Gutenberg · e01.org

← catalogue

Eene schitterende "carrière"

by Jan ten Brink · Dutch · Gutenberg #33981 · 438,664 chars · public domain (US)

The Project Gutenberg eBook of Eene schitterende "carrière"
    
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,
you will have to check the laws of the country where you are located
before using this eBook.

Title: Eene schitterende "carrière"

Author: Jan ten Brink


        
Release date: September 22, 2010 [eBook #33981]
                Most recently updated: January 7, 2021

Language: Dutch

Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/33981

Credits: Produced by Branko Collin and the Online Distributed
        Proofreading Team at https://www.pgdp.net


*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK EENE SCHITTERENDE "CARRIÈRE" ***




Produced by Branko Collin and the Online Distributed
Proofreading Team at https://www.pgdp.net





  +----------------------------------------------------------------+
  |                                                                |
  |                 OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:                   |
  |                                                                |
  | De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele,     |
  | verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te      |
  | moderniseren.                                                  |
  |                                                                |
  | Bladzijde-nummering is verwijderd. Afgebroken woorden aan het  |
  | einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld.                 |
  |                                                                |
  | Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn       |
  | gecorrigeerd. Variaties in spelling zijn behouden.             |
  |                                                                |
  | De in het origineel als cursieve tekst is weergegeven als      |
  | _cursief_. Uitgespatieerde tekst is weergegeven als            |
  | ~uitgespatieerd~; vette tekst als #vet#.                       |
  |                                                                |
  | In dit boek worden lage en hoge aanhalingstekens gebruikt.     |
  | De dubbele aanhalingstekens zijn in dit e-boek aangegeven als  |
  | »aanhalingstekens".                                            |
  |                                                                |
  | Aan het eind van het boek volgt een overzicht van de           |
  | aangebrachte correcties.                                       |
  |                                                                |
  | De illustraties zijn beschikbaar bij de html-versie van dit    |
  | e-boek op https://www.gutenberg.org                             |
  |                                                                |
  +----------------------------------------------------------------+


EENE SCHITTERENDE »CARRIÈRE".




                                  EENE
                        SCHITTERENDE »CARRIÈRE"

                                  DOOR


                           Dr. JAN TEN BRINK.

                                  ----

                            #_Derde Druk._#


                       [Decoratieve illustratie]

                       LEIDEN BIJ A. W. SIJTHOFF.




                                INHOUD.


                          #Eerste Hoofdstuk.#
                                                    Bladz.
             Groote plannen                              1

                          #Tweede Hoofdstuk.#
             Het huishouden van een »bachelor"          16

                           #Derde Hoofdstuk.#
             Drukke werkzaamheden                       34

                          #Vierde Hoofdstuk.#
             Noodzakelijke verklaringen                 45

                          #Vijfde Hoofdstuk.#
             Bij den Secretaris-generaal                57

                           #Zesde Hoofdstuk.#
             Raadgevingen van Egeria                    75

                          #Zevende Hoofdstuk.#
             Een uitstapje naar Leiden                  92

                          #Achtste Hoofdstuk.#
             Prettige komplotten                       109

                          #Negende Hoofdstuk.#
             De Secretaris-generaal ad-interim         130

                          #Tiende Hoofdstuk.#
             Fluweelen koorden                         149

                           #Elfde Hoofdstuk.#
             Lief en leed uit de loopbaan van een
               adjunct-commies                         163

                         #Twaalfde Hoofdstuk.#
             Nemesis                                   181

                         #Dertiende Hoofdstuk.#
             Point-d'orgue                             203




EERSTE HOOFDSTUK.

Groote plannen.


De »oude" heer De Milde knikt.

Kee had gelijk. Het was nog vroeg genoeg. 't Zou wel niet vol zijn in de
tent. Altijd zoo'n haast....

De »oude" heer De Milde stapt bedaard verder.

Zijne drie groote dochters volgen zwijgend dit voorbeeld. Zij schrijden
langzaam voort door de breede lindenlaan, die eenmaal aan Constantin
Huygens de stof voor een uitvoerig gedicht schonk.

Nog altijd slingeren zich de forsche takken van hooge, krachtige
linden tot een groen gewelf boven de hoofden der wandelaars in de
residentie--de schim van Frederik Hendrik's Raad- en Rekenmeester
zou zich niet te ergeren hebben gehad over de zorgeloosheid van het
nageslacht, als zij naast den heer De Milde en zijne dochters had mogen
meewandelen.

De schaduw der hooge linden was voor het viertal nog te verkwikkelijker
op dien brandend heeten Zondagmiddag van Augustus 1853, omdat ze, sedert
ze hunne woning in het Lage Westeinde verlieten, door de zonnige straten
en langs de breede pleinen drentelend, al dikwijls over de hitte
geklaagd hadden.

De oude heer had het plan gemaakt voor eene wandeling naar Scheveningen,
maar ter hoogte van het koninklijk paleis ontzonk hem de moed. De dames
opperden geen bezwaar, en door het Heulstraatje waren ze nu binnen de
weldadige schaduw van de aloude lindenlaan aangekomen.

Het sprak van zelf, dat de drie gezusters De Milde eenparig voor een
bezoek aan de sociëteitstent in het Bosch stemden. Een ander plan zou
in dergelijk een drietal Haagsche jongedames-hoofden bij zulk een
heerlijken zomerdag moeielijk hebben kunnen opkomen. Maar daar ze nu
onwillekeurig wat harder voortstapten, had haar vader op minder drift
aangedrongen, en was zijne oudste dochter Kee wel zoo goed hem daarin te
ondersteunen.

De wandelaars in het Voorhout namen niet veel »notitie" van de drie
dames en haar geleider. Vooreerst was hun aantal niet groot, en daarbij
kwam, dat de familie De Milde zich door geen enkel bijzonder kenteeken
onderscheidde. Een paar malen gebeurde het, dat een deftig oud heer in
't zwart zijn hoed voor hen afnam, maar overigens zag niemand naar hen
om. »Papa" De Milde was juist zulk een deftig heer als de dito-dito's,
die hem groetten, en die hem kenden, omdat zij hem op zijn post in een
der bureelen der gemeentelijke griffie hadden ontmoet, of wel, omdat
zij gewoon waren met hem aan hetzelfde tafeltje der »Witte" hunne
morgenversnaperingen te verorberen.

Een zeker zonderling huiselijk gebruik wilde, dat het hoofd des gezins
steeds met uitdrukkelijke vermelding van termen als: »de oude heer," »de
oude man," of dergelijken werd aangewezen, 't welk te zonderlinger was,
omdat de waardige heer Leopold de Milde wel vijf dochters, maar geen
enkelen zoon bezat. Deze manier van spreken, bij vrouw en dochters in
zwang, was langzaam door de vrienden overgenomen, zoodat hij meestal met
het praedicaat van den »ouden" heer De Milde aan vreemdelingen of nieuwe
kennissen werd voorgesteld.

In contrast met zijn naam legde het slachtoffer dezer moedwillige
titulatuur eene buitengewone mate van bedrijvigheid en jeugdigen
levenslust aan den dag. Hij liep, en bewoog zich met groote drukte.
Hij was gewoon ieder zijner woorden door eene overbodige weelde van
gebaren te ondersteunen. In gezelschap zorgde hij door luid schreeuwen
en uitzetten zijner zwakke stem de aandacht te winnen. Hoewel hij
deftig in het zwart gekleed ging, en nooit verzuimde een spiegelgladden
cylinderhoed op te zetten, trachtte hij toch nog iets zwierigs aan
zijn kostuum te verleenen door schitterend witte vesten en blinkende
sjaaldassen van zwart satijn, waarop een diamanten doekspeld fonkelde,
die een of andere baryton uit een café-concert hem had mogen benijden.

De heer De Milde vertoonde een rond en vriendelijk glimlachend gelaat
boven de hooge witte boorden, die zijne gladgeschoren kin beschermden.
Zoo dikwijls hij zijn hoed met eene schielijke buiging afnam, zag
men het keurig gladgeborstelde haar, onberispelijk zwart zonder een
enkelen zilveren draad, zich in eene statige kuif boven zijn voorhoofd
verheffen. Misschien hadden de huisgenooten kunnen mededeelen of dit
verschijnsel enkel een voorrecht der natuur, of wel een talentvol
kunstwerk mocht genoemd worden. De kleine grijze oogen glimlachten
altijd met den breeden mond mee, 't welk bij de gezonde roode kleur
zijner wangen aan den heer De Milde iets bijzonder prettigs en jeugdigs
schonk.

Daar hij eer klein dan groot van gestalte was, en zich altijd rechtop
hield als een welgedrild soldaat, scheen het zeer moeielijk zijn
leeftijd te bepalen. Zelfs schertsend wilde hij er zich nimmer over
uitlaten, hoewel het metalen kruis in zijn knoopsgat eenige wenken kon
geven omtrent zijn ouderdom. De beste getuigen aangaande zijne jaren
waren evenwel zijne drie volwassen dochters, die men te huis en onder
vrienden met de weinig dichterlijke namen van Kee, Jans en Willemien
aansprak.

Naast den »ouden" heer onder druk gebabbel voortstappend, leverden zij
bij het eerste gezicht zeer weinig opmerkelijks of in het oog vallends.
Kee en Jans onderscheidden zich van de schrale Willemien door zekere
gezetheid, die zelfs de ijverzucht der glunderste boerendeern had kunnen
gaande maken. Alle drie knappe brunetten, zouden ze toch door niemand
voor volmaakte schoonheden zijn versleten. Handen en voeten muntten niet
uit door fijnheid en sierlijkheid, terwijl haar gelaat doorschijnende
blankheid miste, en geene dezer drie gratiën den frisschen blos van haar
beweeglijken vader had geërfd.

Kee, Jans en Willemien hadden het eerste levenslicht in Den Haag
aanschouwd, maar zouden daarom nog volstrekt niet als de waarachtige
vertegenwoordigers der »Haagsche" dames bij uitnemendheid mogen gelden.
Noch in Assen, noch in Eindhoven, noch in Nijmegen of in welke andere
stad ook uit het zuiden, noorden of oosten des lands, zou iemand van
deze trits beweerd hebben, dat zij zich kenmerkte door bijzondere
Haagsche eigenaardigheden. Haar toilet verried, dat de dames zich veel
moeite getroostten, om zoo prachtig mogelijk voor den dag te komen, doch
het bleek maar al te duidelijk, dat zij daartoe twee gegevens misten:
smaak en eene welgevulde beurs.

Onze nieuwe kennissen schenen als oude Hagenaars het niet der
moeite waard te keuren eens in 't rond te zien, terwijl ze onder de
verkwikkende schaduw van het Lange Voorhout henengleden. En toch
tooverde de Augustuszon daar de verrukkelijkste stadsgezichten, die het
hart eens kunstenaars hadden kunnen doen popelen van genot. Het machtige
zonnelicht schoot door de bladerrijke kruinen der linden, en wierp een
fijnen regen van goudstof te midden der dichtste schaduwen. Over den
breeden weg dansten en huppelden zonnevonken, zoo dikwijls een licht
koeltje de bladeren aanroerde. De statige huizen en paleizen aan de
noordzijde baadden zich in het volle, straffe licht, zoodat de grauwe en
grijze gevels, met gulden tinten overdekt, schenen te glimlachen tegen
het trillend azuur van den wolkenloozen hemel.

Iets verder onder de achtbare kastanjeboomen voor het vorstelijk
woonhuis van Prins Frederik der Nederlanden werden de schaduwen breeder,
maar de zonneglans buiten de boomenrij des te verblindender. Onze
wandelaars zagen niet om naar het schilderachtige hertenkamp, blakend
van zonneweelde, maar herademden, toen zij over de Boschbrug de eerste
lanen van het oude grafelijke woud mochten bereiken. De stroom van
drentelende Zondagsmenschen met hunne kostelijkste kleedij, de dichte
rijen voetgangers onder de boomen en de lange reeksen van rijtuigen,
ruiters en amazonen op den grooten weg namen de volle aandacht der dames
De Milde in beslag. Zij gaven er niet om, of Helios het breede grasplein
van de Maliebaan met golvende vlammen verschroeide; of hij ieder blaadje
boven haar hoofd met een gouden biesje omzoomde; of hij hoog omhoog
in de takken der boomen van de Jacoba-laan een triumflied aanhief als
alverwinnend dagvorst; zij zagen naar de menschen, die op en neer
dwarrelden--en, schoon zelven niet uitmuntend door eigen goeden smaak,
wisten ze onophoudelijk het vernietigendst oordeel over het kostuum van
anderen uit te spreken.

In de Jacoba-laan vertoonden zich de velen, die op en neer spanceerden,
wijl zij den toegang misten tot het »beloofde land"--de sociëteitstent.
Onderofficieren in groot tenue; dragonders, donkerblauw met wit
uitgemonsterd; jonge dames met kinderwagentjes; bezoekers van het
platte land in de buurt met omvangrijke regenschermen en ouderwetsche
reistaschjes--alle dezen werden door de dochters van den heer De Milde
zorgvuldig opgenomen en besproken. Door de warmte onwillekeurig in hare
snelle vaart gestuit, duurde het vrij lang, eer zij de »tent" bereikten.
Tegen verwachting was het zeer vol. Vreemdelingen en Hagenaars hadden
zich aan alle zijden om de groene houten tafeltjes geschaard.

Door de spitsroede der rustig zittende familiën heen loopend, werd
menige hoed afgenomen voor vader en dochters, en achter hun rug soms
een glimlach gewisseld over de ronde figuurtjes van Kee en Jans en het
»allerdolst" toilet. Gelukkig vonden zij aan een hoek bij het water nog
een vrij tafeltje en zetten ze zich haastig neer, om uit te blazen en
rond te kijken. Vroolijke, welluidende tonen van de beroemde militaire
kapel hadden hun blijden intocht verwelkomd, maar, of ze niets hoorden,
hadden ze doorgekeuveld zonder ophouden. Zij kwamen nu eenmaal
om menschen te zien, om aanmerkingen te maken, en, daar tot het
bijeenbrengen van zooveel menschen muziek onvermijdelijk scheen, namen
zij de muziek op den koop toe.

De heer De Milde had met veel omslag een knecht aangeklampt, en hem
zeer uitvoerig in de ooren gefluisterd, wat de dames verlangden. Weldra
prijkten glaasjes madera of advocaat voor het viertal, en drukker dan
ooit wisselden de mededeelingen en de glimlachjes elkander af. Boven
hunne hoofden zouden ze tusschen de takken en het vergulde groen den
helderblauwen hemel hebben kunnen ontdekken, soms voor korte pooze
verduisterd door sneeuwwitte wolkstapels, die als dreigende gevaarten
den zonnegod schenen te bestormen, maar ijlings terugweken, zoodra deze
de volle laag zijner straalbundels tegen hen uitgoot. Noch voor dit
alles, noch voor het treffend contrast van het schitterend verlichte
Bosch met het plotseling verduisterde Bosch hadden zij oogen. Zij zagen
het niet, dat de takken, die zich over hunne hoofden welfden, in wier
koele schaduw ze zich verkwikten, duizenden en millioenen bladeren als
festoenen samensnoerden; zij zagen niet, hoe die dofgroene bladeren
onder Helios tooverstaf doorschijnend werden, hoe ze droppelden, hoe ze
fonkelden van saffieren en goud....

Ze zagen de menschen aan de tafeltjes zitten en de wandelaars door de
voetpaden slenteren. Hunne eenige vreugde was iets bijzonders te weten
over de personen, die hen omringden.

»Was dat Hugo Brouwer niet?"--vroeg Willemien.

»Jawel, die geëngageerd is met Jetje Sandérus!"--antwoordde Jans.

»Raar, dat zoo'n jongmensch zonder zijn meisje in de tent
komt!"--fluisterde Kee.

»De jongedame kan onpasselijk zijn!"--poogde de heer De Milde te
verklaren.

Het was een eigenaardige trek van dezen trouwen ambtenaar der gemeente,
dat hij in het gesprek allerlei stadhuiswoorden en boekachtige volzinnen
bezigde.

»Mij zou zoo'n engagement niet bevallen!"--oordeelde Willemien, terwijl
de donkere oogen vrijmoedig in 't rond zagen.

»Kijk, daar komen de dames Halder aan!"--riep Jans. »Wat een kleeding!
Blauw satijn met kanten mantilles! Die lui hebben altijd iets vreemds!
En wat een omvang! Ze vullen met z'n beien het heele wandelpad!"

»Dat komt weer in de mode!"--viel papa in.--»Wacht maar, binnen een jaar
zal men nog wel wat anders zien!"

»Alweer verandering!"--zuchtte Kee, terwijl ze een bangen blik sloeg op
het zwart barègekleedje, waarmee ze gehoopt had nog heel den zomer mooi
te zullen zijn.

»Daar komen de Tulken aan! Kijk toch vóór je, Willemien!"

Deze vermaning der corpulente Jans deed de schrale jongste dame van het
gezelschap nog scherper opzien.

Er worden groeten gewisseld tusschen de Tulken en het tafeltje der De
Mildes.

Toen de familie Tulk onder de wandelaars verdwenen was, staken de dames
de hoofden bijeen en fluisterden:

»Wat een bluf!"

»Als dat maar goed afloopt!"

»Je moet maar durven!"

»Drie nieuwe parasols!"

»Enfin! ze moeten het weten!"

De heer De Milde hield zich bezig met zijne sigaar en sprak niet veel.
Hij schepte er behagen in zijner dochters het woord te laten. En bij de
inderdaad drukkende warmte kwelde hem de behoefte om luid te spreken
minder dan gewoonlijk.

Zijne dochters zetten zich meer en meer op haar gemak, terwijl ze zich
den inhoud der glaasjes voortreffelijk deden smaken. Klonk de muziek wat
forsch, dan spraken ze wat harder. De dikke Kee had al geruime poos
naar een vrij verwijderd tafeltje met heeren en dames gegluurd.
Eindelijk sprak ze:

»Nu ben ik er! Zie je daar ginder dat tafeltje met de familie Van
Beek? Die twee vreemde heeren zijn de neven uit den Bosch.... Er is
verleden Donderdag een heele partij geweest! Ze zijn er misschien voor
overgekomen. Ik geloof, dat Arabella van Beek met een van die neven
geëngageerd is!"

»Gekheid!"--riep Willemien.--»Luitenant De Haak heeft Arabelle al een
poosje het hof gemaakt! Het verwondert me, dat hij er niet bij zit!"

»Daar komt hij net aan!"--merkt Jans op.

»Wat een drukte, wat een gegroet, wat een beweging!"--pruttelt
Willemien.--»Die van Beeken kennen ook iedereen!"

De heer De Milde knikte vriendelijk, en fluisterde bescheiden:

»En wij zijn er ook bij! De meisjes komen ten onzent!"

»Maar, als ze eene groote partij geven, laten ze ons thuis!"--sprak Kee
scherp.

»Voor veertien dagen ben je nog op een muziekpartij bij de Van Beeken
geweest!"--antwoordt de »oude" heer.

»Nu ja, maar verleden Donderdag lieten ze ons thuis!"

Willemien klemde de lippen op elkaar, nadat ze dit gezegd had, en scheen
van plan niet weer te spreken voor den geheelen dag.

Plotseling klonk eene vroolijke, welluidende stem:

»Hoe varen de dames? Hoe vaart meneer De Milde?"

»Bonjour, André!"

»Hoe maak je 't De Witt?"

Zoo luidden de begroetingen, waarmee ons viertal een jongmensch ontving,
dat den vader zijne hand reikte, en niet verzuimde de grijze, gele of
donkerbruine vingeren der dochters eerbiedig aan te roeren.

Oogenblikkelijk had hij een stoel gevonden en plaats genomen tusschen
Kee en Willemien--een feit, 't welk dezer laatste een purperrooden blos
op de wangen joeg.

Het gezelschap nam er geene »notitie" van, daar men terstond zeer druk
begon te babbelen, waarbij de nieuw aangekomen jonkman wel het minste
zeide. Hij was een vriend van den huize De Milde, ieder had hem een
verhaal te doen. Zwijgend luisterde hij, terwijl zijn oog zich
onwillekeurig naar omhoog richtte, en steelsgewijze het in zonnegoud
badende Bosch bewonderde.

Mr. André de Witt, adjunct-commies bij het ministerie van Buitenlandsche
Zaken, was een dier jongelieden, welke al door hun uiterlijk het
twijfelachtig voorrecht bezitten van door ieder te worden opgemerkt en
gekend. Hoog van gestalte, welgevormd, trok hij het meest de aandacht
door zijn gelaat. Het breede voorhoofd overtrof in blankheid de bleeke
kopjes der drie gezusters De Milde, maar vooral muntte hij boven dezen
uit door de sprekende, fonkelende oogen, donkerbruin tot zwart worden
toe; door het krullende, glanzige hair, dat de frissche kleur van zijne
wangen duidelijk deed uitkomen. Mr. André de Witt maakte den indruk van
een kunstenaar in het romantisch kostuum, dat van 1830 tot 1850 den
artist kenmerkte. Eén ding evenwel temperde dezen indruk: de uitnemende
smaak, waarmee hij dit eenigszins vreemde kostuum droeg.

Zijn grijze vilten hoed met breede randen was niet overmatig breed of in
't oog vallend; zijn luchtig jasje van zwart lustre was hoog toegeknoopt
en liet nauwelijks een paar strepen der roomkleurige satijnen das onder
de breede, witte boorden zien. Schoon hij dus bij de eerste kennismaking
wat zonderling mocht schijnen door zijn artistiek pak, geen vreemde kon
hem aanzien zonder eene vluchtige belangstelling voor zijn open oog,
de frissche kleur zijner wangen en de kloekheid zijner bewegelijke en
gespierde figuur. Niemand zou op de gedachte komen hem voor een ijdel
pronker te houden, omdat hij grijze slobkousen met witte knoopen droeg,
zoodra men den kalmen blik uit de donkere oogen ontmoette, en den fijnen
trek langs den scherp geteekenden neus en den krullenden bruinen knevel
gewaarwerd. Zijne houding drukte vastberadenheid en wilskracht uit met
een licht tintje van overmoed. Als hij naar iemand luisterde, verried
het spel zijner wenkbrauwen, van zijn oogopslag en zijner bewegelijke
trekken het antwoord, dat volgen moest.

Kee had het zeer druk, en maakte zich spoedig van den boventoon meester,
terwijl hij bij tusschenpoozen een enkel woord sprak.

»Je weet wel, André! dat we je van die knappe dame verteld hebben, die
dame uit Rijswijk .... je herinnert het je nog wel, verleden Zondag...."

»Perfect!"

»'t Is gisteren in orde gekomen! Mama is dolblij en de oude heer ook!"

Papa De Milde knikte vriendelijk.

»'t Is eene heele uitkomst! Je begrijpt .... de drie mooiste kamers van
onze eerste verdieping, en dan bediening, diner en ontbijt .... alles te
zaam voor duizend gulden! Me dunkt dat schikt nogal!"

»Voor hoe lang heb je gecontracteerd?"

»Voor één jaar, met drie maanden vooraf opzeggen! 't Schijnt eene heel
lieve vrouw te zijn! Mama heeft gezegd, dat ze ons altijd welkom zal
wezen, als ze in den huiselijken kring wil komen. Zonder juist trotsch
te zijn, had ze iets voornaams, toen zij antwoordde, dat zij door
treurige familieomstandigheden vooreerst niet veel lust tot conversatie
had.... Zij zal alleen dineeren op haar kamer! Zij was heel elegant in
't zwart. Ze zag er knap uit, heel knap!"

Op dat oogenblik viel Jans in:

»Ze is bepaald in den rouw over haar man!"

»Dat heeft ze niet gezegd!"--hernam Kee.

»Dat behoeft ook niet!"--merkt de »oude" heer glimlachend op.--»Men kan
eene fatsoenlijke dame niet uithooren. Treurige familieomstandigheden,
dat is genoeg! We zullen er later wel meer van vernemen!"

Mr. André de Witt hield den »ouden" heer scherp in 't oog en sprak

»Hoe noemt die dame zich?"

»Mevrouw De Huibert!"

André schudt het hoofd.

»Een onbekende naam! Enfin, ik hoop, dat u veel genoegen van de nieuwe
huisgenoot moogt beleven!"

»Daar twijfel ik niet aan!"--riep Jans uit de onnoozele behoefte om
tegen te spreken wat er gezegd werd.--»Ik ben heel blij, dat mevrouw De
Huibert bij ons komt wonen!"

Er volgde een oogenblik stilte.

Daar de virtuozen eene poos schenen uit te rusten, zei de dikke Kee:

»Wat is 't hier drukkend warm onder die boomen! Ik zou wel eens willen
wandelen!"

André stond snel op, en verklaarde zich bereid de dames te begeleiden.
Kee en Willemien maakten van het aanbod gebruik. Jans zou den »ouden"
heer gezelschap houden.

De jongelieden vingen aan langzaam de paden en lanen der sociëteitstent
te volgen.

Nu maakte Willemien zich van het gesprek meester.

»Kee heeft je de helft maar gezegd, André! Het verhuren van de kamers
en al wat daarbij komt, gaat ons alleen aan, en mama ook natuurlijk. De
oude heer heeft het te druk met zijne betrekking, hij kan zich zoo met
alles niet bemoeien. Daarenboven, hij is te royaal, de goeie man, hij
zou alles veel te goedkoop doen. Mevrouw De Huibert is voor een veertien
dagen onze kamers komen zien. Ze had een jonge dame bij zich, die niet
in den rouw was, en die ze later aan mama als hare zuster presenteerde.
Ik houd het voor uitgemaakt, dat ze om haar man in den rouw is. Ze heeft
alles heel nauwkeurig bekeken, alles nagesnuffeld, en de voorwaarden
heel uitvoerig afgesproken. Gisteren kwam ze met haar zuster terug.
Er moest nog een massa veranderd worden. Vooral in de slaapkamer. De
spiegel deugde niet. Er moest nog een tafeltje bij--enfin, eindelijk
was ze tevreden. Toen ze heenging, verzocht ze mama drie maanden huur
vooruit te mogen betalen. Mama heeft het aangenomen, maar de oude heer
vond het later verkeerd. Zoo staat de zaak."

Willemien had zeer snel en fluisterend gesproken, en daarom haar bleek
neusje zoo dicht mogelijk bij André's schouder gebracht.

Deze glimlachte vroolijk. Hij zag nu geen bezwaar meer in de zaak. Hij
was zeer nieuwsgierig naar het mooie weeuwtje, en beloofde spoedig eens
te komen kijken.

»Ja, maar voor dien tijd moeten we je nog wat anders zeggen!"--viel de
oudste zuster in.--»André, je zoudt ons meisjes een groot plezier kunnen
doen!"

»Kom aan! Dat treft goed! Al wat je maar wilt!"

»Ja, maar je moogt er met niemand over spreken!"

»Een geheim! Nog beter!"

»Het geheim is niet groot, maar we willen het toch liever onder ons
houden! Toekomende jaar in October vieren papa en mama zilveren
bruiloft. De oude lui zullen er wel niet veel werk van maken, maar we
willen ze eens verrassen. Ons plan is een klein huiselijk feest te
geven. We vragen onze beste vrienden, de naaste familie--een groote
twintig menschen. Je begrijpt, dat er wat bijzonders moet wezen! Wij
kunnen zelven moeilijk iets aardigs organiseeren, maar wien zouden we
het beter kunnen vragen, dan aan onzen geestigen vriend André de Witt?"

Kee had met groote deftigheid gesproken.

De jonkman had dit alles met even groote statigheid, schoon soms
schielijk glimlachend, aangehoord.

Was hij getroffen door de naïeve vleierij, of kwamen herinneringen hem
vriendelijke beelden van een pas vervlogen verleden te binnenbrengen?

André woonde sinds een jaar in de residentie. Daar hij tot nog toe maar
zeer weinig Haagsche familiën had leeren kennen, en door een toevalligen
samenloop van omstandigheden op zeer vriendschappelijken voet bij de
familie De Milde werd ontvangen, achtte hij zich verplicht het plan der
jongedames zonder eenige aarzeling te aanvaarden. Ondanks zijn deftig
ambt van adjunct-commies bij het ministerie van Buitenlandsche Zaken,
afdeeling: Handelszaken, had hij den grooten voorraad opgeruimdheid en
vroolijken levenslust, van de academie meegebracht, nog nimmer verzaakt.

