men door roofbouw uitputting van de bosschen vreesde, is men ongeveer een 20 jaar geleden, op Ceylon en op Malakka en later ook in Ned.-Indië begonnen om caoutchoucboomen te kweeken, en wel met dit resultaat dat nu reeds een 2 millioen K.G. geteelde rubber aan de markt komen.

    En als 't zoo doorgaat, kan wel voorspeld worden dat in 1915 de Ceylonsche rubberbosschen zullen opleveren 15 millioen K.G., Malakka een zelfde hoeveelheid en Ned.-Indië ongeveer 12 millioen.

    Eén industriëele toepassing van de rubber is nu nog gering, maar zal wel belangrijker worden zoodra de prijs gaat dalen: dat is haar gebruik voor plaveisel, voor den Londenaar zou het stofvrije caoutchouc-plaveisel de ideale bestrating zijn, maar er valt niet aan te denken, omdat de eisch van een absoluut vlakke onderlaag zoodanige bestrating vooralsnog te duur maakt. Op mailbooten en op kantoren maakt men reeds veel gebruik van deze onslijtbare, absoluut stofvrije en elastische bevloering. Dr. Greshoff noemde het ook geschikt voor beurslokalen, al was het alleen om de door de koersen teleurgestelde heeren in staat te stellen, de zalen met elastischen tred te verlaten.

    Op de rubbertentoonstelling, in 1908 in Londen gehouden, kwam ons land zoo goed voor den dag, dat men van een anglo-dutch exhibition heeft gesproken.

    Als grondstof voor wielen van fietsen en automobielen is caoutchouc onovertroffen, en dat gebruik heeft het succes van de caoutchoucindustrie zoo goed als geheel alleen veroorzaakt.

    Voor getah pertsja, een hardere, meer houtachtige, niet elastische stof, melksap van de getah pertsjaboomen, ging in 1843 een licht op, toen zijn geschiktheid voor het isoleeren van kabels bleek. Ideaalstof voor kabels was het, omdat ze niet enkel de electriciteit niet geleidt, maar daaraan ook een enormen weerstand biedt. De brief, dien in het genoemde jaar Sir William Siemens aan zijn broer Werner te Berlijn schreef over het onderwerp, is inderdaad geweldig geweest in zijn gevolgen, want zoo belangrijk is de gutta p. geweest voor deze industriëele toepassing, dat sedert deze ontdekking al wat van het product aan de markt komt, als isolatiemateriaal naar den bodem der zee verhuist.

    KLEIN-AZIË EN DE BAGDADSPOORWEG.

    Klein-Azië en de Bagdadspoorweg. Indrukken van een
    verkenningstocht door Klein-Azië door J. H. Cohen
    Stuart. Amsterdam. J. H. de Bussy, 1909.

    Welk tijdschrift het is, zegt de schrijver niet, maar er is een tijdschrift geweest, dat den auteur plaatsing van zijn actueel artikel toezegde, maar daarna het manuscript een vol jaar in portefeuille hield. Dat was natuurlijk alleronaangenaamst voor den schrijver, wiens werk om weer volkomen up to date te worden, moest worden aangevuld, toen hij dan maar besloot tot de uitgave als afzonderlijk boekje.

    Intusschen is er wel kans, dat het in dezen vorm meer lezers zal vinden dan wanneer het broederlijk met veel stukken van anderen aard door de portefeuilles van leesgezelschappen wandelde, een graf, waarin de artikelen ongelezen rusten, zooals Heyermans meent in zijn praatje met Brusse, met wien hij weet, de eer te deelen van wèl te worden gelezen.

    Het is een belangwekkend geschrift over een gedeelte van het Turksche Rijk, dat voortdurend meer de aandacht zal trekken. Zijn belangstelling in den Bagdadspoorweg deed den heer Cohen Stuart besluiten op zijn verlofreis van Calcutta naar Nederland den weg in te slaan, die door Klein-Azië leidt, en daarbij, voor zoo ver dat mogelijk is, gebruik te maken van den Bagdadspoorweg.

    Een duidelijk kaartje achterin het boekje wijst de route aan, die gevolgd werd en waarbij het eind tusschen Mersina, even ten westen van de golf van Alexandrette of Iskanderoen, en Adana per spoor, dat van Adana in noordwestelijke richting naar Eregli per turkschen reiswagen of araba in drie dagen werd afgelegd, en dat van Eregli weer noordwestelijk naar Haidar Pacha tegenover Konstantinopel weer per spoor kon worden gedaan.

    Maar comfortabel was het reizen in den trein al evenmin als dat per araba, en gemakkelijk waren de plaatselijke autoriteiten ook al niet. Eén passagierstrein rijdt per dag in elke richting op den Anatolischen spoorweg, en van nachttreinen en restauratiewagens is nog geen sprake, zoodat de reizigers te Konia en te Eskesjir moeten logeeren in door de spoorwegmaatschappij gebouwde hotels.

    De vooruitzichten voor den Bagdadspoorweg en zijn verhouding tot de andere lijnen in Klein-Azië, die in engelsche en fransche handen zijn, worden door den schrijver uitvoerig uiteengezet.

    Omdat men Duitschland wel eens ervan heeft verdacht van »expansie« te zoeken in Klein-Azië, deed de heer Cohen Stuart er zeker goed aan, erop te wijzen, dat deze duitsche spoorweg overal fransche en turksche opschriften heeft; dat de spoorwegambtenaren haast zonder uitzondering Fransch sprekende Grieken, Italianen of Levantijnen zijn; dat zelfs de ingenieurs en inspecteurs voor een deel Franschen en Zwitsers zijn en dat het spoorhotel te Konia door een Franschman beheerd en men er door grieksch personeel bediend wordt.

    Voorloopig eindstation van den Bagdadspoorweg is de halte Boelgoerloe, een eenzame en verlaten post, station zonder stationschef of personeel of materiëel, zoodat niets er doet denken aan een spoedige voortzetting van het werk. Een uur ten westen van Boelgoerloe is het feitelijke eindpunt bij het stadje Eregli, maar daar het voor den concessionaris van financiëel belang was, de eerste sectie van den spoorweg ook inderdaad geheel te voltooien, heeft men de rails nog een eind de steppe in gelegd. Zelfs laat de maatschappij dagelijks een trein zonder een enkelen passagier of een enkel stuk goed tusschen Eregli en Boelgoerloe loopen, om de 4500 francs »exploitatiekosten« te kunnen declareeren.

    NOG EENS SPITSBERGEN.

    In aansluiting aan onze opmerkingen over Spitsbergen in het vorig nommer, moeten wij nog vermelden, dat, naar Petermann's Mittheilungen, Noorwegen zich thans opmaakt voor een groote wetenschappelijke expeditie naar Spitsbergen, als om op te komen tegen Zwedens bewering, dat het profiteert van anderer werk in die streken. Gunnar Isachsen, indertijd deelnemer aan de expeditie van Sverdrup naar Groenland met de Fram en eveneens deelnemer aan de onderzoekingen van den vorst van Monaco in het Noordwesten van Spitsbergen in den winter 1906-7, is nu samen met veel noorsche geleerden aan het op touw zetten bezig van een groote wetenschappelijke noorsche expeditie naar Spitsbergen.

    Terecht wijst Isachsen erop, dat de zeekaarten van Spitsbergen voor het meerendeel zeer onvoldoende zijn, zoodat de scheepvaart er met groote moeilijkheden alleen reeds daarom te kampen heeft. Hij acht het zijn voornaamste taak, een nauwkeurige trigonometrische en photogrammetische opmeting te verrichten vooral van het noordwestelijke deel der groep, maar ook gelijktijdig aan het topografisch en geologisch onderzoek van het binnenland te beginnen. Zijn expeditie zal bestaan uit drie topografische groepen van elk drie personen, een ijsgeoloog, een palaeontoloog met twee helpers en een geoloog met twee helpers.

    Men hoopt met het onderzoek nog in 1909 te beginnen en het in 1910 te kunnen voortzetten.

    OP DEN UITKIJK.

    ZUIDAFRIKAANSCHE STRUISVOGELTEELT.

    Tijdens de reis van staatssecretaris Dernburg naar de duitsche koloniën in 1908 schreef de particuliere correspondent van de Deutsche Kolonialzeitung, Dr. Oskar Bongard, die Dernburg vergezelde, uit East-London o.a. over de struisvogelteelt in Zuid-Afrika. Hij wees erop, hoe de struisveeren een der voornaamste uitvoerartikelen uit Zuid-Afrika zijn. Voor 37 millioen mark werd in 1907 uitgevoerd. Het district Oudtshoorn in de Kleine Karroo ver in het Zuiden der Kaapkolonie is als het middelpunt der teelt te beschouwen. Het aantal der daar gehouden vogels komt de honderd duizend nabij.

    Over Mosselbaai zijn in 1907 voor 16 millioen mark uitgevoerd, die voor het grootste deel uit Oudtshoorn afkomstig waren. Daarbij komen nog de veeren, die over Port Elisabeth, den hoofdzetel van den struisveerenhand

    Edition notice Project Gutenberg source, credits & licence

    The reading text above is the public-domain work. The Project Gutenberg header, production credits and licence are kept here as provenance rather than shown before the book.

    Title
    Op den Uitkijk, Jaargang 1909
    Author
    Various
    Release date
    October 8, 2010 [eBook #34048]
    Language
    Dutch
    Credits
    Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg.
    Most recently updated
    December 25, 2022
    Front matter as received (title page, contents)
    OP DEN UITKIJK.
    
    
    VAN DEN OOSTERSCHEN SPOORWEG IN TURKIJË.
    
    Het beslag, dat de Bulgaren gelegd hebben op den spoorweg door
    Oost-Roemelië, brengt allerlei belangen in gevaar; vooral duitsche
    en oostenrijksche maatschappijen worden erdoor getroffen. Die
    Oriënt-spoorweg is als een ruggegraat van alle verbindingen op het
    Balkan-schiereiland en speelt dus in het europeesche verkeerswezen
    een groote rol.
    
    Het personenvervoer op deze lijn is zóó geregeld, dat éénmaal per
    dag de zoogenaamde Conventietrein rijdt en driemaal 's weeks de
    veelgenoemde Oriënt-express. Het voornaamste verschil tusschen beide
    treinen is, dat de Oriënt-express langzaam, maar de Conventietrein
    nog langzamer gaat.
    
    Voor den 655 K.M. bedragenden afstand van Konstantinopel tot Sofia
    heeft de Oriënt-express 17 uren noodig, zoodat de trein per uur
    nog geen 40 K. M. doet. De Conventietrein heeft echter nog vijf
    uren meer noodig. Het langzame tempo brengt dit voordeel mee, dat
    de wagens bijzonder zacht rijden en zoo weinig schokken, als zelden
    op spoorwegen het geval is. Ook moet erkend, dat de wagens op deze
    oostersche lijnen goed en sierlijk zijn ingericht. Alleen in zulke
    rijtuigen is het dan ook mogelijk, zulke groote afstanden als van
    Konstantinopel naar Parijs in éénen door in drie-en-een-halven dag
    af te leggen.
    
    In den regel is het gezelschap, dat men er ontmoet, deftig en verbazend
    internationaal, en de treinen zijn veelal vol. Eigenaardig is het,
    hoeveel Duitsch men hoort en ziet in den trein op den langen rit;
    de opschriften in de rijtuigen zijn duitsch voor een groot deel,
    en het spoorwegpersoneel, zoowel als de bulgaarsche en Servische
    tolbeambten, spreken die taal.
    
    Het bestuur over den spoorweg, die Europa met Konstantinopel
    verbindend, langs hun voornaamste steden Sofia en Philippopel gaat,
    is een zaak van wezenlijk belang voor de Bulgaren. Toen vooral door de
    werkzaamheid van den oostenrijkschen baron Hirsch de spoorlijn werd
    aangelegd, waren de Bulgaren nog gebogen onder het turksche juk en
    eerst nadien hebben ze zich door de welwillende gezindheid der groote
    mogendheden en door het verstandige bestuur van den Battenberger en
    vorst Ferdinand opgeheven tot een zelfstandigheid, die hen nu tot
    het in beslag nemen van den spoorweg heeft geleid.
    
    Voor ons Europeanen is die spoorweg ook uit toeristisch oogpunt van
    belang, want hij voert door een met landschappelijk schoon rijk
    gezegend deel van het Balkanschiereiland. Bij Belgrado heeft de
    reiziger reeds den drempel van het Oosten betreden, want hoe modern
    Belgrado er ook uitziet, onder het oppervlakkige vernis is duidelijk
    het Oosten verborgen, en boven de parken en nieuwerwetsche gebouwen
    verrijst de oude vesting, zooals de halve maan op de moskeeën staat
    naast het kruis op de nieuwere christelijke kerken.
    
    Doch de spoorweg werkt krachtig tot de beschaving van Servië mee,
    en zoo is o. a. ook Nisch thans een stad geworden met breede straten,
    waarin de turksche bevolking in de laatste tientallen van jaren zich
    heeft teruggetrokken in een klein stadsgedeelte rondom de moskeeën,
    en de konak van den pacha wordt nu door den servischen koning bij
    zijn bezoeken aan Nisch als residentie gebruikt.
    
    Het bergland ten zuiden van Nisch is historisch gebied. Daar streden
    in de veertiende eeuw de Turken en behaalden hun zegepralen, die
    het schiereiland in hun handen deden overgaan; daar ziet men nu de
    ruïnen van burchten en kasteelen, kloosters en kapellen. Pirot is het
    Servische grensstation, een stadje, waar Serviërs en Bulgaren nog in
    1885 vijandig tegenover elkander stonden, want hier overwon vorst
    Alexander van Battenberg het servische leger, dat bij den aftocht
    het slot in de lucht liet springen.
    
    Tsaribrod is het bulgaarsche grensstation, gelegen midden in
    een wondermooie streek. Vanaf den hoogen Dragomanpas reeds op
    bulgaarsch grondgebied, heeft men een verrukkelijk uitzicht op het
    Balkanbergland, dat rondom de hoofdstad Sofia zich uitbreidt. De trein
    vliegt haast al te vlug door naar Sofia op de door bergreuzen omgeven
    hoogvlakte. Langs dezen zelfden weg trok eenmaal keizer Trajanus naar
    Sofia, en keizer Constantijn de Groote had er zelfs een tijdlang
    zijn residentie. Niemand, die tegenwoordig in Sofia komt en er al
    het moderne opmerkt, zou gelooven, dat de geschiedenis van de stad
    tot in de eerste jaren na Christus' geboorte opklimt.
    
