← catalogue

Een Meisje-Studentje

by Annie Salomons · Dutch · Gutenberg #29044 · 442,642 chars · public domain (US)

The Project Gutenberg eBook of Een Meisje-Studentje
    
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,
you will have to check the laws of the country where you are located
before using this eBook.

Title: Een Meisje-Studentje

Author: Annie Salomons


        
Release date: June 5, 2009 [eBook #29044]

Language: Dutch

Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/29044

Credits: Produced by the Online Distributed Proofreading Team at
        http://www.pgdp.net/


*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK EEN MEISJE-STUDENTJE ***




Produced by the Online Distributed Proofreading Team at
http://www.pgdp.net/








                          Een meisje-studentje

                                  Door

                             Annie Salomons


                              Tweede druk

                  Uitgegeven door C.A.J. van Dishoeck
                   Te Bussum in het jaar MCMVII * * *







                    Drukkerij "De Phoenix"--Nijmegen






VOORBERICHT TOT DEN TWEEDEN DRUK.


De nieuwe oplage was bijna gereed, toen ik Annie Sillevis' brochure:
"Een meisje-student over een meisje-studentje" ontving; en ik was
blij hierin 'n aanleiding te vinden, na de uiteenloopende meeningen
over de "strekking" van het boek, zelf eens even te vertellen, waarom
ik het eigenlijk geschreven heb. Juffrouw Sillevis zegt 't volkomen
juist op blz. 7: "eenvoudig-weg, alleen om verhaaltjes te schrijven,"
en ik hoor daarbij iets minachtends in haar stem.

Inderdaad zou 't, uit maatschappelijk oogpunt, zeer nuttig geweest zijn
'n brochure of tendenz-roman vóór of tegen studeeren van meisjes te
schrijven; maar juffrouw Sillevis zegt, alweer terecht, dat ik maar
een eerstejaars was, toen ik 't schreef, en dus nog heel weinig van de
kwestie kon afweten; en daar ik nu eenmaal tot de klasse van menschen
behoor, die verhaaltjes-schrijven op-zich-zelf en om-zich-zelf heel
belangrijk vinden, schreef ik er een over één "meisje-studentje";
niet over "vrouwelijke studenten", want die kende ik te weinig,
en daar stond ik te ver van af.

En, om artistieke redenen, maakte ik dat kind, dat eerste-jaartje,
een erg "meisjesachtig" meisje; 'n kind, zooals één der critici
terecht zei "in zich volmaakt maar zonder tact"; en bracht haar zoo
in voortdurend conflict met haar omgeving; ik liet haar zoeken, zich
vergissen, teleurgesteld worden; dwalen, zooals zoo'n kind dwalen
zál, tot ze aan 't eind, geholpen door 'n "vrouwelijke studente",
iets voelt van 'n komende harmonie.

Maar nu ráákte m'n verhaaltje 'n "question brûlante", waarvan
maatschappelijke menschen de oplossing zoeken, terwijl ik, als
schrijfster, juist 't conflict wilde; en al wie maar de gelegenheid
wachtte, zich eens uit te spreken, heeft mijn "Go" als bewijs of
aanvalspunt voor z'n stelling genomen.

Zoo professor Blok; zoo Annie Sillevis.

Als stuk-op-zichzelf, als raadgeving aan jongeren, als ik, vind ik
de brochure van 'n meisje-student voortreffelijk, kranig, leerzaam,
en als studentje breng ik m'n oudere zuster gaarne m'n dank voor haar
wijs inzicht.

Maar als schrijfster van het "Meisje-Studentje" strijd ik voor
m'n boek, dat geeft, wat de titel belooft,--de ondervindingen van
'n heel jong meisje--, en dat zwijgt over de dingen, die nog buiten
haar kring liggen.


        Annie Salomons.






HOOFDSTUK I.


Else lag achterover op het "bakbeest van 'n canapé", en speelde
peinzend met haar dunne vingers in de gaatjes van een der gehaakte
ster-antimakassers, die de juffrouw ter versiering aan de twee hoeken,
en in 't midden op het rood-satijnen kussen bevestigd had. Margo zat
op den grond, leunde 't hoofd tegen de houten lambriseering, beenen
recht-uit gestrekt van over-moeheid. Zoo keken ze samen zwijgend de
schemerende kamer in, terwijl ook van buiten geen geluid hun stemming
breken kwam.

Het oudste dochtertje van de juffrouw had, nerveus-onhandig om de
nieuwigheid--ze hadden nog altijd heeren op kamers gehad, dames
nooit--zooeven de tafel afgenomen, en na veel gerammel van glazen
en vorken de servetten en 't laken in de ouderwetsche bonheur du
jour geborgen. Nu lag de groote tafel, zonder kleed, ongezellig te
glanzen in 't grijze licht, de vier stoelen, netjes recht er onder
geschoven, gaven 'n onaangenamen indruk van onbewoondheid, nog
vergroot door de vochtige lucht, die in de kamer hing van 't lang
gesloten zijn geweest. Want toen ze 'n middag in Augustus--Go en
Else en Else's Vader en Moeder--na den heelen warmen, zonnigen dag
de stad in alle richtingen doorkruist te hebben, met stijve halzen
van 't opkijken naar de huurbordjes, en doove beenen van 't trappen
klimmen--eindelijk op het stille grachtje waren gekomen, bij het oude,
hooge huis, toen waren alle groene blinden toe geweest, en de juffrouw
had verzekerd, dat ze ze toe hield, tot ze kwamen, "om 't verschieten
ziet u, dames." En ofschoon de groenig-trijpen stoelen den goeden
zorgen geen eer aandeden, het weeïge vochtluchtje, dat vooral uit de
hoeken en kasten opsteeg, gaf het bewijs, dat ze woord had gehouden.

Al was de herfstavond frisch, Go had toch beide ramen 'n eindje
opengezet en de wind deed de groene overgordijnen zachtjes bewegen. Uit
zuinigheid, zonder nog eenig idee te hebben, wát alles kostte, hadden
ze geen licht aangestoken, omdat je in 't donker evengoed uitrusten
kon, en, dicht bij elkaar, maar, ofschoon nichtjes, vreemd voor
elkaars gedachten, doorleefden ze ieder-voor-zich den voorbijen dag,
den eersten van hun nieuwe zelfstandige leven.

Voor Else, die veel gereisd had en veel uit was geweest--eenig
dochtertje van rijke, in-weelde-levende ouders--had de nieuwe
omgeving meer iets grappigs om de burgerlijkheid van deze huurkamer,
dan dat ze zich hevig door de verandering voelde geschokt. Besloten
om te studeeren, omdat 't haar wel 'n aardig leventje leek en ze 'n
helder hoofd had, wetend, dat ze ophouden kon, zoodra 't haar niet
beviel, voelde ze zich in het oude huis, als in 'n vreemd pension,
waar ze eerst even moest wennen, dacht verder gewoon door aan haar
leventje in Den Haag, waar ze zich zoo dichtbij wist, waar ze bij
bleef behooren, al was ze volgens 't verhuisbiljet nu ook inwoonster
van Leiden geworden.

Voor Go was 't alles zoo anders, zooveel ingrijpender in haar
leven. Zij was de oudste van 'n groot gezin, waarvan ieder zich-zelf
'n weg zou moeten banen, en de jaren op 't gymnasium had ze gewerkt
en geleerd om toch eenmaal hiér te kunnen komen. Daarvan had ze
alles en alles verwacht, en 't had haar vaak zóó heerlijk geschenen,
dat ze dacht, 't wel nooit te zullen bereiken: heelemaal vrij zijn,
jong onder jongen, studeerend onder studeerenden, die allemaal 't
zelfde wilden, 't zelfde zochten; en dan: àlle bronnen van geleerdheid
voor haar open; college-kunnen-loopen, bij wie ze maar wilde, àlles,
wat haar interesseerde, kunnen volgen.

Toen was ze geslaagd voor haar eindexamen, en 'n zonnigen ochtend
naar Den Haag gespoord; daar waren Oom en Tante en Else in de coupé
gekomen en met hun vieren waren ze naar Leiden getrokken om "kamers te
zien". Oom en Tante vonden goed, dat Else, die wel wat àl te verwend
was, met Go zou samenwonen, omdat deze zooveel minder behoeften kende,
terwijl ze er op aandrongen beiden hetzelfde zakgeld te mogen geven.

Maar Go was zéker geweest, dat er in heel Leiden geen kamers voor hen
te krijgen zouden zijn, en toen eindelijk 'n geschikt verblijf gevonden
en alles afgesproken was, dacht ze nog: "Maar er komt natuurlijk wat
tusschen, het kàn niet, het kàn niet, 't zou te heerlijk zijn."

Tot ze dien ochtend wakker was geworden, en op eens rechtop in bed
had gezeten en geweten had: dat 't zoo wàs.

Toen had ze zich nerveus-vlug aangekleed, in 't koele, vreemde licht,
plots niet blij meer, maar báng voor de vervulling van haar hevig
wenschen. En beneden was alles ook ongewoon en plechtig geweest: de
kinderen waren al binnen en stiller en liever dan gewoonlijk. Vader
had er zoo ernstig uitgezien, of hij haar nog veel goeie raad wilde
meegeven, maar hij had niets gezegd; en moeder liep al maar heen en
weer om allerlei kleinigheden nog in haar handkoffertje te pakken:
"Kijk, Go, je overschoenen--en hier 'n pak chocolaad, ook voor Elsi--en
je staalpillen; vergeet vooral niet ze in te nemen, kind",--Marietje
had boterhammen gesneden; die werd nu de oudste; zij was de eerste,
die de wereld in-ging.

En al zei ze zich telkens, dat 't onzin was, al die plechtigheid en
droefheid; en al noemde ze zich zelf de dwaaste van allen, toen ze,
wild-snikkend, haar zakdoek tusschen de tanden geklemd, in den lichten
ochtend naar 't station liep, telkens weer opnieuw uitbarstend, als
ze zich 't bleek-vertrokken moedergezicht voorstelde, dat toch flink
kijken wilde, de bevende lippen, de oogen, die lachten en vol tranen
liepen--m'n hemel, ze kwam toch Vrijdag weer thuis; wat was nou 'n
afscheid van vijf dagen--tóch voelde ze: dit was het uitgaan uit 't
ouderlijk huis, 'n periode lag achter haar, afgesloten, waarin ze veel
liefs en vertrouwelijks liet. Moeder en Vader en de kinderen bleven
bij elkaar: het gezin; zij begon 't nieuwe, onbekende leven, alleen.

En dát gevoel--dat de komende jaren over haar heele toekomst
beslissen zouden, dat haar "leven" in de kleine, onbekende stad
zou worden gemáákt,--had ze weer en sterker gehad, toen Else en
zij samen uit 't station waren gekomen, en even stil waren blijven
staan, koffer-beladen, om te kijken, naar wat haar nog heelemaal
vreemd was. Dat oogenblik stond in haar hoofd gebrand, als iets,
dat nooit vergeten kán worden: "hier wacht me het groote geluk of
't groote verdriet."

Toen waren ze, onzeker van den weg, hier en daar kamers herkennende,
die ze hadden "gezien", naar hun eigen tehuis gesjouwd, waar de groote
koffers met kleeren en kamer-versieringen, de meeste van Else, hun
al te wachten stonden; en den heelen dag hadden ze niets gedaan dan
bukken, lichten, heen en weer loopen van kamer tot kamer, telkens
zich weer vergissend met de deur, struikelend over de ongelijke
traptreden. Nu konden ze niet meer, óp van inspanning en emotie, en
in de steeds meer donkerende kamer, waarin 'n lantaarn wat lichtglans
wierp, zaten ze zonder bewegen.

"Zeg", zei Else eindelijk droomerig, met 'n langen zucht, "ben je
wakker, Go?"

"Ja, en ook wel 'n beetje uitgerust."

"Weet je, waar ik zoo aan lig te denken? Wat die laatste student,
die hier gewoond heeft, voor 'h man zou zijn geweest."

"De juffrouw zei: 'n volmaakte, keurige, knappe, aardige meneer.--Maar
dat zijn alle meneeren in de oogen van hun juffrouwen. Pa zegt:
"de "meneer" is 't ideaal van z'n ploerterij." Bovendien weet je,
dat hij bretels droeg, en wit-beenen overhemdknoopjes."

Else lachte, en zette zich een beetje rechtop: "Hoe mal eigenlijk,
dat de juffrouw al dien tijd nooit in de waschtafella gekeken heeft,
wie weet, wat we nog meer van onzen voorganger vinden, behalve die
toiletartikelen, vanmiddag."

Ze zwegen even: toen zei ze langzaam:

"Ik vind 't zoo'n vreemd idee, hè, al die jongens, die hier al hebben
gewoond en geleefd.... ze verhuren wel al vijf-en-twintig jaar,
zei de juffrouw, éérst 'r moeder, nu zij."

"Ja, en de eene "meneer" is nu dominee, en de ander gesjeesd, en nog
'n ander misschien minister.... en...."

"En wij, over een jaar of acht?" peinsde Else; maar Go wilde
ontvluchten 't angstgevoel voor 't onbekende; fantaseerde door:
"ze hebben allemaal aan dezelfde tafel gezeten, dezelfde stoelen
gebruikt; op die canapé gelegen...."

"Veel smaak hadden ze dan niet, als ze zoo'n omgeving verdragen
konden.... We zijn nu veel te moe van 't uitpakken, maar morgen
moeten we hier 's grondige opruiming houden, hoor!" en om te
beginnen trok Else de anti-makassers van de canapé, spreidde ze
met komische voorzichtigheid over haar knieën: "In de eerste plaats
deze kunstwerken."

"Maar zou de juffrouw daar niet boos over zijn?" Go's respect voor
de hospita was zóó onbegrensd, dat iedere opdracht in haar mond tot
'n smeekbede werd, en ze niets zoozeer vreesde, als háár te mishagen.

"Maar Go, 't zijn toch ónze kamers. Bovendien verslijten haar bullen
dan niet, kan ze alles weer als nieuw ophangen voor onzen opvolger. We
zullen morgen heel wat moeten koopen om de kamers wat dragelijk te
maken.--Gelukkig heeft vader ons carte blanche gegeven."

Ja, maar je moet niet overdrijven, Elsi. Ik vind 't niet prettig in
zoo'n weelde te zitten, als ze thuis eigenlijk...."

"Egoïst," hield Else zich boos. "Of ik 't prettig vind in 'n schunnig
boeltje te zitten, komt er niet op aan, hè?"

Go voelde haar oogen warm worden, toen ze opstond; ze ging aan 't
voeteneinde van de canapé zitten, legde haar hand over Else's handen:
"Wat kennen we elkaar eigenlijk nog weinig, hè! En nu zijn we opeens
samen 'n huishouden. Ik hoop zoo, dat 't goed gaan zal; ik zal m'n
best doen."

Else hield niet van scènes, was 't ook niet gewoon. Dat je uiterlijk
nooit moet laten blijken, wat je innerlijk voelt, had ze van klein
kind af, veel onder vreemden, geleerd. Ze maakte haar handen zachtjes
los en stond op: "'t Zal wel wennen," zei ze eenvoudig, "de eerste
dagen is alles vreemd. Kom, laten we 't licht opsteken en de gordijnen
dicht doen."

"Ja, ik wou nog naar huis schrijven," zei Go week en ze keek naar
haar schrijftafel waar--'t eenige hoekje, dat al in orde was--de
portretten van vader en moeder en al de broertjes en zusjes stonden.

"Ik ook, en dan gaan we slapen," besloot Else.






HOOFDSTUK II.


Dien dag onder 't eten hadden ze bijna geen oogenblik rust gehad:
den heelen ochtend en middag hadden ze inkoopen gedaan, vooral voor
Go's kamer; want toen Else al haar rijkdommen had uitgestald, stak de
andere kamer daar treurig bij af, en dat kon Else niet hebben. Overal
hadden ze toen rondgezocht om heel veel moois bij elkaar te krijgen:
kussens voor de canapé, 'n tafelkleed, 'n theetafel, sarongs,
'n kachelscherm, stijlvolle stoelen--en telkens bij 't uitgaan van
den winkel had Else gezegd: "Stuurt u er dan mee--om 'n uur of vijf;
dan zijn we thuis; mèt de kwitantie."

Nu leek 't 'n lawine, en de juffrouw had er even over gedacht om
boos te worden over "dat eeuwige gebel." Maar juist had Else toen
háár raad bij 't kiezen van 'n klokje ingeroepen, en--gevleid--was
ze toen mee vroolijk gaan doen, zette telkens 'n gezicht, of 't háár
geschenk was, wanneer ze weer iets binnenbracht met grapjes van:
"Gunst, 't lijkt heusch wel Sinterklaas." "Wanneer zouën ze nou's
wat voor mijn brenge?" "Mevróuw Gerzon; dat moet zeker ù verbeele..."

Else had gebloosd, toen ze 't geld neerlegde, en 'n beetje strak
gezegd, strakker dan Go ooit zou kunnen of durven: "Wilt u na 't
eten deze stoelen maar meenemen, juffrouw? U kunt ze misschien ergens
anders gebruiken. We hebben liever onze eigen meubelen."

"Zeg," had Go angstig gefluisterd, toen de versmade stoelen harder,
dan wel noodig was, in de gang werden neergezet, met stooten tegen
de deurposten. "Zeg, Elsi; ik geloof, dat je 'r boos hebt gemaakt."

Dat had haar even de vreugde over haar nieuwe schatten bedorven; maar
toen 't stil was geworden in de gang--de juffrouw was zwaar-langzaam
de trap opgestommeld--en ze al 't mooie om haar heen had zien
liggen, wachtend om opgehangen en geschikt te worden, had ze, in
'n overstelpende blijdschap, Else opeens om 't middel gepakt, en als
dol hadden ze samen de ontredderde kamer doorgedanst, onder zachte
kreetjes van verrukking.

Toen waren ze aan 't werk getrokken, grondig en met toewijding:
"al duurt 't tot twee uur in den nacht, we zullen eerst alles in
orde maken," had Else gezegd; en die stond nu op de schrijftafel,
die met veel moeite naar den schoorsteen gesjouwd was, sarongs om den
ouden spiegel te drapeeren, terwijl Go op den grond zat, omringd door
'n muur van laden, die ze uit alle kamers bij elkaar hadden gehaald,
om ze van kastepapier te voorzien.

De canapé hadden ze voor de deur geschoven, opdat ze geen onverwachten
inval van de juffrouw behoefden te vreezen en volkomen zich aan hun
werk zouden kunnen wijden. Else deed alles met schwung en gratie,
liep telkens 'n endje op de schrijftafel achteruit om 't effect van
'n draperie te zien, zuchtte alleen, als ze weer 'n spijker in 't
hout moest werken met 't heft van 'n mes, want ze hadden de juffrouw
geen hamer durven vragen.

Go ging langzamer en consciëntieuzer te werk; van elke la nam ze
zorgvuldig met 'n centimeter de binnenmaat, zette deze uit op 't
papier, trok dan langs een liniaal de streep, waarlangs ze moest
omvouwen.

"Wat is er in 'n huishouden toch veel te doen, hè?" zei ze
peinzend. "Als je nu alleen maar 's rekent alle laden en kasten in
'n huis van papier voorzien, wat toch maar 'n zoo klein onderdeeltje
is, dat ik er moeder nooit over heb hooren spreken."

"Ja," antwoordde Else verstrooid, "denk je, dat ie zoo goed zit,
zeg? Jij kunt er beter over oordeelen, van beneden af."

"Ja, ik vind 't prachtig. Dat zal den spiegel opknappen, zoo'n
omlijsting."

"Geef me dan die zwarte met bruin 'es aan."

Go zwierde de sarong door de lucht, die juist neerkwam over Else's dik,
blond haar: "Hè, waarachtig, 't zou aardig staan, zoo'n doek over je
hoofd; wat 'n kleuren toch, hè?" bewonderde ze zich in den spiegel.

Daar werd geklopt.

Go, die juist 'n streep trok, liet met 'n zenuwschok 't potlood uit
haar hand vallen; Else stond als verstard, de sarong beschermend
tegen haar borst gedrukt.

"De juffrouw," bewogen Go's lippen, zonder geluid te geven: ze zag zich
al op straat gezet; de krassen, die Else's hakken op de schrijftafel
hadden gemaakt, dansten voor haar oogen.

"Binnen," klonk 't toen, wanhoops-moedig.

De deur werd langzaam opengewerkt, de canapé verschoof 'n endje;
om den hoek kwam een lachend jongensgezicht, dat naar den chaos op
tafel, de vreemde figuur in de hoogte, de ladenpyramide keek en toen
verlegen begon: "O, excuseer, ik kom, geloof ik, niet erg gelegen...."

Maar de beschermende vestingwerken stortten met donderend geweld
ineen, Go viel met beide handen uitgestrekt over de canapé naar den
weifelaar toe en jubelde in verrukking: "O, Han, ben jij 't? Wat ben
ik vreeselijk blij! We dachten, dat 't de juffrouw was; kom toch
binnen--hoe heerlijk--dat is Elsi, je kent 'er toch.... moeder's
nichtje.... m'n neef Henri."

"Niet zóó," bracht Han in 't midden, en nu brák de spanning: Else
wierp de sarong af, liet zich neervallen op den schoorsteen en
barstte in 'n onbedaarlijk lachen uit; Go liep heen en weer, van
den eenen kant naar den anderen, telkens weer wat afgooiend, wat 'n
nieuwe proestbui veroorzaakte, en Han, wat vaderlijk, want hij was
al vierde-jaars, keek naar de uitgelaten, knappe, gezonde kinderen,
zachtjes meelachend, en dan weer zeggend: "Maar bedaar toch; wat is
er nu eigenlijk gebeurd? Wat voer jullie uit? Zal ik weggaan?"

"Nee, nee," schudde Go, "we zijn juist blij, dat je er bent.... maar
we schrikten zoo vreeselijk; we dachten, dat 't de juffrouw was.... wat
zou die wel gezegd hebben!"

"Maar m'n hemel: de ploerterij! Wat komt dat er nou op aan!" vroeg Han,
die nog altijd de "clou" niet begreep.

"Elsi heeft krassen gemaakt in haar tafel, en we willen haar boeltje
er uit hebben, en alles veranderen."

"Mag ik dan misschien meehelpen?" bood Han aan, z'n handschoenen
uittrekkend. "Als u van die hoogte afkomen wilde, juffrouw Gerzon, zou
ik den spiegel kunnen drapeeren. Dat is geen werk voor meisjeshanden."

"O, dol, ja," zei Go, "als jij helpt, zal 't opschieten.... maar vin-je
't niet vervelend? Dat je nu net zoo'n rommel treft...."

"Ik vind 't prettig, wezenlijk," en hij hielp Else voorzichtig naar
beneden, "dan dien ik toch nog 's ergens voor."

"Maar hoe kom je hier? Hoe wist je ons adres?" Go had zich nooit zoo
heel veel aan dien neef gelegen laten liggen, had 'm fattig gevonden en
blasé. Nu, hier, in deze stad van louter vreemde menschen, voelde ze 'n
innige vriendschap, 'n groote dankbaarheid voor z'n hartelijkheid. Hij
bracht haar in herinnering de familieavondjes thuis, bij verjaardagen
in het ouderwetsche salon, met de piano in den hoek; hij stond in
verband met het lieve, vertrouwde leven, dat ze nu verlaten had.

"Moeder schreef me, dat je vader bij hen was geweest, en je adres
had opgegeven.--Ze vroeg of 'k eens wilde gaan kijken, hoe je
't maakte...."

"Schrijf niks van den rommel," lachte Go, "want dan rijzen m'n keurige
moesje de haren te berge."

"Ik zal hun vertellen, hoe je kamer er uitziet, als ze in orde is."

Go was nu klaargekomen met de laden, en zat ringetjes aan de
tochtdekens te naaien. Else schikte beukeblaren en Judaspenningen
in de vazen, legde kleedjes over de kleine tafeltjes, stil-gracieus
in haar bewegingen, met 'n verhoogde kleur van opwinding. Ze hield
anders niet van de familie van Go's vader, 't waren burgerlijke,
stijve menschen, waar ze niet mee opschieten kon, maar déze neef was
aardig, 'n gentleman, nette manieren, aangenaam uiterlijk; z'n stem
zelfs iets geaffecteerd, maar prettig om naar te luisteren, en hij
praatte zoo makkelijk....

"Toen 'k de juffrouw naar m'n nichtje vroeg, zei ze dadelijk, dat ik
maar door moest gaan.... daardoor kwam 'k zoo binnenvallen...."

"We kennen nog heelemaal niemand hier, daarom is 't zoo heerlijk
'n bekend gezicht," zei Go.

"Maar je hebt toch wel al college gehad.... letteren, hè?... ja,
ik ken bijna alleen juristen--maar hoe bevallen je de menschen? En
de proffen?"

"Och, van de studie kan ik natuurlijk nog niets zeggen."

"'t Eerste jaar niet," onderbrak hij.

"Maar de omgeving, de menschen vallen me vreeselijk tegen.... Ik had me
altijd voorgesteld 'n groote, hooge, witte zaal met oploopende banken,
en de professor op 'n soort preekstoel....en dan heel veel beschaafde
heeren, en 'n enkel meisje, die allemaal zaten te luisteren...."

"En luisteren ze niet?"

"Ik heb 't eerste college níet kunnen luisteren van de
teleurstelling.... daar zaten we in 'n gewone leelijke kamer,
met gebloemd behangselpapier, allemaal aan tafeltjes met
stoelen....onnoemlijk veel meisjes, en wat schunnige jongetjes...."

"Ja, letteren hebben in de Kloksteeg....maar u studeert rechten, is
't niet juffrouw Gerzon; u bent dus in de universiteit."

"Ja, en die is wel mooi.... ik vind 't binnenkomen er altijd prettig:
zoo koel en zoo rustig."

"Ik denk, dat u wel gauw 't buiten-komen nóg prettiger zult
vinden.... Ach ja, 't blijft 'n school, alleen met gróóte kinderen."

"Maar ieder studeert nu toch z'n lievelingsvak," wierp Go tegen. "Dat
is op school heel anders; daar moeten talen-menschen wiskunde
leeren, en wiskunde-hoofden worden met talen volgepropt. Hier kies
je zelf. Nee, ik verheug er me wel op...."

"Jeugdig enthousiasme hoor," zei Han, de schrijftafel op z'n plaats
sjouwend. Je blijft hier net zoo goed gedwongen allerlei dingen te
leeren, die je niet schelen kunnen, als vroeger.... Kijk: ik verlang
advocaat te worden, met hart en ziel.... ik vind 't iets prachtigs. En
toch zijn er colleges, die 'k graag met tien spiegel-draperieën af
zou koopen."

"Hij is beeldig," bewonderde Else. "Nu is 't heusch in orde."

"Heb je ooit zoo'n pracht van 'n kamer gezien!" riep Go, terwijl Else
voorzichtig 'n paar beeldjes en vaasjes van de juffrouw in de gang
zette, meteen 't oudste meisje opdragend "'n ons lekkere koekjes"
te halen.