André de Witt was de zoon van een onbemiddeld predikant te Leiden, die
in de verte verwant was met de familie De Milde. Daar André zich de
eerste maanden van zijne vestiging in de residentie soms verveelde,
omdat hij een vijand van eenzaamheid en een buitengewoon gezellig
schepsel was, maakte hij gebruik van eene ontmoeting met den ouden heer
op de »witte" sociëteit, en meldde hij zich eenige dagen later bij de
familie De Milde aan. De dames traden in een zeer uitvoerig overleg
omtrent de familiebetrekking der De Witten uit Leiden en der De Mildes,
maar men kwam tot geen ander besluit, dan tot eene uiterst verwijderde
betrekking in de zijtakken der beide geslachten. Om deze en nog andere
zeer belangrijke redenen had de jonge De Witt zich bij het gezin van den
jeugdigen »ouden" heer De Milde aangesloten.

De mededeeling van de oudste dochter des huizes aangaande de zilveren
bruiloft harer ouders werd door André niet terstond beantwoord, omdat
de beide jongedames hem met allerlei denkbeelden overstelpten, die
op de toekomstige feestviering betrekking hadden. Ten einde vrijer te
kunnen spreken, traden ze buiten de tent, en wandelden ze het Bosch in.
Willemien plooide haar mond tot een vroolijken glimlach, en zag André
vragend aan terwijl ze sprak:

»Je weet,"--zei ze,--»dat we heel wat ruimte hebben thuis voor zulk een
partij. De achterkamer met de ~suite~ is groot genoeg om te dansen, en
in de voorkamer zouden wij kunnen soupeeren...."

»Dansen moet geen hoofdzaak worden!"--viel Kee in.--»Daar zouden de
zilveren bruid en bruidegom niet veel aan hebben! Neen, er moet iets
aardigs, iets amusants bedacht worden! André zal wel wat weten!"

»Laat ons dan comedie spelen!"--riep Willemien.

»Als we er maar talent voor hebben!"--merkte André op.

»Talent zullen we hebben, als jij ons helpt!"

»Met het grootste plezier! Ik zal je helpen! Maar er is veel noodig voor
zoo'n onderneming. Vooreerst een geschikt stuk of stukje...."

»Dat kun jij wel schrijven, André!"

»Ja, maar dat gaat zoo gemakkelijk niet! Op een zilveren bruiloft moet
men altijd geest hebben voor tien, en dat zal niet gelukken!"

»Niet gelukken?"

Willemien vroeg dit met eene verontwaardiging zoo ongeveinsd, dat André
plotseling hartelijk lachte.

»Neen, maak nu geen zwarigheid, André!"--vermaande Kee.--»Je kunt, als
je maar wilt! Ik vind het idée van comedie spelen heel goed. We zullen
je alles vertellen van papa en mama! Dat zal je te pas komen in je stuk.
En dan, dat de oude heer den tiendaagschen veldtocht heeft meegemaakt
.... nadat hij pas twee jaren getrouwd was .... en allerlei grappige
scènes...."

»Ja, maar, André! je moet voor ons altemaal eene rol maken, en voor de
meisjes thuis ook .... en je moet mooie kostumen bedenken en dan nog een
paar verrassingen!"

De jonkman keek met grappige verlegenheid naar de reusachtige boomen
boven zijn hoofd, en riep:

»Alles goed en wel! Ik zal er eens ernstig over denken, dames! Maar ik
geloof, dat jelui de moeilijkheden van zoo'n onderneming te gemakkelijk
wegredeneert! Stel, bij voorbeeld dat ik een stuk fabriceer, dan moeten
er primo acteurs zijn...."

»Heel goed!"--viel Willemien in.--»Je hebt vooreerst vijf dames De
Milde...."

»Dat vind ik verrukkelijk, maar de vraag is, of ik zooveel damesrollen
kan creëeren!"--riep André lachend.--»Ik moet ook eenige heeren hebben!"

»Kom, kom, geen bezwaar! We kunnen Kees Tulk vragen, en jij speelt
natuurlijk mee, André! Wil je soms nog een derde heer, dan zal ik zelf
optreden! Wat denk je daarvan?"

Willemien had gehoopt meer plezier van haar voorstel te beleven. André
schudde het hoofd, terwijl hij haar met comischen ernst aanzag. Zulk een
~travesti~ scheen hem een waagstuk! Daarom poogde hij de zwarigheid uit
den weg te ruimen, en zei schielijk

»Nu, dat is van later zorg! Maar, als het stuk er is, dan moeten we
onophoudelijk repeteeren, en waar zullen we dat doen...."

»Bij ons, dat spreekt van zelf! Laat dat maar aan mij over! Ik zal mama
wel het een of ander zeggen."

Willemien sprak zoo beslist, dat hare oudste zuster er vreemd van opzag.
Toch vond Kee goed met een flinken hoofdknik alles toe te geven.

De drie jongelieden waren den grooten rijweg genaderd, en besloten naar
de tent terug te wandelen, daar zij geene muziek meer hoorden, en
begrepen, dat het concert afgeloopen was. Op het punt van zich om te
keeren greep Willemien plotseling als door eene hevige gemoedsbeweging
overweldigd den arm van André en fluisterde:

»Kijk, dáar, dáar!"

André zag naar de aangewezen richting, en bespeurde een ordinair
huurrijtuig met ééne dame er in langzaam voortrollend te midden der
fraaie equipages.

De dame lette weinig op de wandelaars, naar het scheen. Zij staarde
peinzend naar het bladerendak boven haar hoofd, terwijl zij achteloos
eene zilvergrijze parasol in de linkerhand hield. Zij was statig maar
smaakvol in lichten rouw gekleed. De hoed van fijn zwart stroo was met
lange, breede lichtpaarse linten onder de kin vastgeknoopt en bedwong
nauwelijks een schat van glinsterende, donkerbruine krullen, die over
schouders en rug golfden. Het gelaat dier vrouw was innemend, hare
donkere, schitterende oogen fonkelden met hartstochtelijken gloed. De
voorbijgangers vestigden nieuwsgierige of bewonderende blikken op het
rijtuig.

Willemien kneep André in den arm, en riep

»Daar heb je onze mevrouw! Dat is mevrouw De Huibert!"




TWEEDE HOOFDSTUK.

Het huishouden van een »bachelor".


Des Zondagsmorgens liet Van Pommeren met kerkelijken ijver de
valgordijnen voor de groote ruiten van den winkel hangen. Geen boos
voorbijgangersoog mocht dan den blik naar binnen slaan, om al de weelde
der pas voltooiden zwarte rokken, uniformjassen, zomerpantalons en witte
vesten te aanschouwen. Van heel de glorie der weidsche kleermakerszaak
was thans niets zichtbaar als de groote vergulde letters op de ramen en
het wapenschild boven den hoofdingang van den winkel.

Op de ramen las men: ~Emile van Pommeren, fils, fournisseur de la Cour~.
Niemand kon met grooter ingenomenheid dit opschrift ontcijferen dan
de eigenaar zelf. Die kleine zwierig gekleede heer in 't zwart met
parelgrijze handschoenen, die daar langzaam door de Hoogstraat komt
aanwandelen, is de hoogstachtbare heer Emile van Pommeren in eigen
eleganten persoon. Het is halftwaalf, hij komt uit de kerk; uit de
Waalsche kerk natuurlijk. Een ~fournisseur de la Cour~, die een ziertje
achting voor zich zelven koestert, komt in geene andere.

Dezelfde Augustuszon, welke dien eigen middag op de verschoten parasols
der dames De Milde zal blaken, als zij met hun vriend Mr. André
de Witt complotten zullen smeden voor de zilveren bruiloft harer
ouders--diezelfde Augustuszon valt nu met volle strafheid op de
welafgeschuierde gestalte van den talentvollen maître tailleur Van
Pommeren. In Augustus 1853 had men de taalkundige ketterij nog niet
oogluikend doen voortwoekeren, waardoor het eenvoudige bijvoeglijk
naamwoord: ~net~ later eene geheel nieuwe en allerburgerlijkste
beteekenis kreeg--desniettemin zou men met volkomen gewetensrust
hebben kunnen volhouden, dat deze mooi opgedirkte kleermakersbaas een
der »netste" menschen uit de residentie mocht geschat worden. Hij staat
nu stil voor het kapitale huis, waarin de zaak van Emile van Pommeren,
fils, is gevestigd.

Met groote teederheid neemt hij den voorgevel op, en glimlacht tegen het
blinkende wapenschild boven de deur. »Midden in de Hoogstraat" ....
»de beste stand" .... »kranig," »heel kranig!"--mompelt de nette man.
Van Pommeren heeft een levendig besef van zijne hooge beteekenis als
staatsburger en Hagenaar. Welk eene »clientèle" kwam zich niet bij hem
voorzien van de heerlijkste zomer- en winterkostumen! De voornaamste
edelen der residentie, zelfs de Minister van Marine, pleegden zijn
kunstenaarssmaak te volgen! Inderdaad, niemand twijfelde aan de
»sierlijkheid" van de »coupe" zijner meesterstukken, dat wil zeggen, van
de voorwerpen, die in zijne »ateliers" werden vervaardigd. Van Pommeren,
fils, »dirigeerde", hij stond te hoog voor practischen arbeid.

Terwijl hij vlak voor zijn huis een oogenblik toeft, tintelen de kleine
oogjes van plezier. Hij richt zich omhoog, plaatst zich op zijne teenen,
om zijn paleis recht goed in oogenschouw te nemen. De in het zonnelicht
glinsterende hoed valt bijna van het met geurige pommade gezalfde hoofd,
maar hij blijft tevreden knikken. De eerste verdieping met aparten
opgang is verhuurd aan een uitmuntend »locataire". Zie maar!--aan
den deurpost naast den hoofdingang van het »atelier" staat: Van
Reelant--doodeenvoudig, maar dat is Jonkheer Van Reelant, de
referendaris, de voorname, deftige man, die sinds 15 Juli zijn
bovenkwartier bewoont. Door den plotselingen dood van een vorig
»locataire" was het kwartier juist vrij, toen meneer Van Reelant zich
aanmeldde.

Vijf weken woont de jonge, welgekleede referendaris boven Van Pommeren,
fils. Deze laatste heeft niets dan vreugde aan zijn nieuwen »locataire"
beleefd.

Van Pommeren gelooft, dat de hooggeboren referendaris de eer van boven
zijne beroemde ateliers te wonen volkomen waardig is. Niemand is zoo
stipt en correct in alles, als Jhr. Van Reelant. De oude Anna, die
hem bedient, kan het getuigen. Van Pommeren, fils, is niet het minst
tevreden over de beleefde houding van zijn »locataire". Reeds een paar
malen heeft hij een uitvoerig gesprek met hem mogen aanknoopen, maar
tot Van Reelant's eer moet hij zeggen, dat de toon van het onderhoud
buitengewoon fatsoenlijk was, »parfaitement comme il faut".

Emile van Pommeren, fils, was bijzonder gesteld op waardeering. Zijne
aanzienlijke »clientèle", zijne voorname kennissen, de invloed door hem
geoefend in tal van Haagsche kringen, verhieven hem tot den rang van een
aanzienlijk personage--naar hij meende te mogen vaststellen. Bovendien
was hij in de residentie bekend als een talentvol virtuoos, daar hij op
liefhebbers-concerten verschillende reizen met den hoogsten lof een solo
voor viool had uitgevoerd. Alles te zaam genomen, meende de achtbare
»fournisseur de la Cour", dat er in Den Haag wel minder bevoorrechte
schepselen rondwandelden.

Onder deze en dergelijke aangename overpeinzingen bracht de heer Van
Pommeren een miniatuur-sleutel voor den dag, en wilde juist de
winkeldeur ontsluiten, toen naast hem de deur van het bovenkwartier
openging, en Jhr. Mr. Arnold van Reelant te voorschijn trad. Van
Pommeren nam zijn spiksplinternieuwen Zondagschen hoed met een snellen
zwaai af, boog als een dansmeester, en zei onmiddellijk:

»Goeien morgen, meneer Van Reelant! Warm weer, vindt u niet?"

De aangesprokene greep even naar zijn hoed, en knikte deftig met het
plan bedaard door te stappen.

Van Pommeren glimlachte zeer hoffelijk, en vervolgde snel:

»Pardon, meneer Van Reelant! Neem me niet kwalijk! Pardon! maar nu ik u
juist ontmoet .... ik heb zoo zelden de eer u te zien .... mag ik
vragen, is u tevreden over het kwartier, over de bediening!"

»Zeer tevreden, meneer! Dank u!"

»Bij de minste kleinigheid, hoop ik, dat ik onmiddellijk zal
gewaarschuwd worden!"

»Dank u zeer, meneer Van Pommeren!"

En Van Reelant maakte aanstalten, om snel op weg te gaan.

»Pardon, meneer Van Reelant! Neem me niet kwalijk! maar, tot nog toe
vergat ik u te zeggen...."

»Later, als ik u verzoeken mag. Ik heb haast, en moet naar den trein, om
eene dame van mijne familie af te halen!"

»Neem niet kwalijk! Ik heb vergeten u te zeggen, dat, als u soms boven
een soirée of een souper zou willen geven, alle faciliteiten u ten
dienste staan .... glaswerk, porselein...."

»Uitstekend! Dank u!"

Maar ditmaal bleef het niet bij het voornemen, en Van Reelant snelde
vluchtig groetend weg.

Hij had waarlijk haast. Hij liep vlug voort, maar toch zoo, dat zijne
waardigheid van referendaris en edelman geen oogenblik gevaar liep. Van
Reelant kende Den Haag. Toen hij nog te Leiden studeerde, had hij zijne
eerste jaren bijna onafgebroken in de residentie »geresideerd." Hij had
den slag beet, om in alle opzichten eene groote hoeveelheid uiterlijke
achtbaarheid te vertoonen.

De vijf laatste, weken hebben hem geheel doen ontwaken tot een nieuw
leven. Van de twee jaren, als griffier bij het kantongerecht te
Osterwolde doorgebracht, poogt hij zich zoo weinig mogelijk te
herinneren. Al die »misères" zijn voorbij. Hij is nu een volbloed
Hagenaar geworden. Zijne betrekking als referendaris bij Buitenlandsche
Zaken had hem met tal van invloedrijke personen in aanraking gebracht.
Reeds kwam er van tijd tot tijd gelegenheid den onderdanigen groet van
den een of ander voorbijganger te beantwoorden. Hij ziet er, als naar
gewoonte, keurig uit. Met groot overleg is zijn kostuum eenvoudig, maar
toch smaakvol gekozen. Het mocht in 't oogvallend genoemd worden voor
hen, die hem vroeger gekend hadden, dat de kleur zijner handschoenen
donkerder en deftiger, dat zijn blond hair strenger afgeknipt, dat zijn
geheele uiterlijk ernstiger en afgemetener geworden was.

Of de gedachtenloop, die hem bezig hield, aangenaam of verdrietelijk
te achten was, kon men aan de kalme uitdrukking zijner trekken niet
waarnemen. Hij liep snel voort door Veenestraat en Wagenstraat, om
tijdig bij het station te zijn. Toen hij eindelijk de pseudo-classieke
portiek in het verschiet ontwaarde, bleek het, dat hij overvloedig tijd
had bedaarder te wandelen.

Zoo naderde hij dus langzaam. Hij streed in stilte een zwaren strijd.
Hij stond op het punt iets zeer gewaagds, iets zeer onvoorzichtigs te
doen....

Mevrouw Suzanna de Huibert, geboren Muller Belmonte, zou zich dien
schoonen Zondag voor goed in de residentie vestigen, en hij--Van
Reelant--zou haar bij het aankomen van den trein verwelkomen.

Daar waren allerlei gewichtige oorzaken, waarom hij dien plicht juist
niet met de hoogste geestdrift vervulde. In de eerste plaats herinnerde
hij zich een nacht op Lindenstein, en telkens poogde hij met eene snelle
beweging de gedachte aan de schande, op heeter daad betrapt te zijn, van
zich af te stooten.... Dan kwam er eene reeks van gebeurtenissen uit
Osterwolde .... dan brieven van Suze, die bij het herdenken hem somber
stemden. Het sprak van zelf, dat hij zich tegenover haar in zijne
antwoorden zeer belangstellend had getoond; dat hij zelfs de
betreurenswaardige onhandigheid begaan moest, Suze schriftelijk nogmaals
van zijne liefde te verzekeren....

Hij kon ook niet weten, dat zij zoo spoedig besluiten zou, om met hare
moeder en zuster zich vlak in zijne nabijheid te Rijswijk te vestigen.
En daarna had hij in een allerhartelijksten, liefdevollen brief
vernomen, dat Suze van voornemens was in Den Haag te komen wonen op
gemeubileerde kamers bij eene fatsoenlijke, stille familie. Hij moest
zich houden of hij deze tijding met de hoogste verrukking hoorde ....
hij moest veinzen....

Waarom moest hij dat?

Jonkheer Van Reelant had er zijne goede reden voor. In Osterwolde had
Suze zijn leeg bestaan geur en kleur gegeven. Hij had haar toen noodig,
om door zijn tijd te komen, en zich met iets aangenaams bezig te houden.
In de vervlogen twee jaren had hij haar liefgehad met meer hartstocht
dan waarvoor hij zijn kalm, berekenend karakter in staat achtte. Suze
zelve had bewezen, dat zij hem boven alles ter wereld had uitverkoren.
Zonder voorbehoud had zij zich edelmoedig gegeven, had zij eeden en
beloften aan haar echtgenoot met voeten getreden. Vrijwillig had zij
alles gewaagd voor hem, zonder den minsten schijn van zelfzucht.

Van Reelant kon met voldoening tot zich zelven zeggen, dat deze vrouw
hem in alles volgde, in alles vereerde, in alles aanbad. Hoewel hij een
dergelijken toestand niet volledig onwelkom keurde, moest hij toch
overleggen, hoe na de laatste gebeurtenissen te handelen. Ware er
niets geschied op Lindenstein, en mevrouw De Huibert met haar man naar
Den Haag gekomen, hij zou geen tijd noch moeite te kostbaar geacht
hebben, om haar te volgen en te verplichten. Als huisvriend van eene
aanzienlijke familie op te treden, daartegen kon niets ter wereld
worden ingebracht, maar bescherming te verleenen aan eene onbekende
dame, zonder behoorlijke toelichting van haar burgerlijken en
maatschappelijken staat .... daarin zag de verstandige man een groot
»inconveniënt."

In stilte had hij zijn gelukkig fortuin bewonderd, toen hij ontdekte op
welk een zandgrond zijne vroegere plannen zouden zijn gebouwd, en hoe
verschrikkelijk »gecompromitteerd" hij zou geweest zijn, indien Suze
zijne wettige vrouw geworden ware! Maar nu zou zij natuurlijk zijne hulp
vragen, rekenen op hem, die haar zoo vaak van zijne liefde had pogen te
overtuigen .... en juist nu kwam hem de heele zaak minder wenschelijk
voor bij de eerzuchtige plannen, die hij koesterde. In Den Haag moest
hij snel en onbesproken eene schitterende »carrière" maken. Alles had
hij overlegd, alles voorzichtig vastgesteld. Zijne gedragslijn was
volledig afgebakend. Onvoorzichtigheden kon hij niet begaan. Op zijn
naam mocht geen smet kleven. Reeds had hij dien morgen zijn gewonen
kerkgang verzuimd, en nu was hij op weg, om eene in Den Haag geheel
vreemde dame te ontvangen....

Tot nog toe had hij in zijne brieven Suze groote voorzichtigheid
aanbevolen, maar zij antwoordde op zijn laatste schrijven, dat zij hem
zeer gewichtige mededeelingen te doen had, en hem dus dien Zondagmorgen
wenschte te bezoeken. Dit konde en wilde hij niet beletten. Hij wilde
niet, omdat ondanks al zijne plannen de herinnering aan Suze's
belangelooze en vurige liefde hem nog immer buitengewoon ontroerde.
Reeds was zij bij herhaling voor enkele uren in Den Haag geweest, en
telkens had hij haar vooraf gemeld, dat zijne veelomvattende bezigheden
hem kluisterden in zijne cel aan het ministerie van Buitenlandsche
Zaken.

Van Reelant had het station van den Hollandschen spoor bereikt.
Dagdieven, nieuwsgierigen, leegloopers, en zenuwachtige reizigers
stoffeerden het plein en drongen door de zuilenrij naar binnen. Uit
eerbied voor zijn achtbaar uiterlijk werd hem de toegang tot het perron
onder het hooge glazen dak niet geweigerd. De groote klok leerde
hem, dat hij nog eenige minuten geduldig te wachten had. Hij sloeg
de reizigers der eerste klasse gade, of men hem soms kennen of
bespieden zou. Geen nood, achtenswaardige Nederlanders van eenigen
maatschappelijken invloed reizen niet op Zondag, en de vreemdelingen
zouden hem niet verraden. Hij liep onder de menigte rond, levendig
overtuigd, dat de gewone alledagsmenschen vervelend zijn met hunne domme
drukte en kinderachtige gesprekken: »Hoe gaat het thuis?"--»Hoe vaart
mevrouw?"--»Alles wel?" enz. enz.

Een licht dreunen in de verte kondigt den trein aan. Luider wordt het
sissen en donderend het razen, waarvan de grond siddert onder zijne
voeten. Plotseling verzamelt zich eene groote menigte. De locomotief
rolt het station binnen. Hoofden worden opgeheven, handen uitgestoken.
De conducteurs schreeuwen luide: »Den Haag! Den Haag!" De deuren der
waggons worden geopend. Zij, die vrienden en familieleden wachtten,
reppen zich. Uit een coupé eerste klasse daalt langzaam eene dame in 't
zwart, jong, bevallig, elegant. Zij haast zich niet, zij ziet niet rond.
In stilte houdt zij zich bezig met eene zilvergrijze parasol, die op
reis wat bestoft schijnt.

Van Reelant heeft evenzoo gewacht, maar haar oogenblikkelijk herkend.
Hij nadert haar, zonder iemand in den weg te loopen: zijne diepe buiging
doet de dame in 't zwart opzien. Hij biedt zijne hand aan, zij reikt
hem de hare, in smetteloos lichtgrijzen handschoen verborgen. Zij richt
haar donkerbruin oog strak op zijn gelaat. Van Reelant drukt verward en
bewogen hare hand vaster in de zijne, en zonder spreken haasten zij zich
beiden door den uitgang naar buiten. Met eene enkele beweging roept Van
Reelant den koetsier van een coupé, die op hem schijnt te wachten.

Zoodra het rijtuig voortrolt, vestigt Van Reelant zijne blikken
op Suze's bleek, maar sprekend gelaat. Zij had de donkere oogen
neergeslagen, aan den rand harer wimpers parelde een traan. Trots heel
zijn verstandig overleg klopte zijn hart plotseling met sneller slag.
Suze's schoonheid en Suze's tranen veroverden hem opnieuw. Hij strekt
zijne armen uit, en prangt haar plotseling met onstuimigen hartstocht
aan zijne borst. Zacht weenend beantwoordt Suze zijne omhelzing, terwijl
de zilvergrijze parasol op den bodem van den coupé zinkt.

Een oogenblik later streek ze snel de lichtpaarse linten glad, die
haar hoed van fijn zwart stroo door een breeden strik onder de kin
bevestigden, en droogde ze nog sneller haar zakdoek oog en wangen.
Toen glimlachte ze met mond en oogen beide, en lispte zij:

»Arnold! Arnold!"

Van Reelant liet zijne berekeningen in den steek, en trok haar aan zijne
zijde.

»Heugt het je nog, Suze!"--fluistert hij--»hoe we voor twee jaar in den
barren winter van Lindenstein naar Osterwolde reden?"

»Op den dag, toen De Huibert me vroeg!"

»Wat is er veel veranderd!"

»Maar ik ben dezelfde gebleven, Arnold! En jij?"

»Vraag mij niets! Ik heb je lief!"

Suze genoot in stilte van haar triumf. Zij had een duister vermoeden
gekoesterd, dat Van Reelant, sedert hij naar Den Haag vertrok, eene
andere gedragslijn zou volgen. Al de ellende, die haar op eenmaal
getroffen had, maakte haar uiterst achterdochtig. Zij had in de
verloopen weken wel een groot aantal liefdevolle brieven van hem
ontvangen, maar hare voorstelling zijner offervaardigheid ging oneindig
verder. Zij had gehoopt op eene volkomen toewijding, vooral nu ramp aan
ramp haar verpletterden.... Zij liet evenwel spoedig deze illusie varen,
en rekende alleen op hare persoonlijke tusschenkomst.

De coupé hield stil in de Hoogstraat voor de beroemde ateliers van Emile
van Pommeren, fils. Door niemand gezien stond de eigenaar van dezen naam
achter een gordijn te gluren, hoe »de dame" van meneers familie er mocht
uitzien. Toen Suze deftig uit den coupé stapte, terwijl Van Reelant
buigend met hare parasol in de hand zich haastte de deur te openen,
glimlachte Van Pommeren geheimzinnig, en mompelde hij: »Een vreemde ....
niet kwaad .... kranig, heel kranig!"

Van Reelant wipte snel de trap op en leidde zijne gast naar zijne
zitkamer. Bij het binnentreden viel het ieder bezoeker in 't oog, dat
het ruime vertrek overmeubeld was, en dat men er bijna niet loopen kon
door den rijkdom aan groote en kleine sofa's, fauteuils, tafeltjes
en allerlei soorten van stoelen. Daarenboven was er al te ijverig
geofferd aan verguldsel; de pendule, de luchters, de lichtkroon, de
lijsten, om reusachtige Engelsche gravuren--wedrennen en jachtpartijen
voorstellend--dit alles was zwaar verguld. Gelukkig had de waardige Van
Pommeren uitstekende zonneschermen voor de ramen gehangen, zoodat een
zacht licht den overvloedigen glans van al dat verguldsel temperde.

Suze trad aarzelend eenige schreden vooruit. Van Reelant gevoelde zich
wat beklemd, en sprak niet. Hij zette zijn hoed op het gesloten klavier
en zag, dat Suze voor den spiegel bij den marmeren schoorsteenmantel
bezig was voorzichtig de breede, nieuwe linten van haar mooi hoedje
los te strikken. Terstond vloog hij haar ter hulp, en nam hij de kanten
mantille en den hoed uit hare handen. Voorzichtig legde hij beide weg,
en wachtte eene poos, terwijl zij zwijgend hare handschoenen uittrok.
Toen kwam hij naast haar staan, en zei met zachte stem, alsof hij
vreesde, dat men hen beluisteren zou:

»Ik maak je mijn compliment, Suze! Je hebt er nog nooit zoo goed
uitgezien.... En altijd, die mooie, prachtige krullen...."

Hij roerde met zijne rechterhand even den over haar schouder vloeienden
lokkenschat aan.

Suze opende de fluweelige, donkere oogen en zag glimlachend, vol blijde
hoop naar hem op. Van Reelant kon dien blik geen weerstand bieden; met
beide armen klemde hij haar vurig aan zijn hart....

       *       *       *       *       *

Naast de zitkamer van den referendaris was een aardig kabinetje, waar
deze schrandere staatsambtenaar des Zondags déjeuneerde. In de week
moest hij zich vergenoegen met een paar broodjes, die de oude, deftige
Anna, meid en huishoudster van den hofleverancier beneden, voor hem
klaarmaakte. Zijn dienstijver aan het ministerie van Buitenlandsche
Zaken gedoogde niet, dat hij zich een oogenblik verwijderde.
Bovengenoemd kabinetje zag met één raam op de Hoogstraat uit en
onderscheidde zich door een zeer gemakkelijken divan en een drietal
kostbare fauteuils, alles met keurig nieuw blauw damast bekleed.
Eene ronde tafel voor den divan prijkte met koffie; een buffet op den
achtergrond verried, dat Anna voor brood, wijn en eene koude kip gezorgd
had.

»Mag ik de honneurs waarnemen, Arnold?"--vroeg Suze, toen beiden zich
aan de tafel van het gezellig vertrek hadden neergezet.

Van Reelant drukte haar met stralende oogen de hand. En aanstonds nam
Suze het beheer over alles, terwijl ze tevreden glimlachte. Ze prees de
koffie, schonk voor Van Reelant een glas wijn, en bracht leven en gloed
in het anders zoo eenzame kabinetje. Toen het déjeuner was afgeloopen,
sprong ze uit haar fauteuil, en zette zich bij hem op den divan. Kalm
sprak ze toen:

»Arnold! Nu moet ik alles eens bedaard met je overleggen! Kunnen we
gestoord worden?"