    De stad lijkt meer op Omaha of Denver en die als uit den grond
    gestampte steden in de Vereenigde Staten, zoo ruim en grootsch is de
    aanleg, door den Battenberger ontworpen. Maar de bevolking is daarmee
    niet in overeenstemming. In de mooie straten met electrisch licht,
    waterleiding en nette trottoirs zou men deftige équipages verwachten,
    maar er rijden zware boerenkarren met veevoeder of brandhout, getrokken
    door ossen of zwarte buffels. Onder de boomen vóór de moderne café's
    zitten geen elegante dames en heeren, maar op de stoelen aan de kleine
    tafeltjes hebben stoere Walachen plaats genomen met de broekspijpen
    in hooge laarzen en bonten mutsen op de ruwe baardige hoofden. In de
    huizen van drie en vier verdiepingen zou men winkels met spiegelruiten
    verwachten, waar men de dure waren uit West Europa zou kunnen koopen,
    terwijl er daarentegen niet anders dan goedkoope kermisartikelen te
    krijgen zijn. Zonder de menschen is Sofia een luxe stad; zonder zijn
    huizen is het een slovakisch dorp.
    
    Men kan zich haast niet voorstellen, dat het tot voor weinig jaren de
    hoofdstad was van een groote turksche provincie en dat het 500 jaar
    lang zulk een plaats heeft ingenomen. Thans is er van het turksche
    en de Turken niets overgebleven; van de 80.000 inwoners zijn niet
    meer dan vijfhonderd Turken.
    
    En binnen hoe korten tijd is al dat turksche verdwenen! Toen generaal
    Goerko den 4den Januari als de bevrijder van Bulgarije aan de spits
    van de russische overwinnaars er binnen reed, was Sofia nog een
    turksche stad. Dadelijk ging men aan het opruimen; duizend huizen
    werden verwoest; de moskeeën gesloopt of voor practische doeleinden
    ingericht; andere moskeeën, die al vóór den turkschen tijd kerken waren
    van de Christenen, werden hergeven aan die leer. Bij vele honderden
    verlieten de Turken de stad, en toen in het volgend jaar de nieuwe
    vorst, Alexander van Battenberg, zijn intocht hield, was Sofia nog
    niet veel beter dan een veld van puinhoopen. Met krachtige energie
    heeft de nieuwe regeering de moderne stad in het leven geroepen,
    maar het zal nog lang duren, eer de boeren van het groote land in de
    voor hen gemaakte lijst passen. De spoorweg en de vrijheid hebben hen
    nog weinig veranderd, en elken Vrijdagmorgen kan men zich overtuigen,
    hoe weinig ze nog overeenkomen met hun mooie stad. Nog in Juni komen
    ze in schaapsvachten gehuld de veemarkt bezoeken met hun producten uit
    de rijke en vruchtbare streek. Op die markt kan men zich verbeelden
    in een groote roomsche stad in den carnevalstijd te wezen, zoo bont
    en verscheiden zijn de kleederdrachten. Er komen dan ook Albaneezen,
    Armeniërs, Serviërs, Roemenen, Grieken, en Turken en in grooten
    getale Joden en Zigeuners. De Joden, die een tiende deel der bevolking
    van Sofia vormen, zijn afstammelingen van de uit Spanje verdrevenen
    en spreken tegenwoordig nog een spaansch dialect naast hun joodsche
    taal. De Bulgaren zijn traag en missen ondernemingsgeest, en zoo hebben
    de Joden den handel aan zich getrokken en zijn er rijk bij geworden.
    
    De drie duizend Zigeuners zijn sjouwers, paardenkooplui, zadelmakers en
    bezembinders, terwijl ze als metselaars wel de helft van de stad hebben
    gebouwd en als wasschers wel de helft van alle wasschen bezorgen; maar
    daarbij is het een verrassend feit, dat de vrouwen, niet de mannen,
    de huizen bouwen, en dat de mannen, niet de vrouwen, de wasch bezorgen.
    
    De vorstelijke residentie is intusschen het vroegere paleis van
    den turkschen wali. En in die buurt vindt men den schouwburg, het
    postkantoor, het officierscasino, de gezantschappen en ministeries
    en de vergaderzaal van het Sobranje, het Huis van afgevaardigden.
    
    Na Sofia volgt nog een heerlijk berglandschap, dat de trein doorsnijdt,
    om daarna het dal der Maritza te volgen tot voorbij Adrianopel. Bij
    Sarambey wisselde vroeger de bulgaarsche spoorwegdienst met den
    turkschen, want daar komt de lijn in Oost-Roemelië. Na de hoofdstad
    van die provincie, Philippopel, waar de Turken ook geheel door
    de Bulgaren verdrongen zijn, wordt het landschap eentonig; langs
    Mustapha Pacha en het oude Adrianopel wordt dan eindelijk Stamboel
    bereikt door het vlakke land, waar de groote legers werden uitgerust,
    die in de 15de en 16de eeuw een groot deel van het christelijke Europa
    veroverden. Nog altijd is het Westen bezig, den toen wassenden stroom
    van het Turkendom terug te dringen in zijn bedding, die in Azië ligt,
    en de oostersche spoorweg is een wapen in dien strijd.
    
    
    
    DWARS DOOR HET EILAND BOUGAINVILLE.
    
    De gouverneur van Duitsch Nieuw-Guinea heeft in Juli 1908 als eerste
    blanke te zamen met prof. Dr. Sapper het duitsche eiland Bougainville
    van den Salomonsarchipel doorreisd. Het gezelschap trok over het 1500
    meter hooge Kroonprinsgebergte en legde den geheelen afstand van 51
    kilometer dwars over het eiland af in vijf dagen. De zoogdierfauna van
    het doorreisde gebied is zeer arm, en ook de vogelwereld leverde minder
    verscheidenheid dan op Kaiser Wilhelmsland en Neu-Pommern. De vlakte
    aan de oostkust was rijk aan bruikbare houtsoorten. Op de oostkust
    van het eiland Bougainville vond men ter hoogte van 600 meter geen
    bewoners meer, terwijl op de westkust nog op 900 meter hoogte een
    dorp werd aangetroffen. De westelijke helling van het gebergte was
    slechts spaarzaam bevolkt, en de bewoners maakten een zwakken en
    ziekelijken indruk bij hun zeer afgezonderde leefwijze. Wat de taal
    betreft, vonden de onderzoekers, dat er tusschen de bewoners van de
    westen die van de oost kust slechts verschil was in dialect. Zonder
    vijandelijke ontmoetingen met de inboorlingen kon de expeditie haar
    taak ten einde brengen.
    
    
    
    ZIN EN ONZIN.
    
    Wees niet bang, dat men u voor onbeschaafd zal houden, als ge het
    onverstaanbare niet begrijpt. Niet iedere duister uitgedrukte onzin
    is diepzinnigheid.
    
    
    
    GEBOUW VAN HET OFFICIERSCORPS IN BELGRADO.
    
    De hoofdstad van Servië, Belgrado, ligt tegenwoordig al heel
    ongunstig en gevaarlijk in de onrustige tijden, die men op het
    Balkanschiereiland doormaakt. De groote vijand, al van tientallen
    jaren her, is Oostenrijk, en nu ligt Belgrado onmiddellijk aan
    de grens van Oostenrijk-Hongarije, dus op de meest blootgestelde
    plaats. Een eilandje in de Donau, dat bij het congres van Berlijn
    noch aan Oostenrijk, noch aan Servië is toegewezen, is reeds door
    oostenrijksche troepen bezet, en de spanning tusschen de naburen
    neemt steeds toe.
    
    Servië kan het niet zetten, dat Bosnië en Herzegowina nu voor goed
    oostenrijksch zouden worden en verlangt een strook lands op de
    grenzen van Montenegro als schadeloosstelling, om zich een uitweg
    naar zee open te houden door het bevriende Montenegro heen. Ze
    blaken van krijgshaftigheid, die Serviërs, en in het gebouw van het
    officierscorps, dat wij hier reproduceeren, vindt die geest redenaars
    bereid, om hem onder woorden te brengen. De vrienden van kroonprins
    George, spreken luide hun grieven uit tegen den nabuur, die ten eigen
    bate zich met de zaken van het Balkanschiereiland bemoeit en hun
    stamverwanten, de mohammedaansche Bosniërs, die voor een groot deel
    Serviërs van oorsprong zijn, maar mir nichts, dir nichts annexeert.
    
    Het zoo welgeslaagde bezoek van prins George aan het petersburgsche
    hof heeft natuurlijk als olie in het vuur gewerkt, en steeds luider
    klinken de grieven van Servië. De bewoners der hoofdstad voelen zich
    ver van veilig en er is ernstig sprake van, de regeeringsbureaux en
    het andere, dat Belgrado tot hoofdstad maakt, te verplaatsen naar
    een plek, meer binnenwaarts gelegen.
    
    
    
    TIJDING OMTRENT ANDREE?
    
    Het moet eigenlijk verrassend heeten, dat niet reeds veel eerder hier
    of daar berichten zijn opgedoken, dat men op het spoor was gekomen
    van het lijk van Andree, of van zijn metgezellen, Strindberg of
    Fränkel. Het is immers al elf jaren geleden dat hij met zijn ballon
    van Spitsbergen opsteeg poolwaarts en nooit is er iets omtrent hem
    vernomen, buiten een enkel bericht over het begin van den tocht,
    terwijl zulke verdwijningen gewoonlijk te eeniger tijd op de
    verbeelding werken en fantastische verhalen in omloop komen. Thans
    heeft Andree's verdwijning dan ook zulk een gevolg gehad.
    
    Een kapitein, gedeeltelijk van eskimo'schen bloede, heeft even de
    wereld in opschudding gebracht met een mededeeling, die hij moet hebben
    gedaan aan een deenschen scheepskapitein. Deze, kapitein Storm van
    de schoener Juga, heeft door tusschenkomst van Reuter der wereld kond
    gedaan, dat kapitein Chalker van het amerikaansche schip, de Pelops,
    op een landtocht in het Noorden van Labrador bij kaap Mugford een
    eenvoudig kruis heeft gevonden, waarop de naam »Andree« stond. In
    den grond onder het kruis lag een lijk en er was een doos met papieren.
    
    Een ander telegraafbureau, dat eens nader informeerde bij kapitein
    Storm, liggend met zijn schip te Valencia, kreeg een bevestiging van de
    tijding en kon vaststellen, dat het gevondene op 58 graden N.B. en 62
    graden W.L. zou moeten zijn aangetroffen. Het klinkt al dadelijk hoogst
    onwaarschijnlijk, dat de luchtballon een zoo langen weg zou hebben
    afgelegd, als de afstand bedraagt tusschen Deneneiland bij Spitsbergen
    en Labrador, niet minder liefst dan 22 breedte- en 72 lengtegraden.
    
    En dan zijn er wonderlijkheden, als bijvoorbeeld, dat de kapitein
    vinder de papieren niet zou hebben ingekeken, en niet wou vertellen,
    of hij ze had meegenomen; dat hij, naar kapitein Storm zegt, hem vroeg,
    hoe de naam Andree werd gespeld en meer dergelijke vreemdheden.
    
    Het zal wel niet voorbarig wezen, met de zweedsche geleerden
    prof. Nathorst, kapitein Nilsson en Dr. Ekholm, allen specialisten
    in zake Noordpoolonderzoek, het bericht voor onwaar te houden.
    
    
    
    BRITSCH NIEUW GUINEA.
    
    The Territory of Papua, zoo wordt Britsch Nieuw Guinea, dat deel
    van het groote eiland, dat dus niet als het geheele Westen aan ons
    en niet als het Noordoosten aan Duitschland behoort, genoemd in de
    engelsche ambtelijke bescheiden. Een kaart van het groote gebied is
    verschenen in de Septemberaflevering van het Geographical Journal
    en geeft een belangwekkend kijkje op den tegenwoordigen stand van
    onze kennis van dat deel van het eiland. Voor ons Nederlanders is
    dat bijzonder interessant, nu wij zoo ijverig aan het werk zijn,
    om over ons deel van Nieuw Guinea het juiste en ware te weten te komen.
    
    In topografisch opzicht zijn de Engelschen ons, naar het schijnt,
    vooruit, want zeer talrijk zijn de reizen geweest van de engelsche
    regeeringsambtenaren, zoodat de verdeeling van het centrale gebergte
    en die van het rivierennet bekend zijn in het britsche gebied. In de
    jaarlijksche rapporten werd telkens over die reizen gehandeld. Van drie
    der ambtenaren worden de tochten op de kaart aangegeven, namelijk van
    de heeren kapitein F. R. Barton, C. A. W. Monckton en Dr. W. M. Strong.
    
    Belangrijk waren vooral Monckton's reis in het begin van 1906 van Joma
    aan de Tamatakreek, een zijtak van de naar de noordkust vloeiende
    Mambare, naar het Albert Edwardgebergte in de hoofdketen en door
    het Tsjirimadal terug. De hoogste top van het gebergte is volgens
    hem 4035 meter hoog. In 1907 ging Monckton dan dwars door het eiland
    ten noorden van het Albert Edwardgebergte, stroomop langs de Waria
    en langs de duitsch-engelsche grens, over het gebergte en stroomaf
    langs de Lake-kamu.
    
    Strong heeft veel gereisd ten noordwesten van Port Moresby in het
    kustgebied en landwaarts in tot den Mount Yule. De kust is vrij dicht
    bevolkt; in de Puraridelta liggen veel groote dorpen met elk 2000 tot
    3000 inwoners. Ook is vrij dicht bevolkt het dal der St.-Josephrivier
    en het gebied om den Mount Yule; maar elders ligt gewoonlijk tusschen
    de bevolking der kust en die van het gebergte een dun bevolkte of
    onbewoonde streek.
    
    Een volksstam, die der Kovio aan den Mount-Yule zijn nog
    menscheneters. Hun huizen bestaan ieder uit een lang en smal gebouw,
    dat door dwarswanden in verschillende ruimten is verdeeld. Elk der
    afdeelingen heeft een eigen ingang en herbergt een familie.
    
    Het moet voor onze Nieuw Guinea onderzoekers van den laatsten
    tijd, Wichmann, Hellwig, Lorentz, Gooszen e. a. interessant wezen,
    hun ervaringen en resultaten te vergelijken met die der engelsche
    exploreerders.
    
    
    
    PLAGIAAT.
    