"Nu krijg je voor belooning, wat thee en gezelligheid," praatte Go
door, "je bent onze eerste gast."

En toen Else, even later, rondging met de koekjes op 'n mooi kristallen
schaaltje uitgespreid, voelde ze voor 't eerst de aangename emotie
van het zelf-ontvangen in eigen huishouden.






HOOFDSTUK III.


"Os en ui," constateerde Go, die de schaaltjes geïnspecteerd had,
zoodra de juffrouw de deur achter zich had gesloten.

"Maar dat kan ik niet eten, die ellendige uien, en dat vleesch is zoo
zwart en onsmakelijk, dat je al náár wordt van 't zien: 't is nu al
de derde keer van de week, dat we dit menu krijgen!"

"Nijdas," plaagde Go, die, thuis gewend aan eenvoudig eten en met
'n nooit falenden, gezonden honger, onverschilliger op dit punt
was. "U moet weten: de n is hier anorganisch; Duitsch eidachs.... heel
interessant woord. Zie Franck of m'n dictaatcahier van dezen middag."

"Hou hier je goeje humeur maar 's bij," bromde Else nog, "als de
kachel er niet was, waarachtig--ik zou wanhopig worden."

De troostende kachel was 'n gezellig open haardje, dat den vorigen
Zaterdag, toen ze naar huis waren, was gezet. Else had er dadelijk
groote beuken blokken voor besteld, en nu stond 't te knetteren en
te vlammen, dat 't 'n lust was, alle muffe vochtigheid uit de kamer
verdrijvend.

"Zou je er niet bij gaan zitten?" vroeg Go na 'n poosje, toen Else met
'n somber gezicht ijsbeeren bleef van den eenen hoek van de kamer
naar den anderen, telkens met afkeer 'n klein stukje vleesch of
'n schepje aardappel-met-ui van haar bord oppikkend.

"Nee, voor zóó'n maaltijd niet,"--en toen schuivend met 'r
pantoffeltjes over 't zeil om de kachel--"voor 't spatten van de
vonken," had de juffrouw gezegd--"da's glad, zeg, zeker gewreven." En
ze gleed er langzaam overheen.

"Hé...., leuk--laat 's voelen," en Go sprong op, al
etende. "Lekker--laten we glijbaantje spelen, Elsi, dan smaakt 't
eten meteen beter."

"Jij niet met je laarzen; dat maakt krassen."

"Nee, 'k zal ze uitdoen.--Zoo, jij eerst.... neem 'n aanloop."

In 'n oogenblik waren ze er "in": hun wangen begonnen te gloeien;
lachend en jolig gleden ze dicht achter elkaar, vielen soms bijna,
balanceerden langs den kachelgloed.

"Dat zeil hoeft in weken niet gewreven te worden; wij politoeren het."

"Neem nog 'n stukje vleesch; dat vorige is al lang verteerd bij
zooveel beweging."

"Verbeeld je toch, dat iemand ons zóó eens zag," proestte Else
't opeens uit, die in Den Haag altijd 't keurigste dametje van de
wereld was, en nu de neerzakkende haren vergeefs in de hoogte trachtte
te houden.

"En wat zouden ze thuis zeggen," zei Go, 'n beetje peinzend, zich op
't lage stoeltje neerlatend.

Het verwonderde haar zelf, dat ze in 'n paar weken zich hier al zoo
heelemaal ingeleefd voelde, zoo gewoon vertrouwelijk met Else en
gewend aan hun levenswijze. Den eersten Vrijdag, dat ze naar huis
was geweest, had 't weerzien haar 'n hevige emotie gegeven; ze had
't gevoel gehad, weken lang weg te zijn geweest, had druk van alles
door elkaar verteld, zich vergissend met de dagen, alles dooreen
haspelend, en al maar willen weten, wat thuis gebeurd was, niet
kunnende begrijpen, dat alles z'n gewone gang bleef gaan--en 's nachts
was ze wakker geworden van moeder, die over haar heen gebogen stond
en met zachte, innige zoenen haar kuste over haar heele gezicht...

Maar dien tweeden Maandag was 't afscheid heel rustig en veel minder
pijnlijk geweest; de nieuwe dingen, de nieuwe menschen namen haar
aandacht in beslag; alleen soms, in schemer, of 's nachts, als ze in
de groote, donkere kamer lag...

"Zeg," zei Else, de kammen in haar haar vaststekend, "ik heb nog
honger. Wat hebben we nog in de kast?"

"Kaakjes, maar die zijn oudbakken en vochtig.... en flikjes."

"We kunnen de kaakjes wel roosteren in de kachel.... op 'n vork--en
de flikjes ook."

"Maar je schroeit van de hitte." Go hield haar servet voor haar
gezicht, de arm zoover mogelijk uitgestrekt. "Pas op, de jouwe valt."

"'t Smaakt lekker," keurde Else, voorzichtig kleine hapjes nemend
van de heete kaak; "een eigenaardig smaakje.... vanille of zoo,
komt er aan."

"Maar we kunnen er toch ons maal niet mee doen," zuchtte Go, 'n slap
flikje in haar mond latend glijden. Ze zag purper van den gloed, en
de zware, zwarte krullen, die uit haar kapsel springend over haar
slapen hingen, wuifden heen en weer door de trilling van de heete
lucht. "We lijken wezenlijk wel stokers--en de juffrouw zal niet
begrijpen, wat ons bezielt. 't Is al half zeven."

"Zeg, laten we naar Ceres gaan. 't Is dichtbij."

"Ceres.... nou.... maar heb-je dan nog trek in boonen of zoo?"

"Nee, 'n toespijs, ommelet of zoo iets.... Bij ons op college zijn
er meisjes, die er altijd eten; 't moet er goed zijn."

"Maar zou de juffrouw 't niet gek vinden.... niets begrijpen...."

"Maar m'n hemel, de ploerterij!" praatte Else Han na. "Kom, trek gauw
je laarzen aan; 't is niet ver."

Even later liepen ze samen op 't donkere grachtje; ze waren nog nooit
's avonds uit geweest, doorlevend als thuis, waar meisjes dat ook
niet deden. Maar dien middag, geanimeerd door 't uitgelaten spel,
tintelend van levenslust en jeugd, proefden ze de zoetheid van hun
heelemaal-vrij-zijn; en, Go's arm grijpend in 'n warme verrukking,
zei Else opeens: "Dol toch, hè, zoo saampjes; en te kunnen doen,
wat je wilt."

Het was stil op straat, nog stiller dan gewoonlijk: de meeste menschen
waren thuis, aan den maaltijd. Onder den lichten, ster-witten hemel
stonden de kale boomen, waar nog slechts hier en daar 'n welkend
blad aan hing, onbeweeglijk met uitgestrekte takken. De huizen
waren dichte, doode dingen. Maar op 't water, daar leefden rillend
de lantaarnschijnsels en de roode lichten der booten; daar kwam 'n
donkere, puffende motorboot langzaam doorheen hijgen, wegduikend onder
't oude ophaalbrugje, dat tooverachtig lichtte tegen den donkeren
huizenachtergrond.

"Wat mooi," zei Go zacht, "wat 'n beeldig oud grachtje!"

Er kwam 'n jongen aan, rinkelend met z'n stok; 'n paar huizen van
haar af bleef hij staan, begon te fluiten; 'n verlicht raam werd
opgeschoven, 'n jongensstem riep: "Hallo!"

"Laat je de sleutel neer?"

"Nee, kom maar boven, de deur staat aan."

"Daar woont 'n student," zei Else, nog 's even omkijkend, "'t is
dicht bij ons.... dat was zeker hun clubfluitje, hè?"

"Ja; wat klonk 't leuk!"

Ze waren nu bij 't lichte huis op de Breestraat gekomen, gingen naar
binnen, onzeker en 'n beetje verlegen. 'n Onaangename etenslucht kwam
hun in de gang al in den neus: "Hier ook ui, hoor," lachte Else. Maar
't zaaltje binnen, vriendelijk met wit tafelgoed, bloemen en eenvoudige
muurversieringen deed haar prettig aan, en 't gedempte stemmengerucht
gaf 'n warm gevoel van intimiteit.

Terwijl ze 'n tafeltje zochten, fluisterde Else opeens blozend:
"Kijk 's; Han."

"Waar?" en Go wilde dadelijk op 'm afstappen, maar hij zat met 'n
clubje vrienden, groette vormelijk-beleefd, waarna de anderen de
hoofden tot 'm overbogen, zacht praatten, en daarna zijdelings naar
hen bleven gluren.

Ze bestelden een ommelet, maar hadden eigenlijk alleen belangstelling
voor hun omgeving; overal zaten clubjes studenten te eten, niet met
gezichten, zooals ze zich op college hielden, maar levendig en jolig,
met klaterende lachbuien en doorklinkende uitroepen.

"Wat zijn jongens toch leuk en gezellig met elkaar," zuchtte Else,
terwijl ze langzaam 't hoofd van Han's clubje afwendde. "Je kunt zoo
zien: ze hebben allemaal aan zich-zelf genoeg."

"Nu, dat hebben wij toch óók wel; denk maar 's aan die glijpartij."

"Ja," peinsde Else, "zou Han hier altijd eten?"

"'k Weet niet; misschien alleen in tijden van geldgebrek."

"'t Smaakt heel goed; we konden wel 's meer hier gaan, hè?" vroeg
Else, 't hoofd dieper buigend, want eenige jongens waren opgestaan,
fixeerden haar in 't langs-gaan met bewonderende blikken. Go zag 't,
zei eenvoudig: "Die vinden je mooi, zeg, gaan bepaald informeeren,
wie je bent," en merkte niet, dat uit 't andere zaaltje algemeen de
aandacht werd gewijd aan háár sprekend, frisch gezicht, waarin de
groote grijs-blauwe oogen levenslustig straalden.

"Ze gaan weg," zei Else zachtjes, de vork neerleggend. Maar nu kwam
Han naar haar toe.

"Eet u vandaag hier, dames?" vroeg hij verwonderd. "Heeft de juffrouw
u dan tòch weggejaagd?"

"Nee, alleen maar op rantsoen gesteld," lachte Else, "we hadden nog
honger, en zijn daarom nog even 'n ommelet komen eten."

"O, dus u bent al klaar; 'n paar vrienden van me wilden graag aan u
voorgesteld worden, ook om 'n verzoek.... zoudt u dat goed vinden?"

"Uitstekend," zei Else verward, terwijl Go ging betalen.

Even later stonden ze, allemaal 'n beetje verlegen, voor de stoep
van Ceres, in 'n clubje.

"Vinden jullie goed, als we 'n endje oploopen, dan praten we
makkelijker," zei Han, "nee, niet allemaal op 'n rijtje." En hij ging
met Else vooruit.

"Heerlijk, de Breestraat bij avond," zuchtte Go bewonderend. "Ik heb
nooit 'n straat als de Breestraat gezien.... Dat is nu zoo iets, waar
je altijd heelemaal in 't midden moet loopen, met al die groote huizen
aan twee kanten ver van je af.... dat geeft zoo'n koninklijk gevoel."

De blonde jongen naast haar--Leeden geloofde ze, dat Han zei--lachte
met 'n kort, nerveus lachje. Hij had 'n forsche, hooge gestalte, en
'n stoere, rustige Germanekop, zooals ze zich altijd Ferdinand Huyck
had voorgesteld; z'n oogen waren vriendelijk en open, al meende ze
nu ook: "wat 'n echt kind" er in te lezen.

"Het stadhuis is heel mooi, 's avonds," zei hij met z'n scherpe stem.

"Het stadhuis, o, dat is heerlijk, en het carillon! Maar één ding
heeft me vreeselijk teleurgesteld. U moet weten, Han had heel vroeger,
toen hij pas hier was, me eens verteld, dat hier 'n torenwachter was,
die 's nachts om twaalf uur naar alle windhoeken op z'n hoorn blies;
daar had ik me wonderen van voorgesteld.... Ik was toen pas op 't
gymnasium, maar altijd als ik aan Leiden dacht, kwam die torenwachter
er bij.... ik vond 't zoo sprookjesachtig.... en ik was vast van
plan één van de eerste nachten hier om twaalf uur op de Breestraat te
gaan staan, om 't te hooren.... En nu, toen ik hier kwam, hoorde ik,
dat hij er niet meer was...."

Aan haar anderen kant liepen 'n slanke, veerkrachtige jongen, dien de
blonde: Elders noemde, en 'n smalle, zwak-uitziende droomer-figuur,
die met z'n melancolieke oogen door z'n lorgnet haar, terwijl ze sprak,
dwepend fixeerde.

"Dat idealisme zal hier wel gauw vertrapt worden," mompelde hij voor
zich heen; waarna Elders, zonder zich aan zijn woorden te storen,
levendig inviel:

"Maar laten we nu tot ons eigenlijk doel komen en juffrouw Herderts
vragen, wat ze van ons plan denkt. We zijn namelijk allen lid, Han
is zelfs praeses van 'n letterkundige club: "Laborando vincimus."

"Het is geen faculteitsvereeniging," vulde Leeden aan, "maar we
trachten de superieure elementen uit alle faculteiten bij elkaar
te brengen..."

"Anders dan genieën worden er niet geduld," verzekerde Elders.

"Vooral ook, omdat de verschillende studierichtingen de zekerste
waarborg zijn tegen eenzijdigheid," ging de scherpe stem onverstoorbaar
voort. "Er ontbreekt in onze vereeniging maar één ding."

"Een gróót ding," zei de droomer.

Go keek met haar groote oogen ze een voor een angstig aan; ze voelde
't komen en was bang en gevleid.

"We hebben geen meisjes."

"Ons ontbreekt de vrouw."

"Na elke vergadering moet de ploerterij 'n nieuw tafelkleed geven, zóó
is er met bier en thee gemorst," spotte Elders, maar Leeden schudde
afkeurend 't hoofd. "Daarom is 't niet," zei hij eenvoudig. "'t Is,
omdat 't dwaas en verkeerd is, zoo'n vereeniging alleen onder jongens
te houden; omdat voor ons zeker, en we hopen ook voor de meisjes,
't veel beter en prettiger zijn zou, wanneer we samen leerden werken."

"Col-laboratie," vulde de in-zich-tevreden Elders aan.

"Eén meisje, dat Hoefman kende,"--de dichterlijke droomer keek
trotsch maar bescheiden--"heeft 't lidmaatschap van ons dispuut willen
aannemen; maar ik geloof zeker; ze vindt 't niet prettig alleen te
zijn, met acht jongens.... Nu heeft Herderts ons van u beiden verteld
en wagen we u te vragen, of 't u aangenaam zou zijn, als we u eens
te hospiteeren vroegen, opdat we wederzijds beter kennis kunnen maken."

"Sprekend 'n huwelijksadvertentie," bromde 't weer aan den anderen
kant.

"En..." hij zweeg, keek Go even afwachtend aan: haar wangen waren
blozend van opwinding en verlegenheid, en hakkelend begon ze:

"Ik begrijp niet, hoe u op 't idee van ons komt.... van Else wil
'k niets zeggen, maar ik heb heelemaal niets, geen talenten of zoo,
en geen meeningen, en ik weet nergens iets van; u zou wezenlijk niets
met me kunnen beginnen."

"U hebt vizie," zei de droomer met 'n plechtige stem; waarop ze niets
terugzeggen durfde.

Maar Leeden lachte en trachtte te kalmeeren: "U stelt 't u allemaal
veel te erg voor. Natuurlijk streven we er ernstig naar, om iets te
praesteeren, maar gewoonlijk komt er toch nog maar zoo weinig van
terecht. En u denkt nu, dat u niets te zeggen zult hebben, maar u
weet niet, hoe gauw dat oefent. En trouwens wij allemaal...."

"Komen toch ook nog maar pas kijken."

"Jij tenminste, Hans," viel Leeden licht-geërgerd uit. "U moet ook
denken: hospiteeren is niet iets bindends; we kunnen kijken, hoe
't gaat. Maar zeg dan, of u dat tenminste wilt probeeren."

"Ja graag, als Elsi ook wil," zei Go dapper.

"Daar zal Herderts wel voor zorgen. U krijgt dan nog 'n convocatie,
wanneer de eerstvolgende vergadering is."



'n Half uurtje later kwamen ze stralend en opgewonden thuis. Else
bleef in de gang haar handen wasschen, terwijl Go de deur van haar
kamer openstootte. Het was er pik-donker. Ze waren met den sleutel
binnengekomen, de juffrouw had ze niet gehoord, er was niemand, die
verwelkomde, of helpen wilde. Ze was 's avonds nog nooit uitgeweest,
had heelemaal nog niet aan zoo'n thuiskomst gedacht. Tastend zocht
ze op den schoorsteen naar lucifers, toen over de tafel--ze stootte
tegen de pan met melk, die de juffrouw op 'n bord al voor haar neer
had gezet: 'n plomp, gevoelloos ding.

En opeens, in de hooge zenuwspanning van haar opwinding, zag ze, hoe
't thuis altijd 's avonds was, wanneer ze uit was geweest: de lichte
gang, de lichte kamer, en moeder met 't naaiwerk, die 'r zoende,
en vroeg, of 't prettig was geweest.

En neerbonzend met haar hoofd op de tafel, barstte ze in een wild
snikken uit.

Zoo vond Else haar, die glunder kwam vertellen, dat Han en zij elkaar
al bij den naam noemden.






HOOFDSTUK IV.


Het was op de eerste groote vergadering van de
vrouwelijke-studenten-vereeniging, in de pauze. Ze hadden allemaal
in 'n grooten kring zitten luisteren naar de lezing over "De
kinderwetten," de meesten in schommelstoeltjes, anderen op den grond,
gestut door hun knieën; maar nadat 't groote, blonde meisje met 't
rustig-verstandige gezicht ook de debatteerenden nog even kort maar
overtuigend had geantwoord, had de opgewekte praeses de vergadering
geschorst: "om limonade te schenken, en nader kennis te maken,"
en met vroolijk geraas van opgelucht-zijn, omdat de ernst van 'n
"vergadering" toch altijd iets drukkends had, waren alle lichte
figuren opgestaan, op elkaar toegeloopen, dooreen gedwarreld, het
statige bestuur had z'n plaats achter de groene tafel verlaten en
zich onder 't "vulgus profanum" gemengd, er werd gelachen, geplaagd,
ijverige huismoedertjes gingen rond met de limonade en de taartjes die
op het biljart klaar stonden "ter eere van de hospitanten," terwijl
nu en dan één achter 't scherm, dat de lekkernij-voorraad verborg,
omwipte, om er ééntje te snoepen, waarbij ze meestal in flagranti
werd betrapt en luidruchtig gehoond.

De zaal had een kleurig, levendig aanzien, met al die vroolijke,
licht-gekleede jeugd. Zelf sober en rustig met donker-effen behangsel,
waarop foto's van klassieke beelden, een eenvoudig, smaakvol meubilair
en warm-tintige rustbanken in de hoeken--werd door niets het harmonisch
lijn- en kleurenbeweeg van de onbezorgd-vroolijke, in 't oogenblik
levende jonge vrouwen gestoord. En Go, die, 'n beetje achteraf,
tegen den muur leunde, en stil toekeek, hoe geanimeerd de gesprekken
waren, hoe levendig en uitdrukkingsvol de meeste frissche gezichten,
moest onwillekeurig glimlachen, als ze dacht, hoe de menschen vaak
"meisjesstudenten" nog beschouwden--als leelijke, onvrouwelijke,
bleeke stumperts--terwijl ze hen hier zag, elegant en bloeiend als
weelde-artikel-meisjes, maar met een bezieling en overtuiging in haar
stemmen en oogen, die ze maakte tot bewuste vol-menschen.

Aan den overkant van de zaal stond Else met 'n clubje
rechten-collega's,meest Haagsche meisjes, met de gemakkelijke manieren
en van-zelf-glijdende conversatie, van die veel uitgaan.

Go voelde zich daaronder wel een beetje beklemd; zij had altijd te
veel in haar groote familie geleefd, te zeer waren haar bezoeken
tot ooms en tantes beperkt gebleven, om zich tegenover vreemden,
die niet van thuis, en niet van familie-omstandigheden wisten, vrij
en open te voelen.

Eerst toen ze 'n meisje van college ook alleen zag staan, ging ze
er schuchter naar toe, stak haar hand uit. "Je heet Lize hè.... Lize
Schermer?"

"Ja," zei de ander, verbaasd en niet te vriendelijk. Ze
had een bizonder leelijk, melancoliek gezicht: met haar
breed-vooruitspringenden mond, wijkenden neus en diepliggende, donkere
oogen, deed ze denken aan een aap, en het berustende heimweh, dat uit
haar heele verschijning sprak, was hetzelfde, dat de uit 't zonnige
zuiden naar dit koude land overgeplaatste dieren zoo roerend maakt.

"Maar jij bent hier toch niet voor 't eerst," praatte Go door,
"je bent toch al tweede jaars."

"Ik ben er voor 't laatst; 'k ga er uit."

"Hé, vin-je 't hier dan niet prettig? Ik krijg zoo'n mooien indruk
vanavond, en 't is toch goed...."

"Ik heb geen tijd om er altijd naar toe te gaan, en dan kan ik m'n
geld wel beter gebruiken.... Ik studeer niet voor de aardigheid. Ik
moet later voor mezelf zorgen."

"Ik ook," zei Go eenvoudig. "Maar je kunt toch niet altijd werken,
zonder ophouden, en dan lijkt dit me juist zoo'n uitstekende
ontspanning: ontwikkelend, gezellig...."

"Nou, zet gezellig maar voorop. Ontwikkeling zul-je hier niet veel
halen. De meeste meisjes studeeren zoo weinig ernstig. 't Is maar
'n pretje, 'n afleiding. Vroeger maakten ze handwerkjes om den
tijd te dooden, en nu komen ze studeeren, omdat dat toch wel zoo
vermakelijk is."

"Maar de meesten doen 't toch wezenlijk uit overtuiging, roeping!" Go
had een kleur gekregen, en voelde zich pijnlijk-opgewonden worden
onder de afbrekende woorden van het sombere vrouwtje.

"Roeping! Maar m'n hemel, wie doet dáár tegenwoordig nog aan! Denk je
wezenlijk, dat één van de meisjes, die je hier ziet, alleen uit roeping
haar vak gekozen heeft, en iedere levensverandering zou afwijzen, omdat
haar studie haar boven alles gaat.... Maar dat is trouwens bij mannen
meestal 't zelfde; alleen die drijft tenminste de noodzakelijkheid,
't heilige moeten, dat de menschen tot heel wat hoogs en groots brengen
kan. Maar nu ook díe prikkel ontbreekt bij bijna alle vrouwen...."

Op het hamergeklop van de praeses was Go naar haar plaats geloopen; er
zou nog 'n stelling verdedigd worden, met gelegenheid tot debatteeren.

Maar telkens moest ze het verdere gedeelte van den avond even 't hoofd
wenden naar den hoek, waar Lize Schermer zat, den bitteren trek om de
hard-gesloten lippen, het heimweh in haar oogen naar 'n zonniger land.



Om half elf, nadat ze de glazen en kopjes 'n beetje opgeruimd hadden,
gingen ze in clubjes naar huis. Go was nog even naar Lize toegegaan,
om, in 'n warm meelijden, te vragen, of ze denzelfden kant uit moest,
maar ze had kort geantwoord, dat ze heelemaal buiten woonde, was toen
in 'n donkere regenmantel met verkleurende strepen, weggegleden als
'n schim.

Toen waren Else en zij met vier ouderejaars de stille stad
doorgetrokken. Ze zouden eerst een meisje wegbrengen, dat op 't
Noordeinde woonde, en liepen nu het plechtig-zwijgende Rapenburg
langs. De hooge huizen stonden onbeweeglijk en ook het water kabbelde
niet. Het was, of alles in 'n oogenblik van volmaaktheid was verstard,
en vanzelf temperden ze hun overmoedig-luide voetstappen.

"Jullie worden toch allebei lid van de club zeker?" vroeg één der
oudere meisjes.

"Ja, ik geloof, dat het er prettig is, 'n hartelijke geest heerscht
er, en alles is aardig ingericht...."

"Ik vind," zei 'n andere oudere weer, "dat je dán eerst er over
oordeelen kunt, wat ons studentenleven is, als je ons clubleven
hebt meegemaakt. Als je je terugtrekt, alleen college loopt, is
je leven niet zoo heel verschillend van dat van onderwijzeressen
of zoo. 't Is juist ons samenleven, ons vereenigings-leven,
dat van 't gewone vrouwenbestaan afwijkt. We staan in verbinding
met de zustervereenigingen aan andere universiteiten, we zenden
afgevaardigden, als er feest is.... en alles onder meisjes."

"Dat vind ik nu juist jammer," kwam Go opeens, met haar heldere,
besliste stem. Ze had den heelen avond bijna niets gezegd, ook nu
onder weg niet, en alle hoofden bogen verwonderd en belangstellend
naar haar kant, nu ze, zonder eerst in lichtere gesprekken zich 'n
beetje te hebben doen kennen, opeens met 'n overtuiging kwam. "Ik
meen, dat we zoo heelemaal niets met 't corps te maken hebben, dat
we twee gescheiden vereenigingen zijn.... Ik had gedacht...."

"Op de kroeg wordt geen enkele vrouw toegelaten," viel Mary Bruining,
'n ernstig, donker meisje, in, "en ik geloof, dat ze gelijk hebben
en dat de maatregel meer is genomen uit angst voor de ongebondenheid
der heeren--, dan uit afkeer voor de dames-studenten. Omdat voor
ons dergelijke bezwaren niet bestonden, hebben we introductie voor
jongens mogelijk, ofschoon niet makkelijk gemaakt. De studenten zijn
voorloopig niet zóó, dat we van houding veranderen kunnen."

"Maar komt 't een niet door 't ander?" riep Go levendig, en haar
kinderlijk-geëmotioneerde stem stak sterk af bij de rustige zekerheid
van haar bestrijdster. "Was 't niet onze plicht méér voor de jongens
te zijn, en zou dan niet vanzelf alles anders worden? Nu ik zelf op
kamers woon--en ik heb toch nog altijd Else--begrijp ik 't pas, hoe
vreeselijk 't voor jongens, die altijd thuis zijn geweest, moet wezen,
hier opeens in eenzaamheid op een ongezellige kamer te land te komen,
hoe ze 't er niet uit kunnen houden, en naar de kroeg of naar vrienden
moeten loopen,--en dan weer niet naar huis willen, omdat ze weten, dat
't er koud en donker zal zijn...." En rillend dacht ze even aan haar
eigen thuiskomst laatst, toen ze de lucifers niet had kunnen vinden,
en er niemand was om haar te helpen.

"Ik geloof, dat je overdrijft," zei Mary rustig. "Zooals je daar
't kamer-leven van jongens voorstelt, zoo voel jij 't, en zoo zullen
meer meisjes 't voelen, omdat 'n meisje veel meer aan haar huis, haar
familie en de gezelligheid is gehecht. De jongens, die hier hun corps,
hun clubs, hun vrienden hebben, genieten meer van hun vrijheid, dan
dat ze over eenzaamheid klagen. Vind-je, dat 'n student gewoonlijk 't
meelijden opwekt? Zie je hem niet veel meer als één op 't hoogtepunt
van z'n kracht, z'n verwachtingen, z'n levensvreugde? Maar àls er nu
inderdaad eens jongens waren, die er onder leden, wat zouden we dan
nóg kunnen?"