»Neen! Ik heb mijn oude gedienstige vacantie gegeven, en ik verwacht van
niemand visite!"

»Heel goed! Als je rooken wilt, geneer je niet. Uit mijn brieven ken je
mijn toestand. Nadat mama met Betsy en mij een paar weken te Amsterdam
bij oom Muller, den kolonel, had gelogeerd, begon ik de handen uit de
mouw te steken. Al de ellende van den laatsten tijd had mij haast
bedwelmd. Maar wat het meest mij drukte, was de schande van nu op kosten
der familie te moeten leven. Mijn oom, de kolonel, is rijk door zijne
vrouw--hij toonde zich zeer hartelijk, maar .... dat kon zoo niet
blijven. Snel heb ik mijn plan ten uitvoer gebracht. Ik schreef naar
Osterwolde aan Wigbold de Huibert...."

Van Reelant zag hevig verschrikt op. Maar voor hij een woord spreken
kon, ging Suze voort:

»Laat mij uitspreken! Ik wist wat ik deed. De beide De Huiberts
wenschen, dat niemand ons geheim zal kennen. De menschen in Osterwolde
gissen nog in den blinde. Ze denken, dat Onno zich den plotselingen
dood van papa en alles wat daarbij moest uitkomen, zoo sterk heeft
aangetrokken, dat hij niet meer op Lindenstein wil blijven wonen. Ik
heb Wigbold geschreven, dat ik scheiding eischte...."

»Suze!"

»Luister dan toch eerst! Ik wist, dat hij het afslaan zou.... Maar ik
verlangde onderstand, ik wilde fatsoenlijk leven, als mijn naam mevrouw
De Huibert zou blijven .... en ik heb gekregen wat ik vroeg!"

Suze sprak haperend, met neergeslagen oogen. Zij vreesde voor den indruk
van deze laatste woorden.

Maar Van Reelant bleef afgetrokken zwijgen.

Zijne misdadige betrekking tot De Huibert's echtgenoote zou een geheim
blijven. Hij had het grootste belang dit geheim te helpen bewaren. Dat
Suze, nu hare familie tot den bedelstaf was gezonken, steun had durven
vragen bij den broeder van den bedrogen Onno, scheen hem vermetel ....
maar hij durfde geene tegenwerping maken. Hij dacht aan den steun, die
er misschien van hem zou kunnen gevorderd worden .... hij dacht aan
zijne toekomst....

Suze schuift nader tot hem, en legt de linkerhand op zijn schouder.

»Ben je boos, Arnold?"--vraagt ze.--»O, misken me niet! Ik deed het in
je belang, ik deed het, omdat ik je liefheb! Ik wilde geen schrikbeeld,
geen levend verwijt voor je zijn. Ik wilde je terugzien, maar zonder
je een enkel oogenblik tot last te worden. Liever zou ik mijn hand
afkappen, dan ze uit te strekken naar den man, wiens liefde mijn eenige
schat is! Eén ding alleen wilde ik bereiken, de mogelijkheid je van tijd
tot tijd in stilte te zien en te spreken!"

Van Reelant voelde den zachten druk harer hand op zijn schouder! de geur
harer lokken omzweefde hem; de donkere oogen keken hem ernstig vragend
aan. In stilte wilde zij hem komen zien en spreken, dat was alles. Er
ging een licht voor hem op. Plotseling wierp hij alle bekommering van
zich af. Ondanks zijne zelfbeheersching klonk er hartstocht in zijne
stem, toen hij vroeg:

»Je hebt me dan wel boven alles lief, Suze? Kan ik op je rekenen, ook
hier .... nu alles zoo heel anders is?"

De jonge vrouw rees omhoog uit hare gebogen houding. Haar gelaat werd
bleeker, hare oogen schitterden vuriger. Bijna fluisterend antwoordde
ze:

»Arnold! Je weet, dat ik je liefheb! Je moogt het mij niet vragen. Als
je nog een nieuw bewijs noodig hebt, stel me dan op de proef! Vorder van
me, wat je wilt! Ik zal gehoorzamen!"

»Goed! Ik geloof je! Ik weet, dat je de waarheid spreekt! En nu ga ik
je op de proef stellen, Suze! Onze toestand is hier in Den Haag anders,
heel anders dan in Osterwolde. Ik heb het in mijn macht hier zeer snel
carrière te maken. Maar een ding is hoofdvereischte, ik moet...."

Suze belette hem voort te gaan. Zij sloeg de beide armen om zijn hals,
en begon luid te lachen.

Van Reelant ziet haar verwonderd aan. Steeds glimlachend gaat zij voort:

»Neen, Arnold! Dat weet ik al lang! Ik ben op de hoogte! Je carrière
en ik, we zullen goede vrienden blijven! Je hebt eenmaal gezegd: mijne
vooruitzichten en mijn toekomst behooren jou, Suze. Denk je dan, dat ik
geen zorg zou dragen voor die beide? Je moet vooruit, Arnold! Ik zal je
steunen! Referendaris is heel goed, om te beginnen, maar dat is niet
genoeg. Hier in Den Haag vind je een heerlijken, breeden weg, die naar
hooger leidt. Als je wilt, zul je er komen!"

Luid klopte het hart van den kalmen man, toen hij onder den indruk dezer
betooverende woorden Suze's beide handen tot verbrijzelens toe in de
zijne drukte. Met een pijnlijk lachje trok ze hare handen terug, en ging
voort te spreken op onachtzamen toon, alsof de zaak hare belangstelling
niet verdiende:

»Uit je brieven heb ik gezien, dat je hier heel verstandig begonnen
bent! Wil je mijne opinie weten, ga dan zoo voort. Neem je betrekking
met nog grooter ijver waar, als het mogelijk is. Maak kennis met al wat
invloed heeft, of in de hoogste kringen leeft. En bovenal, maak een
program voor je toekomst. Kies je de politiek, goed; maar zeg dan tot je
zelven: ik wil lid van de Tweede Kamer, ik wil minister worden, en houdt
er je van den morgen tot den avond mee bezig!"

Van Reelant zag de knappe spreekster met de hoogste ingenomenheid aan.
Hij schaamde zich over zijne vroegere bezwaren en zijne lafhartige
vrees. Hij boog het hoofd in verwarring, en greep Suze's rechterhand,
terwijl hij de blanke vingers aan zijne lippen bracht, alsof hij
vergiffenis wilde vragen voor de drift, waarmee hij ze een oogenblik te
voren had gedrukt.

Suze zweeg eene poos, en zei op sneller en luider toon:

»Daar was nog meer uit je brieven te lezen tusschen de regels, Arnold!
Ik had recht er boos over te zijn, maar ik wilde niet--het kwam van
jou! Ik las, dat de heer Van Reelant in Den Haag niet gaarne zou willen
weten, wat zooal gebeurde, toen hij nog griffier van het kantongerecht
te Osterwolde was. Ik las, dat hij zich angstig begon te maken voor de
gevolgen, en maar half voldaan was over de komst van het dwaze schepsel,
dat zich aan hem gewijd en gegeven had met lijf en ziel!"

Van Reelant werd doodsbleek. Hij strekte beide handen naar haar uit, en
poogde te spreken. Maar Suze voorkomt hem. Zachtkens glijdt ze van den
divan op hare knieën. Hare oogen vullen zich met tranen. Zij grijpt de
rechterhand van den jonkman, en zegt heftig:

»Nu moet ik het weten! Zeg het mij zonder uitvluchten! Wees nu oprecht
en eerlijk, Arnold! Mijne toekomst staat op het spel. Laat mij alles
mogen zeggen! Buiten jou, Arnold! heeft het leven voor mij geen waarde.
Ik ben verloren, wanneer het nu uitkomt, dat je me niet meer liefhebt.
Maar zeg het mij ten minste, als het zoo is! Zooveel oprechtheid en
erkentelijkheid ben je me schuldig! Het idee voort te leven in een droom
van geluk, die binnenkort zou moeten blijken ijdel te zijn geweest, is
mij ondragelijk! Op dit oogenblik zou ik mijn vonnis met kalmte kunnen
hooren .... ik ben op alles voorbereid .... maar later niet, Arnold!
later niet."

Van Reelant was getroffen door den hoogen ernst, uit hare trekken en
stem sprekend. Zij had hare oogen met zulk eene angstige spanning tot
hem opgeslagen, dat hij een pijnlijk gevoel, naar wroeging zweemend,
ternauwernood kon onderdrukken. IJlings heft hij haar van den grond,
klemt haar in beide armen, en fluistert de vurigste woorden van
liefde....

De oogen geloken, met tranen op de wangen, en toch glimlachend van
gadelooze zaligheid, luisterde Suze. Zij had veel gewaagd en alles
gewonnen. Niemand zou haar nu in hare rechten op Van Reelant kunnen
aantasten. En daarenboven, zij twijfelde nu niet meer. Zij kende de
macht van haar persoonlijken invloed, maar had, door onverschrokken over
haren toestand na te denken, er al de dubbelzinnigheden en gevaren van
doorzien.

Er verliep een oogenblik van onbeschrijfelijk geluk.

Suze bleef luisteren, en Van Reelant spreken. De betoovering was
volkomen. Suze's bekoorlijkheid, Suze's groote liefde hielden hem als
gevangen. Van hare zijde zou nimmer eenig gevaar dreigen, redeneerde de
zelfzucht, en daarom stelde zij zich zonder vrees onder den schepter der
zinnenweelde.

Doch Suze wikkelt zich zacht uit zijne armen los, en zegt:

»Nu moeten we eens verstandig afspreken, wanneer je mij het best
audiëntie zult kunnen geven, Arnold! Ik geloof haast, dat je het idee,
om mij te komen zien in het Westeinde, weinig bekoort!"

Van Reelant vraagt naar de familie De Milde, en verneemt, dat het gezin
uit vijf dochters, eene druk babbelende moeder en een zeer luidruchtigen
vader bestaat.

»Mij dunkt, dat we die menschen buiten onze zaken moeten houden
liefste!"--oordeelt Van Reelant.--»Haagsche familiën uit de
~bourgeoisie~ hebben de gewoonte verbazend nieuwsgierig te zijn, en
niet te rusten, voordat zij op de eene of andere wijze een ~chronique
scandaleuse~ van vrienden en buren hebben afgeneusd. Ik had vroeger
en nu weer opnieuw de gelegenheid die luitjes te leeren kennen. Wees
voorzichtig, ze zullen probeeren je uit te hooren...."

Suze werpt hare krullen lachend in den nek, en betoogt, dat ze op dit
punt volkomen gerust is.

»Maar dan is het beter,"--gaat ze voort,--»dat geen sterveling in Den
Haag mij ooit in je gezelschap ziet! Mijn nieuwe huisgenooten mogen
zelfs niet vermoeden, dat wij elkaar kennen! Ik kom alleen naar Den Haag
wonen, om je van tijd tot tijd te zien, om te weten, dat ik dicht bij je
ben .... meer niet!"

Nu volgde een zeer levendig en vroolijk overleg.

Van Reelant had geene woorden genoeg, om Suze's schranderheid en beleid
te prijzen. Opgetogen beraadslaagden zij over de strenge handhaving van
hun geheim. De referendaris verklaarde, dat hij gewoonlijk niemand
ontving in zijne »appartementen", daar hij geene vrienden onder de
Haagsche ~jeunesse dorée~ bezat, en niet hoopte ze ooit te zullen
bezitten--schoon hij overigens alle mogelijke »relatiën" met de
aanzienlijkste kringen gewenscht oordeelde. Zijne kennissen ontmoette
hij in zijne club, de »Place Royale", maar bleef steeds ijverig op
zijne hoede voor eene al te vurige ontboezeming van vriendschappelijke
gevoelens. Jonge menschen, die niet veel bezigheden hebben, kunnen zich
in 't geheel geene voorstelling vormen van de onschatbare kostbaarheid
der voorbijvliegende uren. Hij had dus het vaste plan opgevat, geene
»connectiën" met jonge vrienden meer aan te knoopen. Men had zich al
aan deze wijze van doen gewend, men hield Van Reelant voor een zeer
»serieus" en wetenschappelijk man; hij deed zijn best, om deze meening
in geen enkel opzicht afbreuk te doen.

Met volkomen nauwkeurigheid kon hij Suze verzekeren, dat hij de meeste
avonden eenzaam in zijne »appartementen" doorbracht. Somtijds moest hij
»visites" maken, want hij had er niets tegen bij familiën, die hem met
beleefdheden te gemoet kwamen, aan huis te verschijnen. Hij zorgde er
evenwel voor, dat zijne »visites" zoo stipt en zoo kort mogelijk werden
gemaakt. Somtijds vertoonde hij zich in het publiek, en dat kostte hem
een avond. Hij zorgde er voor, dat men hem niet voor een ongezellig
schepsel mocht verslijten. Bij de Woensdagsche muziekuitvoeringen
vertoonde hij zich een half uur in de Tent; nu en dan wandelde hij naar
Scheveningen, om een oogenblik op Zeerust uit te blazen. Zonder er eene
gewoonte van te maken, toefde hij soms onder zijne kennissen der »Place
Royale", kwam hij een enkelen maal in de »Besogne-kamer", maar bijna
nooit op de »Witte".

Suze had al deze mededeelingen met instemming gehoord. Zij moedigde Van
Reelant nogmaals aan voort te gaan op den goed gekozen weg. Daarna kwam
zij met echt vrouwelijken tact op het practische doel van haar gesprek
terug:

»Ik beloof je, Arnold! dat ik door geen enkel teeken verraden zal, hoe
gaarne ik je zou groeten, als ik je in het publiek ontmoet. Misschien
zal de Haagsche nieuwsgierigheid gauw genoeg ontdekken, dat ik de
verstooten vrouw van Onno de Huibert ben, en niemand hoeft te weten,
dat we elkaar in Osterwolde hebben gekend...."

»En als een toeval ons te zaam brengt?"

»Dan kunnen wij er van profiteeren, en ons veroorloven de gewone
burgerlijke beleefdheid in acht te nemen!"

»Natuurlijk!"

»Het is verder mijn plan je alleen des avonds, als je thuis bent, een
oogenblik te komen zien...."

»Kom zoo dikwijls, als je kunt, Suze! Wacht even...."

Van Reelant stond van den divan op, liep naar het buffet, opende eene
lade, en kwam terug met een blinkend miniatuur-sleuteltje.

»Ik heb twee sleutels van de huisdeur beneden!"--zei hij.--»Neem dezen,
en...."

»En wat, Arnold?"

»Ik dacht over het geval, als er bij uitzondering eens iemand bij me
mocht zijn...."

»Niets eenvoudiger! Boven aan de trap is een ruim portaal, daar zet je
een kaars, een lamp, een nachtlichtje, wat je wilt, als een signaal.
Branden er twee lichten, dan is er iemand. Ben je vrij, dan blijft
alleen het licht van de glazen hanglantaarn aangestoken!"

»Maar, lieve Suze! zul je dan weer heengaan, als er twee lichten
branden?"

Een glimlachje speelde om den mond der jonge vrouw. Zij was opgestaan
van den divan. Van Reelant stond naast haar, en had den linkerarm om
hare leest geslagen. Zij ziet hem uitdagend aan en fluistert, of zij een
staatsgeheim verried:

»Als er twee lichten branden, Arnold! dan ga ik heel bedaard naar de
achterkamer, en wacht tot de visite is afgeloopen!"

Van Reelant lachte van ganscher harte.

Plotseling vraagt hij:

»Suze, ken je de geschiedenis van den Romeinschen koning Numa
Pompilius?"

»Ik geloof, dat ik ze alweer vergeten ben!"

»Men zei, dat die koning in het geheim raadpleegde met de nymf Egeria,
en dat hij daarom zoo uitstekend regeerde! Lieve Egeria! ik weet, dat
je me zult inspireeren.... wat kan ik doen, om me dankbaar te toonen?"

Suzes glimlach verstierf. Zij antwoordde ernstig.

»Naar mij luisteren, net als die Romeinsche koning. En later in de
jaren, die komen zullen, als jij gekroond wordt, Arnold! dan zal ik je
zeggen, wat je voor mij doen kunt!"




DERDE HOOFDSTUK.

Drukke werkzaamheden.


Maandag. Halftien. Omstreeks het midden der kleine, nette straat, die
de schoonmaaksters het »Zefrientje" noemen, maar die op den legger
der gemeente als Juffrouw-Ida-straat is ingeschreven, staat een flink
huis van drie verdiepingen, gehuurd en »geëxploiteerd" tot velerlei
doeleinden door de eerbare juffrouw Barbara Bont. Zij heeft de
bovenkamers der tweede verdieping afgestaan aan een tweeden luitenant
der grenadiers en jagers, die bijna nooit thuis is. Zij verhuurde twee
kamers op de eerste aan Mr. André de Witt, die er somtijds des avonds
komt studeeren. Voor het overige vindt juffrouw Barbara Bont een
voortreffelijk middel van bestaan in het zenden van eten bij talrijke
klanten uit de buurt, welke laatste vooral tot haar komen, gelokt door
den matigen prijs harer diners.

Maandag. Halftien. Op het portaal der eerste verdieping wacht eene oude
vrouw in het weinig dichterlijke kostuum van schoonmaakster, een lang
strookje wit papier tusschen duim en vinger. Zij klopt vrij luid aan
eene kamerdeur. Van binnen vermaant eene stem geduld te oefenen. Na een
vijf minuten wachtens gaat de deur open. De jonge De Witt treedt haastig
uit zijne slaapkamer. Met beide handen strijkt hij het krullende,
donkerbruine hair achter de ooren en stapt de schoonmaakster voorbij
naar zijne studeerkamer. De gedienstige volgt. Zonder te spreken
stopt zij hem het lange strookje wit papier in de hand. André maakt
een driftig gebaar, hij loopt de kamer op en neer. Hij mompelt
onverstaanbare woorden. Eindelijk bedenkt hij zich. Hij wenkt de
schoonmaakster, dat zij wachten moet. Snel vliegt hij naar het portaal,
en daarna stormt hij de trap der tweede verdieping op. Hij klopt.
Niemand antwoordt. Daar de deur half open staat, dringt hij naar binnen.
Er heerscht groote verwarring in de karig gemeubelde kamer. Een
nauwelijks aangeroerd ontbijt op eene ronde tafel; een zonderlinge
voorraad van half uitgerookte sigaren en asch van sigaren overal in 't
rond verspreid; voorts op den grond zwervende schoenen en aan den wand
degens, sabels en pistolen--dit was alles, wat hem bij het binnentreden
welkom kon heeten. De bewoner van het kwartier moest al vroeg zijn
vertrokken. André had op hem gerekend. Hij wilde zijn contubernaal
broederlijk aanmanen, om hem eene kleine som in contanten terug te
geven, vroeger even broederlijk voorgeschoten.

Haastig ijlt hij weer naar beneden, schrijft even haastig een paar
woorden op het strookje papier, en zendt de schoonmaakster weg. André
had buitengewoon weinig slag van huishouden, en worstelde op dat
oogenblik tegen eene kleine geldverlegenheid. Hij had zijn vriend en
contubernaal, den luitenant Van Houweningen, die aan hetzelfde euvel
leed, gaarne geholpen--»~a titre de revanche~," gelijk de beide heeren
elkaar lachend verzekerden. Sedert zijne komst in de residentie had
André zijn best gedaan van zijn zeer matig inkomen als adjunct-commies
te leven, zonder zijn vader te Leiden ooit om hulp te vragen. André
meende, dat zijn goede vader nu niet meer voor hem te zorgen had. Van
het oogenblik, dat hij promoveerde, en in Den Haag tot adjunct-commies
benoemd werd, had hij zich met grooten trots voorgenomen de steun zijner
familie te worden.... maar er was tot nog toe niet veel van gekomen.

Het scheen, dat deze gedachte hem nu in stilte kwelde, want hij liep
zijne kamer met groote schreden op en neer, terwijl hij met de handen
door zijn krullend hair woelde. Van tijd tot tijd stond hij stil, en
bleef voor een portret aan den wand toeven. Die dame met ouderwetsche
muts en breede keellinten was zijne overleden moeder. Toen hij negentien
jaar oud was, had hij haar verloren. Zij was zeer goed voor hem geweest,
maar streng, het huiselijk bewind voerend naar vaste onwrikbare
beginselen. Volkomen contrast van zijn goedhartigen vader, had zij
zijne jeugd naijverig bewaakt, had zij gezorgd, dat hare kinderen in
eerbiedige vrees voor hunne ouders leefden; had zij alle opwellingen van
jolige uitgelatenheid en speelsche dartelheid met vaste hand onderdrukt;
had zij de herinnering nagelaten van haar krachtig karakter en hare
onbestreden opperheerschappij in den huiselijken kring.

Mijmerend over zijne jeugd en de dagen van zijn burgerschap in het
Leidsch Atheen, bleef hij even bij het venster staan. Plotseling maakt
hij eene beweging van verrassing. Aanstonds wendt hij zich om, en haast
zich naar de deur. Toen hij die opende, naderde een tred op de trap, en
weldra trad uit de duisternis van het portaal een deftig heer met
zwarten rok, zwarten hoed en zwarte handschoenen te voorschijn.

André drukt hem hartelijk de hand.

»Bonjour, vader! Ik was net met mijn gedachten bij u in Leiden en, alsof
u het wist, komt u mij verrassen! Hoe gaat het met Letje en de anderen?"

Dominé De Witt nam zijn hoed af, drukte een witten zakdoek tegen het
voorhoofd, en liet zich op de ouderwetsche sofa vallen. Het loopen in
den zonnegloed van een warmen Augustusmorgen had hem verhit. Hij wachtte
nog een oogenblik, voordat hij sprak, en knikte allervriendelijkst. Zijn
gelaat drukte goedheid en berusting uit, om de dunne lippen speelde
somtijds bij het spreken een geestige lach.

Intusschen herhaalt André zijne vraag naar de huisgenooten. Een
smartelijke trek vertoont zich op het wezen van den Leidschen predikant.
Hij antwoordt met zachte, onvaste stem:

»Met Letje mocht het wel beter gaan! Zij hoest altijd, en is meestal
zwaar vermoeid .... zij klaagt nooit, maar ziet er slecht uit.... Ik heb
er dokter al over geraadpleegd. Tot nog toe geen dreigend gevaar, zegt
hij. Toch is haar toestand bedenkelijk, vooral tegen den winter. De
aanleg tot borsttering bestaat.... misschien zou alles nog terecht
komen, als zij voor langen tijd in een ander klimaat kon leven .... het
zuiden van Frankrijk .... maar, hoe zullen wij dat doen, André, dat
gaat onze krachten te boven!"

André staat bij de sofa naast zijn vader. Hij schudt langzaam het hoofd,
en windt den krullenden, bruinen knevel om den wijsvinger van zijne
rechterhand.

»Arme Letje! Wat heeft ze, nadat we mama verloren, ijverig voor de
huishouding gezorgd! Wat was ze lief voor u .... arm kind!"

»O, maar we zullen haar behouden, André!"--gaat de predikant op forschen
toon voort.--»Ik heb vele vrienden en aanzienlijke kennissen te Leiden
en te Amsterdam .... men zal mij niet in den steek laten...."

André wendt het hoofd om, en begint het vertrek op en neer te loopen.
Zijn vader in de rede vallend, zegt hij snel:

»Neen, papa! Probeer dat, als 't u belieft, niet! De menschen zouden u
of teleurstellen, of u uwe armoede voor de voeten werpen! Eergisteren
heb ik er nog aan gedacht. Ik zou er wel wat anders op weten.... In den
laatsten tijd krijg ik onophoudelijk brieven van allerlei redacteurs,
die artikelen willen hebben voor hunne kranten of tijdschriften. Dat
komt door mijne dissertatie! Het schijnt, dat mijn werk wat nieuws gaf.
Ze bieden me nogal aardig geld. Uit luiheid heb ik er tot nog toe niet
aan gedacht! Maar nu ga ik aan het werk, en al wat ik verdien is voor
Letje!"

Dominé De Witt glimlacht onmerkbaar.

»Dank je, André!"--zegt hij bedaard.--»Dat is een goed plan. Zoolang de
zomer duurt, kunnen we vooreerst geduld oefenen en op beterschap hopen!"

André ziet heimelijk op zijn uurwerk, maar roept luide:

»Over tienen! Al zoo laat! Ik mag me wel haasten!"

En de predikant:

»Ik was al half en half bang, dat je naar 't ministerie waart.... Ik
moet vandaag eene vergadering van 't Haagsch Genootschap bijwonen!"

»Ik ga dadelijk met u mee! En hoe gaat het met Christien en met Willem?"

»Christien .... springlevend en druk! Elken dag de deur uit en met
allerlei vriendinnen in de weer! Ze kost heel wat aan laarsjes en
handschoenen. En Willem wil naar Utrecht. Hij kan het met zijne
professoren in Leiden niet langer vinden! Ze bederven de leer der
Nederlandsche hervormde kerk.... Ja, André! dat is nu het nieuwste idee
van je jongsten broer!"

De adjunct-commies hield zich met zijne kleeding bezig, en dronk een
glas melk leeg, dat op de ontbijttafel gereed stond. Bij de laatste
woorden zijns vaders keerde hij zich van den spiegel af, en riep:

»Maar daar komt immers niets van dat plan?"

»We zullen zien! Hij houdt staande, dat hij zich in Utrecht zelf wel
redden zal! Zijne geestverwanten, de orthodoxe professoren, zullen hem
steunen, zegt hij. Hij dwingt mij brieven te schrijven aan Utrechtsche
collega's, en is er den heelen dag vol van!"

»Wees voorzichtig, papa! Dat zal niet goed afloopen!"

Dominé De Witt schudde zacht het hoofd.

André had zijn grijzen hoed met breede randen gegrepen. Hij droeg het
smaakvol kostuum van den vorigen dag, met uitzondering van de lichte
das, die nu door eene zwarte vervangen was.

»Gaat u mee, papa?"--vroeg André.--»Het wordt mijn tijd! En blijft u van
middag bij mij eten, dan zal ik juffrouw Bont waarschuwen!"

»Dank je, jongen! Ik ga voor den eten weer naar Leiden terug! Maar kom
jij nu aanstaanden Zondag?"

»Stellig! Ik moet Letje spreken!"

Vader en zoon verlieten het huis, en wandelden saam naar het
Noord-Einde, waar de eerste een hartelijk afscheid nam van André.

Daar het bij halfelf was, liep deze laatste eenigszins haastig door het
Hartogstraatje naar den Kneuterdijk. André was een groot bewonderaar
van de schilderachtige plekken in de residentie. De Vijverberg met
zijne frissche, groene boomen, het eilandje in den Vijver als voor anker
dobberend in den vollen zonnegloed; de daken en schoorsteenen van het
vroegere stadhouderlijke kwartier; het klokkehuisje der oude grafelijke
kapel; de statige woningen aan den Korten Vijverberg, wegschuilend
achter den dichten bladerendos der hooge kastanjes en soms hier of
daar helder verlicht door een gulden zonnestraal--dit alles boeide hem
telkens opnieuw. Terwijl hij naar de Gevangenpoort streefde, prees hij
in stilte de schoonheid van het stadsgezicht, en dacht hij half zuchtend
aan eene donkere kamer, waar hij het grootste deel zijner middaguren zou
gaan slijten! En toch vertraagde hij zijn tred niet, toen hij onder de
grijze, vervallen Gevangenpoort doorgaande het ministerie van
Buitenlandsche Zaken gewaarwerd.

Hij moest dankbaar zijn, dat hij zoo spoedig na zijne promotie eene
eervolle betrekking gevonden had. De geschiedenis zijner plaatsing
aan het ministerie was zeer eenvoudig. André telde vijf jaren, toen
zijn vader predikant te Leiden werd. Hij was in de academiestad groot
geworden, en had zonder vast plan het gymnasium bezocht. Het bleek
binnenkort, dat André een veelbelovend leerling werd. De roep van zijne
merkwaardige vlugheid vergezelde hem naar de academie, en deed hem
eerlang in 't oog vallen. Hoogleeraren van grooten naam moedigden hem
aan. Daar hij de Rechten als zijn lievelingsvak gekozen had, ondanks den
tegenzin zijner ouders, poogde hij al in het begin zijner studiën eene
practische oplossing der ouderlijke bezwaren te ontdekken.