    Soms beschuldigen tooneelschrijvers elkaar wederkeerig van plagiaat,
    zoodat men niet weet, wie van hen de origineele dief van de stof is.
    
    
    
    
    
    OP DEN UITKIJK.
    
    
    EEN UITSTAPJE NAAR DE DIAMANTVELDEN BIJ LÜDERITZBUCHT.
    
    Lüderitzbucht in Duitsch Zuidwest-Afrika lag nog in diepen slaap,
    toen om zes uur in den morgen de duitsche dokter B. Meltzer zich in
    de eerste grauwe morgenschemering naar buiten begaf. Hij had het plan
    een bezoek te brengen aan de diamantvelden. Er was volkomen stilte
    in de lucht, want de wind steekt nooit vóór even voor den middag op,
    en alleen van de baai af klonk het eentonige ruischen der nimmermoede
    branding.
    
    De huizen van één verdieping in het plaatsje steken vreemd af tegen
    het blauw-groen van de lucht, waar een flauw licht in het Oosten de
    plaats der opgaande zon verraadt. De schreden van den dokter knarsten
    in het diepe zand, toen hij het station naderde, als men een loodsje
    met bedekking van gegolfd plaatijzer zoo mag noemen. Daar heerschte
    al veel levendigheid; men hoorde het fluiten en stoomen van een
    rangeerende locomotief, het geluid der tegen elkaar stootende buffers
    en het roepen der remmers. Op het perron zijn reeds de deelnemers
    aan den tocht bijeen; er worden begroetingen gewisseld, lachend en
    schertsend wenscht men elkander een goede vondst, waarna de trein
    komt en men in de compartimenten klautert.
    
    Thans bemerkt men weer recht, in Afrika te zijn, want ofschoon de
    trein, die de eenige is voor den geheelen dag, voor de reis naar
    Keetmanshoop twee dagreizen noodig heeft, heeft men geen kussens
    in de wagens, of rijtuigen, waarin men zich eens vertreden kan en
    van restauratiewagens is natuurlijk in het geheel geen sprake. Twee
    kleine goederenwagens moeten voor alles dienen. De helft van zoo'n
    wagen heeft een rondloopende bank; de andere helft is voor de bagage
    bestemd. Een balk dwars voor de opengeschoven deuren aan elken kant
    moet beletten, dat de reizigers uit den wagen vallen, voilà tout.
    
    Menschen, die wat ervaring in zake reizen hebben, nemen een vouwstoel
    mee of laten zich, als er plaats is, een bed opslaan in een der echte
    goederenwagens, waardoor ze voor weinig geld een eigen salonwagen
    hebben. Wat wil men meer! Veel vijven en zessen heeft men daarginds
    niet, en van eenige voogdijschap, door het treinpersoneel over de
    passagiers uitgeoefend, zooals in Europa, is daar geen sprake. Ieder
    richt zich zoo gemakkelijk mogelijk in, en of hij 25 of 100 kilo
    bagage heeft, dat doet er niets toe.
    
    Terwijl de trein in wijde bochten de aanzienlijke stijgingen overwint,
    heeft de dokter tijd, om, met den kraag in de hoogte en stevig gehuld
    in zijn mantel, want het is koud op de hoogte, zijn medereizigers
    op te nemen. Het zijn meestal jonge, krachtig gebouwde menschen,
    gekleed zooals het doelmatigst is bij het rijden over klippen en door
    doornig struikgewas, een breed geranden, slappen hoed, een grijs of
    bruin pak van een touwachtige stof, rijbroek en rijlaarzen, en in
    de hand de onvermijdelijke zweep van nijlpaardeleer. Er was ook een
    dame bij het gezelschap. Tegenover haar zat een jonge Boerenvrouw
    met haar man, die naar hun farm teruggaan. Daar ze door een lid
    van het zendinggenootschap aan den trein werden gebracht, is het
    waarschijnlijk, dat ze den vorigen dag, een Zondag, hebben gebruikt,
    om den eeredienst bij te wonen.
    
    Intusschen is de zon opgegaan en plotseling wordt het warm. De trein
    is al aardig hoog geklommen en rijdt nu tusschen woeste klippen,
    waartusschen door men met springstoffen voor den weg plaats heeft
    moeten maken. Het zuidwestafrikaansche kustlandschap heeft het
    eigenaardige, dat de heuvelketens achter elkaar liggen en dat het de
    reizigers vermoeit, telkens weer nieuwe heuvels te zien verrijzen,
    die alle op elkander gelijken. Zoo gaat het 150 kilometer ver, tot
    op het hooge plateau, waar boomen en grassteppen zijn.
    
    Het reisgezelschap naar de diamantvelden moest te Kolmans Kop
    uitstappen bij een loods van gegolfd plaatijzer. De grond is daar
    reeds diamanthoudend. Een reusachtige vlakte strekte zich aan
    weerskanten van den spoorweg uit, heel in de verte door klippen
    afgesloten. Men liep over een vrij vasten bodem, want in den nacht was
    er dauw gevallen, waardoor de bovenste laag van het grofkorrelige zand
    vochtig was. Tusschen het zand flikkert het van miniem kleine stukjes
    diamant, zoo klein, dat men ze niet kan aanvatten. De bovenste lagen
    van dit zand bestaan voor het grootste gedeelte uit edele steentjes,
    niet grooter dan een speldeknop, topazen, granaten en andere, die
    in den loop der jaren door het erdoor gevoerde fijne stof tot hun
    tegenwoordige kleinheid zijn afgeslepen. In deze vlakte vindt men
    diamanten reeds een duim onder de oppervlakte; als men het zand door
    de hand laat vloeien, herkent men terstond het glinsteren van het
    kostbare gesteente.
    
    Hoe het er dieper in den grond uitziet, wie weet het! Een rationeele
    boring wordt thans beproefd op enkele aan de spoorwegmaatschappij
    behoorende gedeelten; maar men kan niets zekers vernemen over de
    resultaten.
    
    Het gezelschap verspreidde zich, omdat ieder op een hem of haar goed
    lijkende plaats ging zoeken, terwijl de dokter met twee metgezellen
    verder ging, om een paal en bord in den grond te slaan, waar ze wilden
    prospecteeren. Tegen betaling van 63 mark krijgt men namelijk van de
    Kolonialgesellschaft het recht, zich een kring van twee kilometer
    middellijn uit te zoeken, waar men dan, na opstelling van een
    aanwijzing, de zoogenaamde Schürftafel, mag zoeken naar diamanten voor
    den duur van een halfjaar. Blijken de gekozen plaatsen voordeelig, dan
    moet men voor het exploiteeren van een veld van vijftig vierkante meter
    216 mark betalen. Als zij wil, kan echter de maatschappij in plaats van
    die som ook wel 2.25 procent eischen van de bruto opbrengst per jaar.
    
    De onderneming is niet zoo heel eenvoudig. Daar namelijk de plaats van
    den paal minstens twee kilometer van dien van een buurman verwijderd
    moet zijn, moet er geducht opgepast, om een reeds geschonken
    claim niet over het hoofd te zien. De dokter met de twee gezellen
    verspreidden zich met een afstand van ongeveer 1 tot 1½ kilometer
    en gingen exploreeren. Van tijd tot tijd werd de omgeving eens met
    den kijker afgezocht; reeds meende men een geschikte plaats te hebben
    ontdekt, daar verkondigt een nauwelijks zichtbare witte vlek ter halver
    hoogte op een klip, dat ze reeds over vreemden grond liepen. Dus maar
    weer verder.
    
    Het werd warmer en warmer, en de mantels, de proviand-tasschen en de
    paal met bord begonnen zwaar te drukken op de vermoeide leden. Maar
    ze wilden niet rusten, eer ten minste de helft van hun taak was
    afgeloopen. Daar is weer een veelbelovend dal met grof, blinkend
    kiezel en blauwgrijze grond, maar ook al weer in de verte de paal en
    het bord! Terwijl het drietal aan het beraadslagen was, of ze deze
    of wel die richting zouden inslaan, bemerkten ze in een laagte achter
    een paar rotsblokken een tent. Spoedig was men ter plaatse. Het waren
    drie Amerikanen, geoefende prospectors, die al in de Kaapkolonie hun
    knapheid hebben getoond, en die nu in opdracht van een grondbezitter
    uit Lüderitzbucht diens grond onderzochten.
    
    De manier, waarop men daarbij te werk gaat, is hoogst eenvoudig;
    met een houweel wordt de grond losgemaakt, in een groote zeef wordt
    die van het fijne zand en stof bevrijd, dan doorgespoeld met water,
    dat per muildier uit Lüderitzbucht moet worden aangevoerd, en het
    grove kiezel wordt dan op een houten tafel doorzocht. De buit is nog
    niet bijzonder groot, ongeveer acht tot twaalf kleine diamanten per
    dag, dingetjes van de grootte eener erwt en van zeer verschillenden
    vorm en kleur. Enkele zoo regelmatig, alsof ze reeds geslepen waren,
    andere kantig en onregelmatig en nog weer andere schijnbaar van een
    grooteren diamant afgesprongen.
    
    Op de vraag van den dokter kwam als antwoord, dat vóór hen alles al
    bezet was, en dat alleen aan den overkant van de klippenreeks nog kans
    bestond op niet bezette velden. Dus weer vooruit! Na drie kwartier
    van moeilijk klimmen was men aan de overzij, en daar was na zorgvuldig
    zoeken geen teeken van inbezitneming door anderen te zien. Vlug dus den
    eersten paal in den grond geslagen. Die staat er gelukkig. Een blik
    op het horloge, half elf, wat op het bord moet worden aangeteekend,
    zegt hun echter dadelijk, dat er maar een kwartiertje overschiet voor
    het ontbijt, als ze den trein nog willen halen.
    
    Waar ze stonden, gingen ze languit op den grond liggen, rustten uit
    en versterkten zich met broodjes, een koude côtelet, hardgekookte
    eieren en een flesch Harzer Sauerbrunnen. Daarna werd de plek met de
    omgeving gephotografeerd, opdat geen ongeroepene den paal zou kunnen
    verzetten, en verder gaat het met veel lichter bagage langs de reeks
    klippen in een wijden boog weer naar het station.
    
    Op den terugweg werden nog vier andere palen opgesteld. Toen de dokter
    bij den laatsten op mechanische wijze het zand tusschen de vingers
    liet doorvloeien, terwijl de anderen aan het photografeeren waren,
    blonk er plotseling hem iets in de oogen. Hij nam het blinkende
    voorwerp voorzichtig eruit en, hoera! het was een diamant. Als een
    flinke groote erwt, bijzonder regelmatig, deed de vondst zich voor
    en riep bij de begeleiders van den dokter kreten van bewondering op
    om de mooie heldere kleur. Dus hadden ze toch nog een vondst op dien
    dag! En daarna ging het met versnelden pas terug, want als ze den trein
    misten, moest er zeventien kilometer door het zand worden gebaggerd,
    en wat dat wil zeggen, weet alleen hij, die in Zuidwest-Afrika of
    aan het strand groote tochten te voet heeft gedaan.
    
    De zon brandde, en de voeten zonken diep in het losse zand, dat
    kurkdroog was geworden. Eindelijk, eindelijk kwamen ze over een
    kleinen kam en zagen aan het eind der vóór hen liggende vlakte het
    kleine stationsgebouw, schijnbaar slechts tien minuten ver. Maar
    de lucht is in Zuid-Afrika zoo zuiver, dat men voortdurend de
    afstanden onderschat. Nog drie kwartier van moeilijk marcheeren
    door het zand was er noodig, eer de heeren het vurig verlangde doel
    bereikten. In de schaduw van het gebouwtje lagen reeds de anderen
    van het reisgezelschap. Onder de tien menschen werd de conversatie in
    niet minder dan drie verschillende talen gevoerd, Duitsch, Engelsch en
    Kaap-hollandsch. Er was dien dag niet veel gevonden in tegenstelling
    met den vorigen dag, toen bijna ieder deelnemer de een of andere
    mooie vondst had gedaan, eenige robijnen en een topaas, zoo groot als
    een hazelnoot. Den eenigen diamant had de dokter gevonden. Maar er
    waren in de voorafgegane weken in het geheel ongeveer 1200 diamanten
    buitgemaakt, en alles doet vermoeden, dat voor het Zuiden van de
    kolonie Duitsch Zuidwest-Afrika een nieuwe bron van inkomsten is
    gevonden. Mocht de wensch van dokter Meltzer vervuld worden, dat men
    met behulp der regeering tot een rationeele exploitatie overging!
    
    
    
    SCHILDERACHTIG HOEKJE IN MOSTAR.
    
    Mostar is de hoofdstad van Herzegowina en ligt aan de samenvloeiing
    van de Hadobolje met de Narenta. Sedert 13 Juli 1878 na het congres van
    Berlijn werd de Herzegowina aan Oostenrijk toegewezen onder beperkende
    bepalingen, die de Donaumonarchie thans uit den weg heeft geschoven,
    nu ze de annexatie heeft afgekondigd.
    
    Het landje is voor een groot deel woest en onherbergzaam als een
    echt Karstlandschap, maar in het Zuiden en met name in de buurt
    van Mostar is het vruchtbaar. Daar groeien tabak, wijn, olijven en
    maïs. De Herzegowina, die onder turksche heerschappij stond, en het
    zuidwestelijkste sandsjak was van het vilajet Bosnië, behoort tot
    het stroomgebied van de Narenta of Neretva. De Turken veroverden het
    land, waar Wojwoden als onafhankelijke vorsten regeerden, in 1465 en
    al vrij spoedig werd Mostar zetel der Sandsjak-beys.
    
    Ze bouwden er in 1500 reeds de nu nog gebruikte hooge brug over de
    Narenta, van waar men een prachtig gezicht op de stad heeft. De rivier
    zelf is in haar bovenloop een woeste bergstroom, bruisend door diepe
    kloven. Bij de stad gekomen, heeft ze na haar loop door de vlakte
    al haar onstuimigheid verloren. Mostar is naar het Noorden verbonden
    aan den spoorweg naar de hoofdstad van Bosnië, Serajewo, en naar het
    Zuiden aan de lijn naar Metkovic, beide bosnisch-herzegowina'sche
    staatssporen.
    
    
    
    HYDERABAD VERWOEST.
    