"Onze vrouwelijkheid, onze zachtheid in hun leven brengen. Dat
ontbreekt hun 't meest, en dat kunnen wij, die bovendien hun collega's
zijn, hun 't beste geven. Dat is toch geen co-educatie, die zich
beperkt tot 't in dezelfde zaal college loopen, dezelfde studie
volgen. Ik had me alles zoo anders, zooveel hartelijker voorgesteld,
en 't zou voor ons allemaal zoo goed zijn. Alle meisjes vinden toch
niets heerlijker dan gezelligheid te kunnen geven, en zooveel meisjes
zijn eenzaam, en voor de jongens.... we zouden elkaar aanvullen."

"Ik geloof dat hier weer één van de moderne dwaalbegrippen bestreden
moet worden," oreerde nu 'n klein, in haar mantel gedoken wezentje, met
de scherp-geaccentueerde stem van iemand, die gewend is te betoogen:
"nl. dat veel menschen de co-educatie zóó op de spits willen drijven,
dat 'n meisje alleen nog maar vrienden, 'n jongen alleen vriendinnen
hebben wil, dit ultra-modern principe grondend op 'n lang-overwonnen
meening: dat de eigenschappen van man en vrouw elkaar aanvullen. Er is
al meermalen met klem betoogd, dat specifiek vrouwelijke of mannelijke
eigenschappen, eigenschappen uit kracht van hun geslacht, maar fictie
zijn, tenminste in 't gewone leven. Dat die volkomen 't gevolg zijn
van individueele aanleg, herediteit, omgeving, enz. Daar meisjes,
die komen studeeren, gewoonlijk boven de middelmaat staan, zullen er
zeer uiteenloopende, sterksprekende karakters onder zijn. Die brengt
de club bij elkaar. Ieder kan zoeken, bij wie ze zich aansluiten wil;
welke eigenschappen elkaar aanvullen.... Wat de jongens betreft,
die hebben eveneens hun corps."

"Waar ze níet vinden, wat ze noodig hebben," verweet Go. "Ik weet
't zeker. Misschien hebben wij ze niet noodig; zij ons wel."

"Dat zijn idealen, droomen, waarmee menig eerste-jaartje hier al
aangekomen is. Dat slijt wel mettertijd, omdat je gauw staat voor de
onmogelijkheid. De jongens moeten hun eigen weg vinden, net als wij. We
zijn niet in de jaren elkaar tot rustigen steun te kunnen zijn."

Ze waren nu juist bij de kroeg, waar 't licht door de neergelaten
gordijnen siepelde. 'n Paar jongens liepen pratend de hardsteenen
stoep op, en onwillekeurig volgde Go ze met verlangende oogen en dacht:
"Als ik nu 's ze na ging, naar binnen, en aan allemaal m'n evangelie
van verbroedering verkondigde?"

Mary had den blik uit de groote, open oogen gezien. Ze was niet gerust
over dat vertrouwende, gevoelige kind.

"Kom 's bij me praten," zei ze hartelijk bij 't afscheid, "ik zou
't prettig vinden, als we elkaar beter leerden kennen."

En Go beloofde 't: "Ja graag, want ik ben hier nog zoo alleen."






HOOFDSTUK V.


Go liep met groote, krachtige stappen over het Rapenburg, hield 't
hoofd 'n beetje achterover, dat de zon in haar blij-open oogen scheen,
en lachte telkens eventjes van prettig herdenken. Het was 'n heerlijk
bezoek geweest. En ze had er juist zoo tegenop gezien. Naar de andere
professoren waren ze met hun drieën gegaan, Lou, Coba en zij, alle
drie eerste-jaars. En dan was 't vooruit meer grappig dan angstig
geweest: ze hadden onder elkaar afgesproken, wat ieder zeggen zou,
en in welke volgorde, en wie 't sein tot opstaan zou geven, en dan
na de visite hadden ze nog meer plezier gehad, omdat bijna niets
van de voorgenomen officiëele conversatie was gekomen, en ze zóó
genoeglijk en vertrouwelijk met den professor hadden zitten praten,
dat ze slechts met moeite hadden kunnen weg komen.

Maar naar professor De Ruiter had Go dadelijk besloten alleen te gaan;
ze vond 't wel heel griezelig en gewaagd, en had vooruit geen zinnetje
kunnen bedenken, dat ze tegen zoo'n geleerden man zou durven zeggen,
maar op de colleges had hij haar zóó bizonder sympathiek geleken,
dat ze toch deze gelegenheid 'm alleen te spreken niet ongebruikt
had willen laten, en met bevende hand aan het groote, ouderwetsche
huis had aangescheld.

Door plechtig-stille gangen, langs 'n gebeeldhouwde trap, was ze door
de zwijgende dienstbode tot de deur van professor's kamer geleid--ze
had even met haar heele ziel gewenscht, dat ze dit ongelukkige bezoek
nóóit had ondernomen--maar, nauwelijks binnen, was al haar angst
geweken voor 'n heerlijk gevoel van harmonie: de kamer was groot en
rustig; drie wanden bedekt met boeken-planken tot aan de zoldering;
in de vierde groote hooge ramen, die uitzagen op den tuin.

Bij een dier ramen stond de magere, gebogen mannefiguur; het licht
viel op z'n zachte, witte haar en z'n door werken gekromden rug; op 'n
standaard vóór hem lag 'n dik boek met vreemde letters; daar was z'n
smal gezicht in weggedoken, 'n trek van verlangenden speurzin om z'n
saamgetrokken mond; toen hij de deur hoorde gaan, had hij opgekeken,
en, dadelijk zich losscheurend van z'n boeiende studie, was hij naar Go
toegekomen, had haar hand genomen,'n makkelijk stoeltje aangeschoven
bij de kachel, en was óver haar gaan zitten, de handen tusschen de
knieën, de heldere, blauwe oogen achter de brilleglazen naar 'r toe.

O, ze zou 't nooit vergeten, zooals hij daar gezeten had, mager,
bleek; wat 't lichaam betrof uitgeleefd en eigenlijk geen man meer,
omdat de wetenschap z'n jeugd, z'n gezondheid, z'n kracht, àlles had
opgeëischt, maar met een glans in z'n oogen van eeuwig jong-zijn. Ze
had 't nog nooit gezien: de passie voor de wetenschap, het weg-zijn
er in. Ze had altijd gedacht, dat het erg-vele weten hard moest maken
en koud en dogmatisch. En deze man--o, aan z'n woorden hoorde je, hoe
jeugdig van geest hij was, en blijven zou door z'n groote liefde. "Het
is zoo dwaas, dat de menschen taalstudie voor iets droogs houden;
er is niets zoo romantisch; elk oogenblik kun-je wat ontdekken,"
had hij gezegd. Romantisch! ja, dat voelde ze nu ook; en dat, op een
hooger levensplan, kunst en wetenschap elkaar ontmoetten. Eigenlijk
wás De Ruiter 'n kunstenaar. Wat zou ze niet gegeven hebben, als ze
'm op het oogenblik had kunnen teekenen, toen hij haar een Russisch
gedicht voorlas om het mooie metrum, en ze hem juist en profil zag:
het scherpe, fijne vossengezicht vooruitgedoken; de rond-gebogen, lange
rug; en de lange, witte handen, die soms bewogen in langzaam gebaar.

Hij had 'n prachtige stem; daarin trilde àl z'n bewondering, àl z'n
liefde, voor wat hij las. Hij was heen en weer gegaan van de eene
kast naar de andere, als 'n priester, die 'n vreemdeling inwijdt in
de geheimen van z'n heiligdom; allerlei wonderlijke boeken had hij
haar voorgelegd, met voor haar onbegrijpelijke letterteekens, en
telkens weer had z'n mooie stem 'n paar regels gezegd, van klanken,
die ze niet begreep, maar die haar heftig ontroerden, zacht haar
wiegend in vreemden kadans.

Klein had ze zich gevoeld, heelemaal niets, bij dien man, voor wien
Sanskrit en Russisch en Arabisch en veel meer, vertrouwde dingen
waren. En toch ook trotsch, omdat hij haar wel wat van z'n rijkdommen
had willen toonen, blij om haar belangstelling.

Wat zou ze nu gaan werken! Wat was er veel, ontzettend veel te
doen. Verbeeld-je, dat ze niet eens Italiaansch kende. Dat was iets,
aan welks mogelijkheid De Ruiter niet kon denken! En dat ze nog wel
's moeite had met 'n Grieksch werkwoord! O, 't was goéd, dat ze hier
was gekomen, in deze stad van wetenschap. Hier leerde je inzien,
hoe onontwikkeld, hoe arm aan kennis je was; en hier kreeg je ook
den prikkel om dat te veranderen, om je in de boeken te storten, de
wijsheid tot je te trekken. Daar was haar kamer, haar huis: hoe zou
ze daar nu werken gaan, studeeren; zich wijden aan de "romantische"
taalstudie, aan de wetenschapskunst!

"Elsi!" kwam ze binnenstuiven. Maar Han zat op de canapé, leunde
elegant met z'n arm op de kussens, en luisterde glimlachend naar Elsi,
die, met 'n blozend gezichtje, op 'n laag stoeltje druk te beweren zat.

"O," zei Go langzaam, dadelijk voelend, dat ze stoorde: "ben jij
er Han?"

"Ja, ik kwam de convocaties voor "Laborando vincimus" maar zelf even
brengen, om er nog 's over te praten. 't Is Vrijdag."

"O, best," zei Go, en 't kon haar opeens niet meer zooveel schelen,
zóó was ze van haar bezoek vervuld.

"Maar wat wou je eigenlijk zeggen: je stoof zoo in?" vroeg Else.

"Ik wou zeggen...." Go vond 't gek in dit milieu; die twee menschen
dachten aan zoo heel andere dingen; "ik meende.... Ruiter was zoo
aardig."

Het was 'n niets-zeggend zinnetje, viel ook niet op.

"Zoo. Lize is straks even hier geweest"

"Wat wou ze? Heeft ze geen boodschap gegeven?"

"Nee, 'k ging naar 'r toe.... ze zei, dat 't 'r erg speet, dat je er
niet was.... Wat is ze vreeselijk leelijk."

"O; kan ik nog even gaan voor 't eten.... 't is nu vier; ja, dat gaat
wel. Je excuseert me, Han.... ze heeft misschien wat bizonders."

"Stoor je niet aan mij.... ik ben geen officiëele visite," verzekerde
Han, opstaande, "'k ga zelf ook dadelijk...."

"Eerst nog 'n kopje thee," drong Else; en Go glimlachte, terwijl
ze de deur achter zich sloot: Han en Else vonden elkaar erg aardig;
Else zag er zoo opgewonden en stralend uit, als hij er was.... kleine
Elsi.... En toen ze langs 't raam kwam, zag ze Else's krullig haar,
heen en weer wuivend met druk beweeg van haar demonstreerend hoofdje.



Lize woonde heelemaal bij de Rijn-en-Schiekade, en Go stapte stevig
door om op tijd voor 't eten weer thuis te zijn. Herinneringen aan
het mooie professorsbezoek, de groeiende intimiteit tusschen Han
en Else, en wat Lize haar te zeggen zou kunnen hebben, vormden den
ondergrond van haar gedachten, terwijl ze intusschen toch rondkeek,
en genoot van het schilderachtige stadje in de ondergaande zon.

Ze vond 't zoo wonderlijk, dat ze hier nu alleen liep, en niemand,
die vroeg, waarheen ze ging, niemand, die zich bemoeide, met wat
ze deed. Ze dacht aan het drukke Rotterdam, met z'n sleeperswagens
en zware karren, met den rook van booten en fabrieken--en dan vond
ze deze straten zoo dorps-stil, met niets dan wat rustige menschen,
spelende kinderen; soms 'n enkel rijtuig of 'n postkar, wat 'n heele
opschudding gaf.

Hier hoorde je telkens 't blije geluid van kinderstemmen of
melancolieke pianoklank uit 'n huis: ginds werden alle lieve geluiden
door handelslawaai, machinegedreun, overstemd.

En toch was er niets kleins, niets bekrompens in de rust van de
oude huizen, in de kalmte van de menschen. Het geestelijk leven,
werkend in stilte, bloeiend in stilte, gaf iedere daad en beweging
hier diepere beteekenis. Twaalfhonderd jonge menschen leerden hier
van de grootste mannen van het land hun wijsheid en levenskennis. Op
hun stille kamers in 't bleeke daglicht, en meer nog 's avonds bij de
suizende lamp zaten ze als vrome monniken over hun boeken gebogen,
werden ze ingewijd in het heilig geheim van de wetenschap. Ze had
op dit oogenblik geen medelijden met hun eenzaamheid; ze vond er
iets zoo moois in, alleen te zijn met je lieve boeken, waar zooveel
wichtigs in staat; ze voelde 't zoo'n voorrecht voor hen allen--en
haar studeeren-om-later-voor-zichzelf-te-kunnen-zorgen leek haar nu
niet 'n drukkende plicht, maar genade.

"Lize," zei ze levendig, toen ze de kamer binnenkwam, "ik kom dadelijk
nog even naar je toe.... Else zei.... maar wat is 't hier al donker."

"Ja, dat is 't hier altijd zoo vroeg--dat komt door dien muur." En Lize
wees op 'n hoogen grijzen muur, die 'n klein, triestig binnenplaatsje
omsloot.

Go keek even vlug de kamer door; ze was karig maar niet smakeloos
gemeubeld; de muren waren bijna kaal, boven de schrijftafel hing
alleen 'n sombere Napoleonkop. De tafel was al gedekt, zag er akelig,
lijkkleed-achtig uit in het schemerige licht; één bordje, één glas, één
mes, één vork en 'n paar tinnen opscheplepels, donkerden in 't midden.

"Ik hou je toch niet op met eten--'t staat alles al zoo klaar.... eet
je altijd alleen?"

"Nee, ik heb nog den tijd.... De kok heeft 't eten nog niet gebracht;
ik eet altijd van den kok. 't Is goed, en niet heel duur."

"O, kookt je juffrouw niet voor je?"

"Nee, 'k heb 'n kamer zonder bediening, dat wil zeggen, ze doet geen
boodschappen voor me, maakt m'n slaapkamer niet in orde--afwasschen
wèl; 't is 'n goeiig mensch."

"Maar ik zou toch liever in Ceres gaan eten, als ik jou was, of aan
'n studententafel... Dat altijd alleen-eten lijkt me nou zoo suf." En
Go dacht even: zou 'k haar vragen bij ons--de juffrouw zal 't wel
goed vinden--toch weer niet durvend om Else, die haar zoo leelijk,
en zeker ook te burgerlijk, vond.

"Nee, uitgaan om te eten kost me wezenlijk veel te veel tijd--het
breekt je heelen avond."

"Maar vinden ze bij je thuis nou goed, dat je zoo onmenschelijk veel
werkt, en zoo ongezond leeft?"

Go dacht aan moeder, en al haar raadgevingen voor haar gezondheid van
niet te lang werken, iederen dag flink loopen, en zorgen, dat ze niet
te gebogen zat, als ze schreef.

"Maar 'k moet 't juist om thuis doen. Vader is er altijd vreeselijk
tegen geweest, dat ik zou studeeren. De heele familie trouwens--me
moeder is dood--en hij heeft 't pas toegestaan, toen belangstellende
menschen me 'n beurs wilden bezorgen. Dat wou die niet; daar was hij
te trotsch voor. Nu zal hij vijf jaar lang me 'n klein jaargeld geven,
waarmee 'k rondkomen moet. En dan moet 'k voor mezelf zorgen.... Nou
wil ik, zie je, het móet: dat ik na vijf jaar promoveer. Maar soms
kom 'k niet met m'n geld toe; moet vertaalwerk er bij doen en zoo;
dat houdt erg op. En dan de colleges, waar alles op langeren tijd
is ingericht...."

Go was op de tafel gaan zitten, stilletjes en verslagen. Waar bleef
nu haar opgewonden verhaal over de romantische studie, waarmee ze
ook Lize had willen opwekken, en verheugen? Waar wàs nu de glans,
die ze zich had gedroomd om 'n mensch, die alleen in 'n kamer zat,
en werkte, werkte? Deze was altijd alleen; deze werkte aan één stuk
door, tot haar oogen dof en pijnlijk waren, en haar hoofd versuft. Was
hier iets liefs en warms?

Hier dreef de harde noodzakelijkheid langs den nauwen weg van de
nuttige, of ten minste noodige examenkennis naar het hevig-begeerde
doel van: onafhankelijk-zijn. Hier was geen zijsprongetje, geen
afdwalen van het smalle pad geoorloofd; nooit mocht er stilgestaan
worden, om 't land te overzien, om bewust te worden, waar men
eigenlijk ging.... deze werkster zou ondanks al haar zwoegen nooit
de hoogere wetenschap begrijpen, niet verder komen dan feitenkennis,
jaartallen- en handschriften-kennis; nooit de philosophie, de kern
van alles vatten.

"Maar waarom wilde je per se studeeren?" vroeg Go eindelijk.

"Omdat dat 't eenige is, waarvoor 'k geschikt ben, en ik me thuis
niet langer als huishoudster kòn laten gebruiken. Ik heb even weinig
aanleg voor huishoudwerk als de meeste mannen."--Go dacht even aan
de argumenteering van het kleine wezentje in den grooten mantel;
hier kreeg ze gelijk,--"maar voor vader is iedere vrouw aangewezen
huisslaaf; nu nóg, als 'k in de vacantie thuis ben, hóe ik me ook
verzet, ik moet goed-verstellen, huishoudboodschappen doen, en al
zulke dingen meer. En ik vind 't afschuwelijk."

De juffrouw klopte even, zette toen zwijgend 'n bus om den hoek van
de deur.

"Wat is dat?" vroeg Go.

"Dat is m'n eten.... maar 't blijft wel even warm; ga nog niet weg."

"Waarom kwam-je eigenlijk bij me.... zoo maar 's? Je moest 't nog
eens doen, maar 't dan vooruit zeggen op college."

"Nee, 't was, omdat ik 'n convocatie van 'n dispuut: L. V. heb
gekregen, met 'n brief er bij, of ik wilde komen hospiteeren, en dat
jij en je nichtje ook waren gevraagd.... Ik denk, dat jij me aanbevolen
hebt, en nu wou 'k je zeggen, dat je dat niet hadt moeten doen; je
bedoeling zal wel goed geweest zijn--maar ik kan me natuurlijk niet
met zulke dingen inlaten.... ik hoor er niet bij."

"Hè, neem je 't niet aan? Nee, geen tijd zeker; maar da's
jammer.... Aan die uitnoodiging ben 'k anders heelemaal onschuldig,
hoor; dat moet van de jongens zijn uitgegaan. Ik heb niet eens over
je gesproken."

"Dat 's vreemd; wie kan dan op 't idee zijn gekomen? Ik ken geen
jongens." Ze zat even stil met gefronsde wenkbrauwen, 't papier
bestarend. Toen stond ze op: "In elk geval heb ik 't al afgeschreven,"
besliste ze kort; stak Go de hand toe: "Ik ben blij, dat je bij me
bent geweest; ik hoop, dat je nog 's zult komen."

Het was al donker, toen Go buiten kwam: de lantaarns brandden, en
hier en daar viel ook uit de huizen een lichtschijn op straat. "Het
is telkens heelemaal anders," peinsde ze ernstig, terwijl ze vlug
doorliep, in angst, dat Else ongeduldig worden zou, "m'n gedachten
zijn telkens anders, het uitzien van de stad verandert steeds.... Wat
beleef je hier toch veel.... wat 'n stemmingen op één middag:
eerst de inwijding in 't begrijpen van de zuivere wetenschap, en
dan vlak er na twee categorieën van menschen ontmoeten, die door twee
tegenover-elkaar-staande beletsels die waarheid nooit begrijpen kunnen:
Han en Else niet om hun opgaan in de weelde, en hun prettige dingen
van alle dag; Lize niet om den zwaren financiëelen druk, om den dwang,
wat te worden in de maatschappij. En zou 't zoo niet zijn bij bijna
alle studenten; zijn 't niet allemaal fuivers of blokkers, met slechts
'n o, zoo enkele, enkele, die wezenlijk de diepere waarde van studie
begrijpt? Zou ik-zelf het begrijpen, als ik bezig ben? Nu weet ik nog
niets, is alles geheim en aantrekkelijk, maar als ik eenmaal er in
ben, zou ik dan niet ondergaan in 't klein geleer van verbuiginkjes
en jaartallen.... zou ik 't romantische blijven voelen?"

Ze dacht aan 't kind, dat nu alleen aan de leege tafel in de schemerige
kamer zat, ongezellig etend uit 'n bus, onhuiselijk, kok-bereid eten,
en dat dag in dag uit, nog jaren.... Zoo onrechtvaardig bevoorrecht
voelde ze zich met haar lief tehuis, haar hartelijke familie, met haar
gezellige kamer hier, op 't oude grachtje, waar 't licht op zou zijn,
en de tafel genoeglijk gedekt, en Else met haar opgewekt gezichtje.

Het carillon speelde voor half zes, toen Go den sleutel in 't slot
stak: zoo laat al, 'n half uur over den tijd; wat zou Else boos zijn!

Maar Elsi stond, met haar warme voorhoofd tegen 't raam geleund,
droomend naar de stille schepen te staren, zonder zich iets om 't
koud-wordend eten te bekommeren....






HOOFDSTUK VI.


"Nu beginnen we er goed in te komen," zei Else opgewekt, toen ze
samen over de donkere Breestraat liepen. "Visites, vergaderingen,
colleges--onze dagen zijn heelemaal gevuld."

"Maar dit is iets nieuws en heel bizonders," antwoordde Go, en ze
had weer dat vreemde angstgevoel, hoe het toch gaan zou vanavond. De
vergadering van "Laborando vincimus" was bij 'n meneer Van Neerwinden
op 't eind van 't Rapenburg, om kwart over achten werden ze verwacht;
maar wat zou er dan in vredesnaam verder gebeuren, en hoe zouden zij,
meisjes, die nooit gedebatteerd hadden, 'n woord mee durven zeggen?

Else had veel werk van haar toilet gemaakt, droeg 'n licht-beige voile
japonnetje met mat-groene strikken, maar toen ze op 't punt waren
te gáán, had ze Go, die maar één avondjapon had van fijn laken met
'n kanten kraag, opeens angstig gevraagd, of ze niet "gek-mooi" was,
en of je je eigenlijk voor een dispuut wel zoo zou kleeden. Maar ze
had er toch maar niets meer aan veranderd, ofschoon Go had gezegd,
dat 'n zóó schitterende verschijning niet bevorderlijk kon zijn voor
de aandacht der jonge lieden in de ernstige vergadering-zaken.

Er sprankelde verwachting in Else's oogen, en ze dacht niet aan de
wichtigheid, die Go zoo drukte. Ze voelde, dat ze niet gevraagd kon
zijn, omdat men van haar zooveel wijsheid verwachtte; ze wist haar
meisjes-bekoorlijkheid, en, minder wuft dan vroeger op bals, wanneer
ze altijd iedereen had willen boeien, dacht ze nu aan Henri alleen,
voelde, dat hij haar snoezig vinden moest, en lachte stilletjes bij
die heerlijke gedachte.

Go had aldoor loopen denken, wat ze tegen de juffrouw zeggen
moesten, die open deed, maar die liet ze dadelijk met 'n gezicht van
er-alles-van-weten binnen, nam hoeden en mantels af, en hing ze aan
den al vollen kapstok.

"'t Is net een partijtje," zei Else, haar haar glad-strijkend, maar
Go hoorde 't niet; ze had de deur van een der kamers open zien gaan,
en 'n lange, donkere figuur, die nader kwam, deed haar blozen in
'n vreemde verwarring.

"Mag ik me even voorstellen.... Van Neerwinden.... ik ben bizonder
blij, dat u vanavond gekomen bent; de voorvergadering is nog aan den
gang; zoudt u zoolang even in de achterkamer willen komen?"

Go keek er dadelijk belangstellend en onderzoekend rond; ze
was benieuwd, wat deze man voor kamers zou hebben, en hoe hij ze
ingericht had. Maar haar eerste indruk was teleurstellend; het was
er zoo rommelig en ongezellig, de muren hingen zoo vreeselijk vol;
prenten gescheurd uit tijdschriften, rare karikaturen, waaiers,
wapens, draperieën.

Toen begon ze meer te onderscheiden, vond 'n paar mooie Steinlen's,
'n portret van Zola, 'n Holbein, en in 'n hoek, waar 't opeens héél
stil leek, 'n teer melancolieke Madonna van Botticelli. Ze liep
er heen, bleef er lang vóór staan; er was iets fascineerends in de
starende oogen, die zoo zacht droef-en-gelukkig voor zich uitstaarden,
die, weifelend tusschen opperste smart en hoogste zaligheid, onzeker
glimlachend in tranen, droomden van het kindje en de toekomst. En het
oneindig-teer gebaar van de lange, witte handen, die als stervende
bloemen waren, ontroerde haar wonderlijk, zoodat ze zich afwendde,
bleek van emotie, en recht in Neerwinden's oogen keek, die achter haar
was gaan staan: ze waren diep en zacht, ze was er eventjes heelemaal
weg in; toen schoof hij haar 'n stoeltje aan, begon gewoon met Else
te praten,.... de betoovering was voorbij.

Else was teleurgesteld, dat ze niet dadelijk binnen was gelaten,
praatte nonchalant en verveeld haar makkelijke conversatiezinnetjes
door, zonder zich veel om haar toehoorder te bekommeren. Hij
stond tegen de tafel geleund, half naar Else toe, en Go kon hem zoo
prettig-rustig op zitten nemen, nu hij niet naar haar keek, hem weer
beschouwend als 'n gewone, knappe jongen, die haar wel sympathiek
toescheen. Haar verwarring van zooeven schreef ze op rekening van
haar nerveuze angst, en ze plaagde zichzelf, dat er tot nu toe niets
vreeselijks met haar was gebeurd.

Hij was van meer dan middelmatige lengte, flink maar toch fijn gebouwd,
en droeg z'n hoofd heel rechtop, zoodat 't bijna aanmatigend was. Hij
had zacht, dof-zwart haar, nog al lang, dat hij met 'n schuine
scheiding langs z'n voorhoofd geborsteld droeg. Z'n donker-blauwe
oogen waren sterk en rustig, als hij gewoon praatte, maar ze wist,
dat ze diepe afgronden konden worden; z'n neus was fijn en scherp, z'n
lippen dun, en daar trokken moeë, melancolieke streepen langs, als hij
even zweeg. Z'n tint was bleek, met 'n nerveus blosje onder z'n oogen,
waar de jukbeenderen wat uitstaken, door het magere wangenvleesch,
en de hand, waarmee hij telkens, als 't gesprek hokte, even over
z'n hoog voorhoofd streek, of hij z'n gedachten moest verzamelen,
had die wassig-doorschijnende witheid, van nooit anders dan 'n pen
te hebben aangeraakt.