Zijne moeder stierf, toen hij zijn tweede studiejaar begon. Het bezwaar
tegen zijne keus was enkel financiëel. Hoe zou hij in zijn onderhoud
voorzien na zijne promotie, hadden vader en moeder gevraagd. André had
altijd geantwoord: als advocaat! Hij zou inzonderheid burgerlijk recht
en handelsrecht studeeren, hij zou pogen een goeden naam aan de academie
te maken. Dominé De Witt liet André rustig zijn gang gaan na den
dood zijner vrouw. Hij had er later nimmer berouw van. In zijn derde
jaar beantwoordde André in stilte eene prijsvraag der Utrechtsche
hoogeschool. Men vroeg eene »Critiek der bevolkingsleer van Malthus",
en bekroonde met goud een antwoord van een Leidsch student, wiens naam
bleek te zijn André de Witt.

Door deze gelukkige uitkomst aangemoedigd, wijdde de jonkman zich nu
geheel aan staats- en handelswetenschappen, en promoveerde hij in 1852
met eene dissertatie, inhoudende eene »Geschiedenis der theorie van
den vrijen handel sedert Adam Smith." De buitengewone lof, tijdens
zijne bevordering tot doctor in de rechten gewonnen, verhinderde André
niet duidelijk in te zien, dat de vrees zijner ouders bij den aanvang
zijner academische loopbaan min of meer gewettigd werd. Hij verlangde
dadelijk werkzaam te zijn, onmiddellijk in zijn onderhoud te voorzien.
Hij raadpleegde zijne professoren, die hem met buitengewone achting
bejegenden. Zijne dissertatie was door de heeren van het vak bijzonder
geprezen. Men koesterde groote verwachtingen van André. Men ried hem aan
geduld te oefenen, en zijne studiën voort te zetten, maar hij antwoordde
telkens beslist: »Ik kan niet, ik mag niet!"

André wilde aan zijn vader toonen, dat zijne schitterend voltooide
studiën tot eene practische uitkomst hadden geleid. Eén der Leidsche
hoogleeraren, die den jongen doctor met vaderlijke vriendschap steunde,
wist door zijn invloed voor hem eene betrekking van adjunct-commies aan
Buitenlandsche Zaken te verkrijgen. Later zou zich de gelegenheid
voordoen, om bevordering in den staatsdienst te erlangen. André zou
zijne wetenschappelijke loopbaan voortzetten, niemand twijfelde in
Leiden aan zijne toekomst.

Opgeruimd als meestal verscheen André omstreeks halfelf in het
ministerie. Vlug wipte hij eene trap op, vlug bereikte hij, na eene
lange reeks van gangen en kleinere trappen achter zich te hebben
gelaten, de kille kamer, waar hij met een lotgenoot dagelijks arbeidde.
Hij vond er niemand, zijn collega was nog niet verschenen. André zette
zich voor zijn lessenaar en opende de laden waaruit hij stukken in groot
folio-formaat te voorschijn bracht. Daarna rangschikte hij stapels
papieren, en sloeg hij verschillende groote portefeuilles open, die in
goede orde naast hem klaar lagen. Hij begon daarna zich in de lezing van
geschreven rapporten te verdiepen, en arbeidde in stilte een uur.

Toen klonken er zware schreden in de gang, die naar zijne kamer leidde.
Het gedruisch hield voor zijne deur stil, en onmiddellijk daarop
vertoonde zich, in eene vale zwarte jas, met een verschoten zwart
fluweelen kalotje, eene schrale figuur, die op plechtigen toon zeide:

»Meneer De Witt! De secretaris-generaal vraagt naar u!"

André sprong snel op. Een blos kleurde zijne wangen. In vliegende haast
greep hij eenige papieren. De bode had zich langzaam met luide schreden
verwijderd. André snelt hem na door eene reeks van nauwe gangen, klimt
trappen op en af, en bevindt zich eindelijk in een smal vertrek, een
soort van wachtkamer voor hen, die den secretaris-generaal wenschen
te spreken. De bode opent de buitendeur en daarna de binnendeur, die
toegang geeft tot de kamer van den secretaris-generaal.

André treedt binnen. Ook dit vertrek is klein, maar maakt een deftigen
indruk door een groot schrijfbureel en eene hooge boekenkast met
gesloten deuren aan den muur. Voor het schrijfbureel met den rug naar de
deur zit baron Van Berenvelt, secretaris-generaal. Hij wendt het hoofd
om, en keert zich tot André.

Baron Van Berenvelt is een grijsaard met een innemend, open gelaat.
Voorhoofd en schedel zijn geheel kaal. Eenige dunne, zilveren
krullen aan beide slapen verhoogen den indruk van statigheid en
eerbiedwaardigheid, die van zijn persoon uitgaat. In het knoopsgat
zijner zwarte jas schemert flauw een gekleurd lintje, doch zoo
bescheiden, dat het nauwelijks mogelijk is te ontdekken van welke
binnen- of buitenlandsche orde hij ridder is.

Zoodra hij André heeft zien binnenkomen, schuift hij zijn zetel wat om,
en beantwoordt hij den eerbiedigen groet van den adjunct-commies. Eene
kleine hoffelijke beweging met de rechterhand vergunt André te gaan
zitten op een stoel bij het schrijfbureel. Daarna grijpt het volgende
gesprek plaats:

»Meneer De Witt! Ik wenschte u even te spreken! Binnen een paar dagen
behooren de rapporten van onze consuls in de Portugeesche en Spaansche
zeehavens gereed te zijn, om ze in onze »Verzameling van consulaire en
andere Bescheiden" te kunnen plaatsen! Ook moet er een excerpt voor de
dagbladen van gemaakt worden. Mag ik vragen, of u er mee klaar is?"

»Ik ben bijna klaar! Er was vrij wat aan te doen! Mag ik u beleefd om
nog één dag uitstel vragen? Morgen zal ik u de stukken komen brengen!"

»Ik heb geen bezwaar tegen één dag uitstel. Maar ik reken dan morgen
stellig op de stukken, meneer De Witt!"

»Ik zal niet mankeeren, meneer Van Berenvelt!"

»Uitstekend! Vergun mij u te zeggen, dat u mij bijzonder zou verplichten
dergelijk werk zoo snel mogelijk af te doen! Er is nog het een en ander,
dat op u wacht!"

Een lastige blos trok over André's wangen en voorhoofd. De uitnemend
beleefde toon van den secretaris-generaal deed hem te levendiger
gevoelen, dat hij meer ijver en spoed bij de hem opgedragen taak had
kunnen aan den dag leggen, maar hij herstelde zich, en het onderhoud
werd voortgezet:

»Het spijt mij zeer, dat ik u heb laten wachten!.... In het vervolg zal
dat niet meer gebeuren! Ik heb misschien wat te veel tijd besteed aan
het uitvoerig rapport van onzen consul te Lissabon....."

»Dat kan ik u niet kwalijk nemen! Goed werk kost tijd, maar overdrijving
schaadt! Tot nog toe heb ik uw arbeid met plezier gevolgd! Een ziertje
meer vlugheid .... dat is het alleen!"

»Ik zal uw wenk met den meesten ernst ter hart nemen, meneer Van
Berenvelt!"

»Daar twijfel ik niet aan! Professor Van Dam heeft u zeer dringend bij
mij aanbevolen! Uwe loopbaan aan de universiteit was zeer eervol, meneer
De Witt! Ik ben vast overtuigd, dat het u niet minder goed zal gaan in
uwe ~carrière~ als ambtenaar!"

Op dit oogenblik kwam de bode geheimzinnig om den hoek gluren, en
murmelde iets binnensmonds. De secretaris-generaal knikte.

André stond op.

»Meneer De Witt!"--ging baron Van Berenvelt voort.--»Het is al vrij
lang geleden, dat u zich de moeite getroostte mij eene visite te maken,
om me den brief van professor Van Dam te overhandigen. Aanstaanden
Donderdagavond verwacht ik eenige vrienden. Zal ik dan het genoegen
hebben u bij mij te zien?"

André stamelt verrast een toestemmend antwoord, en haast zich afscheid
te nemen. Baron Van Berenvelt reikte den jonkman met de vriendelijkste
voorkomendheid de hand. André was diep getroffen. Toen hij nu bijna een
jaar geleden naar Den Haag kwam met aanbevelingsbrieven van professor
Van Dam, had hij ze persoonlijk den minister en den secretaris-generaal
ter hand gesteld. Hij herinnerde zich hoe minzaam de heer Van Berenvelt
toen eene poos met hem sprak, maar hij had er nimmer aan gedacht, dat
hem de eer eener uitnoodiging bij den secretaris-generaal zou ten deel
vallen.

Terwijl hij de deur nadert, wordt deze geopend.

Een hoofdambtenaar, aan wien André eenige weken geleden vluchtig was
voorgesteld, treedt binnen. Deze heer wierp hem in het voorbijgaan een
scherpen, uitdagenden blik toe. Hij beantwoordde dien blik onversaagd,
terwijl het hem plotseling te binnen schoot, dat die heer Van Reelant
heette, en voor een paar maanden tot referendaris bij het ministerie
benoemd was.

Zoodra André vertrokken was, stond de secretaris-generaal van zijn
stoel op, om Van Reelant met bijzondere hoffelijkheid te ontvangen. Deze
laatste had eene lijvige portefeuille met stukken onder den arm, en nam
zwijgend plaats. Hij dacht een oogenblik na, en zeide toen op beleefden,
half gemeenzamen toon:

»Nu kan ik mij den naam niet meer herinneren van dat jonge mensch, dat
daar juist heenging .... hij is adjunct-commies, niet waar?"

»Zijn naam is De Witt! Een jong en veelbelovend ambtenaar!"

»Dat zou men aan zijn uiterlijk niet zeggen!"

»Waarom niet?"

»Hij ziet er uit als een schilder, die zijne aquarellen niet aan den man
kan brengen, of als een tooneelspeler uit een provinciaal stadje van den
tweeden rang!"

Naar waarheid moet bekend worden, dat Van Reelant zich altijd in het
statigste zwart had gekleed, sinds hij den drempel van het ministerie
had overschreden, en dat hij omtrent de waardigheid en het »decorum"
dergenen, die de eer hadden den staat te dienen, zeer strenge begrippen
koesterde.

Baron Van Berenvelt glimlachte vergoelijkend, en antwoordde:

»De jonge De Witt komt uit Leiden, en is van zeer fatsoenlijke familie.
Hij werd mij bijzonder aanbevolen door de Leidsche professoren der
rechtsgeleerde faculteit!"

»O, ik twijfel niet aan zijne capaciteiten, als u het mij verzekert,
meneer Van Berenvelt! Maar op het eerste gezicht vond ik dat jonge
mensch met zijne krullende hairen en grijze slobkousen wat vreemd."

»Mijn waarde Van Reelant .... dat is een vooroordeel! Die kleine
eigenaardigheden zullen u niet meer hinderen, als u weet, hoe uitstekend
datzelfde jonge mensch heeft gestudeerd. Zijne dissertatie heeft
~époque~ gemaakt. Hij is een zeer degelijk econoom. Voor eenige dagen
kreeg ik een brief van Van Dam. U heeft ook te Leiden gestudeerd en
weet, dat Van Dam niet licht overdrijft, als hij iemand prijst. Hij
beveelt mij den jongen De Witt bij herhaling aan, en wenscht, dat hem
de gelegenheid worde geboden iets degelijks te doen!"

Van Reelant buigt zeer wellevend, en opent zijne portefeuille.

»Ik dank u zeer voor uwe inlichtingen!"--herneemt hij ernstig.--»Als
men vreemdeling is, en pas begint zooals ik, kan men niet voorzichtig
genoeg zijn. In dit opzicht ben ik u al zooveel verplicht, meneer Van
Berenvelt!"

»Juist, en daarom overstelpt u mij weer met macht van stukken!"

De secretaris-generaal neemt glimlachend een bundel schrifturen aan, en
zet zijn gouden lorgnet op, om den inhoud er van te doorloopen.




VIERDE HOOFDSTUK.

Noodzakelijke verklaringen.


Maandag. Halftien. De lange, zonnige straat, bij de ingezetenen der
residentie als het lage Westeinde bekend, onderscheidt zich aan de
zuidoostzijde door eene reeks van deftige burgerhuizen, die met hare
drie verdiepingen en somtijds met hare fraaie tuinen den bewoners
eene benijdenswaardige ruimte aanbieden. Op een der deurposten van
dergelijk woonhuis stond met groote, zwarte letters de naam ~De Milde~.
Binnentredende strekte zich eene lange gang voor den bezoeker uit.
In den regel wees men dezen de tuinkamer, de laatste deur links. Daar
vereenigden zich de dames De Milde meestal na de koffie, en ontvingen
zij vele bezoeken van familiare vrienden en kennissen.

De tuinkamer was een ouderwetsch, maar aangenaam vertrek. De muren
pronkten met een geschilderd behang, dat uit het laatst der vorige eeuw
dagteekende, en een ideaal landschap vol prachtige villa's en lustig
kronkelende stroomen voorstelde, terwijl ettelijke ruiters, rijtuigen
en voetgangers de wegen stoffeerden. De heeren op den muur waren
meest voorzien van witgepoeierde staartpruiken en vermiljoenkleurige
»houppelandes", de dames van lichtgele zijden »sakken" en zwarte
»mitaines." De beide vensters zagen op een mooien tuin van oud model met
meer vruchtboomen dan bloembedden en eenige zwaar belommerde priëeltjes,
waar de familie des namiddags placht thee te drinken. Nu stonden de
beide ramen wijd open en werd de kille atmosfeer der tuinkamer getemperd
door de warme luchtstroomen, die naar binnen drongen. De drie oudste
gezusters, Kee, Jans en Willemien hadden nog geen toilet willen maken,
daar ze de wasch moesten doen. De twee jongsten, Rosa en Louise,
genoten van de groote vacantie en waren uit logeeren bij eene tante in
Gelderland. Mama De Milde was gekleed, 't geen in het onderhavige geval
zeggen wilde, dat de kleine, bedrijvige huismoeder eene donkerbruine
japon vol vetvlakken en een vervaarlijke muts met splinternieuw
stroogeel lint droeg.

De dames waren in druk gesprek.

»Ze is na de koffie uitgegaan, en heeft tegen Aaltje gezegd, dat ze om
drie uren zou terugkomen!"--roept Willemien.

»Ze had een anderen hoed op, dan gisteren!"--zegt Jans.

»Die zat zeker in een van de drie groote koffers, die van morgen gekomen
zijn!"--meende Kee.

»Heel beleefd vind ik ze niet!"--zegt mevrouw De Milde met eene schorre,
maar toch zeer luide stem.--»Ze heeft papa van morgen laten roepen, en
wat zou je denken, dat ze vroeg...."

»Een spionnetje voor het middelste raam boven!"--giste Jans.

»'t Lijkt er niet naar!"--antwoordt mama nog luider.--»Ze wou een
huissleutel!"

Algemeene ontsteltenis. Velerlei uitroepingen volgen.

Mevrouw De Milde herneemt:

»Ze heeft een huissleutel gevraagd! Ze zei, dat ze ons niet graag wou
hinderen, en zelf niet graag op de stoep wou blijven wachten, als ze
thuis kwam. Papa heeft haar dadelijk den kleinste van onze beide
huissleutels gegeven!"

»Net een man!"--riep Willemien.

»En trotsch ook!"--zei Jans.--»Gistermiddag, toen Aaltje haar voor het
eerst bediende, heeft ze geen woord met de meid gesproken, en uit een
boek, dat naast haar bord lag, gelezen!"

»Ik zou wel eens willen weten, wie ze hier kent!"--meende Kee.--»Laatst
zei ze, dat ze heel vreemd was in Den Haag, en gisteren reed ze door het
bosch langs de tent. Dat vind ik geheimzinnig!"

Al de dames schudden het hoofd, en zwegen eene poos, omdat ze moesten
nadenken over zoovele gewichtige feiten, als zich sedert de laatste
dagen in haar kleinen kring hadden voorgedaan. De nieuwe huisgenoote,
mevrouw De Huibert, was het groote onderwerp van haar gesprek. Ze
stelden elkaar eene menigte vragen, die ze geen van allen konden
beantwoorden. Waar kwam mevrouw De Huibert eigenlijk vandaan? Had ze
altijd te Rijswijk gewoond? Zij was natuurlijk weduwe, want ze kleedde
zich in den rouw. Ze sprak niet veel--zou ze iets hebben te verbergen?
Gisteren had ze den geheelen Zondagnamiddag stil zitten te lezen en thee
te drinken; daarna had ze een poosje loopen wandelen door hare kamers en
was vroeg naar bed gegaan--dit alles hadden de jonge dames duidelijk
kunnen merken.

»Ja, maar met al dat praten komt de wasch niet klaar!"--waarschuwde
mama.--»Me dunkt, ze had van morgen, voor ze uitging, ons wel even
kunnen goeiendag zeggen! We zijn fatsoenlijke menschen, en verhuren onze
kamers niet aan Jan en alleman!"

In de gang had de huisbel zeer luid geklonken. Aaltje, de gedienstige
geest van den huize, die de belangrijke »functiën" van keuken-, kamer-
en loopmeid op voortreffelijke wijze »cumuleerde", als de heer De Milde
gewoon was te zeggen, trad haastig binnen, en riep met van
nieuwsgierigheid tintelende oogen:

»Daar is mevrouw en de juffrouw Muller! Ze vragen naar mevrouw boven.
Ik heb gezegd, alsdat mevrouw om drie uur thuis komt...."

De vier dames De Milde steken de hoofden bijeen. Zij branden van
verlangen moeder en zuster van hare nieuwe huisgenoote nader te leeren
kennen. Maar de meisjes zijn ongekleed, ze zien er al te huiselijk uit
met hare verschoten katoenen japonnen. »Mama is gekleed, mama zal
gaan...."

In een paar seconden heeft mevrouw De Milde de donkere suite, die
op de tuinkamer volgt, achter den rug en opent zij de deur van een
ruim voorvertrek, waar men plechtige visites ontvangt. Mevrouw Muller
Belmonte en Betsy zitten er zwijgend te wachten. Mama De Milde plooit
hare alledaagsche trekken tot den minnelijksten glimlach, en buigt hare
onwelluidende stem tot den vriendelijksten klank, terwijl zij zegt:

»Het spijt me zeer, dames! Mevrouw De Huibert is uitgegaan, maar komt
tegen drie uren thuis. Misschien zullen de dames wel een oogenblik
geduld hebben...."

Mevrouw Muller Belmonte staat van haar stoel op. Haar bleek gelaat heeft
eene wasachtig gele tint aangenomen; de groeven rondom neus en mond zijn
dieper geworden: het dunne hair aan de slapen vertoont eene onoogelijke
mengeling van grijs en geel. Zij spreekt zacht en bescheiden:

»Als u het ons permitteert, mevrouw! dan zullen we boven op Suze's kamer
wachten!"

»Met het meeste plezier! De dames komen zeker wandelen van Rijswijk? Kan
ik u met iets dienen? Wat zullen de dames gebruiken?"

»Dank u zeer, Mevrouw?"

»Een glaasje madera met water en suiker, niet waar?"

»Neen, dank u, heusch!"

De beide wandelaarsters uit Rijswijk hadden veel van de zon geleden, en
zouden gaarne iets koels gedronken hebben, maar fatsoen en overleg beide
deden haar het gulle aanbod afslaan. Zij wilden de kennismaking met de
vrouw des huizes niet terstond voortzetten, en waren recht tevreden,
toen deze spraakzame dame haar den weg naar Suze's bovenkamer gewezen,
en eindelijk alleen gelaten had.

Het ruime vertrek zag met twee ramen op het Westeinde uit, en was door
de familie De Milde van de fraaiste meubelen uit de benedenverdieping
voorzien. Er lag een nieuw donkerbruin kleed op den vloer en de
trekgordijnen voor de vensters waren gloednieuw.

Betsy legde hoed en mantille ter zijde. Hadden kennissen uit Osterwolde
haar hier ontmoet, zij zouden eene merkwaardige verandering in haar
voorkomen hebben ontdekt. Haar oogopslag was zachter en vriendelijker
geworden, zoodat hare mooie blauwe oogen beter uitkwamen. Zij had het
donkerblonde hair evenals Suze in lange krullen opgemaakt, en misschien
ook daardoor aan haar knap kopje een tintje van gemoedelijkheid gegeven,
volkomen in tegenspraak met het trotsch en ontevreden voorkomen van
voorheen. Mevrouw Muller Belmonte was zuchtend ineengezonken op haar
stoel. Haar gelaat drukte vermoeidheid, zorg, bittere teleurstelling
uit. Betsy liep de kamer op en neer, en stond stil voor een paar
staalgravuren, die de Dom te Keulen en de Nôtre-Dame te Parijs
voorstelden. Eindelijk wordt zij getroffen door de lijdende gestalte van
hare moeder. Zij komt langzaam terug van den wand, en zegt vriendelijk:

»Mama! mag ik uw hoed wegleggen? U heeft het te warm! Geneer u toch niet
.... wij zijn bij Suze!"

»Bij Suze! Nu ja .... maar als ze straks thuis komt, is ze misschien
heel ontevreden.... Ik verwacht niets van haar...."

»Geef de hoop niet op, mama! Ze is bij de hand, ze weet raad! Het
voornaamste is, dat ze ons plan goedkeurt!"

»Goedkeuren is niet genoeg! Ze moet ons helpen!"

»En dat zal ze ook!"

»Och, Betsy! Heb jij nog illusies over je zuster? Ze is net als papa
was, want ze zorgt alleen voor zich zelve! Suze is handig genoeg, dat is
waar.... Och kom, stel je maar voor, dat we een vergeefsche reis gemaakt
hebben!"

Mevrouw Muller Belmonte zuchtte diep. De uitdrukking van troostelooze
ellende op haar gelaat, de diepe plooien om hare kleurlooze lippen, de
doffe oogen .... alles sprak van eene knagende smart, deels zelfverwijt,
deels ergernis over haar ongeluk.

Betsy had zwijgend haar den hoed afgenomen. Uit een reistaschje nam zij
eene eenvoudige muts met donkerblauw lint, Mevrouw Muller Belmonte stond
op, en liet zich door hare dochter helpen.

»Kom, mama! We zullen het hoofd omhoog en moed houden, niet waar? Reken
op mij, ik zal voor u werken...."

Betsy's stem klonk zachter en vriendelijker dan vroeger. De tegenspoed
droeg ééne goede vrucht althans--hij neigde het hart van het jonge
meisje tot ootmoedig medelijden met hare zwaar beproefde moeder.

Mevrouw Muller Belmonte drukte Betsy zwijgend de hand. Zij voegde er met
bevende stem bij:

»Ja, kindlief! Ik weet het wel! Jij bent heel lief voor me geweest ....
sedert dien verschrikkelijken nacht. Ik heb op de wereld niemand anders
dan jou.... Wij moeten ons best doen, nu we doodarm zijn, een klein
stukje brood te verdienen.... Maar hard te werken en afhankelijk te zijn
van Suze, die!.... die.... O God! dat vind ik ondragelijk!"

»Niet overdrijven, mama! We kunnen Suze misschien wel missen, als we
maar saam dapper de handen uit de mouw steken!"

Mevrouw Muller Belmonte boog het hoofd. Het denkbeeld, dat ze tegen
onverdiende armoede zou moeten worstelen op hare jaren, maakte haar diep
ongelukkig. Zwijgend ging zij weer naar haar stoel. Hare oogen waren
vochtig geworden. Zij wilde naar Betsy's vriendelijken raad hooren, en
toch kon zij niet geheel met de verstandige plannen van haar jongste
kind instemmen.

Een haastige tred klonk bij de deur.

Suze trad binnen. Of de Haagsche zomerlucht haar een blos op de wangen
tooverde, of het smaakvol toilet, lichte rouw, haar buitengewoon goed
stond, dit althans was zeker, dat ze er ongemeen bevallig uitzag. Toen
ze haar moeder en zuster zag, fronste ze even de wenkbrauwen. Kalm begon
ze:

»Jelui hier?"

»Ja, Suze! We moeten je het een en ander vertellen, en over een paar
punten met je overleggen!"

Mevrouw Muller Belmonte had gepoogd vriendelijk en voorkomend te
spreken. Ze had niemand bekend, welk een heimelijke toorn er voortdurend
woedde in haar binnenste. Den dood van haar man, het schandelijk
bankroet, de verachting van heel Osterwolde, had zij kunnen trotseeren,
wanneer hare dochter, mevrouw De Huibert van Vliethuysen, zich niet als
eene gemeene deern had laten wegjagen uit de echtelijke woning.

Suze vermoedde niet in 't minst, wat er bij hare moeder omging. Ze
antwoordde uit de hoogte:

»We hadden immers afgesproken, dat jelui Zondagsmorgens bij mij zoudt
komen koffiedrinken! Is er nu zoo'n haast?"

»Ik begrijp, dat je ons heel best kunt missen, Suze! Schikt het je niet
ons te hooren, dan zullen we onmiddellijk weer heengaan!"

»Zooals u verkiest! Ik heb geen lust, om dadelijk weer te kijven...."

Maar Betsy treedt snel naar Suze toe. Zij fluistert haar iets in 't oor.
Mevrouw Muller Belmonte heeft met vonkenschietende oogen zich opgericht.

»Kijven! Het past je niet tegenover mij dat woord te gebruiken! Kom,
Betsy! Laat ons gaan!"

Maar Betsy, die sedert den noodlottigen nacht, toen haar vader stierf,
reeds menig moeielijk oogenblik met hare moeder en oudste zuster had
doorgebracht, Betsy wendt zich tot de eerste, en zegt:

»Neen, mama! We moeten geduld hebben, omdat we ongelukkig en arm zijn!
Suze zal naar ons luisteren! Onaangenaamheden zijn er toch al genoeg!"

Mevrouw De Huibert hield zich zwijgend met haar eleganten zomerhoed
bezig, en wachtte tot Betsy mama zou hebben doen bedaren. Mevrouw Muller
Belmonte ging bevende weer zitten, en zei dof:

»Zeg jij het, Betsy!"

»Goed, mama!"

Suze trad zonder de minste ontroering nader, en plaatste zich bij het
venster. Zij keek verstrooid naar buiten.

»Suze!"--begon Betsy,--»gisteren was je nog geen uur weg, toen we een
brief kregen uit Amsterdam van oom Muller. Hij schrijft mama, dat hij
in de eerste plaats de zaak van Bram en Karel in orde heeft gebracht.
Beide jongens zijn gezond en sterk: als ze goed willen oppassen bij het
instructiebataljon te Kampen, zal hij ze zooveel mogelijk helpen. Ze
zijn heel wel tevreden, en hebben beloofd hun best te doen!"

»Dat is ten minste goed nieuws!"--merkte Suze op.

Mevrouw Muller Belmonte bleef beweegloos in elkaar gedoken zitten. Haar
zwager, de Amsterdamsche kolonel, kende den omvang der familierampen
ten volle. Hij had besloten de beide jongens tot onderofficier te doen
opleiden, en ze verder te steunen, zoolang er aan hun gedrag niets
mankeerde.

Betsy wachtte eene poos en ging toen na eene korte aarzeling voort:

»Oom schrijft verder over ons beiden, over mama en mij.... Hij vindt het
vreemd, dat wij te Rijswijk blijven, en dat jij, Suze, naar Den Haag
gaat. Hij had het verstandiger gevonden, als wij al te zaam te Rijswijk
waren gebleven, in de eerste plaats om de kosten...."

Het was nu Suze's beurt het hoofd toornig op te heffen. Snel viel ze
hare zuster in de rede:

»Dat is mijn zaak! Laat hij er buiten blijven! Ik weet wel, dat hij
juist niet met mij dweept .... de brave man heeft principes.... Heel
goed! Maar ik heb hoegenaamd geene verplichting aan hem! Ik verlang, dat
hij mij met rust laat."

»Maar Suze! denk toch, dat mama en ik alleen van zijne mildheid
afhangen! Hij meent het best! Hij zal ons helpen .... hij dacht, dat jij
bij ons zoudt blijven wonen, dan konden we zeer fatsoenlijk leven!"

»Oom Muller mag denken wat hij wil! Daar kan niets van komen! Mijn
plaats is in Den Haag! Ik heb een vast plan, ik wijk er niet van af."