    Een van die reuzenrampen, als waarvan sommige Oostersche landen het
    monopolie schijnen te bezitten, heeft in Britsch-Indië in 't laatst
    van September een mooie, groote stad totaal verwoest. Hyderabad even
    ten oosten van den Indus aan den spoorweg naar Karatsji gelegen en
    hoofdstad van het rijk van den Nizam van Hyderabad, is zoo goed als
    geheel van den aardbodem verdwenen door een overstrooming, gevolg
    van hevige regens, waardoor een reusachtig waterréservoir zijn inhoud
    over de stad uitgoot.
    
    Het had dertig uren aaneen geregend en het regende nog, toen op
    Zondagmorgen, den 27sten September, een meer van zeven mijlen in
    omtrek, de Hussein Sangor Tank, zich met donderend geweld stortte in
    het dal van het riviertje, de Moesi, waaraan Hyderabad is gelegen. Het
    waterbekken bevond zich op een hoogte van dertig voeten boven de stad,
    en de enorme massa water breidde zich uit over een oppervlakte van
    tien vierkante mijlen.
    
    Het hospitaal van Afzul Gunj, waar meer dan honderd patiënten
    waren opgenomen, stortte in; het oude paleis en de tuinen van den
    engelschen Resident leden groote schade. De resident was toevallig
    afwezig. De regen hield nog voortdurend aan en bij de overstrooming
    was de stad weldra geheel geïsoleerd. Met booten en olifanten werd
    het reddingswerk ondernomen te midden der bruisende wateren, opdat
    men onder en tusschen het puin der ingestorte wijken nog zooveel
    mogelijk levenden zou kunnen te voorschijn brengen. Maar duizenden
    en duizenden hebben er den dood gevonden. Vijftien duizend wordt als
    cijfer van de slachtoffers genoemd.
    
    Europeanen en inlandsche ambtenaren ondersteunden de troepen en de
    politie van den Nizam bij de reddingstaak. In de buurt van het Afzul
    Gunj Hospitaal en den Begum-Bazar was alles als weggevaagd, huizen,
    boomen en wegen; er was niets dan puin en water, met lijken en gewonden
    ertusschen. Vier groote bruggen waren weggeslagen; de westelijke
    voorsteden en de kleine dorpjes in de buurt waren alle verwoest.
    
    Bij hun bezoek in 1906 hadden de prins en de prinses van Wales den
    eersten steen gelegd van het Victoria Zenana-hospitaal, waar bij de
    ramp nu personeel en patiënten nauwelijks aan den dood ontkwamen,
    door op het hoogste deel van het dak van het hevig beschadigde gebouw
    een toevlucht te zoeken. Van daar werden ze met booten gered.
    
    De naaste toekomst ziet er voor de geteisterde streek donker uit, omdat
    pest en hongersnood, twee niet onbekende gruwelen in Voor-Indië, haast
    niet kunnen uitblijven na een ramp als deze. Met groote sommen zijn
    de britsch-indische regeering en die van den Nizam de noodlijdenden
    te hulp gekomen.
    
    
    
    DE "NEDERLANDSCHE TOERIST."
    
    Het tweede nommer, dat in dit jaar 1908 van het blad "De Nederlandsche
    Toerist" het licht ziet, is laat komen opdagen, maar zijn uitblijven
    heeft een voor het reisbureau niet onaangename reden gehad, namelijk
    de groote drukte van reizenden, waardoor op den tijd van het personeel
    steeds beslag was gelegd.
    
    Nu het reisboek dan eens weer ter tafel ligt, vinden we er het
    programma in afgedrukt van de reis naar Java, welk plan vroeger ook
    reeds afzonderlijk is verspreid. Het is trouwens ook nu geen mosterd
    na den maaltijd, want nadat op 27 October een gezelschap dames en
    heeren naar ons mooie eiland Java is vertrokken onder geleide van
    de heeren Lissone, zijn de plannen al vastgesteld voor de tweede
    Javareis, die op 13 April a.s. wordt ondernomen. Voor de som van 2000
    gulden is men uit en thuis; in het midden van den europeeschen zomer
    van 1909 arriveert men met het stoomschip Koning Willem I, dat op 19
    Juni Singapore heeft verlaten.
    
    En hoeveel indrukken is men dan niet rijker geworden, als men met eigen
    oogen Java's bergen heeft aanschouwd. De heer prof. J. F. Niermeyer
    heeft in het blad van het Reisbureau een inleidend woord voor de
    reis geschreven, een vluggen krabbel, om Java als in vogelvlucht te
    schetsen, dat eiland, waarvan werkelijk de toeristen van Lissone het
    interessantste en mooiste te zien zullen krijgen.
    
    Verder staat er een aanlokkelijk plan voor de Egyptereis in, die op
    Dinsdag 18 Januari 1909 begint. Het is raadzaam, zich daar bijtijds
    voor op te geven, want er moeten goede plaatsen op de booten worden
    veroverd, en het is vol in treinen en booten in het drukst van het
    winterseizoen, dat zoo enorm druk is in Egypte tegenwoordig. Ook daar
    is het beste uitgezocht voor de snuggere Nederlanders, die de zon van
    het Zuiden gaan zoeken in een tijd van nevel, sneeuw, regen, mist,
    ijzel, vuile wegen, snerpende kou, kale bosschen, kleverige straten,
    benauwde zalen, slecht trekkende haarden, lastige kachels, en wat
    voor verdere liefelijkheden onze winters hebben aan te bieden. Stel
    u dan voor zoo'n dag op den Nijl in de geriefelijke booten onder den
    zonnigen hemel met de afwisseling van een tochtje per kameel in de
    echte woestijn, het zien van de oude prachtwerken der egyptische kunst
    en het logeeren in een uiterst comfortabel hotel met velen, die het
    nieuwste op de gebieden van mode en sport ten toon spreiden. Deze
    reis is er een van veertig dagen, maar een deel van Italië wordt
    tevens bereisd. De reissom is 1175 gulden.
    
    In een aardig geschreven artikel wijst Lissone Jr. erop, hoe men juist
    op reis moet gaan, om zijn vaderland in allerlei opzichten beter te
    leeren waardeeren, en ten slotte vertelt een der begeleiders van het
    gezelschap onder den pseudoniem Gil Blas van een reis naar Spanje op
    een manier, die naar het vervolg doet verlangen.
    
    
    
    LEVENSFILOSOFIE.
    
    Er is een scherpzinnige levensfilosofie, die daarin bestaat, over
    sommige dingen niet na te denken.
    
    
    
    
    
    OP DEN UITKIJK.
    
    
    DE SARASINS OP CEYLON.
    
    Voor diegenen, die belang stellen in onze Oost en meer bepaald in het
    eiland Celebes, zijn de namen van de beide neven Paul en Fritz Sarasin
    geen onbekenden. Die beide Zwitsers uit Bazel hebben zes groote
    reizen door het eiland gedaan op eigen kosten, en aan hen hebben
    de Nederlanders groote verplichtingen voor de kennis van Celebes,
    zoowel uit aardrijkskundig als uit zoölogisch en botanisch oogpunt.
    
    Voordat ze de Celebes-tochten ondernamen, die in 1893 begonnen en
    waarvan de laatste in 1902 plaats had, had hun weg hen reeds naar
    Ceylon geleid, waar ze veel onderzoekingen deden o.a. over het oude
    volk der Wedda's, waarvan nog enkele overblijfselen op het mooie
    engelsche eiland voorkomen. Zooals ze over Ceylon een groot werk in
    drie deelen in het licht gaven, zoo deden ze dat ook over Celebes;
    maar weinig dachten ze, toen ze dat laatste voltooiden, dat het nog
    zou worden gevolgd door een aanvullingsdeel, dat toegevoegd zou worden
    aan hun Ceylon-arbeid.
    
    Het gevondene op Celebes staat in direct verband met de verschijning
    dezer dagen van »Ergebnisse naturwissenschaftlicher Forschungen
    auf Ceylon,« namelijk van een vierde deel, aan het werk toegevoegd
    onder den titel »Die Steinzeit auf Ceylon,« Wiesbaden, Kreidel's
    Verlag. Toen ze toch bij het volk der Toala's op Zuid-Celebes bewijzen
    vonden voor het bestaan van een steentijdperk, dat dit volk moest
    hebben doorgemaakt, trof het hen, hoezeer het voor de hand lag, dat
    dan ook de Wedda's van Ceylon zulk een periode in hun ontwikkeling
    moesten hebben gekend, daar de duidelijke sporen van hun onderlinge
    verwantschap aanwezig waren.
    
    Nu hadden ze reeds in 1885 bij gelegenheid van hun vele tochten door
    het laagland van Ceylon hun aandacht aan de daar aanwezige holen
    geschonken, maar de sporen van een voorhistorische bevolking waren
    niet als zoodanig door hen herkend. Dat was voor een deel, doordat
    het onderzoek toen niet stelselmatig genoeg plaats had, en ook doordat
    het hun aan ervaring ontbrak en ze, verwachtend de steenen bijlen en
    messen te vinden, als hun uit Europa's steentijd bekend waren, niet
    genoeg aandacht schonken aan de eigenaardige steenen instrumenten,
    welke de Wedda's in hun oerperiode moeten hebben gebruikt.
    
    Een hernieuwd onderzoek, verleden jaar ingesteld, heeft hun de
    bewijzen gegeven voor het bestaan van een steentijdperk der Wedda's,
    voor hun autochthonie op Ceylon, zoodat nu wel niet weer de bewering
    zal opduiken in de litteratuur, dat de Wedda's resten zouden zijn van
    een indisch kultuurvolk, namelijk van de Singhaleezen, een bewering,
    die de Sarasins ook reeds in hun vroeger verschenen werk over het
    eiland hadden bestreden met kracht van velerlei argumenten. In
    het Nilgalagebied in het oostelijke laagland van Ceylon hebben de
    reizigers vondsten gedaan in holen, waardoor onmiskenbaar gebleken
    is, dat de oude bewoners van die streek zich bedienden van steenen
    gereedschap, messen, priemen en schrappers, zelfs kleine steenen
    hamertjes, waarmee splinters van de groote steenen werden afgeslagen.
    
    Het tevoren gedane onderzoek van de grotten der Toala's in Lamontjong
    op Celebes had hun oogen voor de beteekenis van die voorwerpen
    geopend. Ze lagen onder de aarde, waarin de overblijfselen uit den
    singhaleeschen tijd werden aangetroffen. Door de ontdekking van een
    vóórsinghalesische steenperiode hebben zij dus uitgemaakt, dat de
    Wedda's geen Singhaleezen waren, maar een autochthoon volk, want in
    de holen van het Weddaland werden de bedoelde voorwerpen gevonden.
    
    Zij zijn op tien groote en prachtig uitgevoerde platen opgenomen in
    het nu verschenen werk, dat het onderzoek en zijn uitkomsten in het
    algemeen beschrijft, dan de kunstvoorwerpen van been, schelp en hout
    en de overblijfselen van dieren planten en menschen.
    
    Als men leest, dat de voorwerpen in holen werden ontdekt, dan
    moet men daarbij niet denken aan diep in de aarde verscholen
    schuilplaatsen. Daar op Ceylon de kalksteenformatie ontbreekt,
    vindt men er niet de stevige, in de diepte voerende holen, die eigen
    zijn aan die steensoort. De juiste benaming voor die vindplaatsen
    in het ceylonsche gneissgebied zou eigenlijk moeten zijn afdaken,
    »abris sous roche.« Rotshuizen of galgé is de inlandsche naam, van
    gala, dat is steen of rots, en gé, dat beteekent hut of huis. Die
    rotshuizen ontstaan, doordat van de bergen neergekomen gneissplaten
    en gneissblokken zoo op den grond liggen, dat een naar achteren met
    een hoek toeloopend afdak ontstaat, of wel doordat twee zulke blokken
    van boven naar elkander overbuigen, waardoor een tentachtige ruimte
    in het leven wordt geroepen; door erosie en verweering van het gneiss
    kunnen natuurlijk ook zulke bewoonbare ruimten zijn ontstaan. Zulke
    schuilplaatsen zijn er op Ceylon in zeer groot aantal, sommige geworden
    tot groote, veel meters hooge, breede en diepe koepels. Het lag voor
    de hand, daar naar resten uit vroegere tijdperken te zoeken, daar ook
    nog tegenwoordig de Wedda's dikwijls van die natuurlijke rotshuizen
    gebruik maken.
    
    
    
    RIJKER DAN VELEN DACHTEN.
    
    Dat zijn wij in zake musea, waar ethnographica worden aangetroffen,
    voorwerpen, die uit volkenkundig oogpunt belangrijk zijn en
    uit verschillende einden der wereld zijn bijeengebracht. Immers
    weinigen zullen hebben vermoed, dat er alleen in ons land wel een
    veertiental verzamelingen zijn, waar ethnographisch materiaal van
    onzen Oost-Indischen Archipel wordt bewaard. Toch is dat het geval,
    en wij laten hier achtereenvolgens de namen der veertien grootere en
    kleinere verzamelingen volgen.
    
    Het zijn vooreerst het leidsche Ethnographische Museum; het Museum voor
    land- en volkenkunde in Rotterdam en de Ethnografische verzameling in
    de Diergaarde aldaar; de collectie voorwerpen uit Oost-Indië in Artis
    en de verzameling uit de laatste parijsche tentoonstelling, beide te
    Amsterdam; de verzameling der voormalige Indische Instelling, te Delft;
    het Koloniaal Museum, te Haarlem; de collectie van den heer Van der
    Meulen, te Bergum; de verzameling in het Geschiedkundig Overijselsch
    Museum; de collecties van den hoofdcursus, te Kampen en die van de
    Theologische School, aldaar; het museum in het Missiehuis van het
    H. Hart, te Tilburg; de wapencollectie op Bronbeek; de verzameling
    van het R. K. Gymnasium en H. B. school te Nijmegen. Dat zijn er goed
    geteld, veertien.
    
    Iemand, die uit Berlijn aan de N. R. C. schrijft, gaf dit lijstje
    en maakt de opmerking, dat er op de kleintjes moet gelet, want
    dat er bij dit alles meer belangrijks is, dan men vermoedt. Tal van
    wetenschappelijke verrassingen, onbeschreven nieuws, merkwaardigheden
    op textiel gebied, mooie proeven van sierkunst wachten hem, die
    zich de moeite geeft, de kleinere verzamelingen in ons land te gaan
    onderzoeken. En volgens dien schrijver is het goed, het oog gericht
    te houden op die kleinere collecties, omdat de grootere alle aan
    gebrek aan ruimte lijden en niet zelden hun schatten bij gebrek
    aan gelegenheid, om ze te vertoonen, achterbaks houden in kisten en
    ontoegankelijke laden of geheele zalen als pakkamers gesloten moeten
    houden. Hij heeft deze ervaring dezer dagen opgedaan in het groote
    Museum voor Land- en Volkenkunde te Berlijn, dat nu, na 22 jaar, veel
    te klein is geworden, zooveel, dat het haast niet te gelooven is,
    zoodat het dan ook door een nieuw gebouw zal worden vervangen.
    