Z'n kleeren waren modieus en verzorgd, maar hij droeg ze met een zoo
waardige gratie, dat niemand de details er van opmerkte, zonder er
bepaald op te letten; de algemeene indruk was van 'n volkomen harmonie,
waarbij niets hinderlijk op den voorgrond trad, en Go vergeleek
hem onwillekeurig met Han, van wien je altijd dadelijk dacht: wat
'n mooie das heeft hij aan; wat 'n fijn vest.

Nu werden de gordijnen van de suite opengetrokken, en de vergaderkamer
lag als 'n tooneel voor hen open: Go zag dadelijk, dat die kamer kalmer
en ordelijker was, dan die, waarin zij zaten, maar toch ontbrak er
iets: 'n eenheid, 'n richting; ze wist niet precies wat; misschien was
't ook alleen de vrouwelijke gezelligheid.

In het midden van den kring, als praeses, zat Han, den hamer
in de hand, 'n plechtige uitdrukking op z'n gezicht, die echter
vervluchtigde, toen hij Else zag, versmolt in 'n blij-oplichtend
lachen, terwijl hij opstond, om de meisjes te begroeten en voor
te stellen.

Naast hem zat de donkere, kleine Rolands, met z'n glanzend gezichtje,
stil en ernstig, als 'n oostersch afgodsbeeldje, en aan z'n anderen
kant was 'n stoel open voor Van Neerwinden, die ab-actis was, in
't bezit van alle reliquieën en kostbaarheden van het dispuut.

Gerard Leeden, die, zonder functie, dichter bij de deur zat, begroette
Go met groote hartelijkheid, en de dichterlijke Louis Hoefman, wiens
sombere, magere kop vreemd naast Gerard's welgedaanheid afstak, bracht
groote verwarring door al met stoelen te gaan sleepen, terwijl het
voorstellen nog aan den gang was.

Er waren drie jongens, die ze nog niet kenden: Frits Rolands, Wim de
Veer en Otto Beerenstijn; en ook het meisje, Frieda Vervoort, was
Else alleen wel 's tegengekomen in de gang van de universiteit. Ze
was candidaat in de rechten en studeerde ook oude talen, ze had 'n
smal, mannelijk-belijnd, verstandig gezicht, tusschen laag opgemaakt
glad-bruin haar. Go vond, dat ze leek op romeinsche jongenskoppen,
zooals ze in de gang van hun gymnasium hingen, en beantwoordde stevig
haar flinke, openhartige handdruk. Op de vacht voor de glimmend
gepoetste vulkachel lag 'n slanke bruin-zwarte setter, de oogen goedig
half-dicht, de lange ooren naar beneden. Go knielde er dadelijk naast,
streelde hem en vroeg, hoe hij heette, blij, dat hij haar liefkoozingen
toeliet, slechts dralend opstaand, toen Rolands haar 'n stoel bracht.

Het duurde lang, vóór allen weer rustig gezeten waren, en de eigenlijke
vergadering beginnen kon. Han had gezegd, dat ze nu 'n beetje 'n bonte
rij konden maken, en Else naast zich weten te krijgen, tusschen hem
en Rolands, die quaestor was, in, ofschoon de gewoonte was, dat 't
bestuur bij elkaar aan 't hoofdeinde van de kamer zat. Go zat naast
Eduard van Neerwinden, en voortdurend ging die naam in z'n heerlijke
kadans door haar hoofd: wat 'n vreemde naam, wat 'n prachtig-mooie
naam; echt 'n boeken-naam, en toch niet vervelend romantisch. Wat
paste hij goed bij hem; ze had eigenlijk wel kunnen weten, dat hij
zoo heeten moest: Eduard van Neerwinden; natuurlijk.

De juffrouw was in de achterkamer binnengekomen, had thee geschonken
in de lange rij witte kopjes, die klaar stonden. In een oogenblik was
Go op, vroeg, of ze even mocht helpen met ronddienen; Else kwam achter
haar aan met melk en suiker, en de jongens lachten onder elkander,
voelend, hoe met deze meisjes het echt-vrouwelijk element in hun
vergadering was gekomen, met deze kinderen, zóó van huis, waar ze ook
niets dan "meisjes" waren geweest; en ze vonden 't allemaal grappig
en prettig, behalve Otto Beerenstijn, die vóór alles 'n werker was,
donker naar de klok keek, die al bij negen wees, en bromde, dat hij
wel had voorspeld, dat 't kinderspel zou worden, zoodra je er zoo'n
paar weeldeartikelen inhaalde.

"Stil nou, kerel," kalmeerde Han, "'t is immers de eerste keer, er is
nog niets geregeld, en op 'n hospitanten-vergadering wordt nooit hard
gewerkt. Willen de dames nu gaan zitten?" gebood hij, president-deftig,
en Else liep dadelijk gedwee naar haar stoel, maar Go zei: "'k moet
nog even opschenken, Han," tot uitbundige vreugde der vergadering,
"omdat zoo'n meisje geen idee had van subordinatie aan den praeses."

En toen ze terugkwam, vertelde ze nog aan Eduard, "dat ze zelf wel
verder schenken zou, hè, dan hoefde de juffrouw niet meer te komen,
en deed ze toch ook wat," totdat Han, ten einde met z'n geduld,
den hamer kletterend vallen liet, en Gootje opschrok, als 'n op
ondeugendheid betrapt kind, haar angstige oogen naar hem toekeerde,
en zonder bewegen luisterde naar het deftige speechje, waarmee de
meisjes werden welkom geheeten in hun midden.

Eduard keek haar telkens van ter zijde aan, en vond 't een aardig,
gezellig kind. Else was mooier en eleganter, maar veel meer neutraal:
een knap, gevierd meisje, van goeie familie. Go was eenvoudiger,
kinderlijker eigenlijk, en toch niet onbenullig, of onnoozel. Dat
ze zoo dadelijk naar die madonna was toegeloopen, en er toen niets
over had gezegd, zoo maar stil was blijven kijken, was 'm enorm
meegevallen. Je kon 't ook eigenlijk wel zien aan haar gezicht, dat er
kracht en diepte in haar was, al lag ook in de open, eerlijke oogen,
dat ze nog nooit in haar leven iets had "doorgemaakt".

Han had z'n speech uit, en Go had even angstig naar Else gekeken: zouën
ze nu eigenlijk wat moeten antwoorden?--maar dadelijk na 't applaus
was hij weer doorgegaan: "his feliciter peractis, transeamus ad...."

"Dol," zei Go tegen Eduard, "zoo'n wezenlijke vergadering."--en toen
er: "ad theam" was geroepen, ging ze met stralende oogen om de kopjes
rond, vragend aan Gerard: "Wat zal er nu gebeuren?" dan weer tegen Han:
"Ik vind 't heerlijk, en we hoeven niets te zeggen, hè?"

Er was 'n studie over George Moore van Otto Beerenstijn, maar Go
had nooit iets van hem gelezen, zat met stil ontzag te luisteren,
bang, dat ze haar domheid dadelijk zou moeten bekennen. Eduard had
de kritiek, prees warm Beerenstijn's grondig oordeel, en de meisjes
keken eerbiedig naar den plompen jongen met den harden, breeden kop
en de diep-liggende oogen, die ze allebei antipathiek hadden gevonden,
instinctmatig voelend, dat hij niet hun vriend was.

Toen las de kleine indischman verzen voor, met z'n dof, droef
stemmetje, vreemd opklinkend uit zijn altijd-lachend gezicht, en de
regels rolden van z'n lippen, als 'n lang aangehouden klacht, of hij
las over lente en geluk, of over droefenis.

Er kwam 'n levendig debat over, hoe verzen gelezen moeten worden, en
iedereen maakte zich warm met veel gesticuleeren, ze bogen voorover op
hunne stoelen, vielen opgewonden elkaar in de rede, zoodat de praeses
aftikken moest, terwijl het stille ventje weer onbeweeglijk op zijn
stoel zat, de beentjes recht naast elkaar, de fijne bruine handjes
gevouwen, en de stage glimlach op z'n glanzend, bruin gezichtje, als
'n Bouddha-beeldje.

In de pauze verzorgde Go de menschen met bier en limonade. Eduard, als
gastheer, hielp haar en wees haar den weg in z'n kast; ze genoot van
dat huisvrouwelijk doen, lette voortdurend op, of ieder wel had, wat
hij wilde, ging telkens rond met de koekjes, deelde kleine gunsten uit.

"Maar u vergeet uzelf," zei Gerard, die zich bij Han en Else
overcompleet had gevoeld, en zich verveelde bij 't literatuur-gesprek
van de anderen. "Mag ik u wat limonade inschenken?"

"En dan houden we de verdere vergadering de kattetongetjes bij ons. U
houdt toch van koekjes?" vroeg Eduard.

"O, verschrikkelijk," en hij had er plezier in, te zien, hoe ze onder
de vertaling--'n stuk uit Balsac--en later onder de memorisatie over
"den invloed van Hegel op onze literatuur" telkens weer 'r hand naar
de schaal uitstak, en dan, aandachtig luisterend, langzaam het dunne
koekje opknabbelde met haar kleine, witte tanden, of Bruno bij zich
lokte, de lekkernij in de hoogte, 'n glans van moederlijke zachtheid
in haar oogen, en ze hem dan langzaam opeten liet, telkens stukjes
afbrekend, en ze hem voorhoudend in de holte van haar rechterhand,
de andere licht op z'n kop geleund. En als 't op was, legde ze,
voordat ze 'm gáán liet, telkens even haar armen om z'n opgeheven nek,
en drukte haar wang tegen z'n haarvacht.

Om half twaalf werd de vergadering gesloten en met druk geloop en
gezoek naar mantels en jassen begon men afscheid te nemen. Eduard
bleef thuis, omdat bij hem het "nabroodje" was voor de jongens,
en Hoefman bood aan hem te helpen.

"Nee, beste kerel, je meent 't goed, maar ga jij mee, en droom wat
in de maneschijn, want jij loopt me wezenlijk maar in den weg met je
onhandigheid. Als Beerenstijn wil blijven--die geeft toch niet om
de wandeling." Maar toen hij in Louis' oogen zag, dat hij gegriefd
was, legde hij even de hand op z'n schouder: "Zeg, we hebben 'er
gevraagd, hoor, je vriendin... eh... juffrouw Schermer.... maar ze
heeft bedankt."

Go hoorde 't, begreep opeens; maar Beerenstijn viel in: "Maar goed
ook, anders werd 't hier 'n meisjesschool--en die is bovendien
affreus leelijk!"

"Heeft ze bedankt zonder reden?"

"Geen tijd, schreef ze. Nu, dat is geen reden, hè?" En Eduard stak
z'n hand uit naar Go, die al even wachtte.

"Ik hoop u nog dikwijls te zien," zeide hij hartelijk.

"Ik heb 't heerlijk gevonden, maar ik voel me zoo klein, bij al die
geleerdheid."

"Dat komt, omdat we vandaag allemaal ons beste beentje hebben
voorgezet; u zult gauw door het vernisje heen zien."

Hij groette nog na bij de deur, waar ze zich dadelijk in groepjes
verdeelden. De Veer en Hoefman brachten Frieda naar huis, die op
de Jan v. Goyenkade woonde; Han en Else trachtten samen vooruit
te loopen, maar Rolands bleef bij ze, kinderlijk-onbewust van de
minder-wenschelijkheid van z'n gezelschap.

Go liep zalig tusschen Gerard en Hans Elders in; ze was dankbaar,
volkomen voldaan; ze leefde in 't oogenblik, genoot van de stille
straten, van haar sterke beschermers, de vroolijke gesprekken, haar
warm, veilig gevoel. Ze sprak niet veel mee, dacht over de twee jongens
aan haar zij, van wier leven ze nog zoo weinig wist, aan de anderen,
die ze vanavond had leeren kennen, en die misschien eens haar vrienden
zouden zijn.

"Het is zoo heerlijk," zei ze opeens, "hier zooveel menschen te leeren
kennen, en allemaal jong te zijn, en veel voor elkaar te kunnen doen."

Als 'n antwoord klonk het carillon sterk en jubelend door den stillen
nacht; de klanken vielen over hen heen als 'n regen van geluid,
en Go was blijven staan, met geheven hoofd. Ze zag den hemel, de
wolken door maanglans verzilverd, ze voelde den nacht om zich heen,
en sloot even de oogen: het was, of 'n golf van het groote, heerlijke
leven voor 't eerst over haar heen geslagen was.

Na de twaalf plechtige bonzen liepen ze weer door, en harder, om
de voorloopers in te halen; Go dacht aan thuis, en hoe moeder zou
kijken, als ze vertelde, dat ze na middernacht van een vergadering was
gekomen. Haar vroolijkheid zocht 'n uitweg in steeds sneller beweging,
tot ze eindelijk in een huppelenden draf oversloeg. "Stap nu allemaal
op 't midden van de brug," hijgde ze, toen ze bij 't oude ophaalbrugje
gekomen waren, "dan veert 't zoo heerlijk."

Ze véérden; lachten luid; en toen ze er af danste en in 'n vaart de
hol af naar het oude huis toeliep, waarvan Han de deur al met Else's
sleutel had geopend, zei Gerard tegen Hans: "Dat kind lijkt net
'n vogel, in dien wijden, grijzen mantel--'n wilde vogel."

En Hans zei, dat dat 'n beeld was om Louis in verrukking te brengen.






HOOFDSTUK VII.


Tegelijk met het officiëele bericht, dat ze als lid van "Laborando
vincimus" waren aangenomen, werd drie dagen na de vergadering 'n
briefje van Gerard bezorgd, met 't verzoek, of de dames den volgenden
middag bij hem wilden komen koffiedrinken--neef Henri en Hans Elders
waren ook gevraagd.

"Natuurlijk gáán we," zei Else dadelijk, dankbaar bedenkend, dat ze
juist deze week haar beste japon van huis mee had genomen.

"Ja; wat aardig van Gerard," antwoordde Go, en ze kreeg een
heerlijk gevoel, of ze tóch wel de jongens eens zou bereiken; of
de teleurstelling over het gescheiden-zijn maar iets tijdelijks
blijken zou.

"Ik kan 'm dan meteen nog wat over m'n responsie vragen," overlegde
ze verder, "hij zal er nog wel alles van weten." Ze was nu al 'n week
dag aan dag met haar naderende responsie bezig, kende de bladzij van
Reinaert, die zij te lezen zou krijgen, al heelemaal uit 't hoofd.

"Lieve kind, hou toch op over die responsie. Je weet er zeker nu al
meer van dan de prof zelf... verbeeld je 's, dat je iederen keer er
zoo voor zwoegen moest; je hadt geen leven meer."

"Nee, maar den éérsten keer," zuchtte Go, en verheugde zich op Gerard's
candidaat-vertrouwbare inlichtingen. "Van zoo'n eersten indruk hangt
'n massa af."

Ze hadden dien ochtend allebei tot elf uur college gehad, en gingen
dadelijk naar Gerard's kamer, want ze zouden vroeg koffiedrinken,
omdat Go 's middags weer weg moest. Het was 'n regenachtige, druilige
dag; de bruine blaren rotten nat en vuil op den glibberigen grond,
en de schuiten, die door het water gleden, hadden geen kleur en geen
bekoring onder den doffen hemel. Hij woonde over de Korenbrug, en
't was een ouderwetsch, stil-diep huis; op een portaal, groot en
vierkant als 'n kamer, kwamen Gerard en Henri hen tegemoet, namen
mantels en hoeden in ontvangst met geanimeerde toewijding.

"Wat 'n vreeselijk leuk huis hebt u," bewonderde Go, "wat 'n zalig
portaal.... en zoo glad.... hè Els, wat zouën we hier goed kunnen
glijën."

"Of dansen," zei Gerard, "ik denk er over, hier nog 's 'n bal te
organiseeren van "Laborando vincimus"--maar komt u nu toch binnen."

Het was 'n aardige suite met matgeel behangsel; daar kwamen de
reproducties van Dürer, De Hoogh, Rembrandt en Van Dijck zoo rustig
op uit, dat Go in verrukking staan bleef, de handen in elkaar.

"O, wat mooi," zei ze eindelijk, "dat is nou de eerste mooie kamer,
die ik zie.... hoe heerlijk ingericht, hoe gezellig."

"Dat komt, omdat m'n moeder me heeft geïnstalleerd," antwoordde Gerard
trotsch, "dat werkt nog altijd na; bijna alles is gebleven, zooals zij
't gezet heeft."

"En wat hebt u mooie bloemen," bewonderde Else, met de handen in de
chrysanten woelend.

"Dat is ter eere van 't hooge gezelschap; behalve moeder heb ik hier
nooit vrouwelijk bezoek gehad. Het spijt me alleen, dat u geen zonnetje
in de kamer ziet. Dan is alles zoo veel mooier."

Intusschen was Hans binnengekomen, had dadelijk in de achterkamer
'n paar druiven van de tafel gesnoept. Onder Gerard's laatste woorden
kwam hij naar voren loopen en knikte.

"Toen ik klein was," zei hij, "bad ik altijd, als ik uit zou gaan,
of als er 'n feestje zou zijn den volgenden dag: "ons lieven Heertje,
laat het morgen mooi weer zijn," en als 't dan stortregende, zei ik:
"er waren zeker meer menschen, die om leelijk weer vroegen; of ze
hebben beter gebeden dan ik," en dan was ik tevreden.... En als 't
nu beroerd weer is, troost ik me nog altijd: "Het zal wel voor een
heeleboel andere dingen goed zijn."

Daarna kwam hij ieder een hand geven, opgewekt en hartelijk, en ging
toen in de vensterbank zitten.

Het was 'n teer-gebouwde, magere jongen, met 'n intelligent gezicht:
boven z'n hoog voorhoofd, waarin bij de slapen kuilen vielen, stond in
'n recht kuifje het stugge bruine haar, z'n oogen waren hartelijk en
eerlijk, maar zwierven nerveus rond, wat niet paste bij z'n kalme,
vriendelijke stem, waarmee hij alles zoo eenvoudig en pretensieloos
zei, dat 't tegelijk aantrekkelijk en roerend was. Gerard was dol op
'm, noemde 'm schertsend Leberecht Hühnchen, en kwam, in 'n sombere
bui, altijd 't eerste bij hem, om zich te laten troosten. Nu ook werd
zijn gezicht lichter, en met dringende hartelijkheid in z'n stem vroeg
hij: "Waar ben je vanochtend heen geweest Hans? Heeft Beerenstijn je
de boeken gebracht?"

"In orde, ja; maar gaan we nog niet beginnen? Die tafel daar ziet er
aanlokkelijk uit.... juffrouw Herderts zal bepaald na dezen maaltijd
nog hooger idee van den smaak van ons dispuut krijgen."

"Goed.... komen jullie?" riep Gerard tegen Herderts en Else, die,
dicht naast elkaar de geïllustreerde "Rêve" stonden te bekijken,
en opschrikten bij de luide stem.

"Mag ik 't doen?" vroeg Go, toen ze Gerard het broodmes zag nemen.

"Nu, graag als u wilt," en Hans en hij keken elkaar éven prettig aan,
omdat het zoo'n allerliefst, eenvoudig meisje was, en zoo heerlijk, die
zoo's gewoon op je kamer te hebben. Hans ging er zachtjes van fluiten,
haalde intusschen de bus met chocoladepoeder en het koffie-extract
uit de kast, waar hij evengoed den weg wist als de bezitter zelf, en
hielp toen Han en Else, die samen op den grond zaten, om 't keteltje
in evenwicht te houden, dat niet op 't komfoortje paste.

"Hier, zet die ijzeren staafjes aan dezen kant, kerel, dan balanceert
't wel--en draai de kraan heelemaal open, anders ben jullie nog niet
klaar met je water, als juffrouw Herderts al boterhammen genoeg heeft
voor 'n heel weeshuis."

"O, haast je maar niet," zei Go, op 't chocoladebusje studeerend,
"want ik begrijp voorloopig heelemaal niet, hoe ik chocolademelk
maken moet... en jullie willen toch geen waterchocolaad niet? Voor
chocolademelk moet ik warme melk hebben..."

"Nu, dat kàn," en Gerard zette vlug-bereidwillig de flesch op de
kachel.

"Kerel, ben je...." Hans slikte en gaf 'm 'n vriendschappelijke
klap, "op die manier krijgen we 'n melkweg in de kamer, maar geen
chocolademelk in onze koppen. Die springt natuurlijk."

"Ons water kookt," juichte Else triomfantelijk.

"Over zelfs," en Henri draaide de kraan dicht.

"Nu, kom maar hier met den ketel; ik zal chocolade-water-melk maken,
nieuw mengsel; voorzichtig schenken! Och, meneer Leeden, roert u even
in dat kopje."

Ze stonden aandachtig met z'n vijven bij elkaar: Else schonk, terwijl
Han met z'n zakdoek het deksel op de ketel drukte: Go keek toe en
keurde, wanneer 't genoeg was; Gerard roerde met toewijding in de
klonterig-bruine pap, terwijl Hans de koppen met melk vulde.

"Weet je, wàt dit nu wordt?" zei hij, trotsch-zeker. "We bereiden
hier de nieuwste en smakelijkste drank: fosco."

"'t Smaakt heerlijk," keurde Go, "dat gaan wij ook doen, hè Els?"

"Ik vind 't zoo leuk, zoo wat te knoeien," zei Else tegen Han,
"kunnen we niet nóg wat doen.... brood roosteren?"

"Nee, nou gaan we heusch beginnen.... kom Hans, maak jij dit blik
eens open."

"Wat is er toch enorm veel te doen, vóór je kunt gaan eten,"
filosofeerde Gerard.

"Voor 'n vrouw moet 't prettig zijn, als 'r man op kamers gewoond
heeft. Dan appreciëert-ie haar meer; weet, wat aan huishouden vast is."

Gerard keek onwillekeurig Go aan, die lachte, en zei: "En voor 'n
meisje is op kamers-wonen leerzamer dan de beste huishoudschool. We
doen nu misschien alles wel 'n beetje vreemd, niet comme il faut,
maar je krijgt toch overal idee van en leert ingrijpen."

"Op de gunstige uitwerking van op-kamers-wonen voor beide
geslachten!" stootte Henri met Else aan, en de foscobekers rinkelden.

"Welkom op m'n kamer," zei Gerard aan Go, maar Hans verstoorde dadelijk
de plechtigheid door: "Leve het getruffeerde gehakt!" te roepen, dat
hij, plechtstatiglijk aan z'n vork opgepikt, in de hoogte hield. Nu
begon werkelijk de maaltijd met frisschen honger en vroolijk, levendig
gepraat, terwijl, halverwege, de juffrouw nog 's uitgestuurd moest
worden om "profeetjes", daar de broodvoorraad dreigend te dunnen begon.

"Nu mogen jullie 's raden, hoe laat 't is," zei Hans met een glunder
lachje, toen ze aan de druiven en noten waren toegekomen.

Gerard, die twee noten tusschen z'n vingers gekneld hield, om ze voor
Else te kraken, haalde onverschillig de schouders op: "Den Glücklichen
schlägt keine Stunde", maar Go, die aan college dacht, raadde angstig:
"kwart voor éénen."

"Bijna 'n uur mis," plaagde Hans, "over half twee."

"Maar we hebben Gotisch." En Go was al op, met 'n donkere kleur
van schrik; ze had nog nooit 'n college-uur verzuimd en vond 't
vreeselijk erg.

"Daar is nu niets meer aan te doen," kalmeerde Gerard, "en erg is
't ook niet. Ga toch weer zitten, en laten we kalm doorgaan. Geeft u
er nu vanmiddag uw colleges maar 's aan, we zijn niet elken dag zoo
prettig bij elkaar."

"Maar 't volgende uur moet ik toch zeker gaan."

"Kind, wat ben-jij nog 'n echt eerste jaartje," plaagde Han, hopend
haar trots in opstand te brengen, maar Else wist een betere manier
van overreden: "Je wilde toch ook nog vragen over je responsie, Go."

"O, ja, meneer Leeden; over Reinaert; mag dat dan, als we straks
klaar zijn?"

"Natuurlijk," zei Gerard opgelucht, "moet u voor 't eerst
respondeeren?--ik weet niet, of ik er nog veel van ken, hoor; maar
'k heb nog al wat boeken hier--"

"Maar als 't gesprek zoo taalkundig wordt, gaan wij liever wat loopen
samen, hè Els, en bespreken zóó samen de grondwet?" Han sprak luchtig
en als terloops, maar Else bloosde, en om zich te verontschuldigen,
zei ze verlegen: "Ja graag; ik heb 't hier zoo warm gekregen; we
konden Poelgeest omloopen.... Gaat u mee, meneer Elders, of houdt u
óók meer van Reinaert?"

Hans glimlachte, en streek met z'n hand door z'n donker haarbosje:
"Natuurlijk gaat de studie me boven alles, juffrouw Gerzon, en
bovendien zijn hier nog zooveel noten over, dat ik er me 'n heele
middag mee bezig houden kan."

"Nou, adieu dan, lui," zei Han opgelucht.

"Dag meneer Leeden, ik heb 't erg prettig gevonden."

Else lachte tegen Go--een heel bizonder lachje, vond ze.



Hans was achter in de kamer op den grond gaan zitten met een deeltje
van Poe en de rest der noten; hij zat met z'n rug tegen den muur,
floot soms droomerig voor zich uit, maar nam geen deel aan 't gesprek,
dat de twee anderen bij het raam voerden. Go zat in de vensterbank,
liet haar beenen jongensachtig heen en weer schommelen en Gerard reed
schrijlings heen en weer op z'n stoel. De middag was stil en loom
onder den kleurloozen hemel, en als Go uit 't raam keek, trof haar
't desolate van de oude, ongelijke steenstraat, waar de dorre blaren,
vervuild en vermodderd, te rotten lagen.

Ze hadden eerst samen de responsie-bladzij ernstig en breedvoerig
besproken, Gerard vooral met veel toewijding, omdat hij 'n
verlegenheid, die hij zelf niet begreep, z'n gedachten voelde stremmen,
nu hij eindelijk eens rustig met dit kind zou kunnen praten.

"Lekker weer om Poelgeest om te loopen," had hij spottend gezegd,
want 't begon juist 'n beetje te motregenen; en Go: "Ik ben er nog
nooit geweest."

Hij herinnerde zich, hoe hij in z'n eerste jaar, in den roes van
nieuwe vriendschappen, die voor heel het leven schenen, met jongens
als hijzelf, die hij nu nauwelijks meer kende, daar rondgedwaald had,
nachten lang; met hun geëmotioneerde stemmen in de stilte elkaar
vertellend, wat ze 't hoogste en heiligste in hun leven hielden,
dronken van grootsche toekomstplannen, hunkerend naar de volheid
van hún leven, dat anders, rijker dan van eenig ander mensch zou
zijn, bij elkander steun vindend voor de teleurstellingen van hun
omgeving. En, droef glimlachend, omdat al die verwachtingen en al
die heete vriendschappen zoo langzaam aan weggegaan waren, iederen
dag 'n beetje, haast ongemerkt, en omdat hij achter was gebleven,
soms wat leeg, wat moe, maar wetend zich 'n gewoon mensch, 'n mensch
met plichten als 'n ander, die zich 'n positie zou maken... als 'n
ander--dacht hij, of dit vroolijke, lieve meisje ook zoo langzaam
haar stralenden blik verliezen zou--of juist door 't licht van haar
oogen anderer leven schooner glans zou kunnen geven;--en zacht vroeg
hij haar: "Maar hoe bevalt 't u hier nu eigenlijk?"