Mevrouw Muller Belmonte had met klimmende verontwaardiging en bittere
gramschap de woorden harer dochters gevolgd. Telkens wilde zij spreken,
telkens bedwong zij met inspanning haar toorn.

Betsy zag Suze met een bedroefden blik aan, en ging voort:

»Oom Muller schreef verder, dat hij hartelijk deelnam in ons ongeluk,
dat hij als toeziende voogd voor Bram en Karel zal zorgen, maar, dat
hij voor mama en mij niet meer dan vijfhonderd gulden in 't jaar kan
afstaan. Hij bekent, dat het heel weinig is, maar hij verwijst naar...."

»Naar mij!"--valt Suze schamper glimlachend in.--»Dat spreekt van zelf!
Ik ben schatrijk! Het moet van mij komen...."

»Neen, niet alleen van jou! Ook van mij!"--zegt Betsy snel.--»Oom Muller
heeft mij nog een goeden raad gegeven. Hij hoorde mij te Amsterdam
piano spelen, en denkt, dat ik buitengewoon vlug en vaardig ben op
dat instrument. En ook omdat ik zeer goed onderwijs heb gehad, voel ik
mij in staat les te geven. Als je me helpen wilt, Suze! dan krijg ik
misschien hier in Den Haag wel lessen, en dan konden wij, als jij ook
wat deedt, mama een gerusten ouden dag bezorgen!"

Betsy bleef een oogenblik op antwoord wachten.

»Dat idee is niet kwaad, Betsy! Reken op mij, ik zal zorgen, dat je
lessen krijgt! Binnen een paar dagen zal ik er werk van maken. Dat
kan heel goed! Maar ik zie geen kans je verder te helpen. Ik kom maar
even rond met wat ik heb. Vaste ondersteuning beloof ik niet! Bij
buitengewone omstandigheden, als je in groote verlegenheid waart, dat
spreekt van zelf, dan...."

Mevrouw Muller Belmonte stond schielijk op. Het gele gelaat was
grauwbleek geworden. Heesch van gramschap viel ze plotseling uit:

»Dank je, Suze! Ik wil geen cent van je aannemen! Ik wist vooraf, dat
het zoo zou gaan! Eens en vooral zweer ik je, dat je geen last meer
van mij hebben zult. Ik heb veel geleden, en zal het wel niet lang meer
maken! Maar zoolang als ik in deze ellendige wereld leven moet, zoolang
zul-je uit mijne oogen blijven! Koud, hebzuchtig, zonder een greintje
gevoel, net als je knappe vader, laat je mij eenvoudig aan mijn lot
over! Heel goed! Geloof niet, dat ik laaghartig genoeg zal zijn, je ooit
weer om hulp te vragen.... Kom, Betsy! Geef me mijn hoed!"

Betsy vatte de van woede sidderende vrouw bij de hand, en vermaande
zacht tot kalmte en vrede.

Maar de verontwaardiging harer moeder was te sterk. Mevrouw Muller
Belmonte ging voort:

»'t Grootste deel van mijn leven heb ik geleden onder een despoot van
een man, die mij iederen dag door zijne opvliegendheid deed beven.
Hoe dikwijls heeft mij dat ongelukkig huwelijk berouwd. Ik leefde heel
gelukkig te Deventer bij mijne ouders. Mijn papa was een braaf dokter.
We hadden het niet ruim, maar we konden toch bestaan. Toen kwam je
vader, een doodarm candidaat-notaris. Hij vroeg me .... uit liefde, zei
hij. Papa was overal geacht en bemind, hij had aan alle kanten van het
land vrienden en relatiën. Mijn handige aanstaande begon dadelijk te
intrigeeren, om door hulp van mijn vader tot notaris benoemd te worden.
Eindelijk gelukte het te Osterwolde. Je vader, die geen cent, maar vrij
wat schulden had, gedroeg zich of hij millionair was. Hij kocht huis,
erve en stalling van zijn voorganger, hij kocht paarden en rijtuigen en
wist op een wonderlijke manier bij iedereen crediet te krijgen. Kostbare
meubels werden aangeschaft, onze huishouding op hoogen voet ingericht.
Als ik me angstig maakte over den last der schulden, lachte je vader
me uit. Hoe hij er zich uit redde, weet ik niet. Zijn uitgaven voor
allerlei onnoodige weelde hebben jaarlijks duizenden en duizenden
verslonden. Zei ik een woord, dan snoerde hij me de mond. Nooit heb ik
iets geweten van den stand zijner zaken. Eens heeft hij in een hevigen
aanval van woede zich verraden, en mij doen merken, dat hij in effecten
speculeerde. Hij had een groot verlies geleden, en deed een zwaren eed,
dat men hem nooit weer zou verschalken.... Of hij zijn woord gehouden
heeft, weet ik niet, maar dit weet ik, dat ik meer dan vijf en twintig
jaren in vrees en onrust en daarbij in weelde en overdaad heb geleefd,
om nu eindelijk tot armoede en schande te komen .... om nu uit de hoogte
behandeld te worden door een dochter, .... die iedereen den rug zou
toekeeren, als de wereld maar wist, wie zij was!"

Mevrouw Muller Belmonte had, sidderend van klimmende ontroering, dan
eens zacht en haperend, dan weer luider en hartstochtelijker gesproken.
Telkens op het punt in tranen los te barsten, beheerschte ze evenwel
hare smart, om bij de laatste woorden met volle kracht van stem en
uitgestrekten rechterarm tegen Suze uit te vallen.

Deze had zeer oplettend naar de voorbijgangers in het Westeinde getuurd.
Een schamper glimlachje krulde hare lippen. Zij keerde zich om, en zei
zeer bedaard:

»De familie beneden zit achter en kan ons gelukkig niet hooren. Anders
zou ik vriendelijk verzoeken wat minder hard te schreeuwen!"

Mevrouw Muller Belmonte antwoordde niet. Met bevende vingeren gaf
ze Betsy hare muts, en repte zich haar hoed op te zetten. Langs de
gerimpelde wang liep een traan, dien ze haastig afwischte. De hoekige,
magere gestalte der oude vrouw kwam scherper uit, naarmate zij zich
driftiger bewoog, voortdurend het hoofd schuddende, terwijl Betsy haar
smeekend iets in 't oor fluisterde.

»Kom, kind!"--sprak ze halfluid, telkens nieuwe tranen
afwisschend.--»Geen minuut langer hier! Kom!"

Er wordt vrij luid op de deur geklopt.

Schoon in de verwarring niemand »binnen!" riep, werd de deur toch
geopend, om toegang te verleenen aan de buigende en glimlachende mevrouw
De Milde.

De waardige dame scheen eenigszins verlegen met hare houding, en stapte
onder groote drukte binnen, zoodat de breede stroogele linten van haar
hoofddeksel in golvende slingering hare bewegingen volgden.

»Neemt het me asjeblieft niet kwalijk, dames!"--sprak ze.--»Ik ben zoo
vrij u even te storen! De dames zullen ons, hoop ik, de eer aandoen hier
te blijven eten?"

Betsy toonde het meest tegenwoordigheid van geest, en antwoordde
oogenblikkelijk:

»Wij zijn u zeer verplicht, mevrouw! Voor van middag hebben we ons woord
al gegeven!"

»Dat spijt me! Het zou ons hoogst aangenaam geweest...."

Suze keerde zich met een beleefden glimlach tot de goedhartige oude
dame, en viel haar in de rede:

»En mij ook, mevrouw! Maar de dames kunnen vandaag onmogelijk. Later
zullen we, hoop ik, van uwe vriendelijke invitatie gebruik maken!"

De drie dames Muller Belmonte bogen zeer deftig. Mevrouw De Milde
begreep, dat het niet fatsoenlijk was langer aan te dringen of te
blijven. Zij voegde hare buigingen bij die van het drietal, en trok
zich onder een vloed van woorden terug. Toen zij de deur der bovenkamer
achter zich sloot, bekroop haar de groote verzoeking even te luisteren,
wat er gezegd zou worden, maar zij durfde niet .... de oude mevrouw
stond op het punt te vertrekken. Daarom wipte mevrouw De Milde vlug naar
beneden, en verscheen zij met een raadselachtig gezicht in de tuinkamer,
waar de drie gezusters nog altijd ijverig aan de wasch bezig waren.

Vragend staarden zij hare moeder aan. Deze zweeg, en ging op hare
gewone plaats zitten. Werktuigelijk grepen de dames ieder een servet
of sloop. Toen bogen de vier hoofden zich tot elkander en begon mama
te fluisteren. 't Scheen of de heeren met de vermiljoenkleurige
»houppelandes" en de dames met de gele zijden »sakken" van het behangsel
nieuwsgierig naar het viertal omzagen, maar men lette er niet op, en de
fluisterende stem werd langzaam luider:

»Ze hadden woorden.... Er werd hard geschreeuwd! 't Was over geld, denk
ik! De oude mevrouw sprak tegen mevrouw De Huibert. Eén ding kon ik
duidelijk verstaan. De oude mevrouw Muller riep: »Als de wereld maar
eens wist, wie je bent!" of zoo iets. Ik klopte aan, omdat ik er niet
meer van hooren wilde, en ik merkte duidelijk, dat er wat aan haperde
.... enfin, dat er hier iets heel geheimzinnigs is. Wat moeten we daar
nu aan doen?"

De drie dames zwegen eene poos.

Willemien was het eerst met een antwoord gereed:

»We moeten het aan den ouden heer vertellen, en die zal beslissen!"

Kee gaf het tweede advies:

»Laat papa er buiten! Hij is in staat er op de sociëteit over te praten,
en dan krijgen we er naderhand last van!"

Jans besloot het debat:

»Jelui begrijpt er niets van. De particuliere zaken van mevrouw De
Huibert gaan ons niet aan! We hebben het bovenkwartier voor een jaar
verhuurd, en dat is de hoofdzaak!"

Niemand antwoordde, en het viertal wijdde zich met dubbelen ijver aan de
wasch.




VIJFDE HOOFDSTUK.

Bij den Secretaris-generaal.


Donderdag, negen uur des avonds. De duisternis is gevallen over de
residentie. Des namiddags was de hemel door akelige, donkere wolken
verduisterd geworden, alsof een brekebeen in de waterverfschilderkunst
het zwerk met sepia en Oost-Indischen inkt had bemorst. Een onweer,
bliksem en hevige donderslagen volgden. Regenstroomen hadden de
smachtende bladerkronen van den korten Vijverberg overvloedig gedrenkt;
het eilandje ontwaakte uit de doffe dommeling door de felle zonnestralen
van Augustus' laatste dagen over den Vijver als uitgegoten; het
droppelde onder de lindenlaan op het schelpenpad langs het water; de
gaslantaarns werden ontstoken. Nadat de storm had uitgewoed, blies een
koele westenwind over Voorhout en Vijverberg; de starren gluurden langs
de aftrekkende wolkgevaarten; een schoone zomernacht brak aan.

Op den Vijverberg staat een vorstelijk gebouw van drie verdiepingen,
sinds lange jaren eigendom en woonhuis der familie Van Berenvelt. Even
na negen uur klonk de bel herhaaldelijk in de ruime marmeren vestibule.
Vier knechts in galalivrei stonden boven aan eene marmeren trap van vijf
treden, langs de beide zijden van welke schilderachtige heesters en
bloemen prijkten. De lakeien haastten zich de gasten binnen te laten,
en openden de glazen deur boven aan de marmeren trap. Eene helder
verlichte gang, met een dik Turksch tapijt bedekt, en wederom door hoog
opgaande heesters en bloemen getooid, bracht naar het salon, waar de
Baron Van Berenvelt zijn gasten wachtte. Toeval en plicht hadden den
gastheer genoopt midden in den zomer een diner en soirée te geven.
De Belgische regeering had eene commissie van hoofdofficieren der
artillerie afgevaardigd naar Den Haag, Hannover en Kopenhagen, ten
einde wetenschappelijke studiën te maken over eene nieuwe manier van
vuurmonden te gieten. De minister van Oorlog was door ongesteldheid
aan zijne kamer geboeid, de minister van Buitenlandsche Zaken was voor
veertien dagen naar Ems vertrokken. De secretaris-generaal had dus de
»honneurs" van Den Haag tegenover de Belgische heeren op te houden, en
aarzelde geen oogenblik ook in het weinig eigenaardig seizoen eene
vriendenbijeenkomst ten zijnent te noodigen.

Kwartier na negen stond André de Witt op de stoep van Baron Van
Berenvelt. Als adjunct-commies had hij misschien zekeren schroom
behooren te gevoelen, maar inderdaad was hij zoo opgeruimd en kalm,
dat zelfs het grootsche schouwspel der vier galalakeien en de
betoovering der smaakvolle bloemen in de gang hem niets van zijne gewone
geestestegenwoordigheid roofden. André vergat zijne nederige betrekking,
en stapte onverschrokken door, totdat een der dienende grootheden eene
deur opende, en luide galmde.

»De heer De Witt!"

André ontwaarde een zeer ruim vertrek, badende in licht, 't welk
stroomde van twee kristallen lichtkronen en tallooze waskaarsen aan den
wand en bij den marmeren schoorsteenmantel. Hij bemerkte, dat nog twee
salons, evenzoo blakend van licht, zich bij deze zaal aansloten, en dat
eene tamelijk groote menigte dames en heeren--de laatsten verreweg in de
meerderheid--over dit terrein was verspreid. Bij den schoorsteen stond
de gastheer, Baron Van Berenvelt, in ernstig gesprek met twee der
Belgische gasten, beiden in gala-uniform, beiden overdekt met kruisjes
en gulden starren.

André had eigenlijk zeer verlegen moeten zijn, maar met de hem eigen
vrijmoedigheid en opgeruimdheid begaf hij zich zonder aarzelen naar
den heer des huizes. Ongedwongen buigend sprak hij een paar beleefde
woorden, en wilde oogenblikkelijk ter zijde heengaan. Doch de Baron
voorkwam hem en reikte hem even ongedwongen de hand. De gastheer wendde
zich daarop tot eene jonge dame, die achter de kolossale gestalten der
artilleristen als verborgen was, en zei:

»Meneer De Witt! mijne dochter Adèle!"

De Baron vervolgde zijn gesprek met de Belgische gasten, en André
richtte zich tot eene rijzige dame, die zijne buiging rustig
beantwoordde.

Freule Adèle van Berenvelt, de oudste dochter van den
secretaris-generaal, trad als gastvrouw op. De Baron had zijne
echtgenoote vroeg verloren, en sinds dit smartelijk verlies steun en
troost gevonden bij zijne oudste dochter. Adèle was de twintig jaren
voorbij, en niet alleen hoffelijkheid verbood te bepalen, hoe dicht zij
de dertig naderde. Een waas van jeugd en frischheid sierde het ernstige
gelaat, 't welk eer streng dan bevallig zou kunnen genoemd worden, had
niet een paar donkere kijkers, donker en vol schitterend licht tevens,
dien indruk getemperd. Hare slanke figuur was in een eenvoudig kleedje
van bleekblauw neteldoek gehuld. Zij droeg geene sieraden; een breed
zwart fluweelen lint met een diamanten kruis om den blanken hals vormde
eene smaakvolle uitzondering.

Freule Adèle had waarschijnlijk den naam van André nog nooit gehoord,
maar toonde zich zonder den geringsten tegenzin terstond bereid, om
het jonge mensch, door haar vader met een vriendelijken wenk aan haar
voorgesteld, zoo beleefd mogelijk te woord te staan. Misschien--de
veronderstelling is echter gewaagd--stemde André's blijgeestig en
vrijmoedig voorkomen haar tot toegevendheid. André had tijdens zijne
studiejaren te Leiden geleerd menschen te zien. Zijne houding was kalm,
al verried ze soms onbewust eene bescheiden mate van zelfvertrouwen. Hij
sprak niet te luid, maar zorgde toch, dat men hem verstaan kon. Zwarte
rok en witte das stonden hem uitmuntend bij het glanzige hair en den
donkerbruinen krullenden knevel. De eerste de beste schilder zou hem een
»pittoresken" kop hebben toegekend.

Het gesprek was op uiterst heuschen toon begonnen.

De storm van dien middag, het zomerseizoen, de residentie,
buitenlandsche uitstapjes, gaven aanvankelijk stof tot enkele vragen en
antwoorden.

»Men moest eigenlijk niet op reis gaan!"--vervolgde Adèle.--»Den Haag
wordt miskend. Heeft u hier al lang gewoond, meneer De Witt?"

»Een jaar, freule!"

»Tijd genoeg om van Den Haag te houden!"

»Mag ik er nog iets bijvoegen?"

»Zeker, maar geen kwaad van onze lieve stad zeggen!"

»In 't minst niet. Den Haag is een heerlijke stad, maar met een beetje
moeite zou men er een lustoord van kunnen maken. Er is nog lang niet
genoeg partij getrokken van al het mooie, dat men hier voor het grijpen
heeft. De pleinen zijn te kaal...."

»De Zwijger...."

»Pardon.... Mag ik nog even voortgaan? De Zwijger staat op het Plein,
maar wat zou men niet met dat Plein kunnen doen! Men moest de steenen
opbreken, het terrein verhoogen en er een heerlijken bloementuin
aanleggen! Twee springenden fonteinen aan beide zijden van het
standbeeld, kleine marmeren of bronzen statuën te midden van net
onderhouden bloemperken--iets in den geest van het Palais-Royal te
Parijs!"

»'n Charmant idee, maar...."

»Ik zou nog meer willen! Is er poëtischer plekje dan het eilandje in den
Vijver? Een groot Nederlandsch dichter heeft voor ongeveer tien jaren al
gezegd, dat het wit marmeren standbeeld van Constantin Huygens midden
uit het groen van het eilandje moest oprijzen!"

»Allerliefst! Vooral voor menschen, die gezonde en krachtige oogen
hebben, zou Huygens wel voldoen op het eilandje .... maar, dan zou ik
nog een amendement op uw voorstel hebben. Er is nog zooveel plaats op de
Plaats! Zouden wij daar geen ruiterstandbeeld voor den stadhouder Willem
III, Koning van Engeland, kunnen oprichten?"

»Juist! En tegelijk het standbeeld van koning Willem II van het
Buitenhof wegnemen! De held van Quatre-Bras heeft aanspraak op iets
beters!"

»Maar, meneer De Witt! waar zouden we een gemeenteraad vinden, die
zooveel geld zou willen geven, om Den Haag mooier te maken? Ik vrees,
dat we luchtkasteelen bouwen!"

»Luchtkasteelen! Als u daar maar een geschikt architect voor vinden kan,
freule!"

Deze laatste woorden werden uitgesproken door iemand, die een fragment
van het gesprek scheen verstaan te hebben, en nu diep buigend voor
freule Van Berenvelt standhield.

André zag onthutst op. De nieuwe spreker was Jhr. Mr. Van Reelant, de
referendaris aan het departement. In zijn zwarten rok zag deze er zoo
volmaakt deftig en achtenswaardig uit, dat André in zijne verbeelding
het eigenaardig geluid van een kapperschaar meende te hooren en
onwillekeurig de rechterhand aan zijn achterhoofd bracht. Freule Van
Berenvelt antwoordde Van Reelant glimlachend op den toon van goede
bekenden. De referendaris had inderdaad al menig bezoek op den
Vijverberg afgelegd, hij had dien middag bij den Baron »gedineerd", en
zelfs aan de rechterhand van freule Adèle gezeten. Dit alles wist André
niet, evenmin, dat de heer Van Reelant in blakende gunst stond bij den
minister van Buitenlandsche Zaken, en dat Adèle van Berenvelt eenmaal
een vorstelijk vermogen van haar vader zou erven.

Toen Van Reelant zich tot Adèle wendde, had hij in een ondeelbaar
oogenblik André met een minachtenden blik gemeten, en zich behendig zoo
geplaatst, dat hij schijnbaar zonder opzet den jonkman ter zijde drong.
André deed of hij niets bemerkte, en ging glimlachend uit den weg. Hij
kreeg nu gelegenheid de salons van den secretaris-generaal uiterst
bedaard te doorloopen, en een oog te wijden aan de talrijke gasten.

Al de heeren waren in rokken of uniformen: de meesten schenen op zeer
bijzondere verdiensten voor Nederland of andere rijken te kunnen bogen,
daar zij kleine verzamelingen van ridderkruisjes in het knoopsgat
droegen. Een kaal heer met een blozend gezicht droeg een purperrood
commandeurslint om den hals. Hij zat bij een drietal bedaagde dames
in groot toilet, en luisterde naar een buitengewoon lang heer zonder
»decoratiën", maar met een forschen militairen knevel, die vrij luid in
het Fransch eene mededeeling deed, waarover het viertal zich vergunde
zeer piano te lachen. Twee jongere Belgische officieren, secretarissen
der commissie, hadden zich doen voorstellen aan enkele Nederlandsche
jongedames, en vormden eene groep bij een klavier, waarop eene der
jeugdige schoonen verondersteld werd later iets te zullen spelen.

André wandelde door de drie salons te midden der hoffelijk sprekende
gasten, en zag, dat het laatste vertrek uitkwam in eene luchtige
~serre~, die met twee wijdopenstaande deuren naar een »geïllumineerden"
tuin leidde. De koele luchtstroomen van buiten door de ~serre~ naar
de gezelschapszalen zich een weg banend, hadden veelszins bijgedragen
tot tempering der Augustus-warmte. De adem van den nachtwind lokte zoo
verkwikkend, dat André zich haastte enkele trappen, uit de serre naar
den tuin leidend, af te dalen. Een klein clubje van gasten scheen
hetzelfde denkbeeld met hem te deelen. 't Waren eenige jongelui uit
»de wereld", die zich even welstaanshalve op de soirée van Baron
Van Berenvelt vertoonden, die even in 't voorbijgaan een glas wijn
aanvaarden van de buigende lakeien, en naar eene gelegenheid omzagen,
om even ongemerkt eene sigarette te rooken.

André kende niemand onder hen. Hij keerde aanstonds terug. Sommige
blikken waren met eene mengeling van spot en nieuwsgierigheid op hem
gevestigd. De »gedoreerde" jongelingschap maakte zich vroolijk over
de »~crinière de lion~" van dien onbekende. Zij hielden hem voor een
~attaché~ bij een Duitsch gezantschap, en schaterden daarom niet zoo
luid, als ze stellig zouden gedaan hebben, indien ze op de hoogte van
André's »positie" geweest waren.

Toen André in de ~serre~ terugkwam, vond hij eene tweede groep
jongelieden, eveneens »~jeunesse dorée~", rondom den kalen heer met het
blozend gelaat en het commandeurslint geschaard. Een lakei bood bekers
»gefrappeerde" champagne aan, en de jongelui oordeelden het geschikt met
den commandeur een glaasje te drinken. Onder het gezelschap bevond zich
Jonkheer van Bergen Ockenburgh, een aspirant-attaché, die als volontair
aan het ministerie van Buitenlandsche Zaken arbeidde, en door den loop
van den dienst een en ander maal met André had kennis gemaakt. Zoodra
hij André gewaarwerd, sprak hij hem vriendelijk aan, en trok hem in den
kring.

De jongelieden luisterden naar den heer met het commandeurslint, die
eene zeer deftige manier van redeneeren in practijk bracht, en overigens
op de meest beslissende wijze allerlei vraagstukken van ingewikkelden
aard aanroerde. André betrapte zich weldra op eene onweerstaanbare
aanvechting, om de duffe algemeenheden des commandeurs tegen te spreken,
maar wijl hij nog niet aan dien hoogachtbare was voorgesteld, zweeg hij.
Nadat hij zijn verlangen aan Van Berghen Ockenburgh had meegedeeld, trad
deze met André naar den kaalhoofdige, en hoorde men hem zeggen:

»Meneer Gronovius! Mag ik u voorstellen meneer André de Witt, ambtenaar
aan Buitenlandsche Zaken: Meneer Gronovius...."

»Lid van de Tweede Kamer, en overigens genoeg bekend. Laat dat maar
blijven, Van Berghen!"

Met groote jovialiteit had de aangesprokene aldus zich zelven bekend
gemaakt. Oogenblikkelijk daarop zich tot André wendend, gaat hij voort:

»Mag ik eens vragen .... is u die meneer De Witt, die een dissertatie
over het Vrijhandelsstelsel heeft geschreven?"

»Juist, meneer!"

»Een heel knappe dissertatie! Ik maak je m'n compliment!"

»Ik had niet durven hopen, dat mijne dissertatie buiten Leiden gelezen
zou worden!"

»Zoo zie je, meneer De Witt! dat er nog wel op den arbeid van onze
studeerende jongelui gelet wordt. Maar dat is altijd m'n systeem
geweest. Wij hebben gebrek aan knappe lui in de liberale partij. Wij
hebben de meerderheid in getal, we moeten ze ook in talent hebben! En
daarom ga ik na, wie er alzoo promoveeren te Leiden en te Utrecht!"

De heer Gronovius sprak met zooveel gezag en tegelijk met zooveel
eerbied voor zijne eigen woorden, dat het een zeer eigenaardig
schouwspel was hem daar te zien »oreeren", terwijl André bedaard naar
zijne mededeelingen luisterde. De overige jongelieden hadden zich deels
uit beleefdheid, deels uit verveling, naar eene andere zijde der ~serre~
teruggetrokken, waar zij zich bezighielden met »gefrappeerden"
champagne en Haagschen kout.

André had nu overvloedig gelegenheid den heer Gronovius, lid van
Tweede Kamer der Staten-Generaal, ridder, officier, commandeur van
onderscheiden binnen- en buitenlandsche orden, enz., enz., nauwkeuriger
te beschouwen. Zijn kaal voorhoofd en zijne blozende kleur gaven hem
iets eerwaardigs, 't welk niet voldoende werd ondersteund door zijne
kleine, flikkerende, grijze oogen en de beweeglijke plooien om zijn
breeden mond. Behalve het commandeurskruis aan het roode lint, vertoonde
een knoopsgat in zijn rok op de linkerborst ene zeldzame »~collectie~"
miniatuurkruisjes van allerlei slag.

Hij sprak intusschen steeds door:

»Het doet mij veel plezier, dat ik u heb leeren kennen, meneer De Witt!
Uwe dissertatie belooft iets! Blijf nu niet halverwege staan, maar
studeer ijverig verder! De liberale partij heeft behoefte aan knappe
lui. Met talent en wetenschap komt men, waar men wezen wil .... dat zie
je aan mij! Ik ben nu zes jaar lid van de Tweede Kamer, en ik heb het
dagelijks ondervonden. Waarom halen sommige menschen hun schouders op
over de leden der liberale partij, meneer de Witt?"

»Doen ze dat wezenlijk?"

»Hoe lang ben je nu in Den Haag?"

»Een jaar...."

»Dan hadt je kunnen weten, dat sommige lui hun schouders ophalen over
de leden der liberale partij! En waarom doen ze dat? Ik zal het je
zeggen, meneer De Witt! Van '48 heb ik alles meegemaakt. Toen de
grondwet er door was, begon de strijd van de partijen. Eene groote
aristocratisch-conservatieve partij begon met ons personeel belachelijk
te maken. Vooreerst werd er gelachen om de burgerlijke eenvoudigheid
van Thorbecke, maar dat duurde niet lang, toen Thorbecke aan het werk
ging in 1849. Een Romeinsch keizer, meneer De Witt! placht te zeggen:
»~Oderint dum metuant!~"[1] en dat mocht Thorbecke met volle recht van
zijne staatkundige tegenstanders zeggen!"

[1] »Ze mogen mij haten, als ze mij maar vreezen."

De plechtigheid, waarmee de heer Gronovius dit alles voordroeg, legde
André onwillekeurig het zwijgen op. Hij had gedurende den woordenstroom
van het kamerlid, zijn best gedaan zich te herinneren wie de heer
Gronovius eigenlijk mocht zijn, daar zijn naam hem niet onbekend
was. Na eenig peinzen, viel het hem te binnen, dat de provinciale
staten van Overijsel in 1847 een deftig notaris uit Zwolle, den heer
Gronovius, naar de Tweede Kamer afvaardigden, en dat de kiezers van het
hoofdkiesdistrict Zwolle die keuze in 1848 en 1851 hadden bevestigd. Hij
meende tevens iets te weten van den invloed door den heer Gronovius in
de Tweede Kamer geoefend, maar de juiste toedracht van zaken ontsnapte
hem nog.