    In de overvolle zalen kan men den weg bijna niet vinden; de geheele
    derde verdieping is voor het publiek gesloten, en de tweede verdieping
    staat veel te vol. Dat alles zal beter worden in de toekomst, die
    aan het nieuwe gebouw zal behooren, maar voor hoe lang zal dat betere
    gelden? De ruimte is, men zou zeggen, uit den aard der zaak altijd te
    gering, want er komt steeds bij en er gaat zoo goed als niets af. Op
    dit oogenblik reizen nog zes personen voor het Museum, om in Oost en
    West uitsluitend voor die instelling te verzamelen.
    
    In kleinere musea zullen de voorwerpen beter tot hun recht kunnen
    komen, en men zal het materiaal beter kunnen beheerschen, al blijven
    er natuurlijk altijd onmiskenbare lichtzijden verbonden aan de groote
    inrichtingen, waar niet al te veel aan ontbreekt.
    
    
    
    DE JONGSTE AFLEVERING TIJDSCHR. AARD. GEN.
    
    De laatste van de zes afleveringen van het Tijdschrift van het
    Aardrijkskundig Genootschap is in het laatst van November weer als
    lijvig boekdeel verschenen. Het bevat veel belangwekkends, veel
    ook van zuiver wetenschappelijken aard, dat voor onze lezers te
    speciaal is. Misschien stellen ze er belang in, te vernemen, dat het
    secretariaat van de redactie, dat de heer Rouffaer, na het twee en een
    half jaar te hebben bekleed, neerlegt, om zijn groote wetenschappelijke
    reis door Indië te ondernemen, aanvaard is door den heer J. J. Staal,
    te 's-Gravenhage, oud-kolonel der Genie O. I. L.
    
    In zijn afscheidswoord onthult de heer Rouffaer een feit, waarvan zeer
    velen met belangstelling kennis zullen nemen, namelijk, dat onder de
    medewerkers aan het Tijdschrift Dr. Easton, de hoofdredacteur van het
    Nieuws van den Dag, zulk een voorname plaats bekleedt. De nu afgetreden
    secretaris zegt, dat hij erkentelijk is aan het Huishoudelijk Bestuur
    en het Bestuur in het algemeen, »wier vergaderingen bij te wonen mij
    steeds een opwekking was en een prikkel«, en aan de verschillende
    medewerkers van het Tijdschrift zeer bepaaldelijk aan die twee, die
    voortdurend, zonder dat één aflevering voorbij kon gaan, medehielpen
    aan zijn geregelde goede geboorte, den anoniemen hoofdbewerker van onze
    rubriek Aardrijkskundig Nieuws, Dr. Easton en onzen voortreffelijken
    kaartenmaker, den heer Craandijk.« Nu is dus opgehelderd, wie het
    altijd interessante, actueele en prettig geschreven Aardrijkskundig
    Nieuws redigeert, een raadsel minder voor ons in de wereld. Moge de
    schrijver nog jaren lang aan deze taak blijven werken!
    
    Ook verklapt de aftredende secretaris bij het scheiden van de markt,
    dat in 1913 het veertigjarig bestaan van het Genootschap feestelijk
    zal worden herdacht. Twee der stichters, Dr. H. F. R. Hubrecht en
    prof. Dr. C. M. Kan, zijn nog in leven en zonder twijfel zal aan hen
    rechtmatige hulde worden gebracht. Met de leeraren A. van Otterloo en
    N. W. Posthumus deden ze den oproep aan belangstellenden, die leidde
    tot de oprichting van het »Aardrijkskundig Genootschap« in Juni 1873.
    
    
    
    VOLKSTYPEN UIT BOSNIË EN HERZEGOWINA.
    
    Aan den kant van den weg zit de oude vioolspeler, de guzlar. De bard
    met het grijze haar is blind; hij ziet de hem omringende wereld niet,
    maar des te klaarder schouwt zijn geest in het verleden, in den ouden
    tijd, toen men anders en vuriger liefhad en toen men ook anders, vrijer
    en romantischer leefde. Hij laat den strijkstok over de eenige snaar
    van de viool, zijn guzla, gaan, het eenvoudige, met een dierenhuid
    bespannen instrument ... en de tonen doen oud en jong toesnellen.
    
    Wat zingt de gebaarde zanger? Hij zingt over het oude Bosnië van
    vóór de occupatie. Hoe was het toen? Het ging er eigenaardig woest
    toe! Geen stoomros snoof door de dalen; er waren geen wegen, waar een
    wagen over kon rijden; alleen rijpaden slingerden zich over de bergen
    en door de dalen. Tot aan de tanden gewapend moesten de kooplieden
    wezen, want in bosschen en kloven loerden de heiducken, de roovers,
    die in de bosnische bergen even goed gedijden als de roofvogels in
    hun ontoegankelijke nesten. Toen waren er avonturen te beleven; de
    strijd riep helden op, en over hen zingt de guzlar. Hij laat er ook
    andere melodieën doorheen klinken, liederen over liefde's lust en leed,
    over bruidroof en ontvoering, als toenmaals zooveel voorkwamen.
    
    Kleurrijk schildert de bard het alles, de roodwangige meisjes in haar
    bonte dracht, haar rokken en lijfjes vol kleurige, met goud doorweven
    versierselen, de overmoedige fez op het hoofd, getooid met zilveren
    munten en echte gouden dukaten. Hij schildert den trotschen beg, den
    bosnischen feudalen grondbezitter, die aan honderd kmeten of boeren
    zijn landerijen heeft verpacht en zorgeloos leeft van de tretina,
    dat is het derde van den oogst. Op een rijk getuigd paard rijdt hij
    zelfbewust door het land.
    
    De oude zwijgt, en de guzla klinkt klagend, zacht... en als de
    herfstbladeren in den wind verstrooien zich de hoorders. Troost
    u, gij blinde zanger! Er is nog wel wat van de oude heerlijkheid
    in Bosnië over, nog veel, zoowel daar als in de Herzegowina. De
    beschaving heeft er een luisterrijken intocht gehouden, dat is waar;
    er rollen spoortreinen door het land; er zijn goede rijwegen bergop en
    bergaf; in de steden, in Serajewo en Mostar, is wel veel veranderd,
    en de christelijke vrouwen en meisjes dragen er westersche kleeren
    en een wirwar van bosnische drachten en parijsche mode van gisteren;
    maar op het land, daar kan men nog de oude figuren vinden.
    
    En in het geestesleven der menschen is veel ten goede veranderd. De
    scholen hebben niet vruchteloos gewerkt. Al grooter wordt het aantal
    flinke, ontwikkelde menschen, mannen en vrouwen, zelfs de Mohammedanen
    weten de beschaving te waardeeren. De heiducken zijn uit de bosschen en
    bergen verdwenen. Daar zorgen de serdars voor, de dappere gendarmen in
    de schitterende nationale dracht. Ja, kooplieden, nijverheidsmenschen
    en boeren roemen van harte den nieuwen tijd; maar de oude guzlar
    leeft in gedachten in de romantische dagen van de roofridders.
    
    
    
    REIZEN MET DE HAMBURG-AMERIKALIJN.
    
    Het algemeen programma voor de reizen, in 1909 te ondernemen door het
    Reisbureau van de Hamburg-Amerikalijn, waarin, naar men weet, Carl
    Stangen's Reisbureau zich heeft opgelost, is weer verschenen. Behalve
    de gewone reizen, die met geringe veranderingen elk jaar terugkeeren,
    als die naar het Oosten, Italië, Bosnië en Dalmatië, Algiers en Tunis,
    Spanje, Portugal en de Pyreneeën, naar Frankrijk, Engeland, Schotland,
    IJsland, naar Scandinavië, Zwitserland, Tirol en het Salzkammergut,
    naar Noord-Amerika, Oost-Afrika en rondom de wereld, bevat het ook
    een paar nieuwigheden, namelijk een reis naar Voor-Indië en Ceylon van
    Januari tot Maart en een winterreis naar Noorwegen voor een bezoek aan
    de noorsche sportfeesten in Christiania en Lillehammer van 15 Februari
    tot 11 Maart. Ook staan er vier gezelschapsreizen naar Rusland op,
    waarvan de laatste in den winter plaats heeft. De bedoelde sportfeesten
    trekken jaar op jaar meer vreemdelingen, en hoe dikwijls het reisbureau
    ook voorgaat, hier volgt het een reeds bestaande strooming. In de
    noorsche hoofdstad hebben de feesten plaats van 23 Februari tot 2 Maart
    en in het veel noordelijker gelegen Lillehammer van 4 tot 8 Maart. Er
    worden dan hardrijderijen op schaatsen gehouden, verder skirennen,
    ook wedstrijden op ski, waarbij de loopers zich door paarden laten
    trekken, en springen op ski over groote afstanden.
    
    
    
    
    
    OP DEN UITKIJK.
    
    
    UIT BOSNIË EN ZIJN HOOFDSTAD.
    
    Bij vroeger vergeleken, is Bosnië in de laatste tientallen jaren
    verbazend vooruitgegaan. Gebrek aan wegen en aan spoorwegen sloten het
    land als van de overige wereld af. Over de bergen leidden rijpaden,
    waar ook de voetganger van gebruik kon maken, maar die voor de
    opkomst van handel en verkeer niets beteekenden. Vandaar dat met den
    wegenaanleg en later met de spoorwegen de vooruitgang treffend aan den
    dag treedt, en dat de hoofdstad, Serajewo, haast onherkenbaar is voor
    diengene, die haar bij voorbeeld in een kwarteeuw niet heeft bezocht.
    
    De turksche huizen, die de overgroote meerderheid vormden en
    waartusschen de minarets der talrijke moskeeën hun hoofden opstaken,
    zijn langzamerhand door europeesche huizen vervangen. Het in moorschen
    stijl opgetrokken raadhuis is een nieuwe schepping evenals de mooie
    servische kerk met den hoogen toren onder een koepelvormig dak en de
    roomsch-katholieke dom met zijn twee spitse torens.
    
    Tusschen Mostar, Herzegowina's hoofdstad, en Serajewo vertrekt
    dagelijks slechts één trein in beide richtingen, dus is het verkeer
    niet groot. Maar de route is eenig mooi. Zoodra men de minarets en
    torens van Mostar uit het oog heeft verloren, vernauwt zich het dal der
    Narenta, en overal doen de watervallen en de heerlijke berggezichten
    aan Zwitserland denken. De straatweg en de spoorweg gaan naast elkaar
    voort, zoodat de treinreizigers hun oogen te gast kunnen laten gaan
    bij het zien van de schilderachtige kleederdrachten van de bewoners
    van dat land met zijn bonte bevolking.
    
    Noordelijker, naar Serajewo toe, wordt het land vruchtbaarder,
    vertoont bouwlanden en groene weiden, en rondom de hoofdstad op haar
    vlakte, geheel door prachtig begroeide bergen omgeven, is de natuur
    heerlijk mooi. Daarbij is het klimaat door de betrekkelijk hooge
    ligging aller aangenaamst. Vruchten en groenten zijn er overvloedig,
    en in de turksche bazar trekken de fruitwinkels niet het minst
    de aandacht, al verzuimt niemand een bewonderenden blik te slaan
    op het fijne koper- en filigraanwerk en op de stoffen, met gouden
    zilverdraad doorweven. Midden in den doolhof van straten en stegen,
    door den bazar gevormd, verrijst de Husrev-Begmoskee, een kleurig
    gebouw met een oude linde ervoor, waaronder een groote fontein voor
    de ritueele wasschingen.
    
    Het kleine ondiepe riviertje, dat door Serajewo stroomt, de Miljacka,
    heeft aan zijn oevers de echte ouderwetsche huizen, zoo eigenaardig
    gebouwd met het ver vooruitspringende dak, dat uit lange, smalle,
    houten dakpannen gemaakt schijnt. De eerste verdieping is aan de
    straatzijde voorzien van veel meest getraliede vensters, die een eind
    vooruitsteken. Kleurig zien die huizen eruit, soms geel of helderblauw
    geverfd. Naast de gesluierde turksche vrouwen trekken ook de servische
    de aandacht van den vreemdeling. Zoolang ze ongetrouwd zijn, dragen
    ze wijde pofbroeken, die om de enkels sluiten. Het haar dragen ze in
    twee vlechten op den rug en een kleine fez bedekt het achterhoofd. De
    getrouwde vrouwen dragen ook de kleine fez, maar hebben de donkere
    vlechten eromheen gelegd, terwijl ze de pofbroek hebben verwisseld
    voor een gewonen rok.
    
    Langs diezelfde Miljacka met de ouderwetsche huizen loopt intusschen
    aan den anderen oever op de naar den oostenrijkschen gouverneur
    Appel genoemde Appelkade een electrische tram. Zoo treft in Bosnië
    steeds die wonderlijke vermenging van het oude en het nieuwe, van
    het oostersche en het westersche.
    
    Wat de vreemdelingen nooit vergeten, is het koopen van een
    turksch hoofddeksel, een fez, in een of ander van de vele turksche
    winkeltjes. Het fatsoeneeren gebeurt ter plaatse. Men ziet het persen
    vóór zijn oogen gebeuren, want op een massieven ijzeren vorm, die
    het model heeft van een fez, wordt het hoofddeksel geplaatst, en dan
    wordt er een verwarmde ijzeren fez over heen geschoven. De turksche
    winkelier drukt erop uit al zijn macht en de fez komt keurig gevormd
    te voorschijn. Na die behandeling wordt er vliegensvlug een kwast
    aan bevestigd, en het hoofddeksel is kant en klaar.
    
    
    
    VAN DE ROTTERDAMSCHE LLOYD EN HAAR NIEUWSTE STOOMSCHIP.
    
    De »Tabanan«, het nieuwste stoomschip van de Rotterdamsche Lloyd,
    viert den 19den Maart 1909 haar eersten verjaardag, want op dien datum
    van 1908 had Z. K. H. Hendrik, Prins der Nederlanden, het genoegen,
    dat mailschip te water te laten op de werven van de Koninklijke
    Maatschappij »De Schelde«.
    