Ze antwoordde dadelijk, zonder terughouding: "Dat weet ik zelf
nog niet. Soms denk ik: 't is hier toch veel beter dan thuis, en
dan weer: was ik dit maar nooit begonnen! 't Is alles zoo anders,
zoo heelemaal nieuw... ik heb soms het gevoel, of ik pas over 'n
langen tijd zal kunnen weten, hoe ik 't studentenleven wezenlijk
vind. De vrijheid bijvoorbeeld. Ik heb er altijd zoo naar verlangd:
ik heb altijd gedacht, dat 't iets zoo heerlijks zou zijn; en nu weet
ik eigenlijk bijna nooit, wat ik er mee zal doen. 't Lijkt soms, of
ik door hier te komen alleen 'n mooi, hevig verlangen heb verloren;
of de vervulling ervan slechts 'n leegte geeft."

"Als jongens hier vol verwachting aangekomen zijn, en ze vinden niets
dan 'n ongezellige kamer, 'n kletsende hospita en saaie college-uren,
dan slaan ze aan 't drinken en fuiven en dwaasheden doen., En
de kroeg, die eigenlijk niets is dan 'n ongezellig koffiehuis,
al wordt hij ons elk jaar als ons thuis aangeprezen, wordt bij
gebrek aan beter wezenlijk hun toevlucht, hun huiskamer. Maar wat
meisjes, die natuurlijk dezelfde teleurstelling eerst ondergaan,
moeten doen.... Dadelijk studeeren gáát niet; dat leer je naderhand;
fuiven kunnen, en willen jullie, goddank, ook niet."

"Ik wou, dat we 't konden: zoo 's echt gewoon, uitgelaten pret
hebben--zooals ik wel 's gehoord heb, als ik over de Breestraat kwam
's avonds, in de Turk of bij Levedag.... dat opgewonden zingen
van kinderliedjes, al die vroolijke koppen bij elkaar.... Bij
ons op de meisjesvereeniging is alles zoo ernstig; wel opgewekt,
maar wijs. Nooit 's dwaas en jolig. Daar zouden we ons, geloof ik,
'n beetje voor schamen, als we zoo allemaal bij elkaar zijn."

"Je.... pardon, u idealiseert onze manier van feestvieren."

Maar Go viel levendig in: "Nee, toe, noem me "Go" en zeg "je"; ik heb
't al lang willen vragen, maar 'k wist niet, hoe hier de gewoonte was."

"Graag. Ik heet Gerard. Ik vind 't prettig, als je mij bij m'n voornaam
noemen wilt."

En ze zwegen even, om de nieuwe faze, die hun vriendschap was ingegaan,
terwijl Go in gedachten naar buiten keek en zei: "Wat zullen ze nat
worden op hun wandeling--en ze hebben niet eens 'n parapluie."

"Wezenlijke uitgelaten vroolijkheid is iets zoo zeldzaams in de
wereld," praatte Gerard door, "gewoonlijk kunnen de menschen hun
plezier vrijwel verwerken zonder behoefte er luidruchtig uiting aan
te geven--als 'n fuif bij ons slagen wil, moet er een groot quantum
wijn de pit, de stuwkracht aan geven. Zonder dien prikkel zijn wij
ook niet vroolijk, zouden niet weten, wat te beginnen, behalve als
je heel jong en heel kinderlijk bent, en gelukkig door allerlei
waanbeelden.. maar dat is voor mij voorbij en sinds ik bewust ben
gaan leven, ga ik niet of zelden naar fuiven meer--ik heb er geen
plezier in, me buiten m'n zelf te brengen."

Hans had naar de laatste woorden geluisterd, en wierp 'n
notedop door de kamer: "Subjectief, volkomen subjectief, beste
kerel.... Natuurlijk, 'n objectieve meening is 'n contradictio in
terminis, zei Hegel;.... maar laat Wim de Veer z'n opinie eens over
onze fuiven zeggen. Die danst al van louter pret, als hij nog geen
druppel op heeft. Die fuift al, als er maar vijf lui in 'n kamer bij
elkaar zijn. "Waar twee of drie in naam der vreugde te zamen zijn,
zal ze in hun midden zijn" is z'n devies. Laat die juffrouw Herderts
inlichten."

"Hè ja, vertel 's wat van de andere leden van Laborando vincimus.--Van
De Veer heb ik eigenlijk nog niets gemerkt--is die zoo vroolijk?" Go
keerde zich in warme belangstelling naar Hans, maar Gerard mompelde:
"'t Is 'n kind."

"Nee, dat is niet waar; 't is 'n alleraardigste jongen," verdedigde
Hans. "Een vagebond, 'n losbandige, als je wilt, maar pittig, met
'n fond.... Je moet 'm op straat zien loopen: pet op, handen in de
zakken, en toch altijd dat aristocratische, omdat-ie nu eenmaal van
goeie familie is.... Hij fluit, blijft telkens staan, draait zich
heelemaal om, als hij 'n aardig meisje ziet, leert 'n paar kwajongens,
hoe ze hun vlieger op moeten laten, groet 'n prof met 'n familiariteit
of 't z'n collega is--"

"Als-t-ie 'm groet," viel Gerard hoonend in; "we kwamen laatst samen
Hering tegen. Ik ken 'm toevallig, maar hij behoorde vier uur college
bij 'm te loopen.... Nu; ik nam m'n hoed af, maar De Veer zegt:
"Bejour" en toen tegen mij: "Wie is die varkensslachter?"

Go schaterde: "O, zeg, wat vermakelijk is dat! Zou de prof boos
zijn? Zag-ie er dan zoo schunnig uit?"

"Ja, schunnig ziet-ie er altijd uit. Maar nooit college loopen,
is toch geen manier."

"Nee; maar vertel verder; ik vind 't zoo leuk.... vertel ook over de
andere menschen van 't dispuut. Wie is de aardigste?"

"Hij," zei Gerard en wees op Hans; Go had gehoopt het gesprek zoo op
Van Neerwinden te brengen; maar de geprezene had zich al weer in Poe
verdiept, en stoorde zich niet aan den lof.

"Hoe is Beerenstijn?"

"Knap, intelligent, eigenaardig. 'n Werker, 'n vrouwenhater, of
eigenlijk verachter.... Ik geloof niet, dat je 'm sympathiek zult
vinden."

"Nee," zei Go. "En Van Neerwinden?"

"'n Rare vent. Talentvol, geniaal misschien, maar decadent.--Ik mag
'm niet. 't Is 'n vooroordeel van me, maar die verfijning, die zwakke
onrust, dat elegant-lieve is me antipathiek. Het is geen kérel."

"Neen," en Go glimlachte bij de gedachte aan z'n fijne handen, z'n
loome bewegingen. "Hij ziet er ook niet sterk uit.... Och je kunt
zoo weinig zeggen van de menschen na zoo één avond."

"Ja; 'k ben blij, dat je er nu inkomt. Als je elkaar geregeld ziet,
wordt 't zoo anders. 'k Zou willen, dat we ons als een groote familie
gingen voelen, bepaald als bij elkaar hoorend."

Go knikte, zat stil voor zich uit te kijken. Achter haar stierf de
dag. Het grijze licht viel door haar zwarte krullen heen, haar gezicht
was in schaduw.

En opeens hief ze de armen op, of ze iets groots omvatten wilde:
"Zie-je, toen 'k hier kwam," zei ze zacht en gejaagd, "verlangde ik de
eerste dagen alleen maar naar huis terug, en ik kon aan niets anders
denken dan aan moeder en de broertjes en zusjes, en m'n kamertje
naast de trap.... maar toen ik 'n beetje gewend raakte op m'n kamer,
begon ik iets te verlangen--ik weet niet wat. Ik voelde opeens, dat er
iets bizonders met me zou kunnen gebeuren, dadelijk, ieder oogenblik
van den dag.... Op straat kon ik het tegenkomen; als ik thuis kwam,
vroeg ik de juffrouw, of er niets voor me gekomen was.... ik wist
niet, wat ik verwachtte; 't was eenvoudig: de verrassing.... En het
werd hoe langer hoe erger--het werd 'n onrust--ik liep 's avonds uit
om het te zoeken, en dan ging ik langs de dichte huizen, alleen,
en ik begon langzamerhand te begrijpen, wat ik wilde: ik had 'n
heeleboel liefde en zorg, en behoefte om zacht voor iemand te zijn,
en die wilde ik aan de jongens geven, aan àlle jongens."

Ze zweeg even, streek 'r haar van het voorhoofd. Gerard had het
gezicht naar haar voorovergebogen, keek haar in zwijgende spanning aan.

"Toen kwam de teleurstelling, dat ik ze niet kon bereiken; dat ze
daar allemaal in hun eenzame kamers zaten, of onvoldaan treuzelden op
de kroeg, en ik op de donkere straat liep, en ze niet wisten van m'n
verlangen;....en ik wist toch, dat zij 't ook prettig zouên vinden,
hè, en dat 't hun ook goed zou doen!"

"Het zou hun 'n zegen zijn," zei Gerard ernstig.

"Maar op college sprak ik niemand, en ik mocht niet in de kroeg, en ik
dacht: wat helpt me al m'n goed-willen, als ik ze niet eens naderen
kan? Waar moet ik met m'n hartelijkheid heen? En daarom ben ik zoo
blij over Laborando vincimus;--ik weet het, dat ik er vreeselijk veel
leeren kan, dat jullie veel meer weten en veel knapper zijn dan ik;
maar ik heb iets anders, dat jullie missen;--ik zou zoo heerlijk
vinden, als we veel voor elkaar konden zijn."

Er viel weer een stilte in de kamer; Gerard zat stil; keek nu recht
voor zich uit. Klompgeklepper van kinderen, die uit school kwamen,
klinkerde tegen de ramen op, en schelle kreten joelden er jolig
over heen.

"Ik weet 't zoo goed, ik voel 't, hoe ontzettend veel goed 'n meisje
in ons leven moet kunnen doen," zei hij eindelijk, en z'n harde,
scherpe stem klonk schor van ingehoudenheid. "Ik heb nu al zooveel
jaar in eenzaamheid geleefd, en er alle mogelijke houdingen tegenover
aangenomen, en nog altijd zijn er dagen, vooral de Zondagen, dat ik
't gevoel heb gek te worden van de stilte om me heen, dat ik bel om
'n niets, alleen om weer 's te kunnen praten, dat 'k iederen man, dien
'k maar van aanzien ken, aanfluit, om toch gezelschap te krijgen,--en
zelfs--maar dat is de uiterste wanhoop,--voor den spiegel ga staan,
en lach en praat tegen mezelf, dwaze buigingen maak, 'n gesprek op
touw zet, om zoo eindelijk aan 't zwijgen te ontkomen."

"Ja, ik voelde 't wel, dat 't zoo moest zijn, 't vroolijke
studentenleven."

"Niet bij iedereen natuurlijk. Je hóórde daar net van De Veer. En zoo
zijn er meer. Als je pas aankomt, beken-je je ook gewoonlijk niet,
dat je eenzaam bent. Je zoekt mooie vriendschappen. En als dat
teleurstelt, ga-je fuiven. Maar er ligt onder de uitgelatenheid,
de dwaasheid, het cynisme, heel wat melancolie en levensangst en
onvoldaanheid verborgen. Dit zijn moeilijke jaren."

"Als ik hun nu ten minste maar wat gezelligheid op hun kamer geven
kon."

"Begin met mij; ik zal zoo'n dankbare discipel zijn."

"Goed," zei Go. En toen stak ze spontaan haar hand uit: "We zullen
goeie vrienden zijn, wij samen, hè; we zullen elkaar helpen."

"Zeg," riep Hans uit z'n donkeren hoek, "ik kan hier niets meer zien;
zouên we niet 's thee kunnen gaan brouwen?"

Go ging naar de kast, terwijl Gerard z'n studeerlamp aanstak. En ze
dacht, of ze ook Hans wat zou kunnen geven, of die zich ook wel 's
eenzaam voelde. Hij leek zoo tevreden in zich, zoo zelfgenoegzaam,--wel
hartelijk en lief, maar toch teruggetrokken. Ze zou ook voor hem graag
iets liefs willen doen; hij zag er zwak uit. En toch zoo opgewekt!

"Gezellig, nu met 't licht op en toch half in schemer thee te drinken."

"Ja, jij vindt de druilige dagen zelfs prettig, natuurlijk."

"Binnen, ja. Maar juffrouw Herderts en ik moeten weer naar 't
vijandige buiten."

"Ja, 't is al laat. Ze zullen al lang van hun Poelgeest-wandeling
terug zijn--"

"Wie weet?" lachte Gerard. "Soms duurt zoo'n uitstapje lang."



Go vond Else alleen in de donkere kamer; ze kon haar gezicht niet zien,
maar haar stem klonk opgewonden, toen ze: "Go, o, Gootje!" riep. Stijf
sloeg ze de armen om haar hals, fluisterend: "Zeg, ik moet je wat
vertellen--begrijp-je 't al--o, Go, nu worden we dubbel nichtjes!"






HOOFDSTUK VIII.


Toen de familiepartijtjes ter eere van de verloving van Henri en Else,
die zeer in den smaak viel, waren afgeloopen, besloten ze ook voor
de Leidsche vrienden een fuifje aan te richten, en wel speciaal voor
"Laborando vincimus".

Henri bedisselde, dat de volgende vergadering bij hem zou zijn, en
wilde dan in plaats van 'n gewoon nabroodje 'n fijn soupertje met
bloemen en 'n strijkje geven, waar de meisjes natuurlijk bij zouden
blijven, en Else als jeugdig bruidje gehuldigd moest worden.

Hij had eerst z'n plannen zooveel mogelijk voor Go en "Vrouwtje"
verborgen willen houden, maar ze vroegen zóó dringend z'n kamer te
mogen versieren en alles mooi te mogen maken, dat hij steeds meer
de leiding uit handen gaf, en 't zelfs zóó ver kwam, dat 's middags
vóór den plechtigen avond hij de deur werd uitgestuurd, omdat hij
't pas zien mocht, als alles klaar was.

Z'n juffrouw, genietend van al die feestelijkheid in haar huis, deed
energiek mee, sloot triomfantelijk de deur af, en hij, wanhopig, 't
opgevend "als drie vrouwen tegen 'm wilden samenspannen", was gegaan,
en niet teruggekomen vóór 't uur van de vergadering, toen de hospita
'm dadelijk vertrouwelijk meedeelde, dat alles "keurig en keurig"
was,--als meneer nu nog maar den wijn uitgeven wilde; en Go en Else,
even later, stralend, in lichte partij-jurken met bloemen, die Han
ze gestuurd had, waren 'm ook komen verzekeren, dat hij tevreden zou
zijn, en dat z'n juffrouw een parel was.

De vergadering liep geregeld en geanimeerd af; er was feeststemming in
de lucht, de meeste jongens droegen mooie jasjes, behalve Beerenstijn,
die altijd een grofgrijs colbertje aan had; bij de thee werden taartjes
en bruidsuikers gepresenteerd, en in de pauze was er 'n groot bouquet
voor Else gekomen van het dispuut.

Zoodra Henri's hamer voor de laatste maal was neergevallen,--Else
had 'm het symbool van z'n waardigheid meermalen afgenomen, had er
mee zitten spelen, 'm laten vallen, er Han mee gestreeld, zoodat
Beerenstijn had gepreveld: dat voor 'n praeses van een dispuut,
evengoed als voor 'n priester, 't coelibaat verplichtend moest
worden gesteld,--was Go de kamer uitgeloopen, om 'n laatsten blik
over de tafel te laten gaan, die in de kamer van Han's buurman stond
aangericht, en het strijkje bestaande uit piano, viool en violoncel
'n teeken te geven, dat ze beginnen konden.

Toen riep ze, als gastvrouw, de anderen om binnen te komen. De
"Hochzeitsmarsch" jubelde hun al op de gang tegemoet, en bij de deur
bleven ze stilstaan van verrassing: alle lichten van de kroon waren
aan, en op den schoorsteen stonden luchters met brandende kaarsen,
die hun vlammetongen in den spiegel weerkaatsten. Daar hing veel
fijn groen, met 'n enkele chrysant er tusschen sierlijk van af,
uitloopend in een ijlen, slanken slinger, die om de klok was gelegd,
en de wijzerplaat goelijk bedekte.

Vazen met chrysanten en daliahs stonden op kleine tafeltjes,
sierden het tot buffet gepromoveerde bureau. Aan de kroon hing de
gladgroene hulst met vroolijke, roode bessen; maar de tafel zelf was
sober gehouden, met slechts los hier en daar 'n viool of wat kleine
asters;--bij de borden van Han en Else alleen 'n kring van groote
rozen, rood en wit.

Han had in verrukking Else's arm genomen, leidde haar, trotsch en
zalig, de lichte kamer in.

Go zag de ontroering op hun jonge gezichten, voelde haar oogen warm
worden, onder 't angstige wenschen: dat 't toch altijd zoo blijven
mocht,--en toen Eduard zich naar haar overboog: "Mag ik jou aan tafel
brengen," trilde haar hand op z'n arm zóó, dat hij haar bezorgd in
'r ontstelde gezicht keek en teeder zei: "O, wat zie-je bleek! Wil-je
ook liever nog wat naar de andere kamer?"

Ze schudde stil haar hoofd, keek dankbaar de tafel langs: Elsi en Henri
daar, Frieda tusschen Hans en Beerenstijn--dat was de eenige, die de
vrouwenhater nog wel kon lijden--zij naast Eduard, Rolands aan den
anderen kant. Dat was 'n stil ventje, zou haar niet storen;--Eduard
had háár gevraagd,--beteekende dat, dat hij haar aardig vond? Nee,
veel zeggen deed 't niet: Else soupeerde natuurlijk met Han, en
Frieda was niets voor hem, zoo strak en sterk,--die zou 'm zeker,
net als Gerard, "geen kerel" vinden;--Frieda was echt 'n meisje om
te studeeren, zoo helder en rustig, zoo eenvoudig-verstandig altijd.--

"Had-je liever ergens anders willen zitten?" vroeg Eduard zacht.

"Nee, waarom?"

"Je kijkt zoo rond en je bent zoo stil.--Is er dan wat anders?"

"Nee; ik dacht er over, dat Frieda en jij elkaar niet aardig zouden
vinden."

Hij lachte zacht, haar fixeerend, terwijl z'n oogen steeds dieper
glans kregen.

"Zoo, en waarom niet?"

"Ik weet niet. Ik ken je nog wel niet lang.... maar je vóelt zoo,
hoe iemand moet zijn, vanzelf. Als je de klank van z'n stem hoort,
z'n bewegingen ziet, z'n kamer, z'n boeken...."

"En wat denk-je dan van mij?"

"Dat je van een menschensoort bent, dat Frieda niet appreciëert."

Ze zweeg, en speelde nerveus met haar glas. 't Was vreemd, dat ze
met hem veel minder goed praten kon dan met Gerard; met dien kwam
't intieme, 't belangrijke vanzelf; met Eduard liep elk gesprek
dadelijk dood, terwijl ze juist aan hem zoo graag haar vertrouwen
zou willen geven.

Ieder zinnetje, zelfs 't gewoonste, van hem, klonk als een liefkoozing:
dat verwarde haar;--'t was net, of z'n oogen, onder de banale woorden
door, haar steeds zeer ontroerende dingen zeiden; maar ze wist niet
zeker, of ze zich dat misschien maar verbeeldde. Zooals hij nu met
z'n hoofd over z'n bord zat, gretig etend van de kip met compôte,
leek 't 'n gewone, knappe jongen, zonder geheime charmes.

"Waarom kijk-je me zoo aan, Go? Je maakt me verlegen." Z'n stem zong
doordringend en ze voelde opeens 'n gezond ongeduld opkomen, tegen
de verslappende bekoring, waarmee hij haar omspon.

"Ik had niet gedacht, dat je zooveel zou eten," zei ze met 'n lachje:
"dat hoort niet bij je figuur."

"Je zult me nog wel eens meer iets zien doen, dat niet bij m'n figuur
past, in jouw oogen;--consequent zijn in alles, wat je doet, is vrijwel
synoniem met onwaar-zijn. Zoo iemand heeft 'n idee in z'n hoofd, 'n
tooneelfiguur voor oogen, die hij nabootsen wil.... Wie tegenwoordig
'n harmonisch mensch lijkt, speelt alleen z'n rol bizonder goed.--We
zijn allemaal bij elkaar gelijmd uit niet-bij-een-passende stukjes,
goed en slecht en sterk en zwak--wij modern-onrustigen. Ieder mensch is
'n eenheid van tegendeelen."

"Toch niet allemaal," zei Go zachtjes, die niet thuis was in de
Hegliaansche terminologie, "kijk Elsi en Henri nu 's, en Hans--en
Frieda--"

"Wat weet iemand eigenlijk van den ander af!--Ik ken alleen de
tweespalt in mezelf, en daarnaar meet ik 't geluk af bij andere
menschen."

"Dat wordt later natuurlijk beter; dit zijn de moeilijkste jaren.--"

"Later, als ik een geposeerd mensch ben geworden, meen-je; als ik
'n baantje heb, en nòg meer eet en drink dan nu, en nòg...."

"Als je je nuttig maakt--"

"Nuttig voor anderen--als rechter--redder van de menschheid, steun
van weduwen en weezen--prachtig, hè? Maar, sancta simplicitas, laten
we toch 's ophouden met de dwaze inbeelding, of we wezenlijk voor
't heil van onze medemenschen zoo'n baantje entameeren, en er ons
mee bezig houden tot 't einde.--Honderd anderen zouên 't immers even
goed kunnen als wij, kijken ons met nijdige, afgunstige gezichten
aan.--Welk mensch is in deze tijden van overbevolking onmisbaar? Als
hij méér kan dan 'n ander, laten dan drie of vier z'n plaats innemen;
krachten genoeg; daar hoef-je niet zuinig op te zijn."

"Maar wáárom dan?" vroeg Go, "en wat moet je dan...."

Hij haalde z'n schouders op, en keek stroef voor zich uit. Hij
scheen z'n buurmeisje en de tafel vergeten; z'n stem was hard, als
metaalklank, en 'n waas hing over z'n oogendiepten.

"Het eenige, wat 'n mensch doen kan, is, maken, dat de tijd zoo
onopgemerkt mogelijk voorbij gaat,--daarom fuiven we, daarom werken en
lezen, en eten en slapen we. Ieder naar z'n aanleg. Ieder kiest, wat
'm 't beste bezighoudt. Je vindt 't 'n leelijke levensopvatting,--je
gelooft 't niet,--wacht maar; als je ouder bent."

Het strijkje, dat in de alkoof bij de piano zat, viel vroolijk in
met de matchiche, en De Veer, z'n stoel achteruit gooiend, sprong
vreugdevol op, wierp 't lijf achterover, en danste, den vroolijken
kop door 't gulden licht overstroomd. Hij had zich asters achter de
ooren gestoken, hield 'n roode daliah tusschen z'n lippen, en terwijl
hij steeds joliger danste, klapte hij met de vingers, als om zichzelf
aan te hitsen.

"Zóó richt hij z'n leven in," zei Eduard met 'n mat lachje, maar Go
zag hier de heerlijke, echte uitgelatenheid, zooals ze altijd bij
jongens had vermoed, klapte in de handen en riep: "mooi, mooi! O,
laten we straks toch gaan dansen."

"Praeses, mag ik nu misschien 's het woord," riep Gerard, den
betrokkene, die zich heel weinig met de tafel bemoeide, en juist bezig
was z'n meisje 'n roos in 't haar te steken, met 'n notedop gooiend.

"Och kerel, laat me met rust. Ik heb vanavond toch niet de
leiding. Doe, wat je niet laten kunt, maar bel dan eerst om 'n paar
nieuwe flesschen."

Gerard sprak met overtuiging, terwijl hij eerst, 'n beetje over de
tafel geleund, Han en Else nog 's hartelijk gelukwenschte, daarna
zich richtte tot de meisjes in 't algemeen, die voor 't eerst 'n
feestje met hen hadden willen meemaken.

"Ik weet, jullie hebben eenvoudig-weg: ja, gezegd, omdat je ons als
vrienden beschouwt, en met ons 't verlovingsfeest, waar we allemaal
blij om zijn, wilde vieren. Jullie hebt er geen ernstige theorieën bij
verkondigd; maar ik zie, zooals jullie hier nu vroolijk en gezellig
in ons midden bent, jullie toch als baanbreeksters van het nieuwe
leven, waar de verhouding tusschen jongens en meisjes 'n wezenlijk
vriendschappelijke, wezenlijk elkaar steunende zal zijn. Hoeveel goed
dat ons, jongens, zal doen,--we weten 't hier wel allemaal van onszelf,
dat de meisjes veel aan ons te verbeteren zullen hebben--"

"Wij nog meer aan de meisjes, àls er iets aan te verbeteren valt,"
viel Beerenstijn uit, maar Hans bedreigde 'm met de spuitwatersiphon,
en Gerard maakte er nu maar gauw 'n eind aan, met te drinken op de
goeie verhouding en den bloei van de leden van "Laborando vincimus".

"Mag ik 't woord, praeses," drong Beerenstijn, "om te herinneren
aan 'n uitspraak van Erasmus in "stultitiae laus", dat de grootste
aantrekkelijkheid van de vrouw--"

"Meneer Beerenstijn, ik verzoek u de stemming niet te storen...." beval
Han plechtig, maar Frieda viel levendig in: "Ik weet, wat je
meent. Oppervlakkig is er iets vóór te zeggen. Maar je ziet in
meisjes-studenten te veel 't liefhebberen in de wetenschap; je hebt
er zeker nog nooit ontmoet, bij wie 't wezenlijk ernst is, als bij
'n man."

"Dat heb ik wel; jou bijvoorbeeld. Daarom heb ik ook heelemaal niet
't land aan je; maar je bent nu 'n kameraad geworden, geen meisje meer
voor me,--maar zooals die 't doen,"--hij keek naar Else en Go--"dat
's vleesch noch visch."

"'t Zijn toch aardige kinderen."

"Als ze niet studeerden. Als ze niet hun grootste charme: hun
onwetendheid, zoo gauw mogelijk trachtten kwijt te raken. Ik wil geen
vrouw, die net zooveel weet als ik, of 't zich tenminste verbeeldt. En
ze worden leelijk."

"Dat hoeft niet," riep Eduard; en Go vond vreemd, dat hij ook op
zoo'n manier over meisjes praten kon. Ze kreeg 't gevoel, of voor
jongens ze toch voorloopig nog wel iets heel ver-afs moesten blijven,
half vereerd, half getiranniseerd, als 'n weeldedingetje.