De groote heer noodigde André uit eenige stappen verder te gaan, om
buiten het gehoor der heen en weer loopenden het onderhoud rustiger
voort te zetten.

»U kan nu gemakkelijk berekenen, meneer De Witt! waarom men de schouders
ophaalde voor sommige leden der liberale partij! Moest men Thorbecke met
rust laten, zijne vrienden hadden het harder te verantwoorden. Enkele
leden der liberale partij uit de noordelijke provinciën maakten een
zonderling figuur, dat is waar, en daarom hadden de aristocraten en
conservatieven eene schoone gelegenheid de nieuwe grondwet en de directe
verkiezingen belachelijk te maken!"

»Een vrij onschuldig plezier, dat men aan die heeren wel kan gunnen!"

»Zeg dat niet, meneer De Witt! De liberale partij moet niet alleen de
numerieke meerderheid, maar ook de algemeene achting hebben! Onze mannen
moeten overal gezien zijn. In de eerste plaats aan het Hof en in de
hofkringen...."

Bijna fluisterend en met eene zeer geheimzinnige uitdrukking heeft de
beroemde heer Gronovius deze laatste woorden aan André's oor gezegd.

De jonkman staart hem uitvorschend in de rollende, grijze oogen, en
antwoordt:

»Dat begrijp ik niet!"

»Wel dat verwondert me, meneer De Witt! Een jong mensch met uwe
capaciteiten moest dat begrijpen. Het is zeer noodzakelijk, dat de
knappe lui onder onze partij elkaar in dit opzicht verstaan. Liberaal
of conservatief, behooren de ministers, de leden der beide kamers, de
leden der hooge collegiën van staat aan 't Hof, zonder onderscheid, met
welwillendheid ontvangen te worden. Dit is een der eerste beginselen van
constitutioneel staatsrecht. Hoe zegt men in Engeland, meneer De Witt?
~Her Majesty's loyal opposition!~ Vergeet dit niet!"

Een lakei met bekers champagne stoorde hun onderhoud. De heer Gronovius
zette zijne dikke lippen maar even aan het glas, daar de aandacht van
André, die naar de voorbijtrekkende gasten begon te staren, hem scheen
te ontsnappen. Hij ging haastig voort:

»Nu ik het toevallig plezier heb, meneer De Witt! u bij mijn vriend Van
Berenvelt te ontmoeten, kan ik niet nalaten u een en ander op het hart
te drukken. Bewijs aan de lui, dat er ook fatsoenlijke menschen onder de
liberalen zijn! Wij moeten ons vertoonen in de aanzienlijkste kringen.
Uitstekende menschen allemaal! En niemendal moeielijk voor een wezenlijk
fatsoenlijk man om in die kringen opgenomen te worden, dat zie je aan
mij!"

André verlangde aan de mededeelzaamheid van den grooten Gronovius
te ontkomen, maar hij bevond zich in een hoek der ~serre~. Hij wilde
niet opzettelijk onbeleefd zijn. Zijn nieuwe vriend sprak op zulk een
ongemeen afdoenden, bijna commandeerenden toon, dat het moeilijk was
een glimlach te onderdrukken of wel iets scherps te verzwijgen. De
heer Gronovius vermoedde hoegenaamd niets van den zielstoestand zijns
jeugdigen vriends, en hernam met betoon van groote nederigheid:

»Het is mij hier in Den Haag nogal meegeloopen! Enkelen van mijn
liberale kennissen hebben mij kwalijk genomen, dat ik aan het Hof kom,
en met de wereld omga.... Enfin, dat gaat zoo! U, meneer De Witt! raad
ik aan de vriendschap van meneer Van Berenvelt op hoogen prijs te
stellen! Het zal u niet moeielijk vallen aan de meeste familiën
gepresenteerd te worden! Kent u hier het personeel al zoowat?"

»Pardon, Meneer Gronovius! Ik wilde...."

»Heel goed! Laat ons saam eens door de salons wandelen! Ik zal u dan met
den een of ander in kennis kunnen brengen!"

André volgde, en bedwong een zucht van verlossing.

De knappe heer Gronovius leidde hem langzaam door het eerste vertrek.
Hij ving aan fluisterend te spreken, en zich telkens tot André over te
buigen:

»Van avond zijn er veel absenten! 'n Slecht seizoen voor een soirée! Dat
kan nu niet anders met die Belgische artilleristen. De meeste leden van
de Tweede Kamer zijn uit de stad. De aristocratie ontspant zich te Baden
of te Homburg. Het corps diplomatique is nog het best vertegenwoordigd,
omdat de meesten op hun post moeten blijven!"

André volgde zwijgend. De plotselinge sympathie, hem ten deel gevallen
van de zijde des beroemden heeren Gronovius, verbaasde hem. Dit alles
aan de lezing zijner dissertatie toe te schrijven, verbood hem de rede.
Het scheen hem meer en meer, dat de groote staatsman dien avond zijne
gewone vrienden miste, en dat hij iemand noodig had aan wien hij zijne
verheven uitspraken vol gezag en majesteit kon mededeelen.

Terwijl zij voortwandelen, noemt het kamerlid de namen der verschillende
gasten:

»Die lange heer, daar ginder, meneer De Witt! is een zeer merkwaardig
man. Hij is attaché bij de Russische ambassade--graaf Tchitchikoff,
millionnair, zeer gezien bij ons Hof. Hij bezit groote talenten in den
gezelligen omgang, zingt, danst, goochelt en vervult de comische rollen
in onze »~comédie de société~". Ik zal u aan hem voorstellen!"

»Liever niet!"

»Hoe is het mogelijk? Het kan nooit kwaad kennissen in Rusland te
hebben!"

André begreep, dat kennissen in Rusland van groot nut zijn tot het
dingen naar Russische ridderorden, en vermoedde daarbij, dat een
Russisch kruisje nog aan de »collectie" van den heer Gronovius ontbrak.

Hun tocht voortzettend vestigde de laatste zijn oog op den beleefden
gastheer, die thans audiëntie verleende aan Van Reelant.

Gronovius fluisterde aanstonds:

»Meneer De Witt! Let nu eens op dien heer met dat gunstige voorkomen
en dien blonden knevel. Dat is de pas benoemde referendaris bij
Buitenlandsche Zaken, de heer Van Reelant. Een maand geleden is hij hier
gekomen en nu spreekt ieder al met achting van hem. Dat jonge mensch zal
~carrière~ maken. Kennis van menschen en zaken bezit hij in hooge mate,
ik heb er mij bij herhaling van overtuigd!"

Zulk eene getuigenis was allervleiendst voor Van Reelant, te meer
nu een man als Gronovius haar uitsprak. De waarheid was, dat het den
nieuwen referendaris bijzonder weinig moeite gekost had, deze gunstige
meening omtrent zijn persoon en talenten te vestigen. Hij volgde eene
zeer eenvoudige politiek--hij zweeg. Van Reelant legde buitengewone
bekwaamheid aan den dag in de kunst van zwijgen. Hij luisterde daarbij
met nog grooter talent. De heer Gronovius had soms een uur lang met Van
Reelant op de aangenaamste wijze geredeneerd, daar men hem alleen het
woord liet, of er enkel een bescheiden volzin aan waagde, als de stroom
der ideeën trager dreigde te vloeien. Bij de deftige heeren uit de
hoogste Haagsche kringen was er maar ééne stem over Van Reelant--»een
uitstekend bekwaam ambtenaar."

André had bij de lofspraak van den heer Gronovius de schouders
opgetrokken. Openhartig, zelfs eenigszins vermetel riep hij uit:

»Mij viel de eer niet te beurt den nieuwen referendaris nader te
leeren kennen. Ik werd aan hem voorgesteld, en zag hem een paar maal
in het ministerie, dat is alles. Me dunkt, dat hij zijn positie louter
aan protectie dankt. Toen de oude heer Mérelles stierf, heeft een
hoofdcommies, mijn vriend Wythoff, maanden achtereen de functiën van
referendaris waargenomen. Ongelukkig komt er in April een oproertje
in de Kamer over de bisschoppen. Er volgt een nieuw ministerie, en
bij de eerste benoeming aan Buitenlandsche Zaken wordt niet Wythoff
gepromoveerd, maar krijgen we een wildvreemd heer uit een der
noordelijke provinciën,--~nota bene~, griffier bij een kantongerecht!"

De vermaarde heer Gronovius bleef mijmerend stilstaan. Hij zag André met
een bezorgden blik aan.

»Meneer De Witt! Het doet me plezier, dat ik het merk! Ik kan je een
goeden raad geven! Spreek nooit zoo luid over je chefs! Meneer Van
Reelant is boven je geplaatst, dus behoor je de ambtelijke hiërarchie
te eerbiedigen. Wat zou er van onze staatsadministratie terecht komen
zonder ambtelijke hiërarchie? Ik ben liberaal, dat weet je! Ik heb
de Aprilbeweging met leede oogen zien ontstaan, maar nu het nieuwe
ministerie er eenmaal is, zou ik in uw plaats geen critiek oefenen over
benoemingen. Dat is de weg niet door een jong, talentvol ambtenaar
in te slaan. Weet je, wat je hadt moeten doen? Je hadt den nieuwen
referendaris moeten opzoeken .... nader kennis maken.... Laat ons te
zaam Van Reelant eens aanspreken...."

Het werd André te eng in het schitterend salon van den
secretaris-generaal. Hij bemerkte niet, dat hij lomp genoeg was den
edelmogenden Gronovius op antwoord te doen wachten.

Deze laatste viel daarom haastig in:

»Jongelui kunnen dikwijls nog veel leeren, meneer De Witt!
Wetenschappelijke kennis alleen is niet genoeg! Ik heb u een wenk
gegeven, laat het daarbij blijven.... Wel, wel, freule Albertine! hoe
vaart u?"

Deze laatste woorden, met groote hartelijkheid uitgesproken, werden
gericht tot een jong meisje van twaalf of dertien jaren.

Freule Albertine was de tweede en jongste dochter van den Baron Van
Berenvelt. In het hagelwitte kleedje, de lange golvende zwarte haren
met purperroode zijde strikken opgenomen, zag zij er zeer bekoorlijk
uit. Toen de heer Gronovius haar aansprak, stond zij stil met een
uitdagend glimlachje.

Gronovius, die tot nog toe niemand aan André had kunnen voorstellen,
maakte van de gelegenheid gebruik, en zei plechtig:

»Freule Albertine! Mag ik het genoegen hebben u te presenteeren meneer
De Witt, ambtenaar aan het ministerie van Buitenlandsche Zaken!"

André boog beleefd, maar de uitdrukking van zijne trekken verried, dat
hij de plechtigheid wat overdreven vond. Het jonge meisje keek hem
onverschrokken aan, en vroeg met een allerliefst air van nederbuigende
vriendelijkheid:

»Bevalt u de soirée, meneer?"

»Uitstekend, freule!"

»Wat mij betreft, ik verveel me!"

»Zoo, freule!"

»Ja, ziet u! Adèle had me beloofd, dat er muziek zou gemaakt worden! Ik
houd dol van muziek. Ik zou wel den heelen dag muziek willen maken! Ik
kom alleen om wat te hooren spelen, en nu is er niemand, die van muziek
spreekt!"

»Daar ginder heb ik eene pianino zien staan...."

»Mijn pianino!"

»Maar, freule als u zelve eens...."

»Ik speel nog niet in 't publiek, meneer!"

»Dan zou misschien uwe zuster...."

»Ga maar mee! Wij zullen 't haar vragen!"

Vrijmoedig en schalks wenkte freule Albertine, en André had plezier
genoeg in het guitige kind, om terstond aan haar verzoek te voldoen. De
heer Gronovius werd juist op dit punt des tijds aangesproken door graaf
Tchitchikoff, welke laatste den geachten Nederlandschen staatsman in
kennis wilde brengen met een Belgisch kolonel der artillerie.

André en zijne jonge vriendin zochten een oogenblik, en vonden Adèle in
vriendelijk gesprek met drie bedaagde, buitengewoon leelijke freules,
dochters van een overleden, hooggeacht generaal. Albertine vloog naar
hare zuster, en zei met kinderlijke levendigheid:

»Adèle! Laat nu iemand eens wat spelen!"--En met den vinger André
aanwijzende:--»Meneer hier houdt ook zooveel van muziek!"

Mejonkvrouw Van Berenvelt sprak zacht een paar woorden met Albertine.
Deze trok plotseling een verdrietig gezichtje, en sloop heen zonder
zelfs André te groeten.

»Meneer De Witt!"--zei freule Adèle, terwijl zij de schitterende zwarte
oogen naar André wendde--»ons gesprek werd zooeven gestoord, toen ik
u iets wilde vragen. Wie was het toch, die het eerst op het denkbeeld
kwam, om een standbeeld aan den dichter Huygens te geven midden onder
het groen van het eilandje in den Vijver?"

»Dat was Potgieter, freule!"

»Dacht ik het niet! Wij lezen zooveel Engelsch en Fransch, dat wij onze
Hollandsche auteurs verwaarloozen!"

»Het is nu bijna tien jaren geleden, dat onze beste prozaschrijver dezen
wensch bij wijze van verzuchting uitsprak in het tijdschrift »De Gids".
Misschien is het u toen ontgaan, freule!"

»Zoo is het, meneer De Witt! De gedachte trof mij, maar er is, vrees ik,
niet veel kans tot verwezenlijking van dit lieve denkbeeld. Elken dag
kijk ik uit mijn venster een poosje naar het schilderachtig eilandje....
Er zal, vrees ik, geen terrein genoeg zijn voor een standbeeld, wanneer
men de mooiste boomen behouden wil!"

»Een technisch bezwaar, freule! Misschien zal later een vriend van
Huygens en Potgieter het oplossen!"

»In dat geval zal ik uw plan met plezier ondersteunen, als het wat
helpen kan!"

André wilde iets hoffelijks antwoorden, maar werd ten tweeden male
gestoord door Van Reelant, die, zijn ineengeslagen hoed sierlijk onder
den linkerarm dragend, eene diepe buiging maakte, en haastig sprak:

»Ik kom afscheid nemen, freule!"

»Nu al, meneer Van Reelant?"

»Tot mijn spijt, freule!"

André trad nogmaals ter zijde. De referendaris scheen van den
ondergeschikten ambtenaar geen »notitie" te willen nemen. Misschien
keurde hij het af in zijn buitengemeen goedhartigen vriend Van
Berenvelt, dat deze zulk slag van menschen bij zich aan huis ontving.
André verdween onder de gasten. De drie oude vogelverschriksters
fluisterden eene poos over dat »knappe" jongemensch met die »mooie"
bruine oogen en dien »mooien" bruinen knevel, en volgden toen met een
verstrooid gemoed de woordenwisseling tusschen Adèle en Van Reelant.

Deze laatste wijdde een oogenblik uit over de staatszorgen, over zijn
ambt en de vele bezigheden, waardoor hij een deel zijner avonden aan
ernstigen arbeid moest offeren. Plotseling zich bedenkende, voegde hij
er bij:

»Maar ik mocht u wel mijne excuses maken, dat ik u telkens stoor,
freule! Ik schijn de lui op de vlucht te drijven!"

»U bedoelt meneer De Witt?"

»Juist! Hij heet De Witt, dat jonge mensch, dat de uitvinding der
kappers en hairkunstenaars niet schijnt aan te moedigen!"

Adèle glimlachte niet, zooals Van Reelant verwacht had. Zij scheen de
geestige teekening op haar waaier een oogenblik te bekijken. Van Reelant
verweet zich heimelijk, dat hij niet voorzichtiger geweest was. De
schoone tactiek van zwijgen en luisteren paste hij overal elders toe
.... met den Baron Van Berenvelt en zijne dochter daarentegen poogde
hij zooveel mogelijk een ongedwongen toon aan te slaan. Nu trachtte hij
zich terstond een eervollen aftocht te verzekeren. Hij sprak snel door,
en roerde met groote handigheid vele nieuwe onderwerpen aan. Adèle
antwoordde beleefd. De schaduw, door André tusschen hen beiden geworpen,
was verdwenen.

Plotseling zag de jonkvrouw Van Berenvelt van ganscher harte glimlachend
naar Van Reelant op, en vroeg ze:

»Heeft u kennis gemaakt met Graaf Tchitchikoff?"

»Om u te dienen, freule!"

Adèle maakte eene beweging met haar waaier.

Oogenblikkelijk daarop stond de Russische ~attaché~ naast haar. 't
Was een zeer lang en zeer mager heer zonder leeftijd. Men kon hem op
dertig en op zestig jaren schatten. De haren, die zijn hoofd kunstrijk
versierden, waren van het fraaiste zwart, dat ooit eenig »coiffeur" had
uitgevonden. Zoo ook was de doorzichtige knevel, zoo waren de schrale
»favoris", terwijl zijne wangen schitterden van hetzelfde fraaie rood,
dat op zijne lippen pronkte. Zijne stem klonk sleepend en krijschend.
Hij sprak vloeiend Fransch.

Adèle, die hem had opgemerkt en geroepen, zei hem in dezelfde taal:

»Mijn waarde Graaf! Onze vriend Van Reelant heeft zulk een haast, dat
hij ons nu al verlaat. Ik moet u daarom gauw iets vragen. Heeft u aan
onze »comédie de société" gedacht? Meneer Van Reelant moet ons helpen,
niet waar?"

Graaf Tchitchikoff boog, als volleerd hoveling.

Krassend, krakend en ratelend met iedere r, antwoordde hij:

»'n Charmant idee van u, freule! We hebben juist nog een »rôle de
caractère" noodig. Als meneer Van Reelant misschien zoo goed wilde
zijn?"

De aangesprokene streed met geen kleine verlegenheid, maar zonder eenige
aarzeling zeide hij:

»Het zou mij eene bijzondere eer zijn, maar ik mag u niet verzwijgen,
dat ik hoegenaamd geen aanleg heb voor comedie-spelen, en dat ik nooit
vijf regels achter elkaar heb kunnen van buiten leeren!"

Adèle schudde het hoofd.

»Misschien heeft meneer Tchitchikoff dan wel een ander emplooi voor
meneer Van Reelant. Wij moeten al onze krachten gebruiken. Ik stel het
grootste belang in onze »comédie". Tegen het naderen van den herfst
moeten onze plannen klaar zijn. Van middag heb ik u er over gesproken,
meneer Van Reelant!"

»Het was voor mij een alleraangenaamste onderscheiding, freule! Ik stel
mij geheel tot uwe dispositie!"

Graaf Tchitchikoff glimlachte altijd eenige oogenblikken, voordat hij
begon te spreken. Na zulk eene kleine pauze, haastte hij zich te zeggen:

»Ons gezelschap mist nog een knappen tweeden ~régisseur~! Als ik zelf
een rol heb--en dat komt in den regel voor--dan mis ik iemand, die mijn
functie van eersten ~régisseur~ kan waarnemen! Wat zou u daarvan denken,
mijn waarde heer Van Reelant?"

»Nu het de wil van freule Van Berenvelt is, bestaat er bij mij geen
bezwaar, en neem ik uw vriendelijk voorstel aan. Ik hoop evenwel, dat
mijn eerambt mij niet te veel tijd zal kosten!"

»Dat zal er van afhangen!"--zeide Adèle glimlachend.--»Wanneer u een
talentvol ~régisseur~ wil zijn, meneer Van Reelant! dient u zich een
beetje te sacrifiëeren!"

»Gaarne, freule! Maar ik weet zeker, dat ik geen enkel talent bezit!
Adieu, freule!"

»Adieu, meneer Van Reelant!"

Een beleefde groet werd tusschen de heeren gewisseld, en daarna sloop de
vriendelijk glimlachende referendaris voorzichtig door de gasten, om
zonder opschudding te verdwijnen. Baron Van Berenvelt wist, dat groote
ijver voor 's lands dienst den nauwgezetten ambtenaar zoo spoedig deed
vertrekken.




ZESDE HOOFDSTUK.

Raadgevingen van Egeria.


De vier lakeien in gala lieten Van Reelant met buitengewoon diepe
buigingen uit. De referendaris wist, dat de stalen hoogmoed van
dergelijk bediendenvolk door zilveren Nederlandsche standaardpenningen
kon worden omgetooverd tot kruipende beleefdheid, en hij verzuimde
nooit er de proef van te nemen. Bovendien verlangde hij bij de Van
Berenvelts voor ieder een welkome gast te blijven.

Het was nog vroeg. Nauwelijks halfelf. Op den Vijverberg zweefde de
koele adem van den nachtwind. Boven het Binnenhof tintelden millioenen
starren, de licht gerimpelde oppervlakte van den Vijver weerkaatste ze
hier en daar. Onder de lindenlaan aan den waterkant te wandelen, was nu
een waar genot. Van Reelant vermeide er zich in de geheimzinnige zwoelte
van den zomernacht, na de drukkende hitte des dags met duizenden stemmen
lokkend tot verademing en rust.

Hij was tevreden. Er ruischte een vroolijk lied in zijne ooren. Zoo
moest het komen. In den kring der Van Berenvelts ontmoette hij langzaam
de geheele aanzienlijke wereld der residentie. Men bejegende hem met
zeker ontzag, en liet duidelijk doorschemeren, dat men hem voor een
»serieus" en »geposeerd" man hield. Hij werd niet versleten voor een
dier modeplaatjes uit de »jeunesse dorée", welke met hem niets gemeen
hadden, dan den »fournisseur de la Cour", Emile van Pommeren, ~fils~,
aan welken ook hij, als tevreden »locataire" de zorg voor zijn toilet
had opgedragen. Ieder begreep, dat hij geen jongmensch meer was, dat hij
geene behoefte meer had aan die onuitputtelijke reeks van smakelooze
en peperdure genietingen, welke het leven van een aanzienlijk Haagsch
~bachelor~ plegen te .... verkorten. Hij was matig in alles, roerde
nooit een kaart aan, en volgde nimmer het voorbeeld zijner jeugdige
kennissen, wanneer deze zich op hunne galante heldenfeiten te goed
deden, daar hij vast besloten had op dit terrein geen enkelen lauwer
te verdienen. Het voorstel van Adèle van Berenvelt was hem aangenamer
geweest, dan hij wel had willen doen blijken. Hij wist, dat de »comédie
de société" sinds eenigen tijd in de mode was. Op het tooneel te
verschijnen scheen hem met de waardigheid van zijn persoon niet overeen
te stemmen. Hij moest dit overlaten aan mannen als Tchitchikoff....

Evenwel .... Adèle! Mejonkvrouw Van Berenvelt stelde belang in de zaak.
Zij had hem verzekerd, dat zij zelve herhaaldelijk in »proverbes", of
kleine blijspelen van Alfred de Muset, Octave Feuillet, Henri Murger
of Mme. de Girardin had meegespeeld. Het scheen hem niet ongepast deel
te nemen aan deze geestige oefeningen in de tooneelspeelkunst. Onder
voorwendsel van régisseur te zijn, zou hem de gelegenheid open staan
zijn invloed op oud en jong te versterken. Zonder een vast plan,
volkomen geheel en afgerond, waagde hij zich aan niets. Hij had een
afkeer van het onverwachte en het onzekere. Daarom had hij, na rijp
overleg, besloten, zich een schitterend doel te stellen--de hand van
Adèle....

De Baron Van Berenvelt stond op de lijst der voor Zuid-Holland
hoogstaangeslagenen in de Rijks directe belastingen. Zijn zeer
aanzienlijk fortuin zou na zijn dood geen al te groote versnippering
ondergaan. Adèle en Albertine waren zijne eenige kinderen. De zaak was
zoo goed »financiëel" als »moreel" van het hoogste gewicht voor hem.
De groote vraag was evenwel, zou Adèle zijn plan begunstigen....

Van Reelant wandelt aan den Vijverzoom langzaam op en neer. Hij heeft
eene sigaar--de sigarette is hem te verwijfd--ontstoken, en mijmert,
terwijl zijn oog zich van tijd tot tijd naar het hooge huis der Van
Berenvelts richt. Met den Baron zou alles waarschijnlijk goed gaan.
Haast zes weken viel hem het voorrecht te beurt den secretaris-generaal
dagelijks te zien, en nu al was hij zeker, dat hij het vertrouwen
en de vriendschap van den hoogst achtenswaardigen man had gewonnen.
Werkzamer en ijveriger ambtenaar, dan hij zelf was, zou moeielijk zijn
op te sporen. Ook getroostte hij zich de grootste inspanning, om al
de voorkomende quaestiën aan het ministerie zoo grondig mogelijk te
bestudeeren. Hij verraste zijn chef menigmaal door zijne degelijke
adviezen, en toonde een tact en kennis, die niet onopgemerkt konden
blijven. Zijn ernstig voornemen was het, zich voortdurend onmisbaarder
te maken bij den secretaris-generaal en den minister, om eindelijk, al
kostte het jaren van onafgebroken arbeid, de invloedrijkste man aan
Buitenlandsche Zaken te worden.

Dit alles mocht uitstekend zijn overlegd, maar stond niet in 't minst
verband tot Adèle. Door den Baron aan dezes gastvrije tafel genoodigd
met eene heuschheid, die boven zijn lof verheven was, had Van Reelant
de meeste eerbiedige hulde geboden aan de oudste dochter des huizes.
Adèle bleek geene alledaagsche persoonlijkheid. Zij openbaarde geest en
vernuft in hare gesprekken, maar bewaarde daarbij een akeligen afstand
tegenover de jongelui, wie de eer te beurt viel, aan haar te worden
voorgesteld. Intusschen mocht hieruit niets ongunstigs worden afgeleid.
Eerst na langdurige kennismaking, na verloop van jaren misschien,
zou de hand van eene fijn ontwikkelde en edele jonkvrouw als Adèle te
winnen zijn.... Maar dit stond vast: Van Reelant had met heel zijne
geestkracht, met al de volharding, die hem eigen was, besloten, dat
hij ze eenmaal, na langer of korter tijdsverloop, na heviger of kalmer
strijd, na dieper of lichter vernedering, zou winnen, het mocht kosten,
wat het wilde....

Terwijl hij met dit plan voor de toekomst gewapend langzaam den weg
insloeg naar de Hoogstraat, terwijl hij glimlachend op de stoep voor
het kapitale winkelhuis van den schitterenden hofleverancier Emile van
Pommeren, ~fils~, stilstond, wierp hij toevallig een blik naar boven.

Het derde venster der bovenverdieping was schitterend verlicht....

Hem ontsnapte eene uitroeping, die niet aan het woordenboek van een
fatsoenlijk man ontleend was.

IJlings opende hij de deur, en snelde hij de trap op....

       *       *       *       *       *

Anderhalf uur vroeger had mevrouw De Huibert, uitgelokt door den
heerlijken zomernacht, eene dunne kanten mantille over het laag
uitgesneden zilvergrijze kleedje geworpen en besloot zij, daar de
geheele familie De Milde den avond te Scheveningen doorbracht, eene
wandeling te maken. Suze had zich een paar dagen uiterst rustig bezig
gehouden, om haar kwartier in het Westeinde zoo bewoonbaar mogelijk
te maken. Ook had ze voor haar toilet te zorgen. De laatste zes weken
hadden haar in dit opzicht veel te doen overgelaten. Met de uiterste
vlijt had zij zich van deze gewichtige taak gekweten. Overvloed van
bezigheden had den tijd met een tooverstaf op de vlucht gedreven. Thans
wilde zij een oogenblik verpoozing zoeken.

Het was nog zwoel en drukkend in het Westeinde. Zij schreed langzaam
vooruit. Toen zij bij de Groenmarkt gekomen was, liep zij sneller. Zij
naderde haar doel. In de Hoogstraat stond zij stil op de stoep van Emile
van Pommeren, fils. Zonder eenige ontroering bracht zij haar verguld
sleuteltje te voorschijn, en opende zij de deur van Van Reelant's
bovenwoning. IJlings verdween ze, de deur voorzichtig sluitend, en
snelde ze de trap op. Een zwak licht flikkerde op het portaal in de
hanglantaarn van donkerrood glas. Haastig snelde ze naar de voorkamer.
Alles was donker. De gaslantaarns uit de Hoogstraat wierpen eene
schemering van licht naar binnen. Het kabinetje was even donker. Achter
in de werk- en in de slaapkamer van Van Reelant was geen zweem van
licht. De heer des huizes was uitgegaan .... bittere teleurstelling ....
de eerste!