    Op den 12den September aanvaardde het van Rotterdam uit zijn eerste
    reis naar Batavia, ving op 12 November de terugreis in de haven van
    Tandjong Priok aan en is nu gereed, om den 2den Januari 1909 opnieuw de
    reis naar het Oosten te ondernemen. Van het schip in aanbouw, van den
    aanblik vóór het te water laten, van dat beslissende oogenblik zelf en
    van de doopplechtigheid kan men mooie foto's vinden in het werkje, dat
    de Maatschappij heeft uitgegeven ter zake van haar 25-jarig bestaan,
    dat ze in Juni van dit jaar mocht vieren.
    
    Het mailschip overtreft alweer zijn voorgangers in doelmatigheid en
    geriefelijkheid en tevens in grootte. Het is lang 414 voet, breed 49
    voet en diep of hol, zooals de opgaaf luidt, 30 voet. De machines
    kunnen 4300 P.K. ontwikkelen en geven het schip een snelheid van
    14 mijlen in het uur. Er zijn vier ketels met 18 vuren. De eerste
    klasse bevindt zich midscheeps en bestaat uit zeer ruime, één- en twee
    persoonshutten met te zamen 80 bedden, terwijl op het promenadedek,
    ter lengte van 60 meter, zich nog zes hutten bevinden.
    
    De eetsalon is op het brugdek, de rook- en muzieksalon zijn op het
    promenadedek. De muzieksalon, in rotondevorm gebouwd met balustrade,
    maakt het mogelijk, dat men van daar den geheelen eetsalon
    overziet. Door dezelfde lantaarn ontvangen beide zalen licht en lucht.
    
    De tweede klasse in de campagne biedt ruimte voor 50 couchettes,
    verdeeld over ruime één-, twee- en driepersoonshutten, en heeft
    buitendien nog eenige tweepersoonshutten op het promenadedek, waar
    zich ook de rooksalon bevindt.
    
    De vloot van de Rotterdamsche Lloyd bestaat thans uit negen
    mailbooten en negen vrachtbooten, alle mailbooten werden gebouwd
    door de maatschappij »De Schelde«, te Vlissingen, en de nieuwste
    vrachtbooten door de firma Bonn en Mees, te Rotterdam, nadat eerst
    de vrachtbooten in Engeland en Duitschland vervaardigd werden. De
    grootste uitbreiding en vernieuwing der vloot dateert pas van 1900,
    toen men met de »Sindoro« schepen begon te bouwen van veel grooter
    afmetingen, waarin de geheele eerste klasse midscheeps werd geplaatst,
    terwijl de tweede door verplaatsing van het voor- naar het achterschip
    in geriefelijkheid erop vooruitging. Zes nieuwe mailbooten zijn er
    sinds 1900 bij gekomen.
    
    Er is in de afgeloopen kwarteeuw al vrijwat veranderd en verbeterd
    in ons verkeer met de koloniën. Vooral door de loyale samenwerking
    van onze beide groote maatschappijen, de Rotterdamsche Lloyd en de
    Maatschappij Nederland, gevestigd te Amsterdam, hebben we nu dat
    practische en geschikte wekelijksche vertrek van een mailboot naar de
    Oost. De overeenkomst tusschen de beide instellingen kwam tot stand
    in 1885, en daarop volgde in 1892 het mailcontract met de regeering,
    waardoor de wekelijksche dienst vastgelegd werd.
    
    Bij de oprichting der maatschappij, die pas haar zilveren feest
    vierde, was ze al in het bezit van zeven schepen voor de Javavaart,
    waaronder verscheiden engelsche booten. De firma Willem Ruys en Zonen,
    aan wie de directie werd opgedragen, dirigeerde al van 1877 af de
    Stoomvaartmaatschappij Rotterdam, die in de nieuwe vennootschap werd
    omgezet, en te voren was de naam Ruys verbonden geweest met onze
    vaart op Indië, ook reeds met de zeilvaart, want reeds in 1844 had
    de heer Wm. Ruys I. D. Zn. zeventien schepen onder zijn beheer. Het
    eerste stoomschip der firma, de Ariadne, deed haar eerste indische
    reis in dienst der regeering, aan wie het verhuurd was, om deel te
    nemen aan de Atjeh-expeditie in 1873.
    
    In die dagen was de Waterweg nog lang niet, wat hij nu is, maar hij
    kan nog altijd worden verbeterd, en van elke verbetering profiteert de
    maatschappij, die omdat ze het geregelde verkeer met ons Indië voor de
    helft vertegenwoordigt, een levensbelang van Nederland dient, zoodat
    het niet anders dan loffelijk kan heeten, haar den weg te effenen.
    
    
    
    DIAMANTEN BIJ LÜDERITZBUCHT.
    
    Over de stemming in de kolonie Duitsch Zuidwest-Afrika naar aanleiding
    van de in de buurt van Lüderitzbucht gevonden diamanten schrijft een
    kolonist, die er al lange jaren verblijf houdt, de heer F. Geszert
    aan de duitsche Kolonialzeitung: »In Lüderitzbucht heerscht thans
    een echte diamantkoorts, nu ook voor de ongeloovigsten het voorkomen
    van deze edelgesteenten ten duidelijkste is bewezen. Er zijn al
    zooveel verwachtingen, gebouwd op mijnen, die exploiteerbaar heetten,
    teleurgesteld, en er is al zooveel bedrog gepleegd, waar onkundigen
    zijn ingeloopen, dat het aanvankelijk scepticisme volkomen begrijpelijk
    is, te meer daar de diamanten hier op andere wijze voorkomen dan
    elders in Zuid-Afrika.
    
    Terwijl bij Kimberley en bij Pretoria de diamanten in den blauwen
    grond, dus het vulkanische gesteente, worden aangetroffen, en terwijl
    aan de Vaalrivier het alluvium diamanthoudend is, vindt men hier de
    waardevolle steenen in het verweeringspuin, dat zich over groote
    vlakten uitbreidt in de dalen tusschen de granietbergen, waar het
    van afkomstig is.
    
    Wij leven hier in een bijzonder droog klimaat. Het regenwater doet hier
    de bergen niet afslijten, naar dat doet de bijna steeds waaiende wind,
    die, zand en kiezel loswoelend, in den loop van tallooze eeuwen uit
    het rotsgesteente allerlei vormen heeft geblazen, daar het zachtere
    en in lagen aanwezige gesteente werd weggevoerd. In de dalen hoopt
    zich het verweeringspuin aan de lijzijde der bergen op, zoodat daar
    de meeste diamanten worden gevonden.
    
    De prospectors hebben zich door de natuur laten leeren en blazen
    allereerst door een soort van blaasbalg, niet ongelijk aan een machine,
    om het graan te reinigen, het zand uit het kiezel. Dat laatste
    komt dan in een handzeef en door een eigenaardig schudden komen de
    diamanten onder op het midden van de zeef te liggen. Die wordt dan
    omgestulpt, en de even zware granaten wijzen door hun donkere kleur
    aan, waar men ook de diamanten heeft te zoeken. Ik heb vaak gezien,
    dat bij elke vulling van de handzeef één of meer diamanten met het
    pincet te voorschijn werden gebracht. Daar vele kilometers in het
    rond de bodem edele steenen bevat, kan men zich een voorstelling van
    den aanwezigen rijkdom maken.
    
    Een zeer gelukkige omstandigheid is, dat deze als waterloos bekende
    woestijnstrook rijk is aan grondwater. In de dalen stoot men reeds op
    een diepte van drie of vier meters op water, dat voor het wasschen van
    het zand uitstekend geschikt is, al is het brak en ziltig. Maar het is
    niet onmogelijk, dat men weldra zoet water boort, want hier te lande is
    het regel, dat er brak water boven het zoete wordt aangetroffen. Door
    watergebrek wordt de ontginning dus niet belemmerd. In Kimberley zelf
    moet immers het water ook 15 engelsche mijlen ver en 500 voet hoog
    worden opgepompt.
    
    Er stroomen reeds menschen uit aller heeren landen hier
    naar Lüderitzbucht, en men is ijverig in de weer, om de beste
    ontginningsmethode te zoeken, zoo mogelijk eene, die elders reeds
    doeltreffend is gebleken. Om diefstal te voorkomen, zal waarschijnlijk
    ieder koop van een diamant van een inboorling als heling worden
    beschouwd. De acties van een paar reeds opgerichte syndicaten zijn
    in de laatste dagen verbazend omhooggegaan."
    
    
    
    KAPERS OP DE KUST VAN LIBERIA.
    
    De onafhankelijke negerrepubliek Liberia schijnt meer en meer
    iets begeerlijks te worden voor de europeesche kolonizeerende
    mogendheden. In de Deutsche Kolonialzeitung van 7 November wordt
    er met een zeker leedwezen de aandacht op gevestigd, dat Frankrijk
    en Engeland zich wel wat veel met het landje beginnen te bemoeien,
    terwijl toch Duitschland er feitelijk het meest moest te zeggen hebben,
    omdat het nog het meeste belangen daarginds heeft.
    
    Dan wordt verteld, dat van de schepen, die de hoofdstad Monrovia
    aandoen, in de laatste jaren de duitsche in aantal en tonneninhoud
    twee derden vormen. In het jaar 1907 waren het 249 van de 385 tegen
    111 engelsche, 13 fransche en 12 spaansche. Van de in het landje
    bestaande 19 europeesche firma's zijn 16 duitsch, twee engelsch en
    een hollandsch, en wat aan palmolie, copra, caoutchouc, koffie, hout
    en ivoor wordt uitgevoerd, kan men meestal terugvinden in de boeken
    van de hamburgsche firma's, die er haar kantoren hebben en waarvan
    de oudste is de firma C. Woermann, die er sedert 1852 is gevestigd.
    
    Duitschland heeft niet als Engeland en Frankrijk getracht,
    de negerrepubliek door zoogenaamde grensverbeteringen lastig te
    vallen, zooals in 1885 en 1887 Engeland heeft gedaan en in 1892 en
    1894 Frankrijk, terwijl dat laatste land er ook weer dit jaar een
    grenscommissie, (waarin twee Nederlanders, de luitenants Moret en
    l'Honoré Naber) aan het werk heeft.
    
    Thans vreest men in Duitschland, dat de beide westeuropeesche
    mogendheden het voorzien hebben op Liberia's onafhankelijkheid. De
    Engelschen toch hebben op grond van nieuwere en oudere financiëele
    aanspraken de tolregeling in Liberia in handen genomen. Zij hebben
    buitendien een engelschen politietroep ingericht, die wat aantal en
    bewapening betreft, het zoogenaamde liberiaansche legertje verre
    overtreft en waarvoor zelfs aan het strand van Monrovia barakken
    worden opgeslagen op kosten der regeering van Liberia. Die politie
    is voor het eerst opgetreden als een door de kolonie Sierra Leone en
    Liberia in het leven geroepen en onderhouden grenspolitie; maar haar
    bevoegdheid werd uitgebreid ook tot de hoofdstad Monrovia.
    
    Frankrijk heet het dan verder heeft heelemaal geen handel in Liberia;
    een fransch bankfiliaal, dat ze er voor eenige jaren stichtten,
    moest spoedig bij gebrek aan omzet sluiten. En toch weet Frankrijk
    voordeelen te bedingen van de liberiaansche regeering en eischt
    de aanstelling van fransche ambtenaren. Dat gaat niet aan, beweert
    men van duitschen kant, en de consul, dien Duitschland sinds vijf
    jaren in Monrovia heeft, mocht er het ministerie van buitenlandsche
    zaken wel eens op wijzen, te meer daar Duitschland of liever de
    duitsch-zuidamerikaansche kabelmaatschappij van de liberiaansche
    regeering het recht heeft verkregen, met een kabel te landen in
    de hoofdstad. Duitschland krijgt daardoor voor de eerste maal op
    afrikaanschen grond een kabelaanlegplaats en moet in het belang van
    een telegrafische gemeenschap met Togo, Kameroen en Zuidwest-Afrika de
    zekerheid hebben, dat geen met dat land rivaliseerende mogendheid in
    staat is die verbinding af te snijden of te verstoren op een plaats,
    waar Duitschland in economisch opzicht den voorrang toekomt. Het
    heeft in het laatste jaar van Liberia voor 1.6 millioen mark aan
    goederen betrokken en voor bijna evenveel daarheen uitgevoerd. Dus
    mag Duitschland niet toelaten, dat andere staten in zulk een vrij
    land, dat onder geen andere heerschappij staat, optreden, als waren
    ze heeren en meesters.
    
    
    
    EEN MOOIE REIS DOOR INDIË.
    
    Het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap heeft aan
    den secretaris van de Redactie-commissie voor het Tijdschrift, den
    heer G. P. Rouffaer, de vereerende opdracht gegeven, een tweejarige
    reis te ondernemen, waarvan het totaal der reiskosten op 11000 gulden
    wordt geschat, maar die dan ook twee jaren zal duren. Het Genootschap
    is bereid, 5000 gulden van de reissom voor haar rekening te nemen,
    als de regeering voor het overige zorgt. En aan dien wensch van het
    Genootschap schijnt te zullen worden voldaan, want bij de derde nota
    van wijzigingen op de begrooting van Nederl. Indië voor 1909 heeft
    de minister van koloniën 3000 gulden uitgetrokken ten behoeve eener
    ethnologische reis van den heer Rouffaer. De overige 3000 zullen op
    de volgende begrooting verschijnen.
    
    Het zal dus een ethnologische reis zijn en zij zal vooral de
    buitenbezittingen betreffen. Zij zal aanvangen met Sumatra, dat
    verschillende keeren van de eene naar de andere kust doorkruist
    zal worden; dan overgaan op Celebes, de Molukken, enkele punten
    van Nieuw-Guinea, den Timorarchipel, de kleine Soenda-eilanden, om
    met het bezoeken van enkele gedeelten op Borneo de reis door onze
    Nederlandsche bezittingen te sluiten. Dan staan echter nog op het
    programma Britsch-Borneo, de Philippijnen, en de Straits Settlements;
    evenals te voren in den Timorarchipel Portugeesch Timor niet vergeten
    zal worden.
    
    Het lijkt een grootsch plan, dat wel even de vrees wekt, of hier niet
    het qui trop embrasse, mal étreint, zal blijken waar te zijn. Maar
    de ontwerpers zullen dien kant der zaak ook wel hebben overwogen,
    en men mag aannemen, dat ze na grondig overdenken heil zien in dit
    grootsche plan.
    