Gerard zag 't in haar oogen. "Hoe denk-je nú over de leden van ons
dispuut? Nóg geavanceerd, of wel 'n beetje bekrompen en banaal?"

Maar nu riep De Veer, of hij eindelijk ook 's wat mocht zeggen,
en ze keerden zich allen verwachtend naar het stralende, opgewonden
jongensgezicht, waarin de donkere oogen als zonnetjes flonkerden.

"Ik spreek naar aanleiding van den toost van Leeden, en ik heb er
niet vooruit over nagedacht en niet klaargemaakt, wat ik wou zeggen--"

"O, jerum!" zuchtte Hans, "als dat dan maar goed afloopt."

"Maar 'k wil uiten, wat ik voel, en dat is: blijdschap en
verwachting. Ik heb, terwijl Gerard sprak daareven, 'n visioen gehad;
dat was: de algeheele verbroedering en verzustering. Ik zag de meisjes
op onze kroeg, tusschen ons, met potten bier...."

Men begon zachtjes te proesten. Han alleen zat 'n beetje gespannen,
met z'n mes in de hand, om af te tikken, wanneer 't te erg werd.

"Ik zag ze met ons meedoen op de rijjolen, mee inklimmen in de huizen."

Het werd rumoeriger aan tafel; het lachen steeg.

"Ik weet 't wel; we zijn nog ver af van dat alles. En ik weet niet,
of ik dien ideaal-toestand nog meemaken zal, als student."

"Studeer maar door, op dezelfde manier, als je bezig bent; dan
heb-je veel kans," interrompeerde Gerard; maar de redenaar hernam
onverstoorbaar:

"Er moet nog veel veranderen, voor we zoover zijn. De meisjes
moeten veel sterker worden, dat ze er beter tegen kunnen 'n nacht
op te blijven.... ze moeten meer wijn leeren drinken,"--en hij keek
verwijtend naar de glazen van Else en Go, die nog half vol waren;
Frieda was geheel-onthoudster--"hun kleeding moet veranderd worden,
dat ze gemakkelijker alles mee kunnen doen...."

Nu tikte Henri: "Dank u, meneer De Veer; 't is genoeg geweest."

De tafel lag flauw. "Kerel, kerel," hikte Hans, "je bent
onbetaalbaar. Laat-ie toch doorgaan, meneer de praeses, als hij ergens
ter wereld iets nog dwazers verzinnen kan."

"Maar ik meen het," verweerde De Veer zich, toch niet gepiqueerd,
"op 't oogenblik mag 't vreemd lijken, maar over 'n jaar of tien...."

"Gekken," mompelde Beerenstijn, die juist zag, dat Henri en Else samen
van een bordje aten, "als er hier nog een geëngageerd paar komt, ga
'k er uit."

En z'n oogen bliksemden naar Eduard, die 'n waterlelie uit z'n
sinaasappelschil voor Go maakte.

"Omdat die vent nu zekere capaciteiten heeft, die wij, jongens, niet
in 'm kunnen waardeeren," zei hij tegen Frieda, "moet 't hier nou
per se 'n backfischen-bewaarplaats worden; die vinden 'm natuurlijk
allerliefst."

Go had zich hartelijk naar De Veer overgebogen; haar oogen waren
diep donkerblauw in haar warm gezicht: "Laat je eens bij ons op de
club introduceeren, Wim," zei ze vertrouwelijk, "dan zul-je 's zien,
dat van gezamenlijk fuiven zoo gauw nog niets komen zal; we zijn daar
zoo ernstig, zoo wijs...."

"O, meneer, daar benne ze van de pelisie," kwam de juffrouw ontzet,
"der mag geen muziek meer gemaakt worden, 'et is half drie.... ze
wille binne."

"Nou láát maar," zei Han laconiek, "dan krijgen ze óók een
glaasje,"--en dan tegen 't strijkje: "Goeie broeders, pakken jullie
de bullen nou maar in en bedankt voor je praestaties."

"Maar dan ga ik toch naar huis," zei Frieda opstaande.

"En 't dansen dan?" vroeg Gerard, "we hebben nu de muziek juist
noodig."

De strenge politiedienaar posteerde zich in de gang. "Hè, hoe zonde,
het dansen," klaagde Gootje, en Eduard sloeg even den arm om 'r heen,
draaide rond, 'n wals tusschen de tanden neuriënd.

"Mantels, hoeden," schreeuwde Hans als 'n omroeper.

"Neem jullie wat bloemen mee, meisjes!" vroeg Han, de rozen voor
Else inpakkend.

"In naam der wet er uit!" gilde de kleine Rolands; wat Eduard stil
deed staan en zeggen: "God, ventje ben-jij er ook nog, en den heelen
avond wakker geweest.... en Hoefman ook.... die was natuurlijk net
bijna zoo ver, dat-ie 'n dichterlijke speech in elkaar had, en nu
hebben we 'm den heelen avond niet gehoord."

"Pak je goed in," zei Gerard bezorgd tegen Go, "je bent zoo warm."

"Ready?" schreeuwde Beerenstijn, die met den agent naar beneden
was geloopen.

"Een, twee, drie, zeven, negen, elf. We zijn compleet," telde Gerard
de leden. "Hoe gaan we nu verder?"

"We blijven bij elkaar; eerst naar Frieda's huis; allons, enfants."

't Was doodstil op straat, en 'n koude nacht. Ze werden vanzelf er
allemaal kalmer door. Go dacht, hoe moe ze den volgenden ochtend
zou zijn; ze zou wel niet naar college kunnen. Ze hoorde Hans, die
classicus was, met den schuchteren Hoefman boomen over de studie in
de Nederlandsche letteren.

"Toch wel lollige lui, die ouê snuiters," vond Hans, maar Hoefman zei:

"Misschien spreek ik met te weinig zaakkennis, maar behalve Hooft
en Vondel lijkt 't me toch niet veel. De Reinaert.... nou ja, heel
aardig; maar toch niet zóó, dat 't een literatuur redt. En later
Potgieter en Beets en Staring; dat lijkt allemaal zoo ver af; zooveel
verder dan Franschen of Duitschers van denzelfden tijd... 't is zoo
burgerlijk-degelijk, zoo gezond en soliede, dat je zelf ook stevig
op je beenen moet staan, wil je 't kunnen appreciëeren... en wie is
zoo, tegenwoordig..."

"Vooral omdat 't mode is, dat mislukte, dweperige genieën en
sentimenteele meisjes die studie kiezen," bromde Beerenstijn, in de
hoop, zoowel Hoefman als Margo te kwetsen.

Maar Eduard zei juist: "Hoe grappig toch, dat jullie zelf den sleutel
hebt; zoo niets voor 'n meisje."

En dat vond ze, voor 't eerst, niet prettig, zich verwonderend, dat
jongens er juist zooveel tegen hadden, als meisjes meer met hen mee
gingen leven; hen beter gingen begrijpen.

"Slaap lekker, wel te rusten; nàcht, nàcht!" riepen de heldere stemmen
over 't stille grachtje.

En de meisjes klapten de deur dicht.

Maar bleven in de schemerige gang, waar alleen 'n klein olielampje op
't meterkastje brandde, nog even stil luisteren naar de voetstappen,
hol-opklinkend bij 't gaan over de oude brug.






HOOFDSTUK IX.


Go stond 'n beetje te treuzelen in de gang bij 't college-lokaal,
knoopte haar regenmantel langzaam dicht, huiverende om z'n
vochtigheid. De meeste jongens waren al weg gestommeld, na eerst
bij de deur 'n cigaret te hebben opgestoken, en die scherpe geur was
prikkelend in de vochtige atmosfeer blijven hangen, hinderde Go aan
haar verkouden-ontstoken keel.

"Breng je me misschien naar den trein?" vroeg Lou, die spoorstudent
was.

"Nee, 't kind is veel te verkouden," besliste Coba, het andere
eerste-jaartje, dat en pension leefde bij 'n groote, gezellige
familie. "Ga met mij mee; mevrouw heeft zeker thee, en dan kan 'k je
'n kleedje laten zien, dat 'k voor haar wil maken."

Go schudde 't hoofd: "Nee; 'k ga maar dadelijk naar huis. Zoo ellendig
zulk weer, als je net zoo verkouden bent. Nee, dank je; 'k heb geen
zin om mee te gaan; 'n andere keer 's."

Maar loopend door de druilige gang, waarvan ze de zware deur slechts
met moeite open kon hijschen, dacht ze, hoe ongezellig ze haar kamer
vinden zou, verlaten, somber, zonder vuur;--de juffrouw zou wel uit
zijn of visite hebben; de menschen in huis met elkaar vroolijk en
gezellig,--niemand zich bekommerend om haar; nee, 't was maar beter,
als ze niet ging, vóór 't eten; dan werd er tenminste op haar gerekend,
zou de kachel branden, en Else er zijn;--zou ze die nu misschien van
college gaan halen? maar natuurlijk had ze 'n afspraak met Henri; dat
was elken dag zoo, en 't sprak ook vanzelf;--de bibliotheek.... ja,
dat zou het beste, 't eenige zijn. Ze kon 'r responsie voor Hooft vast
prepareeren. Mogelijk zou er ook iemand zijn, die ze kende. Gerard
niet, dien had ze dien ochtend nog gesproken, ging den heelen dag naar
Den Haag met Hans, om 'n kamerzitting bij te wonen; Eduard misschien,
of Frieda; of Mary Bruining, waar ze altijd nog 's naar toe zou gaan.

Wat was de gang somber en bedompt met al die natte jassen en parapluies
en overschoenen, en hoe druilig zag de boekenzaal er uit door het
glimmerige glas. Zacht suisden de deuren dicht en weer open; de
menschen liepen voorzichtig en bedaard, praatten met fluisterende
stemmen en matte lachjes. En het jongetje, dat de boeken aansjouwde
had 'n verschrompeld, wit gezichtje, als 'n heel oud mannetje, terwijl
hij al die wijsheid toch alleen maar met z'n handen aanraakte en z'n
hoofd er niet mee hoefde te martelen.

Ze ging naar de groote boekenkast rechts, om de zware, in-zich-zelf
gekeerde woordenboeken van de plank te kantelen, en voor zich op te
stellen op 'n nabij tafeltje. Ze moest eigenlijk 'n beetje lachen om
al die wichtigheid; zóó au sérieux kon ze haar studie niet nemen,
dat ze vond in deze omgeving van geleerdheid en ernst te passen;
ze voelde zich veel meer 'n kind, dat, in vader's studeerkamer
binnengeslopen, blijven mag, zoolang ze niet lastig is. Onwillekeurig
keek ze 's door de zaal, of de anderen 't ook niet grappig vonden,
maar de stil-gebogen hoofden hadden niet bewogen, en een man, die
met 'n paar dikke wetboeken de zaal door ging, keek langs haar heen,
met niet-zienden blik.

Ze ging nu stil zitten, en dacht, dat 't toch wel 'n rustige zaal
hier was: donker eiken met dof goud, de voetstappen gedempt door het
dikke cocos. Maar ook triestig, kloosterachtig, om de dikke, ijzeren
hekken voor de ramen, waarachter het nat-verwaaide tuintje lag met
de kale heesters. Hoe desolaat was het stille Leiden op zóó'n dag;
haast niemand op den weg, niets te zien dan droeve boomen en het doffe
grachtewater, en de oude, suffe huizen, waarvan de oogen blind leken.

Ze dacht nu ook weer aan den ouden tuin achter college, die toen ze pas
aankwam schitterend van tinten en herfstverkleuringen was geweest, en
haar dezen middag door 't beregende venster zoo'n allerdroevigst beeld
van verwaarloozing had geschenen. Dikke hoopen rottende blaren overal
op den doorweekten grond, schraal-uitgeschoten, omvergewaaide heesters
over de grasperken, afgeknakte wingerdranken over het priëeltje; en
dan steeds maar door regen, stilletjes neersijpelend en druppend van
alle boomen en huizen.... Nooit mocht er iemand komen in den tuin. En
die eenzaamheid van jaren maakte 'm nog zieliger....

Ze moest maar liever met 'r rug naar 't raam gaan zitten; dat uitkijken
in zoo'n regenstad maakte maar melancoliek. Zoo kon ze ook rustiger
zien, wie er waren, en dan gaan werken, want daarvoor was ze toch
gekomen.

In den hoek aan den overkant zaten 'n paar meisjes, die samen uit een
boek lazen en excerpeerden: ze waren er in, met opgewonden toewijding,
niet met het rustige, overgegevene, waarmee ze jongens hier werken zag.

Wat kende ze toch betrekkelijk nog weinig studenten: die van "Laborando
vincimus," en van college: en nog 'n paar, die ze zoo's toevallig bij
andere meisjes had ontmoet,--maar van die hier nu zaten, niemand. En
twaalfhonderd waren er in deze stad. Hoe weinigen daarvan zou ze
ooit kennen: hoeveel aardigen, die wat voor haar zouden kunnen zijn,
nooit bereiken. Dat Indische jongetje nu b.v. tegen den glasmuur;
wat 'n sympathiek, intelligent gezicht; en wat goedig, zooals hij
het boeken-sjouwertje op den schouder tikte en toelachte. En die
bleeke man bij de groote tafel, met die extatische oogen, en z'n
lange, doorschijnende handen. Dat zou wel van de studie komen, de
"romantische". Maar als ze niet werkte, zou zij dat nooit vinden;
en ze steunde haar koortsig hoofd in de hand; wat bonsde het hevig,
en ze was zoo dof.

"Vast alleens--de l is hier verdubbeld evenals in alleen voor
al-een--gink het den graave van Hoorne, die, neemende zijnen weg door
een' anderen hoek der huizing, van Hieronimo de Salinas, burghvooght
van Portheroole...."

Het tochtte in haar hals, en de rillingen gleden griezelig van haar
achterhoofd door haar rug;--ze moest eigenlijk ergens anders gaan
zitten, maar die boeken waren zoo zwaar; ze voelde 't 's avonds
altijd aan haar polsen, als ze 's middags op de bibliotheek gewerkt
had--"meer dan in haar hoofd," had Hans geplaagd....

"Burghvooght van Portheroole"--waar zou dat liggen? Zou het 'n stad
zijn? De professor vroeg soms de onverwachtste dingen en 't was
zoo naar, als je zeggen moest, dat je 't niet opgezocht hadt. Zacht
haar stoel achteruit-schuivend stond ze op, gleed de mat over, langs
de gloeiende kachel; daar links stonden de boeken voor geographie,
geloofde ze. Ach, 't was zoo moeilijk 'n beetje den weg te leeren
kennen, 'n beetje te begrijpen, hoe je studeeren moet. Dat daar
in de hoogte moest ze hebben: "Lexicon der Geographie";--maar ze
kon er niet bij;--zou ze vragen aan dien langen,--zou ze op 'n
stoel klimmen?.... Ze lachte; ze voelde zelf, dat 't grappig was,
zooals ze daar stond, in de hoogte, met 'r armen vol; ze bloosde,
en blozend zag ze naar de anderen;--niemand keek; ze zaten daar stil
over hun boeken gebogen, verdiept in hun belangwekkende wetenschap,
en wat 'n kinderachtig meisje voor toeren maakte achter hun rug,
daar stoorde zich niemand aan.

Ze voelde 'n boosheid in zich opkoken, terwijl ze nerveus de bladzijden
omsloeg: jongens, studenten, waren dat jonge menschen? waren dat
frissche, gezonde menschen, die in hun boek bleven kijken, als 'n
aardig meisje iets grappigs deed; die niet merkten, of ze binnenkwam
of wegging; voor wie ze niets dan 'n ook-studeerende was? Ze wist:
ze was nooit coquet geweest; van klein kind af had ze een afkeer gehad
van aanstellerij, en ze had altijd met de jongens van school open en
eenvoudig omgegaan. Maar ze had 'n sterk ontwikkeld vrouwelijk gevoel,
dat maakte, dat ze altijd als haar prettig recht had aangenomen,
als de leeraren en leerlingen in hun levendige belangstelling en
hartelijkheid dat ondefiniëerbare, aangenaam-eerbiedige en toch
teedere hadden gelegd, dat haar deed voelen, dat ze 'n meisje was.

Dit bewustzijn was in àl haar doen, en ze wist, dat 't natuurlijk
en dus ook goed was; ze had instinctmatig gevoeld, dat Frieda het
niet kende, daarom misschien wel zoo buitengewoon geschikt voor
studie was;--maar dan moest zij er maar minder geschikt voor zijn,
't verloochenen deed ze toch niet, en uitdrogen, als die jongens
hier, daarin had ze ook geen zin. Portheroole kon ze niet vinden,
en voor haar part kon de geheele universiteit worden afgebroken,
als je zóó van de studie worden moest, de "romantische" studie. Als
't college-uur uit was, en de professor de deur achter zich had dicht
gedaan, dan had ze verwacht, dat de vrijgelaten jeugd als losgebroken
geiten door elkaar zou springen, en lachen en praten en op de tafels
klimmen.... maar dan bleven al die jonge-menschen-onder-elkaar,
zonder toezicht, stil zitten doorschrijven, tot ze ook de laatste
woorden van wijsheid zorgvuldig hadden opgepend, en dan schoven ze
langzaam de gang in, de jongens rookend en dof pratend in groepjes,
de meisjes zeurig-hangend in het kamertje, waar hun kleeren lagen en
'n lucht was van bleekpoeder en gestoofd eten.

Natuurlijk, ze waren geen kinderen meer; en de studie had hun
wezenlijke belangstelling. Maar in den vrijen tijd moesten ze toch
jongens en meisjes blijven, die jong waren, geen dictaten-penners,
zonder leeftijd.

Die ellendige gematigdheid in alles! Nu had 't vier uur geslagen;
dan werd de bibliotheek gesloten. Er was de laatste vijf minuten
niet telkens op de klok gekeken, of 't nog geen tijd zou zijn;
maar nu was er ook geen teleurstelling, dat 't al zoo laat was;
niemand wilde nog gejaagd wat afmaken; geen dacht er over zich tegen
't reglement te verzetten.

Het bleeke kind-mannetje zette de deuren open, en in de boekenzaal werd
'n beetje luider gesproken.

"Dat's wéér 'n dag," dacht Go op de gezichten te lezen, die telkens
beleefd de langzaam-wegstappende werkers groetten. Ze zag ze nog
voor zich uitloopen op 't Rapenburg, met tragen, vasten gang, en was
blij, toen ze De Veer tegenkwam, te paard, met z'n pet achterover op
z'n hoofd.

"Ik ben naar "de Vink" geweest; wel wat nat! mag 'k 'n eindje met je
mee rijden?"

Go lachte: "Je zit daar zoo hoog, dat 'k m'n verkouden stem niet
zoover uitzetten kan."

"Ik kan er toch niet afkomen; dat is zoo'n manoeuvre! Je moet warme
punch drinken, als je keelpijn hebt."

"Jongen, we houën er geen wijnkelder op na!"

"Zeg, is 't waarachtig waar, dat jullie op júllie kroeg alleen
limonade drinken?"

"En thee!"

"Limonade en thee! Good gracious! Het is ongeloofelijk! Moest je
in ons corps komen! Maar dat is ook buitengewoon. Het Leidsche
corps is 't beste, dat er is; dat is bekend. En ik weet, dat jij
't er leuk zou vinden. We hebben laatst op 'n nacht 'n fakkeltocht
over de daken gehouden. Toen heb ik aan je gedacht. Het zou wel wat
lastig voor je geweest zijn, maar 'k weet zeker, dat je graag zou
zijn meegegaan. Nog een grappige geschiedenis met 'n agent, die 't
huis binnenkwam, en per se m'n naam wou weten, die 'k nou 's niet
zeggen wilde. Heel gemoedelijk alles. De kerel kreeg 'n sigaar en
'n pot bier. Maar later zijn we gaan vechten. Die snee, zie-je."

"Maar Wim; je doet toch erg dwaze dingen, geloof ik," berispte Go, die
't toch eigenlijk alleen maar grappig vond, terwijl ze moest denken,
wat moeder daar wel van zeggen zou, vechten met 'n agent, in den nacht
op straat. "Maar die fakkeltocht zou ik dol-graag hebben meegemaakt."

"Ja, hoe jullie dat uithouden, zonder feesten, begrijp ik niet. Het
is zoo iets heerlijks, 's nachts in 'n bakje of op de kroeg. Of
'n fijn dinertje na 'n examen."

"Je hebt dus nog al plezier in je leven?"

Hij lachte, en tikte z'n paard even op den hals: "Ken-je "Rotte
Blaren", die bundel studenten-versjes? Daaronder is er een, waarin
wijze menschen ernstig vragen, waarom we toch zoo fuiven en jolijt
maken, en drinken? En dan is 't onveranderlijke antwoord: "omdat 't
lollig is". En dat zeg ik altijd bij alles, en zooláng ik 't lollig
vind, blijf ik zoo doen. Ik heb 't land aan kerels, die fuiven zonder
er plezier in te hebben. Ik geniet van elk feest; "omdat 't lollig
is." En z'n stem sloeg om in 'n joligen schater.

Ze waren nu bij de Breestraat gekomen, en Go wilde den hoek omgaan.

"Laten we liever de Apothekersdijk nemen," sloeg hij voor; maar Go
dreigde 'm, begrijpend-lachend, met haar vinger: "O, groote meneer de
reformator; die droomt van daktochten maken, en nachtelijke rijtoeren,
met meisjes er bij,--maar 't niet waagt op klaar-lichten dag met zoo'n
wezentje langs de kroeg te komen;--gaat u maar alleen de Breestraat
in, en denk onderweg 's over theorie en practijk na."

"'t Is niet om mij," verdedigde hij zich, "geloof me, Gootje. Mij
zou zoo iets geen kwaad doen; maar ze zouên kletsen over jou, en dat
's niet noodig."

"En is dat nu dat hoogstaande corps?"

"Och, ze hangen wat erg aan traditie.... Je stuurt me weg; toch niet
boos, hè? Eet emser-pastilles vanavond."

Hij groette met z'n rijzweep, keek knikkend nog 's lachende om.

En ze verwonderde zich, hoe die "vrij-gevochten schooier" er tegenop
kon zien met haar langs de kroeg te gaan. Wat kon iemand er nu
in godsnaam over te zeggen hebben, dat ze naast 'm liep. 'n Rare
maatschappij hier! 't Was háár nog niet duidelijk.

En ze legde haar hand tegen 'r heet hoofd, dat branderig bonsde bij
de slapen.



Na het eten had Else haar ingestopt op de canapé, de kachel flink
opgestookt, en was toen naar 'r kamer gegaan, omdat er een paar
meisjes van college bij haar zouden komen; de twee anderen waren
ook geëngageerd, maar nog in stilte, en nu wilden ze, als eerste
huisvrouwelijke praestatie, voor zich zelf 'n blouse gaan maken. Het
goed was gekocht, en er zwierven ook al rare, vlinderige papieren door
Else's kamer, maar dien avond zou de reusachtige lap in drieën worden
gedeeld en verder verwerkt; en daarom had Go geen gebruik gemaakt van
de vriendelijke aanbieding, of ze haar ook gezelschap zouden komen
houden, want de tafel moest in 'n hoek, dat ze ruimte zouden hebben
op den grond om te knippen, en ze voorzag 'n gelach zonder einde,
waartegen haar pijnlijk hoofd nu niet bestand zou zijn.

Ze was eigenlijk bang, dat ze ziek worden zou; aan tafel had ze niet
kunnen eten, en 'r hoest was zoo pijnlijk en hol. Els had gezegd,
dat ze beter deed naar bed te gaan, maar ze wist, dat ze zich zoo
rampzalig zou voelen, als ze alleen in de donkere kamer lag, ook al
kwam 't nichtje telkens goedig naar haar kijken. Het was toch zoo
iets anders, dan ziek zijn thuis. Nu voelde ze weer 's, hoe slecht
ze moeder en allemaal kon missen.

Zooals ze daar lag, kon ze net de portretten op de schrijftafel zien:
goeie moesje, wat zou ze nu doen? zeker 'r dutje,--o nee, 't was
Vrijdag, en dan werd de huiskamer altijd gedaan, en hielp moeder zelf
nog 's avonds met kleedjes neerleggen en étagère-beeldjes schikken. Het
rook nu heelemaal naar was in de kamer,.... maar om dat te merken, zou
ze nu toch te verkouden zijn. Ze zou in 'n makkelijken stoel bij de
kachel zitten, met 'n glas citroen naast zich, en de kinderen zouden
'n beetje stil moeten zijn. "Go heeft hoofdpijn." En moeder zou 'r
hand op haar voorhoofd leggen, en zeggen: "Heb je wel warme voeten,
meid; wil je me stoof eens hebben?" En dan weer: "Mietje, ga jij
vast sluiten op de oudste juffrouw 'r kamer, en steek 't licht op,
want ze gaat vanavond wat vroeg naar bed."

Uit Else's kamer klonk het vroolijke gelach door de suitedeuren heen,
en er kwamen tranen in Go's oogen van zelf-medelijden; o ja, vrienden
en vriendinnen had ze hier genoeg; maar wie bekommerde zich om haar,
als 'r wat scheelde. "Eet emser-pastilles," had De Veer gezegd, en
Else: "Je moest maar naar bed gaan." Maar daarmee was 't ook uit,
en nu lag ze alleen, en de kachel was bijna leeggebrand, maar ze kòn
er niet toe komen om op te staan, en 'm zelf bij te vullen.

Maar je bent toch gewoon 'n beetje verkouden, kalmeerde ze zichzelf,
daarvoor hoeft de heele wereld toch geen meelijdend, droevig gezicht
te zetten.

En ze hoestte blaffend met 't hoofd in de handen, benauwd ophijgend,
toen 't weer was bedaard, terwijl uit de andere kamer voortdurend
gegiechel en gejoel doorklinken bleef.

Nu werd er gebeld. Ze dacht, dat 't Henri of nog 'n blouse-meisje
zijn zou, maar 'n flinke klop klepperde op haar deur, en Gerard's
vriendelijk gezicht kwam in de opening.

"Jij?" riep ze verbaasd, en probeerde zich uit de shawls en
avondmantels los te werken.

"Nee, stil, blijf maar liggen; ik kwam maar 's even vragen, hoe
't is met de patiënt; ik had eigenlijk gedacht, dat je naar bed zou
zijn gegaan;.... je zag er vanochtend niets goed uit, en Hoefman,
die ik er naar vroeg, zei, dat je erg gehoest hadt op college."

"Verkouden; 't is niets," zei ze, dankbaar naar 'm opziende. "Els
heeft me warm ingepakt; morgen zal 't wel weer over zijn."

"Ik had je juffrouw 'n opdracht willen geven," zei hij, z'n verregende
city-bag op tafel zettend, "maar toen ik hoorde, dat jullie thuis
waren, wilde ik 't liever tegen Elsi zeggen, maar waar is die?"

"O, die heeft meisjes bij zich, om 'n blouse te maken; ik zal ze
even roepen; nee, ik kan wel; dank je." En Go wond zich vlug uit de
omhulsels los, schoof de suitedeuren open.