Suze laat zich niet ontmoedigen. Zij kan blijven. Arnold zal misschien
onmiddellijk terugkomen. Hij verwacht haar elken avond. Dat was de
afspraak. Zij zou komen zoo dikwijls het maar mogelijk was. Zij heeft
van Zondag tot Donderdag geaarzeld. Daar zij aan Van Reelant iets te
vragen heeft, denkt zij niet aan terugkeeren. Bovendien Arnold zal haar
met blijdschap verwelkomen. Reeds had zij heimlijk op een episteltje
gehoopt, daar hij haar adres kende. Den vorigen Zondag had hij haar
duizendmaal van zijne vurige liefde gesproken....

Suze grijpt eene doos met waslucifers, en ontsteekt eene ~bougie~. Er
klinkt eene schelle stem:

»Is u daar, meneer?"

Voetstappen naderen op het portaal. Aan de geopende deur vertoont zich
de corpulente figuur van eene oude juffrouw in 't zwart, met eene zwarte
muts en een zwart zijden boezelaar. Zoodra zij Suze ontdekt, roept zij
hevig ontsteld:

»Heer in den Hemel! Wat .... is dat?"

»Stel u gerust. Meneer Van Reelant heeft mij geïnviteerd!"

Sprakeloos bleef de oude juffrouw staan, en tuurde niet zonder eene
behoorlijke mate van wantrouwen naar de indringster.

Suze begreep, dat zij de oude Anna voor zich had, de huishoudster van
den uitstekenden hofleverancier Emile van Pommeren, ~fils~, de deftige
verzorgster van Van Reelant's huiselijke belangen.

De oude juffrouw scheen bijzonder snel uit het veld geslagen, want zij
viel op een stoel bij de deur neer, en mompelde bevend:

»Is me dat schrikken.... Ik draai met de kamer in 't rond.... Meneer
heeft me niet gewaarschuwd! En meneer is uit dineeren.... 't Is wat te
zeggen!"

Suze wilde haar zoo snel mogelijk van achterdochtige vrees genezen, en
zei daarom deftig, uit de hoogte:

»Het spijt me, dat meneer Van Reelant u niet waarschuwde! Voor mij
behoeft u niet te schrikken. Ik ben mevrouw De Huibert, schoonzuster van
meneer!"

De corpulente huishoudster slaakte een kreet van verademing. Zij stond
langzaam en zuchtend op.

»Daar heeft meneer ook nooit iets van gezegd! Maar ik wil u wel
gelooven, mevrouw! Mag ik alleen maar vragen, hoe komt u hier boven ....
de deur is gesloten!"

Suze nam het gulden sleuteltje, en kwam een stap nader tot de
huishoudster. Daar zij oude Anna noodig had, ook voor de toekomst, zei
ze heel vriendelijk:

»Hier is de sleutel, dien meneer me Zondag heeft gegeven! Ik zal u de
waarheid zeggen. Er zijn groote onaangenaamheden in onze familie,
Juffrouw! Niemand mag weten, dat ik met meneer Van Reelant kom spreken!
Ik hoop dus, dat u zoo vriendelijk zal wezen van net te doen, of u mij
niet ziet!"

Zeer behendig nadert Suze oude Anna, en, terwijl ze haar voorbijloopt,
legt ze bijna ongemerkt iets in de hand der verschrikte huishoudster.
Deze laat het zich welgevallen--het gewicht pleit voor de waarde ....
maar toch kan de oude nog alle achterdocht niet laten varen. Zij heeft
eene voorstelling van dieven en inbrekers uit hare krantenlectuur
opgedaan, die haar thans uitermate voorzichtig maakt. Suzes voorkomen
en toilet stellen haar evenwel voor een goed deel gerust. Ervaringen
van allerlei aard uit haar »veelbewogen" leven--als hare kranten zouden
zeggen--wegen op tegen hare vrees. Zij heeft reeds veel beleefd, en
daarenboven nog veel geleerd in de laatste tien jaren, als huishoudster
van den voortreffelijken Van Pommeren »fournisseur de la Cour."

Zich snel bezinnend, zegt ze:

»Mevrouw zal het hoop ik niet kwalijk nemen! Ik wist niet, dat mevrouw
komen zou! Ik zal gauw de lamp aansteken!"

De corpulente openbaart nu eene groote bedrijvigheid. Zij neemt eene
sierlijke porseleinen lamp van den schoorsteenmantel. Zij gaat Suze
voor naar het gezellig kabinetje, waar dagbladen en tijdschriften klaar
liggen, en de brandende lamp een helder licht in alle hoeken werpt.
Bedaard overlegde de oude bij zich zelve, wat haar in dit geval te doen
stond. Meneer Van Reelant ging zelden uit, en kwam altijd voor elven
thuis. Zij zou onder een of ander voorwendsel kunnen wachten, een
praatje maken, en zoo het tijdstip verbeiden, dat meneer terugkwam.
Reeds wilde ze zich familiaar op een leunstoel bij de tafel zetten, en
een lang verhaal van haar leven beginnen, toen Suze zeer droog zei:

»Ik wil u niet ophouden, juffrouw!"

Oogenblikkelijk greep mevrouw de »Oprechte Haarlemmer", en verdiepte
zich in de advertentiën.

De stellige toon deed de babbelzieke oude ontstellen. Zij waagde nog
eene poging.

»Kan ik mevrouw soms met iets dienen?"

»Dank u, juffrouw!"

Ditmaal was de toon gebiedend. Er bleef niets anders over dan in zich
zelve murmelend heen te gaan. Maar ze vertrouwde de zaak nog niet.
Zij besloot de bovenverdieping in stilte te bewaken. Zij koos een
veilig observatorium achter de openstaande deur van Van Reelant's
studeervertrek. Zij wilde weten wat de geheimzinnige dame in 't schild
voerde. Als deze werkelijk de schoonzuster van meneer was, als zij
werkelijk het sleuteltje van meneer had ontvangen, dan zou Anna zich
met de zaak niet verder bemoeien--zij kon zwijgen. Ook kwam hier in dit
geval het honorarium in aanmerking .... het eerste wichtige stuk voelde
zij al in den zak van haar zijden voorschoot.

Geruimen tijd toefde de oude huishoudster achter de deur. Zij vernam
niets dan geritsel van kranten en papieren in het kabinetje--anders
bleef alles stil. Eindelijk hoort ze beneden aan de trap de deur, die
haastig ontsloten wordt. Anna sluipt snel te voorschijn. Driftig komt
Van Reelant naar boven stormen. In het flauwe, roodachtige licht der
hanglantaarn staat de huishoudster raadselachtig met den vinger op de
lippen.

»Wat is er?"

»Uw schoonzuster is binnen!"

»Mijn schoonzuster...."

»Ja wel! Ze is met meneers sleutel binnengekomen. Ik moet maar net doen,
of ik haar niet zie!"

Van Reelant deed een onbestemd tusschenwerpsel hooren, waardoor hij te
kennen gaf, dat hij alles begreep....

Aanstonds zendt hij Anna met een geruststellend woord weg. Toornig
naar boven gekomen, is hij thans door het bericht der oude schijnbaar
volkomen tevreden gesteld. Suze heeft zich de weelde veroorloofd voor
zijne schoonzuster op te treden.... IJlings snelt hij door de voorkamer
naar het kabinetje.

Suze had van het gefluister aan de trap niets verstaan. Zij blijft
achteloos uitgestrekt in den gemakkelijken, lagen leunstoel, en tuurt
naar den ingang van het kabinetje, daar het blauw damasten deurgordijn,
als gewoonlijk, wijd is weggeschoven. Stappen klinken. Oogenblikkelijk
staat Van Reelant in zwarten rok en witte das, als overgoten en
omstraald met een waas van voornaamheid en aanzienlijkheid, bij den
ingang der kamer. Eéne seconde aarzelde hij, toen boog hij de knie,
en omhelsde hij haar. De sprekende, donkere oogen vestigden zich
onderzoekend op zijn gelaat. Van Reelant glimlachte, hij gevoelde zich
onder den invloed der oude tooverkracht, en bood niet den minsten
tegenstand.

Toch had hij een ondeelbaar oogenblik van wrevel moeten overwinnen.
Reeds drie dagen achtereen had hij er over nagedacht, welke gevolgen
Suze's komst naar Den Haag voor hem zouden opleveren. Dat hij haar den
vorigen Zondag met blijdschap had ontvangen, dat hij onder de macht van
zijn eigen hartstocht haar had gevleid en gehuldigd als de eenige vrouw,
die hij ooit zou liefhebben, dat waren feiten, waaraan niet veel te
veranderen viel. Dit alles stond in het nauwste verband met de twee
onaangename jaren in Osterwolde gesleten. Indien Suze eens misbruik
wilde maken van haar overwicht .... indien zij eens telken avond met
denzelfden weemoedig-vriendelijken glimlach aan zijne zijde kwam staan
.... hoe zou hij haar kunnen doen gewaarworden, dat zij van ....
illusiën leefde?

De overweging van dezen toestand maakte hem dikwijls angstig. Nu hij
eenmaal een levensdoel had gekozen, waarbij eene andere jonge vrouw de
hoofdrol zou spelen, moest hij, het koste wat het wilde, langzaam den
ouden band verscheuren. Hoe meer hij hier aan dacht, hoe onmogelijker
het hem voorkwam. Een oogenblik had hem het denkbeeld van Suze's
tragisch lot bewogen. Indien hij de zoo dikwijls met woord en schrift
bezegelde trouw brak, wat zou er van haar worden? Hij moest zich zelf
bekennen, dat Suze hem met vollen ernst bleef aanhangen, dat Suze met
haar geheele hart op zijne schoone beloften vertrouwde. Hoe jammer,
dat zij geen erfdochter was, dat zij niet ongetrouwd was, dat zij op
den Vijverberg geen hooggeplaatst vader bezat, wiens fortuin dat der
Van Berenvelts evenaarde! Nu was en bleef zij mevrouw De Huibert. De
gebroeders De Huibert van Vliethuyzen deinsden terug voor de voltrekking
eener echtscheiding, waarbij hun naam door duizenden onverschilligen
genoemd, door honderdduizenden van lichtzinnigen met lafhartigen spot
zoude worden uitgesproken. Eerst na den dood van Onno de Huibert zou
Suze hare vrijheid herwinnen, maar hoe zou zij dan nog eene begeerlijke
echtgenoote kunnen zijn voor een man als Van Reelant?

Terwijl hij zich aldus met velerlei kwellende gedachten verontrustte,
betrapte hij zich nu en dan op den dwazen wensch Suze terug te zien. Hij
streed een harden strijd tegen zijn eigen zelfzuchtig hart. Hij had het
des Maandags zeer natuurlijk geacht, dat hij haar niet wederzag. Des
Dinsdags had hij tot zich zelven gezegd, dat zij hem misschien even de
hand zou komen drukken; maar zij was zoo voorzichtig en begreep beider
»positie" zoo volkomen. Des Woensdags had hij bijna de pen gegrepen, om
haar te zeggen, dat hij nieuwsgierig was te weten, hoe het haar in Den
Haag beviel. Doch des Donderdags had hij haar bijna vergeten, daar hij
zijne volle belangstelling aan de soirée bij den secretaris-generaal had
geschonken.

En nu knielde hij naast den lagen leunstoel, tegen den blauw damasten
rug van welken het donkere lokkenhoofd van Suze zoo schilderachtig
uitkwam. En nu zag hij haar in de zielvolle oogen, en bewonderde hij
weder in stilte de aantrekkelijke bevalligheid van hare geheele persoon.
Het zilvergrijze kleedje, met een laag vierkant aan den hals uitgesneden
en kort van mouwen, zoodat Suze's blanke arm de doffe zijde zegepralend
overschitterde, stond haar verrukkelijk mooi. Van Reelant wilde nu niet
aan de toekomst denken, hij wilde alles vergeten. Knielend vatte hij
hare hand, en begon:

»Het schijnt, dat ik van avond mijne schoonzuster mag welkom heeten!"

»Je begrijpt, Arnold! dat ik met die oude huiszorg op de eene of andere
wijze moest kennismaken! En ik heb dadelijk gezien, dat ze zeer discreet
zal zijn! Ik voel me zoo nauw aan je verwant, dat ik niet beter wist te
vinden dan schoonzuster...."

»Zeer goed! Bekommer je verder maar niet om haar. Ik ben waarlijk
verrast je zoo onverwacht te zien!"

»Is dat een verwijt, Arnold?"

»Ja, min of meer is het een verwijt...."

»Min of meer?"

»Sinds Zondagmorgen heb ik niets meer van je gehoord of gezien .... ik
stond juist op het punt een epistel te zenden naar het Westeinde!"

Suze richtte zich op uit hare liggende houding. Een vreugdevuur
flikkerde uit hare kijkers, onmiddellijk daarna getemperd door een traan
van voldoening, dien ze blozend afwischte. Van Reelant sprong op. Hij
ontdeed zich van de knellende witte handschoenen, die hem aan zijne
soirée herinnerden. Hij zag, dat de blauwe overgordijnen voor het eenige
venster nog opgenomen waren blijven hangen, dat het raam gesloten was.
Hij stiet het raam open en deed de gordijnen vallen, daar hij steeds
vermijden wilde de aandacht van overburen of voorbijgangers noodeloos op
te wekken.

Zich omkeerend stond Suze vóór hem. Ondanks alle inspanning vulden zich
hare oogen telkens weer met tranen. Glimlachend legt hij zijn linkerarm
om hare leest, en beknort haar fluisterend. Plotseling slaat zij beide
blanke armen om zijn hals, en zegt ze, half lachend, half snikkend:

»Ik ben zoo onbegrijpelijk gelukkig, Arnold! Lieve man! Heb je dus
waarlijk al dien tijd aan mij gedacht?"

Van Reelant boog het hoofd naar de diepbewogen vrouw, die zich aan zijne
borst drong. Alle zijne wijze en verstandige plannen schenen in rook te
vervliegen. Hij dacht aan niets meer dan aan het luidkloppende hart, dat
tegen het zijne bonsde....

Zij hadden dien avond veel te overleggen.

Suze zeide, dat het al zeer laat was, dat zij volstrekt naar het
Westeinde moest terugkeeren uit eerbied voor de familie De Milde, maar
Van Reelant was immers bereid en vereerd haar naar huis te geleiden--en
hij had nog zooveel met haar te praten. Suze knikte, en beiden zetten
zich op den divan. 't Werd recht prettig en genoeglijk in het fraaie
kabinetje. 't Was er luchtig, want Van Reelant had de ramen van de
aangrenzende kamer wijd opengezet en, daar hij lust had een enkel
glaasje Rhijnschen wijn te drinken, vond Suze geen bezwaar hem
gezelschap te houden.

Het gesprek liep eerst over Suze's woning, over de familie De Milde,
over Den Haag, en, terwijl ze vroolijk antwoordde op Van Reelant's
vragen, klonk hare stem zoo jubelend, of ze een zegelied zong. Eensklaps
viel ze zich zelve in de rede, en zei haastig:

»Goed, dat ik er om denk! Arnold! ik moet je iets vragen!"

Van Reelant bewoog het hoofd, alsof hij zeggen wilde, dat hij alles zou
toestemmen, en bracht Suzes blanke hand aan zijne lippen.

»Mama en Betsy zijn Maandag bij me geweest. Betsy verveelt zich in
Rijswijk, en zou graag het een of ander werk ondernemen. Zij denkt
er over pianolessen te geven hier in Den Haag, maar ze kent niemand.
Adverteeren is niet fatsoenlijk .... ze wil liever door de een of andere
relatie met Haagsche familiën in kennis komen. Zou dit mogelijk zijn,
Arnold?"

»Wel zeker! Dat kan zeer goed. Van middag aan tafel vertelde freule Van
Berenvelt me, dat haar zuster Albertine, een meisje van twaalf jaar, een
waren hartstocht voor de piano heeft. Ze speelt avond en morgen, maar
met haar onderwijzers is ze niet heel gelukkig. Ze heeft er al drie
versleten, en wil nu probeeren of het met eene onderwijzeres beter zal
gaan. Dat zou een flink begin voor Betsy zijn. Ik zal .... laat eens
zien...."

Suze zag Van Reelant uitdagend aan, en viel hem in de rede:

»Je kunt er den Baron over spreken, Arnold! Van mij daarbij geen
woord.... Je kent de familie Muller Belmonte uit Osterwolde,
fatsoenlijke menschen, ongelukkig geworden door financiëele rampen. Toen
je griffier waart in Osterwolde, heb je ze in betere omstandigheden
gezien. Mama en dochter wonen nu te Rijswijk, de jonge dame heeft een
bijzonder talent voor de piano, en zoo voort, en zoo voort.... Je ziet,
dat je er niets bij waagt, en dat je zelfs den naam van mevrouw De
Huibert niet hebt te noemen!"

Aangenaam getroffen door den vleienden toon van Suze's stem, sloeg Van
Reelant toch de oogen neder voor haar blik. Het scheen, dat zij zijne
zelfzuchtige bespiegelingen maar al te goed doorzag. Het was duidelijk,
dat ze niets voor zich zelve eischte, dat zij door geene persoonlijke
belangen kon worden uitgelokt zoo te spreken, dat zij zich zelve zooveel
mogelijk naar den achtergrond schoof.

Hij antwoordde met buitengewonen ernst:

»Je hebt volkomen gelijk, liefste! Ik heb het in mijne macht Betsy bij
de Van Berenvelts te introduceeren. Ik zal er morgen dadelijk werk van
maken. Heeft Betsy slag, om aan het jonge meisje wat te leeren, dan zal
ze werk genoeg vinden--ik ben er zeker van!"

»Dank je, Arnold!"--klonk het even ernstig.--»Ik wist wel, dat je me
begrijpen zoudt! Betsy zal haar best doen! Ze kan niet anders!"

Er volgde eene kleine pauze.

Suze begon weer met haar innemendsten lach:

»En die andere freule Van Berenvelt is zeker wel wat ouder dan twaalf
jaar?"

»Zeker, ik denk, dat ze om en bij de dertig is!"

»'n Respectabele leeftijd."

»O, misschien is ze al ouder dan dertig, maar ze ziet er nog zeer jong
uit!"

»Is ze mooi?"

»Bleek, mager, ernstig en zeer elegant!"

»Ja, maar ze zal wel heel rijk zijn?"

»De Baron Van Berenvelt heeft veel vermogen!"

»Het verwondert me, dat ze dan nog ongetrouwd is!"

»Freule Van Berenvelt schijnt zeer hooge eischen te stellen aan den man,
wiens naam zij zou moeten dragen!"

»Een heel verstandige dame!"

»Verstandig--waarom?"

»Ja, zie je! in onzen tijd hebben de zoogenaamde fatsoenlijke jongelui
geen ander motief om te trouwen dan enkel geld!"

»Maar Suze!"

Al deze woorden waren op vroolijken toon gewisseld. De laatste uitroep
van Van Reelant alleen verried een lichten schrik.

Suze staarde mijmerend naar de blauwe gordijnen, door den nachtwind
telkens lichtelijk heen en weer bewogen.

Zachtkens murmelde zij:

»O, ik weet wel, dat er uitzonderingen zijn!.... Hoe armzalig zijn de
mannen, die niets beteekenen dan door het fortuin van hunne vrouwen. De
stumperts meenen, dat zij machtig veel in te brengen hebben, als zij
voor het geld van mevrouw zich een schijntje van consideratie gekocht
hebben bij het hebzuchtig burgervolkje, dat klaar staat van hunne
blufferige royaliteit te leven! Hoe kan een vrouw den man liefhebben,
van wien ze weet, dat hij niets waard is zonder haar geld?"

Van Reelant hield zich een oogenblik bezig met zijn glas te ledigen, en
scheen het beter te oordeelen Suze ditmaal het woord alleen te laten.

Daar zij verwonderd was over zijn stilzwijgen, zag zij hem plotseling
vragend aan. Van Reelant, die geen lust gevoelde over dit onderwerp
zijne meening te zeggen, trok haar zachtkens aan zijne zijde, en vroeg
fluisterend:

»En hoe zou 't dan moeten gaan in de wereld volgens jou, Suze!"

»Volgens mij kan eene vrouw alleen den man liefhebben, van wien ze weet,
dat hij hooger dan zij zelve staat. Arnold, jij hebt talent, jij hebt
eerzucht, jij wilt en zult vooruitkomen in de wereld! Dat is mijn trots,
als ik aan je denk! Iedere vrouw moet met bewondering tegen den man
opzien, dien zij liefheeft--anders.... Och! laat er ons niet verder over
spreken!"

»Uitstekend, liefste! Maar zou toch in sommige gevallen het vermogen
eener liefhebbende vrouw geen wonderen kunnen doen...."

»In sommige gevallen misschien. Maar wat zou je denken van het paar, dat
door liefde en geestkracht zich een eigen weg baant? Wat zou je denken
van de vrouw, die door haar schoonheid, haar vuur, haar verstand, haar
steun den geliefden man naar het hoogste toppunt van maatschappelijke
onderscheiding vergezelde en in zijn zegepraal deelde? De kleine
voordeelen, die het geld oplevert, zouden dan toch in het niet zinken!
Wat zou je denken van zulk eene vrouw, Arnold?"

»Dat zij een engel, dat zij een ideaal is!"

Suze had haar hoofd aan zijn schouder gelegd en zag triumfeerend naar
hem op. Van Reelant begreep haar. Hij werd meegesleept door hare
geestdrift, beheerscht door hare overredingskracht, vastgeketend door de
macht harer schoonheid....

Onwillekeurig ontsnapte hem een kreet van bewondering, terwijl hij haar
vuriger dan ooit aan zijn hart sloot.

Suze ontworstelde zich langzaam aan zijn armen, en vroeg, terwijl een
blos van genoegen hare wangen tintte:

»Laat ons nu eens over je plannen spreken, Arnold! Hoe gaat het aan het
ministerie?"

Van Reelant gaf haar trouw verslag van alles. Hij deelde haar het
voornaamste mede, wat er aan Buitenlandsche Zaken voorviel, zonder
eenig staatsgeheim, dat hij verzwijgen moest, te verraden.

Maar mevrouw De Huibert vond, dat haar Arnold grootscher plannen moest
vormen. Schielijk vroeg ze:

»Welke vooruitzichten heb je nu als referendaris?"

»Van allerlei! Aan het ministerie is natuurlijk bevordering mogelijk!
Dan zou ik misschien later, indien ik wilde, bij eene buitenlandsche
legatie kunnen geplaatst worden!"

Suze dacht eene pooze na. Zij schudde langzaam het hoofd. Buiten
Nederland .... onder welken titel zou zij hem kunnen volgen .... daar
mocht niet aan gedacht worden.

Zoo snel mogelijk vroeg ze:

»Maar zou je geen politieke ~carrière~ in Nederland kunnen maken?"

»Als ik heel, heel veel geduld had!"

»Geen nood! Geduld oefenen is een quaestie van tijd! Ik zal geduld
hebben!"

»Jij Suze?"

»Natuurlijk! Zoolang ik den naam van De Huibert draag, moet ik geduld
oefenen! Maar laat dat rusten.... Zou het dus zeer lang moeten duren,
eer je hier in Den Haag promotie maakte?"

Van Reelant bleef een oogenblik verward zwijgen.

Hare bedoeling ontsnapte hem niet. En toch wilde hij er niets van laten
merken. Met de deftigheid van een echt referendaris antwoordde hij:

»Men kan op zeer verschillende wijzen ~carrière~ maken. Ik zou er
niets tegen hebben lid van de Tweede Kamer te worden! Maar dit is zoo
gemakkelijk niet. Het beste middel is nog altijd een ~célébrité de
clocher~ te zijn in de provincie, of wel een zeer populair man, die heel
Nederland kent. Noch het een, noch het ander, kan ik op mij zelven
toepassen...."

»Welnu, Arnold! Dan moeten wij een anderen weg kiezen. ~Tout chemin mène
à Rome~! Geloof me, houd je aan één plan! Uitstekende ambtenaren zijn
zeldzaam. Tot op dit oogenblik loopt alles mee aan het ministerie! Blijf
er, en wacht je tijd af!"

De pendule in de voorkamer sloeg middernacht.

Suze vloog schielijk op, en liet zich niet verbidden nog eene pooze te
toeven.

Van Reelant greep een fantaisiehoed, schoot een luchtig jasje aan en
geleidde haar. Na middernacht zal niemand hem op straat verwachten of
naar hem omzien. En waarom zou hij eene fatsoenlijke dame niet naar huis
kunnen vergezellen.... Dit alles nam niet weg, dat hij in de Hoogstraat
voorzichtig om zich heen gluurde, en Suze's vragen maar met halve stem
beantwoordde. Zij spraken af, dat Van Reelant een enkel woord aan Suze
zou schrijven, wanneer de zaak van Betsy in orde was. Betsy zou dan
verder geheel alleen de onderhandelingen met de dames Van Berenvelt
voeren. Voor haar zou het geene onaardige »relatie" zijn.

In het Westeinde namen zij op de stoep der De Mildes afscheid met
eenvoudigen handdruk. Al was het na middernacht en buitengewoon
donker, men moest altijd voorzichtig zijn. Suze zou haar bezoek spoedig
herhalen, eene vaste belofte legde ze evenwel niet af. Zacht opende zij
de deur en vond eene brandende waskaars heel voorzichtig geplaatst op
een klein tafeltje met marmer blad. De Milde leefde in gedurige vrees
voor brand. Suze nam de waskaars, om naar boven te gaan. Een zonderling
gerucht deed haar plotseling stilstaan. Zij zag overal in de gang, maar
bespeurde niets. Alles was donker, de familie moest al lang ter ruste
gegaan zijn. Ook hoorde zij niets meer. Misschien had zij zich bedrogen,
en zonder verder aan de zaak te denken, begaf zij zich naar hare kamers.

In doodelijken angst zaten de drie dames De Milde--Kee, Jans en
Willemien--achter de overgordijnen van de voorkamer. Zij waren door
louter nieuwsgierigheid gedreven. Mevrouw De Huibert kwam zoo laat
thuis .... ze wilden weten, of haar ook iemand zou komen brengen.
Door de uitgelatenheid van Willemien, die haar lust tot lachen niet
kon bedwingen, hadden ze zich bijna verraden. Gelukkig kwam mevrouw
De Huibert niet op den inval even in de voorkamer te kijken. Toen het
drietal haar in de bovenverdieping hoorde heen en weder loopen, namen
zij den terugtocht naar hare slaapkamers op de derde verdieping aan.

Een zonderlinge tocht! Als inbreeksters en diefeggen slopen zij op hare
kousen door de gang, terwijl zij haren adem inhielden. 't Was pikdonker.
En dat was heel gelukkig voor de nieuwsgierige Aagjes, daar ze met
het hair onder eene ouderwetsche nachtmuts weggeschoven, met even
ouderwetsche nachtjakjes en een dun onderrokje het voorkomen hadden of
ze op het punt stonden naar een bezemsteel te grijpen en
Sint-Walpurgis-nacht te houden.




ZEVENDE HOOFDSTUK.

Een uitstapje naar Leiden.


Zondag, 1 September 1853, kwart na elf.

De trein uit Rotterdam nadert snuivend en sissend het station Leiden.
Uit een waggon tweede klasse springt André de Witt, die zijn vrijen
Zondag bij zijne familie komt doorbrengen.

Getroost haast hij zich langs het vervelend wegje van Zomerzorg naar
de oude poort, die toegang geeft tot het Leidsche Atheen. Het scheen
of de stad hem niet meer wilde herkennen, zoo vreemd en onhartelijk
keken de huizen en de voorbijgangers hem aan. Zijne kinderjaren, zijne
vlegeljaren, zijne studentenjaren had hij te Leiden doorgebracht en nu
reeds werd alles hem vreemd. Zoo dikwijls hij sinds een jaar des Zondags
uit Den Haag kwam, trof hem de onsierlijkheid der veemarkt, lette
hij op de lage huizen en het diepzinnig-onbekoorlijk uitzicht der
straatslijpers. Hij verweet zich soms, dat zijne vestiging in Den Haag
hem al te keurig maakte, dat hij zijn oud geliefd Leiden onrecht deed,
maar kon het zich zelf niet ontveinzen, dat zijn hart minder warm klopte
voor de goede, oude stad der Douza's en Scaligers.