    Behalve secretaris van de redactie van het Tijdschrift Aardr. Gen. is
    de heer Rouffaer ook adjunct-secretaris van het Koninklijk Instituut
    voor taal-, land- en volkenkunde van Ned. Indië en bibliothecaris
    der Indische Bibliotheek.
    
    
    
    
    
    OP DEN UITKIJK.
    
    
    OOST AZIATISCHE KUNST.
    
    Dezer dagen werd uit Berlijn aan de Nieuwe Rotterdamsche Courant
    geschreven over de beteekenis van de kleinere musea voor volkenkunde
    en over de bezwaren, verbonden aan de groote verzamelingen, die uit
    den aard der zaak zich steeds uitbreiden, en waar gebrek aan ruimte
    bijna altijd storend en belemmerend werkt. Het geschiedde naar
    aanleiding van het Berlijnsche Museum voor Volkenkunde, dat onder
    den last van de uitgebreidheid zijner collecties sterk gebukt gaat,
    en waarvoor op dit oogenblik nog zes wetenschappelijke reizigers in
    verre landen bezig zijn aan het bijeenbrengen van wat tehuis behoort
    in dat centrum van de wetenschap der ethnologie.
    
    Een van de reizigers voor het Museum, de heer Adolf Fischer, verhaalt
    in de Gartenlaube over zijn vondsten in Oost-Azië, vondsten van antieke
    kunst. Het grootste en innigste, dat de kunst in Oost-Azië heeft
    voortgebracht, wortelt in den godsdienst, en dus waren het vooral
    de kostbaarheden, die met den godsdienst verband hielden, waar hij
    zijn aandacht aan had te wijden. Zijn expedities werkten in China,
    Japan en Korea, waar de tochten soms onder allerlei gevaren moesten
    worden volbracht, want in de drie jaren van de reizen (1905 tot 1908)
    was de oorlogsfakkel nu en dan er ontstoken bij krijg of oproer.
    
    De kunstschatten moesten dikwijls op afgelegen paden worden opgezocht,
    vooral in China, dat bij den verwoestenden Taipingopstand schatten van
    de grootste waarde heeft zien verloren gaan. Veel provincies werden
    verwoest, en de overblijfselen der oude cultuur vielen daarbij als
    offers. Als Fischer door verlaten steden en kale landstreken trok,
    moest hij denken aan den toestand van Duitschland, zooals ons die
    na den dertigjarigen oorlog wordt geschilderd. Het kostbaarste, dat
    in de toekomst aan kunstschatten uit China is te verwachten, ligt in
    den grond verborgen, waar de stormen, die het land hebben geteisterd,
    het niet konden bereiken. Maar voorloopig is daar moeilijk aankomen
    aan, want wie het waagt, de rustplaatsen der dooden te verstoren,
    haalt zich tegenwoordig nog een doodvonnis op den hals.
    
    In Korea is het haast net zoo gesteld; ijverzuchtig waken de Japanners,
    de nieuwe heeren van het land, ertegen, dat kunstschatten uit de
    vroegste perioden van Korea niet aan vreemdelingen in handen vallen,
    maar naar Japan verhuizen. Trouwens er is niet veel meer, want in
    vroeger eeuwen heeft het land veel geleden onder oorlogsgeweld en het
    verarmde Korea deed reeds daarom alleen geen rijken oogst verwachten.
    
    In Japan staan de zaken anders; daar vindt men musea, keizerlijke
    verzamelingen, oneindig rijke kloosters, een historischen adel, die de
    schatten van voorvaderlijke tijden trouw behoedt, en een in de laatste
    jaren tot macht en aanzien gekomen plutocratie, die door haar geld,
    juist als in Europa, de kunst steunt en tot zich trekt. Ofschoon dus
    Japan het land is, waar verreweg de meeste kunstwerken uit vroegere
    tijden zijn opgestapeld, is het uiterst moeilijk, er iets werkelijk
    goeds te krijgen. Het gevaar, bedrogen te worden, is voor wie niet
    grondig ingewijd is en degelijke kennis van zaken heeft, buitengewoon
    groot. Japan is het land van vervalschers. Op alle kunstterreinen
    worden de geraffineerdste nabootsingen met verbazingwekkende handigheid
    uitgevoerd, en de Europeaan, die zonder degelijke voorbereiding komt,
    laat zich waardelooze dingen in de handen stoppen.
    
    Het wordt intusschen den vreemdeling in den laatsten tijd
    gemakkelijker, ingelicht te worden, als hij de middelen daartoe
    niet verwaarloost. Zooals alles in Japan in de laatste vijftien
    jaren enorm is vooruitgegaan, zoo is het Museumwezen ook zeer veel
    verbeterd. Men heeft nu niet meer alleen het Ujenomuseum in Tokio,
    maar ook in Kioto en Nara zijn verzamelingen, waar de heerlijkste
    stukken van oud japansche cultuur te zien zijn, en door een herhaald
    bezoek aan die musea kan de Europeaan zeer veel leeren, vooral omdat
    de kunstvoorwerpen steeds voorzien zijn van uitvoerige bijschriften
    in het Engelsch.
    
    Bezoeken ook aan de klassieke schatten, in de kloosters bewaard, aan
    tentoonstellingen van kunstvrienden, aanbevelingen aan bezitters van
    belangrijke verzamelingen kunnen van nut zijn, en ten overvloede geven
    geïllustreerde prachtwerken met engelschen tekst den belangstellende
    al, wat hij noodig heeft te weten, om echt en onecht te onderscheiden.
    
    Uit de vroegste tijden van het Boeddhisme heeft de heer Fischer
    voor zijn Museum een en ander kunnen veroveren van groote waarde,
    beelden en schilderijen en fresco's. Zoo is er een beeld van Jizo,
    den beschermer der bedrukten uit de dertiende eeuw na Chr., dat in
    kleur en in het kenschetsend goudreliëf van den rand van het kleed
    herinnert aan Italiaansche meesters uit denzelfden tijd.
    
    Uit de zevende eeuw na Chr. heeft de verzamelaar een beeld van
    den god Enno Gyoya meegebracht, wien de vermoeide pelgrims hun
    strooien sandalen offeren, en uit dienzelfden tijd is de demon Myodoki
    afkomstig. Van groote historische waarde is de meer dan vier voet hooge
    bronzen Kwannonfiguur, de door Borel zoo dichterlijk verheerlijkte
    godin der barmhartigheid.
    
    Een meesterwerk van oud japansche beeldhouwkunst is de door den
    beroemden beeldhouwer Joche gemaakte en uit den bloeitijd van 1017 tot
    1036 afkomstige Jizo, den beschermer der bedrukten, wiens beeld men
    op alle japansche kerkhoven en in de boeddhistische tempels vindt. De
    val der plooien van het gewaad is klassiek mooi, en het voetstuk in
    den vorm eener lotosbloem is zeer harmonieus van lijn.
    
    Merkwaardig is nog een reliëf, dat Fischer heeft meegebracht, een
    reeks van figuren voorstellend in drie rijen boven elkander. Het
    moet het eerste vóórboeddhistische reliëf wezen, dat ooit China
    verliet. Er worden tooneelen op voorgesteld uit het leven van een
    hoogwaardigheidsbekleeder. Verrassend is de overeenkomst van dit
    steenen grafreliëf uit China met oudassyrische en oudbabylonische
    dergelijke werken. De steen is geribd, en de voor stellingen liggen
    twee centimeter diep. Bij de zeldzaamheid van oude kunstwerken in
    China zijn die oude grafreliëfs, die op het eind van de achttiende
    eeuw door een toeval (1786) zijn ontdekt en die als heilige relieken
    worden bewaard door de Chineezen, van groote waarde. Zij wekken bij de
    onderzoekers een reeks van vragen naar aanleiding van de verrassende
    overeenkomst der voorstellingen met die op oudbabylonische reliëfs.
    
    Is het die cultuur geweest, die de oud-chineesche, vóórboeddhistische
    beschaving rechtstreeks onder haren invloed kreeg, of ontbreken ons nog
    de verbindende leden, die vermoedens tot zekerheid kunnen doen worden?
    
    
    
    EEN BOEK OVER KORWARS.
    
    In de Abhandlungen des königlich zoölogischen und anthropologischen
    Museums zu Dresden is als twaalfde deel verschenen een verhandeling
    van Dr. Oskar Nuoffer over de kleine houten beeldjes, die de Papoea's
    van Nederlandsch Nieuw Guinea hoog waardeeren, omdat zij ze beschouwen
    als de woonplaatsen van de zielen van bepaalde afgestorvenen. Onze
    lezers hebben ze wel in afbeelding gezien en erover gehoord in den
    tekst, waarmee de directeur van het Rotterdamsch Museum voor land-
    en volkenkunde de afbeeldingen deed vergezeld gaan.
    
    De duitsche schrijver vertelt nu alles, wat er van die korwars
    bekend is en belooft dat hij later zal behandelen de herkomst van
    die beeldjes in verband met dergelijke figuren uit den indischen
    Archipel. Aangaande een groep van die beeldjes, die schedelkorwars
    worden genoemd, verschilt hij van meening met onzen ethnoloog
    Wilken. Er zijn namelijk korwars, waarbij de echte schedel van den
    voorvader in het hoofd van het houten beeld is geplaatst. Nuoffer
    beschrijft eenige nieuwe schedelkorwars van die soort, die in het
    museum te Dresden aanwezig zijn. Talrijk komen ze niet voor, en de
    schrijver zegt, binnen welke grenzen men ze vinden kan. Hij is in
    tegenstelling van Wilken van oordeel, dat het eenvoudige, alleen uit
    hout bestaande beeldje het oorspronkelijke is, waarop eerst later
    het gebruik is gevolgd, om den menschenschedel erin te bewaren.
    
    
    
    EERST PACIFICEEREN IN DE KAMARA.
    
    Misschien herinneren onze lezers zich wat wij meedeelden over het werk
    der grenscommissie, die in Liberia werkt, om de afbakening tusschen
    die republiek en de fransche bezittingen ten Noorden daarvan vast te
    stellen. Luitenant Moret houdt de lezers van de Nieuwe Rotterdamsche
    Courant van haar vorderingen op de hoogte. De laatste berichten zijn
    niet erg rooskleurig.
    
    De heeren moeten werken in een gebied, dat allerlei bezwaren
    meebrengt. Dat Kamaradistrict, waar de Macona doorheen stroomt,
    wordt blijkbaar bewoond door die elementen der bevolking, die elders
    zich niet wilden of konden schikken in het geregeld, soms europeesch
    bestuur. Drie onafhankelijke hoofden, die samengaan in hun leus »het
    zwarte werelddeel voor de zwarten«, besturen de landstreek, waar
    hun gezag in hoofdzaak op roof en plundering berust. De tegenstand,
    dien de met vreedzame bedoelingen komende missie ondervond, bleek
    intusschen niet gering en bovendien goed georganiseerd.
    
    Er moest een kampement tot verdediging worden ingericht, en wat van
    dat vrij hoog gelegen punt van de Kamara te zien was, wees op kloeke
    plannen tot verzet bij de bevolking. Voor het bestormen van versterkte
    dorpen was de expeditie niet ondernomen: men moest topografisch-werk
    doen en daarvan was geen sprake bij het aanhoudend gevaar van te worden
    overvallen en het krijgszuchtig geschreeuw, dat de inboorlingen bij
    verschillende ontmoetingen aanhieven.
    
    Zij lieten het daar niet bij; alle drie groepen, waarin de missie zich
    had gesplitst, hadden aanvallen te verduren en de 40 tirailleurs van
    elke groep moesten van de wapens gebruik maken. Bij een dorp, dat men
    moest passeeren, werden verscheiden versperringen genomen, en in een
    gevecht, dat op 8 September werd geleverd en vier uren duurde, kreeg
    een afdeeling der expeditie negen gewonden, gelukkig niet ernstig. Uit
    alles bleek, dat men er niet met het werk kon voortgaan en nadat een
    poging van de vereenigde groepen, om met de Kamaranen te onderhandelen
    en hen tot vrijwillige onderwerping te bewegen, niets had uitgewerkt,
    besloot men terug te trekken en elders de grensregelingswerkzaamheden
    te vervolgen, terwijl in de Kamara gewacht moest worden op voorafgaande
    pacificatie door fransche militairen.
    
    
    
    DE MENSCHEN VAN HET NIJLDAL.
    
    Het anthropologisch onderzoek, dat zoo ijverig in Egypte wordt
    voortgezet, heeft een punt van bespreking uitgemaakt op de
    jaarvergadering der British Association, waar professor Elliot Smith
    mededeelde, dat de oudste vondsten van menschelijke overblijfselen
    in het Nijldal, als men ze vergelijkt met later-vondsten en met
    de lichamelijke gesteldheid van de tegenwoordige Egyptenaren,
    uitwijzen, hoe Egypte en Nubië in de oudste tijden door een en
    hetzelfde ras werden bewoond, en dat dit ras zich in Egypte met geen
    of slechts zeer geringe veranderingen in de lichaamskenmerken door
    de geheele tusschenliggende periode van zes duizend jaren tot op den
    tegenwoordigen tijd heeft gehandhaafd.
    
    Het ras was, als nog tegenwoordig, klein van gestalte; in alle
    tijden van zijn geschiedenis bedroeg de gemiddelde grootte der
    mannen niet meer dan 1.60 meter; het haar was donkerbruin of zwart,
    in den regel gegolfd, maar niet wollig of eenigszins op dat van negers
    gelijkend. Het hoofd was lang en smal, met een groot achterhoofd. Over
    het geheel vertoonden ze dezelfde kenmerken als de meerderheid der
    aan de kusten der Middellandsche Zee wonende volken.
    
    Merkwaardig is het, hoe gering de vermenging met de negers steeds moet
    zijn geweest, vooral als men bedenkt, dat het egyptische volk van de
    oudste historische tijden af aan het gebied der negers heeft gegrensd.
    
    
    
    EEN VROEGERE CATASTROFE IN MESSINA.
    
    Op een der beruchte seismische lijnen, die in de buurt der zeeën langs
    de kusten van sommige landen zijn te vinden, en waartoe o.a. de kusten
    van Oost-Azië en de gordel van eilanden van Sumatra tot Timor behooren,
    ligt ook dat Zuiden van Italië, dat op 28 December zoo gruwelijk is
    geteisterd. Vesuvius, Stromboli en Etna liggen in die lijn; Messina
    en Reggio en de omgeving van die plaatsen maken er met de straat van
    Messina deel van uit.
    