"Nee, nee, dicht," gilde 't haar angstig tegemoet, en ze zag in
den hoek der kamer, de drie meisjes in hun onderlijfjes angstig
opeengedrukt staan, en de grond met kleedingstukken en lappen
goed bestrooid. Snel sloot ze de deur achter zich, en "wat doen
jullie?" vroeg ze verbaasd. "Gerard Leeden wou je wat vragen, Else."

"Ach, 't was zoo lastig met passen telkens, dat aan- en uitkleeden,"
verontschuldigde Else, "en we hadden 't toch al zoo warm van den
inspannenden arbeid. De gangdeur is afgesloten... en we dachten niet,
dat jij..."

"Maar trek nu even je blouse aan, en kom binnen... komen jullie
dan ook."

Gerard had intusschen zijn city-bag opengemaakt, hield Go nu een
beetje verlegen 'n flesch wijn en 'n met kruidnagelen bestoken
citroentje voor.

"Bij ons geldt dit als 'n onfeilbaar middel tegen verkoudheid:
warme wijn met kruidnagelen," zei hij onzeker. "Als je dit drinkt,
vóór je naar bed gaat, word-je door en door warm, en je voelt je den
volgenden dag altijd veel beter. Ik dacht, dat jullie hier geen wijn
hebben zoudt, en daarom...."

Alweer tranen. Go werd er ongeduldig van, en omdat hij z'n beide
handen vol had, pakte ze'm bij z'n arm, spontaan, hartelijk: "Wat is
dat vreeselijk lief van je, Gerard," zei ze zacht. "Ik kan je niet
zeggen, hoe buitengewoon lief ik dát van je vind."

"In 'n trekpot moet je 'm warm maken," zei hij, en wilde al weer
naar de deur gaan, maar nu hield ze 'm terug, zette hem resoluut
op 'n stoel, en riep: "Nee, nu moet je natuurlijk hier blijven,
en meedrinken. Dacht je, dat ik de heele flesch alleen op kon! De
Veer zegt immers ook, dat meisjes niet drinken kunnen. Wil-je warme,
of gewoon koud? O, we hebben zooveel wijnglazen van de vorige heeren,
en ze zijn nog nooit gebruikt!"

Ze liep nu opgewonden de kamer op en neer. "Komen jullie
toch!" schreeuwde ze door de suitedeuren. "Ik geef 'n wijn-fuif. Willen
jullie warme wijn met kruidnagelen, of koude? Maak toch voort. Nu
hebben we onze groote wijnkast niet voor niets. Nu komt er 'n leege
flesch in."

Verbaasd kwamen de anderen binnen, het was 'n gelach en gepraat
en dooreengeloop, dat 't Gerard toescheen, of de heele kamer vol
meisjes was.

"Ga toch zitten," zei hij tegen Go, "en laat Elsi er voor zorgen. Je
ziet er wezenlijk niet goed uit, en je bent zoo opgewonden."

"Verbeelding! Ik voel me best. Nee maar, dat zal ik aan moeder
vertellen. Dat is 'n heerlijk middel tegen verkoudheid. Je voelt,
dat je er beter van wordt. Nog beter dan de warme punch, die De Veer
me aanried."

Ze vertelde nu, dat ze'm dien middag gesproken had; ook van hun
afscheid op den hoek van de Breestraat. "Waarom nou, hè; wat zouën
ze daar nu over hebben kunnen zeggen?"

Gerard keek even voor zich uit. "Ben-je wel 's 's avonds door 'n
student thuis gebracht en heb-je wel gemerkt, dat z'n vrienden 'm
dan niet groetten? Dat is alles om dezelfde reden."

Go haalde de schouders op. "Ik begrijp niet..."

Maar hij viel haar in de rede. "Dat is ook niet noodig. There's
something rotten in the state.--Maar nu ga ik weg, want je moet gauw
onder de wol. Neem nog 'n glas mee naar je kamer, en ga morgen niet
uit, als 't zulk slecht weer is."

"Ja dokter," lachte Gootje, maar in haar handdruk lag haar ernstige
dankbaarheid.

En toen ze dien nacht rondwoelde, hoestend en koortsig in haar donker
bed, terwijl Else rustig ademend niets van haar merkte, vergat ze
toch geen oogenblik het heerlijke, veilige, dat ze hier ook 'n goede,
groote vriend had, die voor 'r zorgen wou.






HOOFDSTUK X.


Go zat op haar bureau voor 't raam, liet het Sint-Nicolaas-handwerk
op haar schoot rusten.

"Toe, Elsi, kom nu toch 's kijken, het is zoo'n eenig gezicht."

"Wacht éven, ik ben zoo klaar...." en Else schreef ernstig voort in
het huishoudboek, dat ze de laatste weken hield: "melk.... iedere dag
twee pinten, dat is f 1,10.... boter f 0,45.... van de week heeft de
juffrouw suiker gehaald, hè?.... brood 5 × 7 cent.... dat is 35.... is
de gasrekening al betaald.... en kolen?"

"Och, kom nu toch, je moet dien bangen jongen zien; die durft gewoon
de helling van de brug niet op;.... kijk die glijen.... och heer,
daar komt onze juffrouw ook; dat mensch moest niet uitgaan, nu 't
zoo glad is,.... als ze vàlt.... o, daar gaat onze buurman; 't is,
of hij op rolletjes loopt."

Else had haar kas nu in den steek gelaten, en kwam naast Go voor het
met sneeuw omrande venster staan. De huizen aan den overkant waren wit
toegedekt, wat de altijd doodsche achtermuren nóg triester maakte,
en Go wees Else op het kleine plaatsje, waar het kippenhok stond,
dat bijna onzichtbaar was geworden.

"Wat lijkt 't nu op een ets van Witsen, en de lucht ziet nog zoo grauw;
er zal nog heel wat komen, denk ik."

"Ik hou van sneeuw; 't maakt alles zoo licht--en hier is 't wel
buitengewoon grappig met dat bruggetje."

"Hoor, hoor, nu komen de kinderen uit school."

Stappen en stemmetjes werden luider door de zware lucht en 'n heele
groep kleine meisjes in capes, de kappen over de losse haren getrokken,
kwamen glijdend en stoeiend voorbij het raam, bleven dichtbij staan om
elkaar te kochelen, en sneeuwballen te werpen naar 'n grooten hond,
die ze blaffend nasprong. Tot 'n blozend dienstmeisje gillend door
ze heen vloog, nagezeten door 'n smidsjongen, wien de blanke sneeuw
smolt in de zwarte handen.

"Leuk!" zeiden ze samen, lachend, zoo ver mogelijk ze naoogend. "Wat
gezellig, dat we dadelijk er door moeten naar college."

En Else dacht, dat ze echt wel graag eens ingewreven wilde worden, maar
niet door zoo'n smidsjongen, die zwarte vlekken maakte in je gezicht.

"Kijk nóu 's," stootte Go haar opeens aan, toen ze vlak bij college
waren: Louis Hoefman stond met 'n kleur op z'n triestig gezicht bij
'n boom en gooide armen vol naar Lize, die meer perplex dan geërgerd
zich omgedraaid had, om te vragen, wat 'm bezielde, en nu de vochtige
sneeuwmassa vlak in 't gezicht kreeg, terwijl de aanvaller, als
ontzet over z'n eigen stoutmoedigheid, z'n hoed voor haar afnam,
maar toch weer 'n nieuwe bal pakte.

"Niet kijken," zei Else goedig, "ze denken, dat niemand ze ziet,
maar wat is die Louis toch 'n rare jongen."

"Hij valt me toch mee," dacht Go, terwijl ze naar binnen ging,
en toen Lize even later, druipend en met 'n kleur, het kamertje
inkwam, brommend over: "die lamme sneeuw en die idiote jongens",
keek ze haar met meer belangstelling aan dan gewoonlijk, en vond
'r niet zoo vreeselijk leelijk, nu ze 'n kleur had, en 'r haar wat
losgeraakt was uit den strengen wrong.

"Hoor de jongens vandaag 's in de gang," zei ze lachend, en ze vond
prettig te merken, dat de aandacht onder historische grammatica
merkbaar leed door het blanke gevlok achter den rug van den
professor. Zij zelf keek stil in den witten tuin, die zoo mooi was
met de blinkende boomen, en de ongereptheid van den gladden grond. Er
was den heelen dag weer niemand in geweest; alles was in volkomen
natuurlijkheid, zooals de sneeuw zelf zich 'n plaatsje had gezocht:
op de teere takjes van de heg, tusschen de verroeste harktanden,
en over den hoop dorre blaren tegen den muur.

Alles was iets heel bizonders geworden, en vooral toen het lichter
werd, nog soms maar 'n enkel vlokje daalde, leek het 'n sprookjestuin.

Maar toen de professor z'n boeken had dichtgeslagen en weggegleden
was met 'n korten groet, was opeens aan het droomen 'n einde geweest
door het uitgelaten losbreken van de jongens, die de altijd-gesloten
deur openrukten en den onberoerd-slapenden tuin opschrikten met het
luide gelach van hun jonge stemmen en de klatering van hun roepen,
terwijl hun voeten gaten maakten in de blanke, vlakke sneeuw, en hun
handen er breed in grepen om ze elkaar toe te gooien.

"Kom dames!" vroeg Hoefman, en Go liep met Lou en Coba stralend naar
buiten, als verblind blijvend staan van al den glans om haar heen,
want jubelend was de zon doorgebroken, en deed de takken glinsteren
als facetjes van diamanten.

Maar 'n bal vloog rakelings langs haar oor, en snel bukkend pakte
ze de witte poedersneeuw, en wierp terug in den wilde, naar den
hoek, waar zwarte jongenslijven joelend dooreen krioelden. Het
werd 'n sneeuwgevecht met ononderbroken ballenwisseling. De
oudere-jaars-meisjes keken lachend door de beslagen ramen; ook Lize
was niet te bewegen geweest mee te doen, waarom Louis trachtte, door
't van boven-open venster sneeuw in de collegezaal te werpen.

Nu werd het 'n drijfjacht in den tuin: de rokken bijeen genomen rende
Go schaterlachend om de witte perken, over den witten grond; aan
alle kanten bedreigd, wierp ze zich midden over 't gras, struikelde,
viel.... haar haarspelden lagen in de sneeuw verspreid, elk krulletje
droop langs haar roode wangen.

"Genade.... hou op.... ik moet toch nog naar binnen!" lachte ze,
haar coiffure-attributen verzamelend, terwijl het bombardement om
haar voortduurde: "Laat me er door; ik kan zóó toch niet op college
zitten." En hijgend zich door de jongens heen werkend, liep ze bijna
den professor omver, die de les al kwam hervatten. "O, pardon,"
prevelde ze beschaamd, het haar wegstrijkend uit haar verlegen oogen,
maar hij lachte vaderlijk, schoon 'n beetje ironisch: "Wat hebben
we 'n pret gehad!" en ze voelde, dat hij haar wèl 'n erg kind vond,
maar aan z'n eigen dochtertje dacht, van wie hij dit ook aardig zou
hebben gevonden.

Ze was er dankbaar voor, trachtte daarom op te letten, toen de ernst
weer begonnen was, maar schrijven kon ze niet; haar handen waren te
verkleumd en gezwollen; en achter in de zaal bleef 't te gezellig
en roezig om haar aandacht op de stem van den professor te kunnen
concentreeren. Ze zag, dat 'n paar jongens sneeuw mee naar binnen
hadden genomen, en met de smeltende hoopjes elkaar stilletjes zaten
te gooien onder de tafel. Een had 'n stukje ijs op Hoefman's zwart
haar gelegd, zonder dat hij het bemerkte en nu viel er telkens
'n druppel langs z'n voorhoofd; dan schrikte hij op, veegde 'm af,
verbaasd, lachte even, tot-ie opeens iets voelde op z'n hoofd, 't
afschudde, en 't ijs met 'n plets op z'n dictaat-cahier viel. "Echte
kinderen," dacht Go, "en 't is eigenlijk enorm flauw";--maar ze genoot
van het "schooltje", fluisterde giechelend met Coba over Hoefman's
onschuldig-verwonderd gezicht; tot ze weer bedacht, dat ze op moest
letten, en, haar gloeiend gezicht in de tintelende handen, zich naar
den professor wendde: hoe lief van 'm, dat hij om haar gelachen had,
en niet boos was geworden, toen de jongens zoo lang bleven voetenvegen
in de gang. Hoe echt-menschelijk, zich er wel in te kunnen denken,
wat zalig sneeuw was voor jonge menschen,--al streefden ze er ook
naar doctor in de Nederlandsche letteren te worden.

Nu had een jongen 'n stukje sneeuw in den halsboord van z'n buurman
laten glijden; lieve hemel, wat 'n kinderen toch; en waren dat
dezelfden, die ze 'n paar weken geleden op de bibliotheek voor oude,
uitgedroogde mannetjes had uitgemaakt, die alle vermogen van jeugd in
halsstarrig studeeren hadden verloren!.... Och ja; je kon de dingen
soms zoo verschillend zien; en als ze maar niet koortsig was, bleken de
menschen toch nog zoo kwaad niet. Ze generaliseerde altijd zoo gauw,
en wie naar 'n bibliotheek ging, kwam er toch om te werken, en niet
om naar meisjes te kijken.... en op college eigenlijk ook.... alleen
met sneeuw....

.... Lize boog zich over haar tafeltje, legde stil 'n briefje naast
haar neer; ze keek verbaasd: van Hoefman;.... die jongen had z'n
"jour" vandaag.... onherkenbaar van levendigheid.... Stil las ze
onder haar hand:

"Weet je, dat Van Neerwinden vanmiddag om vier uur uitslag heeft? Ga-je
er misschien heen?"

Ze scheurde 'n blaadje uit haar cahier, pende dadelijk terug: "Zullen
we samen gaan? Ik ben nog nooit in de universiteit geweest! zou hij
er door komen?"

Na college wachtte hij in de gang. "Ik dacht wel, dat je 't niet
weten zou. Het is nog al geheim gehouden, en je kijkt zeker nooit
op het bord." En hij legde haar uit, dat op 't zwarte bord voor de
universiteit altijd de examen-papiertjes werden opgehangen, maar dat
Neerwinden het land had aan zoo'n stroom vrienden.... en er èrg veel
had--en er daarom niemand over had gesproken.

"Maar zou hij 't dan niet vervelend vinden, als wij komen?"

"De leden van Laborando vincimus hooren er toch bij--en het zal wel
in orde wezen; 't eerste gedeelte was perfect."

Toen zweeg hij, keek 'n beetje naar den grond, vroeg eindelijk ineens
bruusk: "Is die juffrouw Schermer niet een heel aardig meisje? Weet
je ook, waaróm ze geen lid wilde worden?"

"Ze heeft het te druk," antwoordde Go vriendelijk, zelf vol kinderlijke
belangstelling in de sympathie van den dichterlijken droomer voor de
uiterlijk-antipathieke, stugge Lize. "Ze móet vlug haar examens doen,
zie-je, en daarom werkt ze aan één stuk door, en gaat nooit uit."

"Maar dat kàn toch niet goed zijn. Ze ziet zoo bleek."

"Ja," knikte Go, de oogen naar 't bord, waar ze het papiertje zág:
Faculteit Rechtswetenschap--E. van Neerwinden--en ze bedacht, dat
hij nu bezig was.

"Ben je 'n vriendin van haar?" vroeg hij in de donkere vestibule.

"Ik kom wel eens bij haar, maar 't is niet makkelijk intiem met haar
te worden." Haar aandacht keerde zich van hem af, zoodra ze binnen
waren, en vol verbazing bleef ze telkens op de breede trap staan,
om de teekeningen op de muren te bewonderen.

"Wat is dat allemaal?" vroeg ze, en toen ze op 't portaal waren
gekomen, vergat ze stil te zijn: "O, kijk toch, kijk 's, wat
verschrikkelijk aardig...." en ze liep van den eenen kant naar den
anderen om al die grappige studenten-caricaturen te bekijken.

Gerard was er al, kwam lachend, met uitgestoken hand, naar haar toe:
"Wil-je wel 's gauw je 'n beetje stil houden; je brengt met je drukte
den examinandus heelemaal in de war... kijk.... daar-is-ie," en hij
wees naar de gele deur, waar "facultas iuridica" boven stond. "Kom
nou hier, in 't zweetkamertje; dan kunnen we praten."

Han stond met Else voor het raam te kijken: "Hoe wist jij 't?" vroeg
ze, "Han vertelde 't me vanmiddag."

Er waren meer jongens, die Go niet kende; ze praatten allemaal
zacht en gedempt, en het was er kil en triestig. 'n Droef, grijs
licht viel door het gordijnlooze raam op den houten vloer, en de met
namen bekerfde tafel. De groote kachel stond in 'n hoek als 'n zwart,
dood ding; er waren 'n paar gele, gesloten kasten, 'n paar stoelen;
'n karaf water met glazen.... meer niets. Maar de wit-gekalkte
muren leefden; niet grappig, niet vermakelijk, als in het portaal,
maar met nerveus-makende krabbels en spreuken en handteekeningen, en,
aangegrepen door 'n akelige onrust, begon Go die namen te lezen, met:
"hic sudavit, sed non frustra....", beginnend laag bij den grond en
opklimmend tot hoog boven den schoorsteen en de kachel, zoodat ze
niet begrijpen kon, hoe iemand ooit zoo hoog had kunnen reiken.

Frieda was ook gekomen, op haar eigen stille, zachte manier, zat
nu aan tafel te praten met 'n paar vakgenooten over de kansen van
'n nieuw-te-benoemen professor. Op de gang was het volkomen, akelig
stil, en onwillekeurig keerde Go zich tot Gerard, zei huiverig:
"'t Is net, of alle angst, die hier ooit gevoeld is, tusschen deze
muren is blijven hangen; je wordt hier al akelig als je binnenkomt."

"Nu, dat zal dan ook langzamerhand 'n heel pak verschrikking moeten
zijn, als je 's rekent hoeveel generaties vóór ons, hier al eens in
hoop en vreeze hebben neergezeten."

En om haar af te leiden ging hij over de sneeuw praten, liet zich
lachend vertellen, wat ze dien middag op college hadden gedaan, en
toen weer de stilte dreigde, begon hij over Sint Nicolaas, en of ze
haar surprises al klaar had.

Z'n harde, sterke stem werkte kalmeerend op haar, en ze vertelde
'n grapje van laatst onder Gotisch, toen de professor het had over
satem- en centum-talen, en samenvallen van explosivae en palatalen,
en allerlei meer onbegrijpelijkheid.

"'n Beetje ánders wel," lachte Gerard, maar ze haalde nerveus de
schouders op, zei: "Ik weet niet; ik voelde, dat ik er toch niet
bij kon, en ging zitten denken over 'n inktlap voor Broer.... ik
schijn daarbij den professor heel diepzinnig te hebben aangekeken,
want ik wilde de zeempjes meteen voor versiering laten dienen, en
dan donkergroen laken er onder;.... juist op 't oogenblik, dat ik 't
duidelijk voor me zie, buigt hij zich voorover en zegt: "Ik geloof,
u hebt ergens moeite mee, juffrouw Herderts; begrijpt u niet, dat
de gelabialiseerde velaren.... en enfin, weer 'n heeleboel van die
rarigheid, die ik niet eens navertellen kan.... Ik zei, dat ik net
met mezelf tot klaarheid was gekomen, maar was doodsbang, dat hij de
ontwerpjes in m'n cahier zou zien."

Daar was Hans. "Is hij er nog niet eens uit? 't Is kwart over."

Go schrikte, maar Rolands zei, dat hij er ook te laat was ingegaan.

"Hoe was-tie? Nog al kalm?"

"Ach, zoo. Hij had nog al beroerd geslapen vannacht."

Er begon nu onrust onder de menschen te komen; ze schoven naar de deur;
de goeiige pedel keek op z'n horloge, grapte, dat 't nu lang genoeg was
geweest, dat-ie de heeren 's zou gaan zeggen, dat het uit moest zijn.

"Hij zal zoo moe zijn," zei Go zacht tegen Gerard, maar die ging
er niet op door, praatte luchtig tegen Hans over 'n voetbalmatch
van den vorigen Zondag. Andere jongens kwamen er bij, dandy-achtige
heertjes, die allemaal iets hadden, dat Go even aan Eduard denken
deed. Ze stonden in 'n groote groep; alleen Henri en Else waren in
het kamertje gebleven.

"Maar wat zie-jij er vreeselijk slecht uit, Elders," zei Frieda
opeens tegen Hans. Ze noemde de jongens altijd bij hun achternamen,
ook hierin toonend haar mannelijke vriendschap.

Allen keken nu naar Hans, die lachend 't eerst onzin heeten wilde,
toen, geprest, bekende: "Dat komt, omdat ik heelemaal niet naar bed
ben geweest .... Ik heb vannacht laat zitten werken, en ben toen
tegen zes uur naar Katwijk gefietst. Je zou 't niet denken, maar
't is van ochtend 'n prachtige zonsopgang geweest; wel veel wolken,
maar enorm, zie-je!"

"Malle kerel, je hebt natuurlijk kou gevat," plaagden ze, en een nieuw
verhaal begon aan den anderen kant van 't clubje; maar Go hoorde hem
nog zeggen met z'n lieve, dankbare stem:

"Het was buitengewoon, zie-je.... Zoolang de zon nog opgaat, kan toch
niemand beweren, dat er niet 'n heeleboel moois is in 't leven."

Daar ging de deur open, en allen draaiden zich in 'n ruk om. Eduard,
in rok met 'n witte das, bleek met nerveuse vlam-kleurtjes onder
z'n oogen, kwam met onzekeren lach naar hen toe, en, dadelijk 'm
insluitend, vielen ze op 'm aan, met dof-gemompeld, voorzichtig
vragen. Hij haalde de schouders op, streek over z'n hoofd; hij wist
't niet; aan 't eind was-t-ie gaan rijden, omdat-ie zoo moe werd;
ze hadden 'm ook te lang gehouden, hè? hoe laat was 't nou?

Ze vergeleken hun horloges; de oude pedel klopte 'm goedig op z'n
rug: 't zal wel losloopen. Maar hij maakte zich ongeduldig uit de
belangstelling los, liep 't kamertje in om water te drinken, ging
toen in de deurpost staan.

De anderen bleven onder elkaar overleggen, vroegen de juristen,
wat ze er van dachten; en hij werd 'n beetje spraakzamer, noemde
'n paar dingen, die hij niet had geweten.

"God kerel, die weet ik nòg niet, en ik ben nu toch doctorandus,"
kalmeerde 'n donkere man.

Ze zwegen weer; 'n paar jongens tikten met hun wandelstokken.

"Wat duurt 't lang," fluisterde Go.

"Dat is 'n goed teeken."

"Dat weet je niet."

"Ik kan gerust nog 'n kwartier wachten," zei Eduard met 'n nerveus
lachje, "dat kan me niets schelen." En hij slingerde z'n horloge
tegen de deur heen en weer.

"Komt er geen familie van je?"

"Niemand weet 't, goddank."

"Zou Bruno je afhalen?" vroeg Frieda, trachtend hem af te leiden. "Wat
krijgt hij, als je er bént?"

Een begon zachtjes te fluiten, ze stonden allemaal naar Eduard en
naar elkaar te kijken, en niemand wist meer, wat hij zeggen moest.

"'t Is half."

"Nee, 't heeft nog niet geslagen."

"Je bent altijd voor."

"Ga 's luisteren aan de deur."

Ze slopen de trappen op, leunden 't oor aan het sleutelgat.

"Ik hoor niets."

"Stil nou, vent.... ze lachen."

"Ze lachen.... je bent er, hoor!"

"Zouën ze daar zoo'n pret om hebben?" vroeg hij bitter.

"Ik heb beloofd dadelijk z'n ploerterij te gaan waarschuwen, als hij
er is, om de vlag. M'n fiets staat beneden," fluisterde Rolands.

Er kwam iemand de trap op; in spanning hoorden ze de voetstappen.

"O, van de krant."

"Beroerling," bromde Gerard, "wat gaat 't 'em an."

"Maar kerel, 't is z'n baantje."

De stilte. Eduard kraakte een voor een z'n lange, witte vingers.

"La dernière heure d'un condamné," trachtte de pedel op te wekken,
maar hij bleef norsch kijken, zuchtte.

Opeens: de bel.

Vlug schuifelend met z'n oud, dik lijf schoof de pedel naar binnen;
terug weer: "Wilt u maar komen, meneer."

Even stonden ze in spanning, half vooruit-willend, half wijkend: maar
triomfantelijk-wijd werd de deur achter 'm open gehouden; de pedel
wenkte, 'n vriendelijke professor achter de groene tafel wenkte ook: ze
stroomden binnen, schuifelden nóg, terwijl 't speechje al begonnen was.

"Met zeer veel genoegen," mompelde Gerard, "ze hebben waarachtig
alleen zoo lang gedelibereerd, of ze ook "cum" zouden geven."

Go stond naast 'm, met tranen in de oogen; ze was zoo bang geweest en
nu zoo blij, en 't was zoo plechtig met al die heeren achter de tafel.

En zoodra 't uit was, stormde ze de trappen af naar buiten, rende
door de dikke sneeuw, met 'r mond open, om lucht te krijgen. Ze was
zoo blij, zoo blij--maar ze had 'm niet kunnen feliciteeren, want
dan had ze zich zeker niet goed kunnen houden.



Toen ze 's avonds naar Lize toeging--die goeie Hoefman, ze zou zien
het gesprek op hém te brengen; ze wilde immers iedereen in alles
helpen--hoorde ze bij Levedag het jolig lawaai van vroolijke stemmen,
en in de lichte gang zag ze veel zwarte ruggen en gladde hoofden,
die allemaal naar iets schenen te kijken, dat heel grappig was.

"Eddy, Eddy," hoorde ze roepen, en ze stelde zich voor z'n fijn,
stralend gezicht, en de hartelijke vroolijkheid hem ter eere.

Hoe dol graag zou ze toch 's zoo'n jongens-fuif meemaken; zoo 's
echt meegenieten in onbezorgde joligheid. En bij deze zou ze wel
't liefst van alle zijn geweest.

Droomerig ging ze langs z'n huis, op 't maan-witte Rapenburg; de
ramen stonden open, de kamer was leeg. Maar uit 't dakvenster hing
stil en statig de lange vlag, onbeweeglijk in den blanken winternacht,
zegeteeken van zijn overwinning.






HOOFDSTUK XI.


's Morgens was het tweede dochtertje hen komen roepen, had het hoofd
om de deur gestoken, en met 't Leidsche zangetje afgerateld: "En
complement van Pa, dames, en dat we 'n kindje hebben gekregen." En de
dames--dadelijk wakker--waren vol belangstelling geweest om te hooren,
of 't 'n jongen of 'n meisje was, en wanneer het was geboren, welke
bizonderheden het kind met 'n veel-wetend, wijs gezichtje ernstig ten
beste had gegeven, de armen in de zij, zooals ze buurvrouwen altijd
zag praten.

En toen ze--aangekleed--in de voorkamer waren gekomen, hadden ze juist
het rijtuig met den kleinen doopeling en 'n deftig in-zwart-lustre
gekleede tante zien wegrijden naar de kerk, en na 'n half uurtje bij
't terugkomen "Pa" kunnen bewonderen met 'n hoogen hoed op.