Domine De Witt woonde op eene stille binnengracht, waar men de
voorbijgangers kon tellen. Toen André bij de ouderlijke woning was
aangekomen, helderde zijn gelaat op. Hij zou een stillen, aangenamen
dag slijten in den familiekring. De deur werd opengedaan door een
jong meisje van vijftien jaar, met lang, bijna witblond hair, heldere,
lichtblauwe oogen en zulk een jolig lachend mondje, dat zelfs de zuurste
stovenzetster der aloude Pieterskerk er niet tegen bestand zou geweest
zijn, en de meest ontzagwekkende der Leidsche »klabakken" met pleizier
een eindje op zijde zou zijn gegaan, als hij haar op de kleine steentjes
der Breestraat had mogen ontmoeten.

Zoodra deze levenslustige blondine André zag, sprong ze hoog op van den
grond, en juichte:

»André! Beste André! Wat ben ik blij, dat je komt! En 't is zulk mooi
weer! Nu gaan we stellig wandelen, André?"

In opgewondenheid pakte ze hem om den hals, en danste in het voorportaal
van de gang op en neer.

André poogde haar bedaard wat te vragen, maar zij holde met hem de gang
door, altijd driftig sprekend:

»We gaan uit, hé? waar gaan we heen? Gaan we naar de Vink! Mag Mina
Santman mee? Of wil je naar Leiderdorp, André...."

André bracht haar eindelijk tot staan bij eene glazen deur, die toegang
gaf tot den tuin. Hij greep de kruk, en verhinderde haar verder te
vliegen.

»Waar is Letje?"

»Ze zit in 't priëel!"

»En papa?"

»Nog in de kerk!"

»En Willem?"

»Naar Utrecht!"

»Zie zoo, nu kun je verder gaan, Christien!"

De drukke en beweeglijke Christien schudde het lichtblonde hair met een
vluggen zwaai over den schouder, en ijlde den tuin in.

De tuin van domine De Witt was een vierkant stuk grond, door muren en
andere tuinen afgesloten, vrij aangenaam gemaakt door allerlei hooge
vruchtboomen en bloeiende heesters. Het viel dadelijk in 't oog, dat men
veel zorg aan den tuin wijdde. Gele bladeren of afgewaaide takjes werden
niet geduld. Een bloembed met dahlia's van allerlei kleurschakeering
werd door de vroolijke najaarszon verlicht.

Christien was vooruitgevlogen. André hoorde haar onvermoeid
doorbabbelen. Weldra vond hij haar bij den ingang van een ruim priëel,
smaakvol aangelegd door middel van een fraaien treurberk en een schat
van hooge stamrozen. De meeste rozenstruiken hadden uitgebloeid; eene
enkele witte roos scheen nog afscheid te moeten nemen van den zomer, en
prijkte eenzaam midden in het welig groen. Op een lagen rieten leunstoel
zat daar een jong meisje, even twintig jaar oud. Men zou haar zelfs geen
twintig gegeven hebben, ondanks de treurig bleeke kleur van het
ovaalrond gezichtje, trots het wijdgeopend donkerblauw oog en den kalmen
blik, die van geduldig lijden scheen te spreken.

»Letje, beste Letje!...."

André kon niet meer zeggen, hij ontstelde, Christien hield zich ijverig
bezig met haar zakdoek, de wezenlijke of gewaande spinnewebben weg te
slaan.

Letje glimlachte, toen zij André de hand reikte. Maar zij glimlachte met
matten glans, als de eenzame witte roos, die boven haar hoofd bloeide.
Zij hief zich op in haar rieten leunstoel, en schudde de verwonderlijk
rijke, donkerblonde hairen, nu met een zwart fluweel lint maar vluchtig
bijeengeschikt.

Zij voelde zich telkens zoo zwaar vermoeid, en had daarom den moed niet
meer het weelderig haar op te maken.

André ging ijlings naast haar op een laag tuinstoeltje zitten, en zag
haar zwijgend aan.

»Ik zei van morgen al, dat je vandaag wel komen zoudt, André! Drie
Zondagen achter mekaar overslaan, dat mag niet!"

Merkwaardig muzikaal en aandoenlijk klonk de eenigszins vermoeide,
schoon toch jeugdige en frissche stem.

»Maar, Letje! kindlief! hoe gaat het nu toch met je?"

»Ik ben veel vooruitgegaan in de laatste drie weken! Het ergste is, dat
ik altijd zoo moe en zwak blijf! Maar dat gaat eerst langzaam over, zegt
dokter!"

Letje kuchte even, doch het had niets te beduiden.

»Ja, maar wat doet dokter Santman voor je? Het duurt nu al zoo lang! Dat
kan zoo niet blijven! Daar moet een eind aan komen!"

»De dokter zegt geduld en moed houden. De dokter .... Christien, wil jij
even naar de koffie gaan zien.... Papa kan ieder oogenblik thuis komen!"

Christien wipte vroolijk weg, in het heengaan André vriendschappelijk op
het hoofd tikkend.

Letje ademde moeilijk en zweeg.

André drukte bemoedigend hare hand, en huiverde, toen hij de dorre,
brandende vingeren aanroerde.

»Christien"--ging ze voort--»is een goed kind, maar ze babbelt over
alles, wat ik zeg. Daarom kon ik je niet vertellen, wat onze dokter
denkt. Hij meent, dat ik me in de laatste jaren te sterk heb ingespannen
met huiselijk werk, vooral verleden winter, toen papa zes weken ziek
was. Ik heb toen te veel gewaakt, en voelde mij later altijd onplezierig
.... en dat is langzaam erger geworden...."

»Ja, maar nu ben je aan de beterhand!"

»Och! Ik zei het maar zoo, omdat Christien er bij was, en omdat ze
alles, wat ik zeg, dadelijk aan papa vertelt. Maar beter .... neen,
André! beter ben ik niet!"

Zij boog het hoofdje met eene uitdrukking van geduldige berusting,
terwijl het zware, donkerblonde hair eene gordijn weefde voor de
vochtige kijkers.

André was aangedaan. Hij gevoelde zich door diep, gadeloos diep
medelijden ontroerd. Hij moest zijne arme zuster redden, dat stond vast.
Hij greep nogmaals hare hand, en beproefde opgeruimd te spreken:

»Kom, Letje! Kom, meid! Laat den moed niet vallen! Je bent altijd zoo
heldhaftig geweest! Ons klein vroolijk moedertje huilen, dat kan niet!
Hoor eens, kind! jij zult en jij moet beter worden! De dokter heeft
gezegd, dat je er weer heelemaal bovenop zoudt komen, als je tegen het
najaar naar het zuiden van Frankrijk kondt gaan! Begrijp eens, Let! het
zuiden van Frankrijk! Pau of Arcachon! Geen noordenwind--altoos
vroolijke en warme zonneschijn--reusachtige pijnbosschen, heerlijk
geurend, als de wind de altoos groene naalden beweegt--en de zee, de
immer blauwe golf van Gaskonje! Daar moet je den heelen winter blijven,
en dan terugkomen tegen den zomer, sterk, frisch, gezond en mooier, nog
veel mooier, dan nu, Let!"

Letje had het hair uit de oogen gestreken, en blozend naar André
geluisterd.

»Ik zou heel graag beter worden!"--lispte zij.--»Papa kan mij volstrekt
niet missen, nu jij--en Willem ook al--niet meer hier bent. Wat zou papa
beginnen, als hij heel alleen met Christien overbleef? Maar André, hoe
zou ik naar Frankrijk kunnen gaan? De dokter heeft het gezegd, 't is
waar! Maar dat is immers onmogelijk .... beste jongen!"

André schoof zijn tuinzetel dichter bij haar leunstoel, en terwijl hij
den arm zachtkens om haar schouder sloeg, begon hij vertrouwelijk te
fluisteren:

»Onmogelijk, Letje! Niets is onmogelijk, als we jou maar kunnen redden!
Denk je dan, dat ik vergeten ben, hoe lief je voor ons allen waart, toen
mama stierf. Ik was negentien en jij nog geen zestien--en toch heb je
alles gedaan, net als mama gewoon was. Je hebt papa gesteund in alles,
of je een volwassen dame waart .... je bent een hartelijk, vroolijk
moedertje voor ons allen geweest.... Ons huis heeft altijd geleefd op
dezelfde manier, als mama het had ingericht .... niets is veranderd, en
dat alleen, omdat we onze brave en knappe Letje hadden! En nu je ziek
bent geworden van al dat werken, nu zouden we niet alles doen, om je
weer op de been te brengen? Neen, mijn naam zal geen André zijn, als ik
jou hier van den winter laat zitten. Letje, jij gaat naar het Zuiden, en
je zult gezond terugkomen, dat zweer ik je!"

In zijne geestdrift had hij zijn arm uitgestrekt alsof hij een duren eed
zwoer. Driftig sprong hij overeind, terwijl Letje half opgeruimd, half
weemoedig glimlachte. Zou het nog niet te laat zijn, en hoe zou André
dat wonderwerk ten uitvoer brengen?

Er naderden schreden. Dominee De Witt trad naar het priëel
toe. Zijn kalm gelaat was verhit door inspanning. Hij had de
voormiddaggodsdienstoefening geleid, en keerde met loome schreden naar
huis. Evenals immer was zijn eerste werk geweest eene ouderwetsche
Goudsche pijp te stoppen, en behagelijk rookend wandelde hij nu door
zijn tuin.

»Dag, André! Dag, Letje! Hoe gaat het, kinderen?"

Letje wilde voor haar vader niet weten, dat ze zich vermoeid en zwak
gevoelde. Zij rees vlug op, en greep André bij den arm.

Broeder en zuster zagen elkaar aan met die vriendelijke verstandhouding,
die de vrucht is van jarenlange sympathie en jarenlang gedeelde zorgen.

Een oogenblik babbelde het drietal op vroolijken toon.

Dominee De Witt bleek zeer in zijn schik, omdat zijn oudste zoon gekomen
was, wijl zijn oudste dochter zoo opgeruimd en vlug meewandelde.
Nauwelijks hadden ze eene enkele maal rondom het kleurenrijk perk der
dahlia's gedrenteld, of eene luide stem klonk uit de tuindeur:

»Kom jelui eindelijk! De koffie is klaar!"

In de luchtige tuinkamer wachtte de koffie, bereid en geschonken door
Christien, die al haar best deed Letje te hulp te komen, hoewel ze
dikwijls door hare uitgelatenheid meer onheil stichtte dan hulp
verleende.

Dominee De Witt legde zijne getrouwe vriendin de pijp met een zucht
neer. André hielp Christien, en verhielp hare onhandigheden. Hij bleef
vroolijk doorspreken, om zijn vader en Letje aangenaam bezig te houden,
en vertelde van de »soirée" bij den vriendelijken Baron Van Berenvelt,
van den grooten Gronovius, van den vroolijken Tchitchikoff en andere
sieraden der voornaamste Haagsche samenleving.

De predikant herstelde zich langzamerhand van de gewone afmatting, aan
het waarnemen eener predikbeurt voor den bejaarden man verknocht. Hij
begon mee te spreken, en zei flauw glimlachend:

»Heb je 't al gehoord van Willem, André?"

»Neen, papa!"

»Van morgen een brief uit Utrecht gehad .... want hij is nu voor vast in
Utrecht, moet je weten!"

»Maar hoe is het mogelijk, dat u daarin berust?"

»Hoor maar verder, André! Willem schrijft me, dat de studie in de
theologie te Leiden hem een gruwel is! Hij geeft een critiek van hetgeen
er te Leiden »zooal beleden en geleeraard" wordt. De leer der hervormde
kerk is tot onkenbaar wordens verknoeid, omdat de »prediking van den
levenden Christus Gods" achterstaat bij de »moderne leer der eigen
gerechtigheid." Men verkondigt te Leiden, dat de oorspronkelijke aanleg
van 's menschen hart goed is, en ontkent, dat ieder mensch, de beste
niet uitgezonderd, tot in hart en nieren bedorven wordt door de macht
des Satans en den zondenval van den eersten Adam. Verder is zijn hart
diep bedroefd over de Christusverloochening dezer dagen...."

»Dat alles is goed en wel, maar u kan als onvermogend predikant te
Leiden u toch de weelde niet veroorloven, om uw zoon te Utrecht te doen
studeeren!"

»Willem schrijft, dat hij door de professoren en predikanten uitstekend
ontvangen is, dat men hem in alle opzichten zal ondersteunen, ook met
geld, maar .... dat hij nu dadelijk vijftig gulden noodig heeft!"

Aan André ontsnapte een kreet van verontwaardiging.

Hij ziet eerst Letje met diepen weemoed aan, en richt daarop een
vragenden blik naar zijn vader.

Dominee De Witt schijnt met de zaak verlegen, daar hij den brief van den
Utrechtschen theoloog nog eens doorloopt.

»Vijftig gulden! O, ik zou wel weten, wat ik met die vijftig gulden doen
zou!"--fluisterde André.

»Ik ook wel!"--riep Christien.--»Ik zou een rijtuig huren en met ons
allen gingen we een heelen dag naar het Molentje."

Niemand antwoordde.

Eindelijk vroeg de vader met zijne gewone, zachte, vriendelijke stem:

»En wat zou jij met die vijftig gulden doen, André?"

»Ik? Wel ik liep er mee naar den spoor, en kocht voor Letje een biljet
tweede klasse, van hier naar Arcachon .... anders wordt ze nooit weer
beter!"

Dominee De Witt zag angstig naar André. De toon van zijn antwoord klonk
bijna toornig.

Letje was vuurrood geworden, en begon uit gejaagdheid te hoesten. Zij
schudde zachtkens haar hoofd. Van haar moest geen sprake zijn, maar de
hoest bleef haar plagen .... zij kon niet verder gaan.

»'t Is waar!"--zei eindelijk de predikant.--»Ik denk er dagelijks over.
Dokter Santman komt er altijd op terug. En het zou zoo goed zijn voor
mijn lieve Letje!"

André knikte zijne oudste zuster bemoedigend toe.

Vroolijk glimlachende, hernam hij:

»Ik weet er raad op, papa! Letje gaat tegen den herfst naar het zuiden
van Frankrijk! Dat heb ik beloofd en dat zal gebeuren ook, of mijn naam
zal geen André zijn!"

»Maar, jongen! hoe kan dat?"

»Dat is van later zorg! Ik neem alles op me! Het voornaamste is, of
Letje wel zou durven?"

Het donkerblonde hoofd richtte zich op, de groote blauwe oogen zagen
André vol liefde aan.

»Ik zou wel durven, André! Vraag het mij maar!"--snapte Christien.

André schudde even het hoofd, en ging ernstig voort:

»Dezen winter hier blijven en erger worden, sukkelen en achteruitgaan,
dat mag Letje niet! Maar waar zullen we haar brengen? Laat dokter
Santman beslissen. Zegt hij Pau, Let! dan ga je naar een heerlijk dal
aan den voet der Pyrenaeën. Daar schittert alles van gouden zonnegloed,
daar is de hemel altijd blauw. Daar bruist het donkere water der Gave in
de schaduw van esschen en eiken, daar stroomt de weldadige lucht, die
ons Letje terug zal geven, zooals ze was verleden zomer, gezond, sterk
en vroolijk!"

Dominee De Witt stond uit zijn armstoel op, en greep ter afwisseling
zijn gouwenaar. Terwijl hij zijne pijp stopte, zag hij zijne kinderen
met zekere kluchtige verbazing aan. Hij begreep, dat André het een of
ander plan had, maar maakte zich bezorgd voor illusiën, die niet vervuld
zouden kunnen worden. Zijn oudste zoon onderscheidde zich door veel
verbeeldingskracht, maar met de praktijk was hij minder vlug. Juist
wilde hij voorzichtig eene bedenking opperen, toen André voortging:

»Deugt Pau niet, dan gaan we naar Bagnerres of naar Arcachon! Arcachon,
Letje, daar heb je een heerlijk zeestrand, nog veel mooier dan te
Scheveningen, daar staan de heuvelen met loodrechte pijnboomen beplant,
daar waait de wind niet snijdend langs je wangen, maar streelt hij het
bleeke voorhoofd der patiënten; daar brengt hij leven en gezondheid op
iederen ademtocht .... o, Letje! je zult en je moet beter worden, als je
maar durft!"

André was opgestaan, en plaatste zich bij haar stoel. Zij zag hem aan
met glinsterende oogen, en drukte zijne hand. Dominee De Witt liep
rookend de kamer op en neer, als hij placht, wanneer er over eene
lastige zaak moest beraadslaagd of nagedacht worden.

»En wanneer gaan we nu uit?"--riep Christien.--»'t Is zonde van 't weer.
En frissche wind genoeg, om naar de Vink te wandelen!"

André zag glimlachend naar haar om.

»Wacht maar!"--antwoordde hij.--»Ieder zijn beurt. Nog een half uur
geduld, en ik ga met je wandelen, kind!"

Geheimzinnig in 't rond ziende fluisterde hij Letje wat in 't oor,
mompelde hij iets over eene noodzakelijke boodschap, en verdween hij,
eer de predikant recht wist wat er gebeurde. André wilde het ijzer
smeden, nu het gloeide. Hij haastte zich naar buiten, en bereikte na
eene korte wandeling het Rapenburg. In de schaduw der aloude linden liep
hij te midden der Zondagstilte peinzend verder. Snel had hij een plan
gevormd, nu kwam het op de uitvoering aan. Nadenkend rezen er allerlei
zwarigheden, zoodat zijn stap trager werd. Indien eens .... maar Letje
en zijne belofte .... hij spoedde zich plotseling sneller voort, ging
over eene brug naar de andere zijde van het Rapenburg, en schelde aan
bij eene der deftigste woningen van de deftige gracht.

De dienstbode verzekerde, dat professor thuis was.

André werd binnengelaten door het breede marmeren voorportaal en trad
een soort van salon binnen, waar alles meewerkte, om den bezoeker in
eene kalme, tevreden stemming te brengen. De kleur der meubelen en
sieraden was donker, zoodat een tiental schilderijen van moderne
meesters uitmuntend tot zijn recht kwam. Reeds meermalen had André
daar een meesterstuk van Bosboom, een frisch landschap met vee van S.
van den Berg en een woelend water van Louis Meyer bewonderd. Hij kende
dit vertrek uit de dagen, toen hij nog student was; sinds de eerste
reis, dat hij er aarzelend binnentrad, om zich van het verplichte
»theeslaan" te kwijten, tot de laatste, toen professor Van Dam hem
als belangstellend vriend de brieven ter hand stelde, die hem den in
de residentie onontbeerlijken steun zouden doen vinden.

De dienstbode verscheen, en noodigde »meheer" uit naar »prefesters"
studeerkamer te komen. Ook dat vertrek en de weg, die er heen leidde,
waren André van ouds bekend. Gedurende zijne studiejaren was het
boekenvertrek van professor Van Dam langzamerhand meer en meer een
heiligdom voor hem geworden. Van al de hoogleeraren had Van Dam den
jonkman het meest geboeid, niet alleen door degelijkheid van wetenschap,
maar hoofdzakelijk door de heldere en keurige voordracht. André had
nooit eene enkele les verzuimd, en zich niet alleen daardoor bemind
gemaakt bij zijn leermeester. Hij had door zijne welgeslaagde proeven
van zelfstandige studie den hoogleeraar achting ingeboezemd, later zelfs
zijne vriendschap gewonnen.

Toen hij nu weder de bovenverdieping bereikt had, en op zijn kloppen de
bekende stem hem tot binnentreden machtigde, overviel hem andermaal de
schroom van vroeger, nog verhoogd door het bewustzijn, dat hij om raad
kwam vragen.

»Wel, De Witt, hoe gaat het? Je ziet er flink uit. Neem plaats!"

Professor Van Dam was opgestaan van de schrijftafel, en trad André met
deze woorden te gemoet.

De hooge gestalte van den professor, het breede voorhoofd, de
schrandere, zwarte oogen, donkere, lange baard, maakten telkens opnieuw
indruk, wanneer hij ergens verscheen. André's eerbied en dankbaarheid
voegden aan dien indruk nog iets buitengewoons toe; hij gevoelde zich
klein en verlegen, maar poogde zoo goed mogelijk zijne ontroering te
beheerschen. De heer Van Dam had zich op eene sofa gezet voor eene ronde
tafel, waar bergen van boeken in de schilderachtigste verwarring
bijeenlagen. André nam een stoel op eenigen afstand, en begon, nog
eenigszins gedwongen:

»Ik kom u ophouden en storen in uw werk, professor! Neem het me niet
kwalijk! Ik wilde u zoo gaarne even raadplegen!"

»Geen complimenten, De Witt! Je weet, dat ik je niet alleen het recht
gegeven heb raad bij me te komen halen, maar dat ik zeer blij ben, als
ik je eens zie!"

»Ik dank u, professor! al ben ik toch bang, dat ik u zal vervelen!"

»Ik niet. Hoe gaat het in Den Haag?"

»Uitstekend. Meneer Van Berenvelt blijft mij met buitengewone
toegevendheid aanmoedigen, en heeft mij bovendien gezegd, dat hij mij
belangrijk werk zal toevertrouwen!"

De hoogleeraar glimlachte opgeruimd.

»Het heeft dus wat geholpen!"--riep hij.

»Hoe zoo, professor?"

»'t Is waar! Je weet er niet van, De Witt! Ik heb voor een paar weken,
bij gelegenheid, dat ik meneer Van Berenvelt over iets anders had te
schrijven, hem nog eens op het hart gedrukt, dat hij je maar flink aan
't werk moest zetten .... natuurlijk!"

André boog zonder te spreken. Dit nieuw bewijs van genegenheid ontroerde
hem.

De heer Van Dam merkte wel, dat André op dat oogenblik worstelde tegen
de eene of andere buitengewone beklemdheid van hart. Recht op het doel
afgaande, vroeg hij daarom, alsof de zaak niets te beteekenen had:

»En wat heb je me nu voor nieuws te vertellen?"

»Ja, ziet u, professor! ik zal het u maar ronduit zeggen. Sedert een
maand of drie komt het mij dikwijls voor, dat redacteurs van kranten of
tijdschriften mij vragen om artikelen over onderwerpen van den dag. Ik
heb het tot nog toe niet gedaan, en herinnerde mij uw les geen tijd te
verspillen met beuzelachtige zaken van voorbijgaand belang. Men kan zich
zoo spoedig versnipperen, zeide u mij eens, wanneer men gaat arbeiden
voor de dagelijksche pers. Bij het uitgeven van zooveel pasmunt, raakt
men goud of zilver kwijt--het is uw eigen woord. Daarom heb ik mij
onthouden .... en toch...."

Professor Van Dam giste nog tevergeefs naar de aanleiding tot deze
woorden. Hij dacht een oogenblik na. Toen zeide hij:

»Laat ons niet overdrijven, De Witt! Wetenschappelijke opstellen te
schrijven in een geacht tijdschrift, als »de Gids" bij voorbeeld, is een
zeer goed werk. Ik zou mij verheugen, wanneer ik daarin iets flinks van
je mocht aantreffen! Denk niet, dat ik het tegenovergestelde bedoeld
heb. Probeer het met »de Gids", als je er lust in hebt!"

»Ik zal het probeeren.... Maar dit is nog niet alles. Mijn doel is,
ronduit gezegd, op de eene of andere wijze mijne inkomsten te
vermeerderen. Ik zou dus gaarne vast medewerker worden aan een
dagblad...."

»Daar zijn meer bezwaren aan verbonden. Werken voor de dagbladpers kan
zeer goed vereenigd worden met grondig wetenschappelijk onderzoek....
Maar dat gebeurt niet altijd. Intusschen zou je misschien een
wekelijksch overzicht van de beraadslagingen in de Europeesche
parlementen kunnen schrijven, of wel, als je alleen maar een beredeneerd
verslag over de debatten in onze Tweede en Eerste Kamer zoudt willen
leveren, me dunkt, dat was een vruchtbaar werk!"

André herademde. Hij had ernstig gevreesd, dat zijn plan bij professor
Van Dam tegenstand zou vinden. Hij zag nu, dat hij misschien zijn doel
zou bereiken.

»U zou het mij dus niet afraden, als ik met een onzer groote dagbladen,
bij voorbeeld het Handelsblad, overeenkwam voortdurend uitvoerige
verslagen te geven omtrent de kamerzittingen?"

»Afraden, neen! Maar ik zag je toch liever aan meer theoretischen
arbeid. Je werk over de Free-Traders is degelijk, en ik verwacht je
natuurlijk op dat terrein terug.... Hoe komt het toch, dat je nu iets
anders zoekt?"

André had de vraag verwacht, en toch bewoog hij zich verlegen op zijn
stoel.

»Ik wil het u gaarne zeggen, professor! Ik weet, dat u het mij niet
kwalijk zal nemen .... ook, als ik u verzoek, dit alles als zeer
confidentieel te beschouwen!"

De heer Van Dam stond even op, greep een kistje met sigaren, en nadat
hij André er eene had aangeboden, zei hij, ernstig en joviaal tegelijk:

»Zie zoo! Vertel me nu eens dood op je gemak, wat er eigenlijk aan de
hand is, De Witt!"

De jonkman toonde zich nog vrij zenuwachtig en schutterig in zijne
bewegingen, toen hij de sigaar opstak, maar vermande zich.

»Professor!"--ving hij, snel en vastbesloten, aan.--»Ik moet geld
verdienen. Ik had gedacht, dat het tractement van adjunct-commies eene
heele schat was. Ik had gehoopt mijne familie hier in de stad te kunnen
steunen, maar er is tot nog toe niets van gekomen, en ik kan u op mijn
woord verzekeren, dat ik geen cent heb verspild. U weet, dat mijn vader
niet rijk is. Nooit zou ik u van deze dingen gesproken hebben, als geene
buitengewone omstandigheden mij er toe noodzaakten. Voor vier jaren
stierf mijne moeder, wij bleven met ons vieren kinderen achter. U kent
mijn vader, zacht, vriendelijk, spoedig tot toegeven overhellend. Mama
had de huiselijke zaken met flinkheid bestuurd. In de eerste dagen na
mama's dood scheen het of alles in de war zou loopen. Toen nam mijne
oudste zuster Letje de taak van moeder op zich. Zij was maar zestien
jaar oud, zij scheen door haar tenger voorkomen weinig geschikt voor
zoo'n moeielijke taak .... en toch, binnen weinig dagen was alles
geregeld. Letje had bij hare taak maar ééne gedachte: doen zooals mama
zou gedaan hebben! Ik was student, mijn broer Willem ging nog op het
gymnasium, mijn zuster Christien was een speelsch en druk kind van elf
jaar, maar ik geloof niet, dat de knapste huishoudster, de verstandigste
moeder haar plicht met meer stiptheid en tact zou hebben kunnen
vervullen. Zoo ging alles vrij goed tot November van verleden jaar.
Papa, die niet van de sterksten is, werd gevaarlijk ziek .... misschien
heeft u er van gehoord...."

Professor Van Dam knikte. Hij zag André met belangstelling aan, al lag
misschien in den opslag zijner geestige oogen de vraag te lezen--waar
moet dit alles toe dienen? André ontcijferde die onuitgesproken woorden,
en ging schielijk voort:

»Er is nog maar weinig bij te voegen. Zes weken waakte Letje bij mijn
zieken vader, en redde hem door hare voorbeeldige zorg het leven. Het
hielp niet, of ik haar noodzaakte wat te gaan rusten, of ik in hare
plaats waakte .... zij kwam ieder oogenblik aan het ziekbed terug. Toen
papa geheel hersteld was, werd Letje ziek. Zij is schijnbaar wat beter
geworden, maar eigenlijk lijdt zij altijd door. De verschijnselen zijn
zeer verontrustend .... borsttering...."

Het gelaat van den hoorder veranderde. Duidelijk merkbaar stelde hij nu
oprecht belang in de zaak.

Snel vraagt hij:

»Wie is je dokter, De Witt?"

»Santman, professor!"

»Zoo--en wat zegt hij?"

»Nog geen oogenblikkelijk gevaar, maar hij ziet de zaak zeer ernstig in.
Zij mag hier den winter niet blijven, zij moet naar het Zuiden...."

»Natuurlijk, dat is misschien het eenige radicale middel!"

André zweeg. Hij had gehoopt, dat professor Van Dam begrepen zou hebben,
wat hij eigenlijk meende. Maar de vriendelijke hoogleeraar had van
kindsbeen af in overvloed geleefd, en was sinds zijn huwelijk nog rijker
geworden. In dergelijke gevallen is het soms zeer moeielijk te raden,
met welke an

Showing first 200,000 characters. Full text: gutenberg.org/ebooks/33981