    Waarom mijdt de menschheid dan die plekken niet? Waarom bouwt ze er
    telkens weer haar woonsteden? Wie zal het zeggen? De voordeelen,
    die ze bieden uit andere oogpunten, moeten zeker opwegen tegen
    het altijd dreigende, maar slechts zelden tot uitbarsting komende
    gevaar. Uitstekende havens en vruchtbare bodem zijn in het geval van
    de plaatsen aan de straat van Messina de aantrekkelijkheden. Kon de
    wetenschap de woelingen in den grond, de instortingen of uitbarstingen
    voorspellen, dan zou er weinig tegen zijn te zeggen, maar thans lijkt
    het wel roekeloos, steden te bouwen op plekken, die al zooveel hebben
    doorstaan.
    
    De mooie stad Messina zal naar alle waarschijnlijkheid schooner dan
    te voren uit haar asch verrijzen, zooals San Francisco nu bezig is
    zich te herstellen, en latere geschiedschrijvers zullen van de ramp
    van 1908 vertellen, die het lustoord teisterde, dat op puinhoopen is
    verrezen, zooals wij de reizigers, die vóór de ramp Messina bezochten,
    hooren verhalen van wat de stad in Februari 1783 had te doorstaan.
    
    Zoo schilderde onlangs Gaston Vuillier die gebeurtenis, die 340
    steden, dorpen en gehuchten op Sicilië en Calabrië vernielde en
    onder de puinhoopen 50.000 menschen begroef. De cijfers van de in
    deze dagen te Messina en de siciliaansche kustdorpen, te Reggio, te
    Palmi en in de andere calabrische plaatsen omgekomenen zijn veel en
    veel grooter. Dat is niet te verwonderen, want in één en een kwart
    eeuw, die sedert verliepen, is de bevolking van Zuid-Italië ondanks
    de landverhuizing naar Amerika en naar Zuid-Amerika toch aanmerkelijk
    toegenomen en vooral heeft ze zich meer in middelpunten van bewoning
    opgehoopt, zoodat in de steden en dorpen, nu daar de schudding het
    hevigst was, tegelijk veel grooter aantallen slachtoffers vielen.
    
    »Na de ramp,« schrijft Gaston Vuillier, »kenmerkten rouw en eenzaamheid
    en droeve verlatenheid de plek, waar Messina had gestaan, want in de
    stad bleef niet één steen op den anderen. Den 5den Februari 1783 bij
    een zwaar bewolkten hemel werd een onderaardsch gerommel merkbaar, en
    plotseling tegen den middag schudde de grond met hevige schokken. De
    verschrikte bevolking nam de vlucht, toen twee loodkleurige wolken
    een waren zondvloed deden losbarsten.
    
    Altijddoor schudde en trilde de bodem; zwaveldampen stegen op,
    plotseling ontstonden spleten in de aarde; meteoorsteenen vlogen
    door de lucht, en de golven der zee rezen hoog en sloegen tegen de
    bevende muren der stad. Tegen den avond werden de schokken minder
    hevig, en de meeste menschen keerden naar de stad terug. Zij zochten
    een schuilplaats in de voor een deel verwoeste woningen, toen tegen
    middernacht nieuwe schokken alles omverwierpen, wat de eerste hadden
    doen wankelen, en er ontstond een brand, die zeven dagen achtereen
    aanhield.
    
    De lucht was bijna geheel zwart, en zware dampen dreven over de stad,
    terwijl een aanhoudend gerommel in den grond zich deed hooren, en uit
    groote, plotseling geopende spleten allerlei gassen opstegen. Messina
    was niet meer dan een hoop ruïnen. Twee wijken slechts waren
    blijven staan van de groote stad. Het paleis van den onderkoning, de
    kathedraal, het aarts-bisschoppelijk paleis, de kerken en kloosters,
    het douanekantoor en het ziekenhuis, alles was weggevaagd.«
    
    Hoeveel overeenkomst met wat er nu is gebeurd! Vijfmaal vijf-en-twintig
    jaren na de aardbeving, die boven werd beschreven, heeft zich de
    catastrofe in nog veel heviger mate herhaald. Men wil thans eerder
    een einde aan de branden maken, door wat er nog van de stad is
    overgebleven, plat te schieten en dus sneller table rase te maken
    en vlugger paal en perk te stellen aan de gevaren, die uit het
    duizendvoudige graf voor de omgeving voortvloeien.
    
    
    
    HULDE AAN AFRIKA-ONTDEKKERS.
    
    Op 14 December heeft te Londen een feestvergadering plaats gehad
    van de Royal Geographical Society ter herdenking van Speke, die
    vijftig jaren geleden voor het eerst aan het Victoria Nyanza kwam en
    daardoor de ontdekker werd van dat meer en het groote afrikaansche
    merengebied. Het was een interessante bijeenkomst, niet alleen door
    de feestrede, die gehouden werd door Sir William Garstin, wiens
    ingenieurswerk in Egypte en wiens pioniersarbeid daar hem terecht
    beroemd hebben gemaakt, maar ook doordat men er had bijeengebracht
    allerlei relieken, kaarten en portretten die op de helden van het
    Afrika-onderzoek betrekking hadden, en zoo waren aan de orde al
    die mannen van de exploratie van Midden-Afrika, Speke zelf, Burton,
    James Grant, Samuel Baker, Stanley, Emin Pacha e.a.
    
    Het rijtje zal later nog met reizigers, die de toekomst brengen zal,
    kunnen worden aangevuld, (trouwens naast de Engelschen hebben ook
    andere naties wel meegedaan aan het bedoelde onderzoek) want men is
    er nog lang niet gereed met opmeten en in kaart brengen en er zijn
    ook nog volkomen onbekende streken. Daar liggen oostelijk van de
    Bahr-el-Gazal tusschen de Sobat en de Latoeka-bergen nog onbekende
    gebieden. Van twee belangrijke zijrivieren van den Blauwen Nijl, de
    Didessa en de Jaboes, weet men nog weinig. En niemand heeft nog den
    Blauwen Nijl tot het punt, waar hij het Tsana-meer verlaat, gevolgd.
    
    Dan ontbreekt nog steeds een nauwkeurige opmeting en inkaartbrenging
    van de Albert Nyanza.
    
    Wat den Witten Nijl betreft; het meest urgente probleem, dat met die
    rivier verband houdt is: een middel te vinden om het verlies van water
    in de waterplant-versperringen, door welke zij stroomt te voorkomen.
    
    Het middel daartoe is nog geenszins gevonden en de opruiming van
    dien dichten warwinkel van waterplanten, de studd, zal nog heel wat
    hoofdbrekens kosten.
    Header as received
    The Project Gutenberg eBook of Op den Uitkijk, Jaargang 1909
        
    This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
    most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
    whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
    of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
    at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,
    you will have to check the laws of the country where you are located
    before using this eBook.
    
    Title: Op den Uitkijk, Jaargang 1909
    
    Author: Various
    
    
            
    Release date: October 8, 2010 [eBook #34048]
                    Most recently updated: December 25, 2022
    
    Language: Dutch
    
    Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/34048
    
    Credits: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg.
    Full Project Gutenberg licence
        
    
    Updated editions will replace the previous one—the old editions will
    be renamed.
    
    Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
    law means that no one owns a United States copyright in these works,
    so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United
    States without permission and without paying copyright
    royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
    of this license, apply to copying and distributing Project
    Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™
    concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
    and may not be used if you charge for an eBook, except by following
    the terms of the trademark license, including paying royalties for use
    of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for
    copies of this eBook, complying with the trademark license is very
    easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation
    of derivative works, reports, performances and research. Project
    Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may
    do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected
    by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark
    license, especially commercial redistribution.
    
    
    START: FULL LICENSE
    
    THE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE
    
    PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
    
    To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free
    distribution of electronic works, by using or distributing this work
    (or any other work associated in any way with the phrase “Project
    Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full
    Project Gutenberg License available with this file or online at
    www.gutenberg.org/license.
    
    Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg
    electronic works
    
    1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg
    electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
    and accept all the terms of this license and intellectual property
    (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
    the terms of this agreement, you must cease using and return or
    destroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your
    possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
    Project Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound
    by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person
    or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
    
    1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be
    used on or associated in any way with an electronic work by people who
    agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
    things that you can do with most Project Gutenberg electronic works
    even without complying with the full terms of this agreement. See
    paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
    Gutenberg electronic works if you follow the terms of this
    agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg
    electronic works. See paragraph 1.E below.
    
    1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the
    Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
    of Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual
    works in the collection are in the public domain in the United
    States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
    United States and you are located in the United States, we do not
    claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
    displaying or creating derivative works based on the work as long as
    all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
    that you will support the Project Gutenberg mission of promoting
    free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg
    works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
    Project Gutenberg name associated with the work. You can easily
    comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
    same format with its attached full Project Gutenberg License when
    you share it without charge with others.
    
    1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
    what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
    in a constant state of change. If you are outside the United States,
    check the laws of your country in addition to the terms of this
    agreement before downloading, copying, displaying, performing,
    distributing or creating derivative works based on this work or any
    other Project Gutenberg work. The Foundation makes no
    representations concerning the copyright status of any work in any
    country other than the United States.
    
    1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
    
    1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
    immediate access to, the full Project Gutenberg License must appear
    prominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work
    on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the
    phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,
    performed, viewed, copied or distributed:
    
        This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most
        other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
        whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
        of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online
        at www.gutenberg.org. If you
        are not located in the United States, you will have to check the laws
        of the country where you are located before using this eBook.
      
    1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is
    derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
    contain a notice indicating that it is posted with permission of the
    copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
    the United States without paying any fees or charges. If you are
    redistributing or providing access to a work with the phrase “Project
    Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply
    either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
    obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg
    trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.
    
    1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted
    with the permission of the copyright holder, your use and distribution
    must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
    additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
    will be linked to the Project Gutenberg License for all works
    posted with the permission of the copyright holder found at the
    beginning of this work.
    
    1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg
    License terms from this work, or any files containing a part of this
    work or any other work associated with Project Gutenberg.
    
    1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
    electronic work, or any part of this electronic work, without
    prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
    active links or immediate access to the full terms of the Project
    Gutenberg License.
    
    1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
    compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
    any word processing or hypertext form. However, if you provide access
    to or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format
    other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official
    version posted on the official Project Gutenberg website
    (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
    to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
    of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain
    Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the
    full Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.
    
    1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
    performing, copying or distributing any Project Gutenberg works
    unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
    
    1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
    access to or distributing Project Gutenberg electronic works
    provided that:
    
        • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
            the use of Project Gutenberg works calculated using the method
            you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
            to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has
            agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
            Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
            within 60 days following each date on which you prepare (or are
            legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
            payments should be clearly marked as such and sent to the Project
            Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
            Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg
            Literary Archive Foundation.”
        
        • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
            you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
            does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™
            License. You must require such a user to return or destroy all
            copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
            all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™
            works.
        
        • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
            any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
            electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
            receipt of the work.
        
        • You comply with all other terms of this agreement for free
            distribution of Project Gutenberg™ works.
        
    
    1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
    Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than
    are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
    from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of
    the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set
    forth in Section 3 below.
    
    1.F.
    
    1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
    effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
    works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
    Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™
    electronic works, and the medium on which they may be stored, may
    contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
    or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
    intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
    other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
    cannot be read by your equipment.
    
    1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right
    of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project
    Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
    Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project
    Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all
    liability to you for damages, costs and expenses, including legal
    fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
    LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
    PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
    TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
    LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
    INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
    DAMAGE.
    
    1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
    defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
    receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
    written explanation to the person you received the work from. If you
    received the work on a physical medium, you must return the medium
    with your written explanation. The person or entity that provided you
    with the defective work may elect to provide a replacement copy in
    lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
    or entity providing it to you may choose to give you a second
    opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
    the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
    without further opportunities to fix the problem.
    
    1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
    in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO
    OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
    LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
    
    1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
    warranties or the exclusion or limitation of certain types of
    damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
    violates the law of the state applicable to this agreement, the
    agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
    limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
    unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
    remaining provisions.
    
    1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
    trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
    providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in
    accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
    production, promotion and distribution of Project Gutenberg™
    electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
    including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
    the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
    or any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or
    additions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any
    Defect you cause.
    
    Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg
    
    Project Gutenberg is synonymous with the free distribution of
    electronic works in formats readable by the widest variety of
    computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
    exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
    from people in all walks of life.
    
    Volunteers and financial support to provide volunteers with the
    assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s
    goals and ensuring that the Project Gutenberg collection will
    remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
    Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
    and permanent future for Project Gutenberg and future
    generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
    Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.
    
    Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
    
    The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit
    501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
    state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
    Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification
    number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
    U.S. federal laws and your state’s laws.
    
    The Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,
    Montclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up
    to date contact information can be found at the Foundation’s website
    and official page at www.gutenberg.org/contact
    
    Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
    Literary Archive Foundation
    
    Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread
    public support and donations to carry out its mission of
    increasing the number of public domain and licensed works that can be
    freely distributed in machine-readable form accessible by the widest
    array of equipment including outdated equipment. Many small donations
    ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
    status with the IRS.
    
    The Foundation is committed to complying with the laws regulating
    charities and charitable donations in all 50 states of the United
    States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
    considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
    with these requirements. We do not solicit donations in locations
    where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
    DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state
    visit www.gutenberg.org/donate.
    
    While we cannot and do not solicit contributions from states where we
    have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
    against accepting unsolicited donations from donors in such states who
    approach us with offers to donate.
    
    International donations are gratefully accepted, but we cannot make
    any statements concerning tax treatment of donations received from
    outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
    
    Please check the Project Gutenberg web pages for current donation
    methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
    ways including checks, online payments and credit card donations. To
    donate, please visit: www.gutenberg.org/donate.
    
    Section 5. General Information About Project Gutenberg electronic works
    
    Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
    Gutenberg concept of a library of electronic works that could be
    freely shared with anyone. For forty years, he produced and
    distributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of
    volunteer support.
    
    Project Gutenberg eBooks are often created from several printed
    editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
    the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
    necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
    edition.
    
    Most people start at our website which has the main PG search
    facility: www.gutenberg.org.
    
    This website includes information about Project Gutenberg,
    including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
    subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

    Source: Project Gutenberg ebook #34048. Public-domain status is recorded per item; the licence text above is reproduced unchanged.

    Source
    Project Gutenberg
    Record
    ebook 34048
    Rights
    public domain (US)
    Rendered
    2026-11-21
    Completeness
    First 200,000 characters rendered.