"Wat 'n drukte voor die menschen!" zei Go peinzend, terwijl ze
samen de ontbijttafel afruimden, want ze wilden niet schellen, omdat
dat misschien de kraamvrouw hinderen zou. "Vin-je eigenlijk niet,
dat we konden zeggen, dat ze vandaag niet voor ons hoeven te koken;
we kunnen best in 't Vegetarisch gaan, en 't oudste meisje zal de
handen zóó vol hebben."

Ja; wat 'n familie toch, hè; nou zijn 't er negen! En wat zal 't 'n
moeite kosten zoo'n bende 'n beetje stil te houden.... 't Is jammer,
dat ze nu juist overhoop liggen met hiernaast, over dien omgevallen
vuilnisemmer, anders konden die er 'n paar nemen."

En Else keek Go onzeker-vragend aan.

Ja, waarom niet?" zei ze, dadelijk begrijpend. "We kunnen best 's één
keertje college verzuimen, en 't zijn zulke leuke kinderen. Zullen
we 't samen even gaan vragen? Riek en Joostje maar, hè; die zullen
't lastigst wezen."

'n Half uurtje later werden de kinderen in hun zondagsche kleertjes
beneden gebracht. Ze stonden eerst 'n beetje verlegen in de mooie
kamer, waar ze anders nooit in mochten van moeder, maar Go nam
dadelijk de kleine Riek op haar arm, en begon haar de platen aan
den muur te laten zien, er prettig onder pratend met haar hooge,
vroolijke stem,--terwijl Else, éven onzeker, want ze was heelemaal
niet gewoon met kinderen om te gaan, den stevigen, dikken Joost in de
hoogte tilde, en--van den anderen kant beginnend,--hetzelfde spelletje
deed, ofschoon ze in 'n oogenblik buiten adem was van de zwaarte, en,
klagend zich naar Go omdraaiend, zei, dat de moderne schilderkunst
er zoo'n afschuw van had 'n "geval", iets dramatisch' te geven,
en ze daarom wezenlijk geen verhaaltjes voor Joostje bedenken kon.

Toen maakten ze voor ieder 'n boterham met suiker, wat ze 'n heeleboel
nader tot elkaar bracht, want Joostje deelde mee: dat hij er nog
een wou, en Riek, dat ze "zoo kleefde"..., waarop ze mee naar de
slaapkamer werden genomen om gewasschen te worden, en netjes gemaakt,
want ze zouden nu inkoopen voor de koffie gaan doen.

Ze liepen ieder met 'n kindje over het zonnige grachtje, en de buren
keken hun oogen uit; ze deden om de beurt de boodschappen in den
winkel: 'n bus chocoladepoeder, kleine kaakjes, 'n bal en muisjes
natuurlijk--en, vooral tegen Else, die heel statig deed, zei iedereen:
"mevrouw", met eerbiedigen stemklank.

"Ik geloof, dat ze mij voor je kinderjuffrouw aanzien," zei Go spijtig,
die Riekje op den arm had genomen, omdat ze moe werd; en met haar
klein hoedje en kort trotteurtje er wezenlijk niets "mevrouwig" uitzag.

"Kom, nu moeten we nog vleesch hebben; waar houën jullie veel
van? Rookvleesch?" vroeg Else.

"'t Is voor op de boterham," legde Go nader uit, "hou-je van
leverworst?"

Joost zweeg filosofisch, maar toen ze in den winkel waren, wees hij
met 'n verheugd gezichtje naar 'n homp komijne-kaas: "Dàt," zei hij
verrukt, en schoon Else akelig werd van de lucht alleen, nam Go het
vettige pakje bereidwillig in haar arm, vriendelijk-pratend tegen
Riekje, die neiging had te gaan huilen, omdat ze niets begreep,
van wat er met haar gebeurde.

Na de koffie gingen ze ballen in de gang, tot Riek, die nog heelemaal
niet vangen kon, zich vervelend, om moeder begon te huilen, maar
Joostje verzekerde, dat hij blijven wou, en bromde op "die nare meid",
om wie ze nu naar binnen moesten, waar ze stil naar 'n verhaaltje
moesten luisteren, tot de chocolademelk klaar zou zijn, die de
niet-vertellende tante in groote koppen roerde. Toen was Riekje weer
gaan huilen, omdat ze haar tong had gebrand, en nu kwamen er allerlei
boeken met vreemde prenten voor den dag, waar de donkere tante weer bij
vertelde; en eindelijk deed ze, of ze Sint-Nicolaas was, en strooide
kaakjes over den grond, en Riek en hij moesten overal rondkruipen,
en 't was heel grappig, en de tantes kropen ook mee over den grond,
maar alle kaakjes, die zij vonden, gaven ze aan Riek, omdat die weer
boos werd, omdat hij er meer had.... en toen kwam zus, en moesten ze
boven gaan eten.

"Ik ben er moe van," zei Else, toen ze samen van Ceres terug kwamen,
"en verbeeld-je, dat je er negen hebt, en dan dag aan dag."

"Terwijl jij uit bent, haal ik toch nog even Joostje beneden," zei
Go innig. "Dat is zoo'n schat, en die maakt je ook niet moe.... Riek
is nog wat klein.... zal wel naar bed zijn."

Ze stak alleen haar studeerlamp aan, en ging met Joost op haar schoot
op de canapé zitten, waar het bijna donker was. Het hinderde haar niet,
dat z'n handjes vuil en warm waren, en dat er 'n burgerluchtje van
bleekpoeder en slechte zeep aan z'n goed en z'n gezichtje was. Ze
leunde haar wang op z'n borstelige, warme haarbol, en verwonderde
er zich over, dat ze, toen haar eigen broertjes en zusjes zoo klein
waren, nooit dát gevoel van onzegbare teederheid voor ze had gehad,
dat haar nu de tranen in de oogen bracht. Het zou wel komen, omdat ze
toen zelf nog zooveel jonger was, zelf nog te veel kind, dat teederheid
vroeg in plaats van te geven. Ze had wel veel van ze gehouden altijd,
en met ze gesold en gestoeid, maar ze kon zich niet herinneren ooit zoo
stil te hebben gezeten in 'n schemerige kamer, met een kindje tegen
zich aan, en dat heerlijk te hebben gevonden. Eerst hadden ze nog
'n beetje gepraat over 't nieuwe broertje, en of hij den volgenden
dag weer wou komen spelen?.... ja, hij wou wel,--maar tante moest dan
naar háár moeder toe, en haar eigen broertjes en zusjes,... maar die
waren al grooter dan Joostje;--toen was hij stil geworden, moe van
den drukken dag, en hij sliep nu bijna, maar bewoog toch telkens,
ging met z'n knuistjes over de kleine, vergulde knoopjes van haar
halsboord, of draaide aan de ringen van haar hand.

Daar werd gebeld. "Nu moeten we even samen open doen, Joostje. Dat kan
toch tante Else nog niet zijn," en met 't kind om den hals ging ze weer
naar de deur: dien heelen dag had ze al als bellemeisje dienst gedaan.

Juffrouw, is juffrouw Gerzon.... god, Go, ben jij 't?" En Eduard van
Neerwinden keek haar vol verbazing in 't blozende gezicht, en dan naar
't kind, dat zich stevig aan haar vastklemde.

Ja, Else is uit.... en de juffrouw heeft 'n kindje gekregen, en
nu hebben wij de kleintjes bij ons gehad;... maar kom toch binnen;
ze komt gauw terug."

"Maar die kleine baas?" Eduard gaf 'm 'n tikje op de roode wang,
en Go was blij, dat hij zoo lief was tegen kinderen.

"O, als je goed vindt, breng 'k 'm eventjes naar boven toe. Hij moet
toch naar bed, hè vent? Wacht; dit moet je meenemen"--en ze gaf 'm
'n reep chocolaad,--"zeg nu meneer goeiennacht,... neem 'n stoel,
zeg; ik kom zóó terug."

"Nacht oome," zei 't kind gedwee, en Go proestte, terwijl ze de
kamer uitliep; het was zóó dwaas, zoo'n elegante jongen, zoo'n
hyper-verfijnde "oome" te hooren noemen.

Hij keek om zich heen, om 'n beetje idee te krijgen van haar smaak
en haar ontwikkeling: die groengekapte studeerlamp gaf 'n aardige
verlichting, maar wat er aan den muur hing, m'n hemel, wat was dat
hopeloos banaal en onpersoonlijk, zoo echt, wat je op elke kamer
vinden kon: de "Jeugd" van Pier Pander in 't wit-met-goud-lijstje,
'n chromogravure van "Let the baby pass", 'n bont-bloemige kalender,
'n sentimenteel-bolwangige "Mignon" uit de "Jugend", en 'n paar
neutrale landschapjes, vermoedelijk uit 'n album van "moderne kunst"
of zoo iets.

Op de schrijftafel 'n rijtje prachtbandjes van de beste moderne
Hollanders: Kloos, Van Deyssel, Gorter, Roland Holst, Hélène Swarth,
zelfs Boutens--maar van buitenlanders niets dan 'n dun deeltje Shelley,
waarom hij ongeduldig de schouders ophaalde: cultuur nihil natuurlijk,
niets gelezen dan wat je op 'n gymnasium van duitsche, fransche en
engelsche klassieken leert; en verder 'r hoofd volgepropt met die
heerlijke, prachtige, rijke, hollandsche literatuur, waar in de heele
wereld toch maar zeker niets boven gaat.... alleen maar Shelley; en
gemelijk nam hij de portretten op, die er naast stonden, bleef geboeid
nu kijken naar die groote, gezellige familie, die gemoedelijke vader
en moeder met al dat kroost er om heen, zeven telde hij, en Go zelf,
dat 's acht; wat 'n leuke troep.... en aardige snuitjes, ze lijken
op elkaar.... Go heeft 't zelfde als dat kleintje.... En hij stond
er nog mee in z'n hand, toen ze weer binnenkwam, keek haar nu ánders
aan, scheen haar beter te begrijpen, nu hij wist, dat ze de oudste
van zoo'n groote familie was.

"Wat moet jíj 'n gezellig thuis hebben," zei hij hartelijk, en ze
vond het prettig, dat hij de portretjes aardig vond, en kwam naast
'm staan, om hem er over uit te leggen: "Die broer volgt op mij; hij
is nu in de vijfde van de jongens-burger, en wil architect worden;
dat zusje is op 'n particuliere school,--ze is 'n beetje zwak, en
houdt veel van huishouden;--hij gaat op 't gym,.... en vin-je dát geen
schat: 't is 'n bengel, zie je; maar 'k geloof, dat er wat in zit;
hij schildert zoo aardig, en nu heeft Pa 'm op de teeken-academie
gedaan,.... de kleintjes zijn nog op de lagere school; kijk, dit is
de jongste.... ze is acht."

"Die lijkt op jou," zei hij, 't portret fixeerend, maar ze zei
wat bruusk:

"Wel nee, die is sprekend vader, en iedereen zegt, dat ik op moeder
lijk," maar bang, dat hij boos zou worden om haar tegenspreken, vroeg
ze gauw, of hij geen heerlijk gevoel had, nu dat examen achter den
rug was, en of hij niet blij was met z'n mooie iudicium.

Hij dankte haar nu voor 't briefje met gelukwenschen, dat ze 'm
had gezonden, maar begreep niet, waarom ze 't niet mondeling had
gedaan. Hij herinnerde zich toch, dat hij 'r in de gang gezien
had.--Och; ze was zenuwachtig geweest;.... ze was maar dadelijk
weggeloopen....

"Maar de fuif was toch zeker wel erg prettig, hè?" Ze ging zachtjes
heen en weer in den hoek van de kamer, stil bezig met thee te zetten,
en zoo ongemerkt mogelijk den rommel van de chocolade-partij van dien
middag op te bergen.

"Ja, 't was 'n dolle boel; we hebben er na nog gereden, naar Den Dijl."

"Ik kwam 's avonds door de Breestraat.... en ik hoorde de vroolijkheid;
ik was toch zoo dolgraag even naar binnen geloopen, om tenminste
'n uurtje mee te doen."

Hij nam in gedachten de thee van haar aan, tikte met z'n smallen voet
op den rand van de kachel.

"Je hebt er, geloof ik, geen idee van, hoe 't op die fuiven eigenlijk
toegaat, en hoe wij, jongens, doen, als we onder elkaar zijn."

"Nee, dat heb ik ook niet," bekende Go ernstig, "wij meisjes zijn
nooit zoo 's echt kinderlijk-uitgelaten, zoo 's jolig-dwaas."

"Dat zijn wij ook haast nooit. Ik geloof, dat ik in m'n heele leven
pas één onschuldig-leuken fuif heb meegemaakt: op de kermis, toen er
'n rutschbaan was,.... of nee, nóg wel 's 'n fakkeltocht, of als we
hardliepen of worstelen gingen.... maar bijna altijd...."

Hij legde 'n paar beuken blokken op den haard, die knetterend vlam
vatten, en 'n lekkeren geur gaven in de kamer. De gloed speelde
over Go's luisterend gezicht, en hij voelde zich getroffen door de
veilige stilte van de kamer met de dikke, gesloten gordijnen, en de
ouderwetsche deur; de welbekende stad van jolijt en onvoldaanheid
scheen hier iets verafs, 'n akelig fantoom, en, zonder zich rekenschap
te geven, wáárom hij tegen dit kind open wilde spreken,--was 't
wezenlijk 'n behoefte zich te uiten, of slechts 'n nieuwe, om haar
onverwachtheid te aantrekkelijker pose--, begon hij met z'n zachte,
moeë stem:

"Jullie meisjes kunnen je zoo heelemaal geen voorstelling maken, hoe
wij eigenlijk zijn, als we ons niet in bedwang houden. Ik geloof,
dat jullie altijd precies eender bent, of er jongens bij zijn, of
dat je onder elkaar praat. En daarom denken jullie dat natuurlijk
ook van ons;.... maar 't is zoo anders, we hebben eenvoudig 'n ander
vocabularium, als we onder elkaar zijn; op de kroeg wordt bijna
geen gesprek gevoerd, waar 'n meisje naar zou kunnen luisteren;--ik
begrijp niet, hoe lui als De Veer, die dat toch allemaal weten,
over de mogelijkheid kunnen spreken, dat de clubs nog 's zouden
samensmelten.... Het is 'n eeuwen ingeroest kwaad; en wie dàt zou
willen veranderen...."

Go zat 'm aldoor aan te kijken, haar groote, grijs-blauwe oogen vol
triestige ongeloovigheid, en nu viel ze kort en overtuigd in: "Maar
ik begrijp het niet.... ik weet ook zeker, dat 't niet waar is. Als
jullie ook wel over verkeerde dingen praat, dan is dat 'n aanwensel,
'n slechte gewoonte, die de een van den ander overneemt; maar je zoudt
het eigenlijk allemaal met plezier laten. Zooals jullie bent, waar
wij bij zijn, zooals je dan praat, zooals je je dan voor allerlei
dingen interesseert, zoo ben je eigenlijk.... Jij bent eigenlijk,
zooals je nú bent.... dat weet ik zeker, en je stelt je aan, als je
doet, of je 'n slechte jongen was.... En daarom zou 't zoo goed zijn,
als wij, meisjes, op de kroeg kwamen; het zou voor ons allemaal zoo
vreeselijk goed zijn. We zouden elkaar zoo aanzetten om ons voor meer
dingen te interesseeren, we zouden zooveel beter worden."

"Wat weet je er van, van de hopeloosheid, redding-onmogelijkheid,
van de meesten in ons corps? Je bent 'n meisje, èn eerstejaars.... Je
weet zoo weinig van ònze wereld, en van de misère en den ondergang
van het mooiste onder ons."

"Ik vóel het," zei Go, de oogen vol tranen. "Dáárom wil 'k juist
helpen."

Hij schudde het hoofd; wat 'n kind was ze nog, met zoo'n spontaan
vertrouwen in de kracht van haar wil en haar vrouw-zijn; met zoo'n
fellen drang tot verzet tegen 't onvermijdelijke.

"Vonden ze thuis niet heel erg je hierheen te laten gaan?"

En hij dacht, hoe hij z'n dochter nooit in 'n studentenstad zou willen
sturen; hij zou 'r veilig thuis houden in volkomen onwetendheid,
en dan laten trouwen, overgaande van de eene afhankelijkheid in de
andere, zonder levens-bewust-worden. De vrouw wás lief als "bezit",
als 'n levend ding, dat zich heelemaal gaf; zoodra ze iets van den
man ging overnemen, werd ze onverdraaglijk om haar niet-te-miskennen
inferioriteit;... hij glimlachte even bij 't idee, wat Go zou zeggen,
als ze die "ouderwetsche" gedachten van 'm wist; hij kende de vrouw
nu eenmaal niet anders...

"Ach neen, er bleven er toch nog zooveel, en ik kom iedere week weer
thuis! Waar wonen jouw ouders eigenlijk?"

"Ze zijn al heel lang in Italië.... sinds m'n broertje gestorven
is. Toen is moeder ziek geworden; en nu blijven ze daar in 't zachte
klimaat en m'n vader schildert er veel in de museums. Ik ben tot
m'n zestiende jaar bij hen geweest; toen hebben ze me naar Holland
gestuurd, om voor 't staatsexamen opgeleid te worden, en daarna
heb ik ze nog maar eens gezien; dat is vijf jaar geleden. Toen heb
'k drie maanden in Milaan bij ze gelogeerd."

"O, hoe akelig, dat je geen thuis hier hebt." En Go dacht, of hij niet
's een vacantie bij hún zou kunnen komen; want moeder zou hij zeker
aardig vinden, al was 't verder te druk en te burgerlijk voor hem.

"Och, ik heb veel vrienden, en kom ook nog al bij familie aan
huis.... 't Is al zoo lang zoo, dat ik 't me niet anders meer
voorstellen kan.... Eerst vond ik 't wel heel akelig, want ik was
juist altijd meer met m'n vader en moeder samen geweest, dan andere
jongens.... Ik had 'n gouverneur aan huis, en ze gaven me ook zelf les,
vooral in muziek en in kunst- en literatuurgeschiedenis.... Toen ik bij
den rector in Arnhem was, vond ik eerst alles erg raar, en de jongens
plomp en onbeschaafd,.... maar de menschen waren zoo vriendelijk
voor me, en ik kreeg toch ook plezier in ruw jongensspel;.... het
waren prettige, onbezorgde jaren.... Toen ik hier kwam, was ik
achttien.... net als jij. En ik kon de lucht hier niet verdragen; ik
kreeg dadelijk erge koorts, malaria, ergens op 'n vreemde kamer op den
verlaten Morschweg, waar ik was gaan wonen, om nog wat van buiten te
hebben. De menschen waren niet kwaad, maar ik lag toch altijd alleen;
vrienden had ik toen nog niet,.... ik werd gék van het droomen; ik
weet niet, of jij ooit erge droomen hebt gehad; maar ik was er dol
van en liep 's nachts alleen over m'n kamer in 'n razenden angst,
om wat ik wist, dat toch niet waar was.... Toen ik zoowat beter was,
wilde ik geen oogenblik meer alleen zijn. Ik was eenvoudig báng van
de kamer, waar ik zooveel had doorgemaakt. Ik was toen nog erg zwak,
maar zat toch altijd op de kroeg, en 's nachts nog laat bij allerlei
lui op de kamer, of we gingen rijden of boemelen. In dien tijd heb ik
Bruno gekocht, dat ik tenminste 'n levend wezen bij me zou hebben,
àls de angst terugkwam. 's Nachts lag hij voor m'n bed, en ik riep
'm soms bij me en hield 'm in m'n armen, om z'n adem te voelen, z'n
menschelijke oogen te zien, die me rust gaven.... Al die eerste jaren
heb ik met m'n gezondheid te vechten gehad, maar gaan liggen wilde
ik niet meer, en ik foof en kreeg 'n heeleboel vrinden. Toen ben ik
na m'n candidaats op raad van den dokter naar Italië gegaan. Dat
was eerst erg akelig, de eerste maanden.... Ik had er nooit over
gedacht, maar nu merkte ik, hoe 'k geestelijk achteruit was gegaan,
dat 'k vreemd was aan de gedachten en idealen van vader en moeder;
dat er iets aan m'n gevoel was afgestompt; dat er iets moois in me
was onderdrukt,.... ik weet niet precies, hoe; maar 'n avond, toen ik,
nadat ik lang met ze had zitten praten, naar buiten was gewandeld, heb
ik er om gehuild. Het zijn allebei bizondere menschen, niet zoo erg
'n vader en moeder misschien.... ze hebben me nooit 'n raad gegeven;
maar zoo'n mooi voorbeeld. Ze hebben nooit er op aangedrongen, dat
'k hun alles van m'n leven zeggen zou.... Ze leven meer om ideeën dan
om feiten.... maar wat 'n invloed hadden ze indirect op m'n leven. Ik
voelde iederen dag me meer inleven in hun gedachtensfeer; het leven,
dat ik híer geleid had, leek me zoo banaal.... Je bent dáár anders,
en ik dacht, dat ik 't nu ook hier zou kunnen zijn...."

Hij keek in den haard naar de blokken, die bijna waren verbrand en
langzaam-glijdend ineenstortten. Hij zag, dat Go onbeweeglijk zat,
als bang de herinnering te storen. En, teruggekeerd tot het leven
van alledag, wetend, dat hij hier zat in Leiden, in 'n gewone kamer;
dat alleen het wonderlijke was, dat er 'n zóó stille avond kon komen
in dat drukke, roezige leven,--en eigenlijk niet begrijpend, welk
dwaas toeval dit jonge, droomende kind tot zijn biechthoorster had
gemaakt,--sprak hij door met luchtiger, gemoedelijker klank in z'n
stem, telkens slechts even ontroerd, als hij de emotie zag op haar
huiverend gezicht.

"Dat is nu vijf jaar geleden; ik was toen net een-en-twintig
geweest. Er is sprake van, dat m'n vader me hier 's zal komen
opzoeken. Maar ik hoop eigenlijk, dat het niet gebeuren zal. We
zijn nu nog veel meer van elkaar vervreemd. Toen foof ik, omdat ik
't leuk vond,--maar ik voelde vaak, dat 't verkeerd was.... Nu, je
weet het, ik heb 't je al meer gezegd, is 't me vrij onverschillig,
wát 'n mensch doet. Alles is nutteloos, en 't eenige doel is je tijd
zoo aangenaam mogelijk door te brengen. 'n Aangenamer manier dan
flink fuiven en flink werken heb ik niet kunnen vinden--en zoo heel
prettig is 't toch niet...."

"O, 't spijt me zoo vreeselijk, dat je zoo praat, en 't komt heelemaal,
omdat je altijd zoo alleen bent.... Jullie allemaal, die verkeerd
doen, moest 'n tehuis hebben, gezelligheid. Konden wij jullie dat
toch maar geven. Ik wilde, dat alle eenzamen naar ónze kamers kwamen,
als ze behoefte hadden aan wat vrouwelijke hartelijkheid.... Ik zou
zóó graag veel geven...."

Haar stem brak van opwinding, en Eduard voelde zich wonderlijk
ontroerd.

'n Lief, hevig, eerlijk kind was 't; en die was nu alleen onder
die ongelukkige jongens gekomen! Ja, dikwijls met zoo'n meisje te
praten moest toch wel goed doen aan hun ideaalloosheid, en háár
liefde.... En, héél moe van dat ellendige leven, dacht hij er even
over, haar te vragen z'n beschermengel te willen worden,--maar m'n
hemel, wat was haar ontwikkeling, wat had ze gezien en gedacht en
gelezen,--en natuurlijk zou ze toch met 'm mee willen leven, alles van
'm willen weten en 'm raad willen geven;--ze stonden immers op 'n heel
verschillend ontwikkelingsplan: hij was heelemaal van de oude traditie,
van de rechten van den man en de plichten van de vrouw..... en zij
leefde in het jonge bewustzijn van gelijke naast gelijke--niet
er over debatteerend, er om strijdend op politiek gebied,--maar
diep in eigen wezen het als waarheid erkennend.... En dan--'t zou
immers beider ongeluk zijn;--ze was veel te goed voor hem, en zoo'n
decadent kon toch niet trouwen.... z'n dòchter zou nooit studeeren;
z'n dòchter;.... alsof hij....

"Je moet me niet zoo aankijken, Go," zei hij zachtjes; "dit is allemaal
niet zoo vreeselijk als je denkt.... Het is zoo gek, dat jullie
meisjes altijd dingen zegt, die je erg meent, hevig voelt. Dat jullie
zoo heelemaal niet kent onze blague, onze gevoels-ontveinzing.... En
dóór je eerlijke openheid maak je ons vanzelf ook zoo, als we met
jullie praten: ernstig, zwaar-op-de-hand, sentimenteel bijna. Praat ik
ooit tegen iemand, als tegen jou? Vind ik m'n leven treurig, als jij
niet bij me bent, die me met je groote meelijdende oogen suggereert:
"arme jongen, eenzame lijder...." Onzin, onzin.... Ik ben immers zelden
verdrietig.... jij máákt me melancoliek, of misschien heb ik vandaag
'n kater."

"O, Eddy, ik wou maar, dat ik je helpen kon."

Hun oogen gingen in elkaar; van beiden zacht in medelijden.

Maar nu knarste het slot van de buitendeur, en 'n oogenblik later
was Else in de gangopening.

"Dag Go, hé Van Neerwinden, ben-jij hier?"

"Ja, en eigenlijk om jou te spreken."

"Zoo; en wat is er dan?"

Ze stond bij de lamp haar handschoenen uit te trekken, en het viel Go
op, hoe mooi ze was: de groote, zwarte hoed gaf achtergrond aan haar
anders wat vlak gezicht, en haar frissche kleur, van de buitenlucht,
was bekoorlijker dan haar meestal verfijnde bleekheid. Eduard keek
ook naar haar; en Go wist, wat hij dacht, terwijl hij praatte:

"Hans en ik hebben bedacht, dat het zoo aardig zou zijn, als jij
nu ook in 't bestuur kwam;---je zit toch al steeds achter de groene
tafel.... figuurlijk gesproken, en Rolands wilde aftreden. We hebben
't er nog niet met Herderts over gehad, want eerst moet jij zeggen,
of je zou willen--en dan moeten we onderzoeken, of we genoeg stemmen
kunnen krijgen; Beerenstijn is natuurlijk tegen, maar dat hindert niet,
als hij de eenige is."

"Zou ik dan quaestor worden.... of hoe heet 't vrouwelijk:
quaestrix?.... Ik zou natuurlijk dolgraag willen, Neerwinden, en Han
zal het zoo leuk vinden...."

"Van mij is dit voorstel natuurlijk groote edelmoedigheid," praatte
Eduard, "op bestuursvergaderingen zal ik als "dritter im bunde"
nog maar net gedúld worden."

Hij fixeerde haar lachend, en haar oogen antwoordden hem; 't scheen
Go even, of ze iets flikkeren zag tusschen hem en haar.

"'t Zal gezellig zijn met ons drieën," zei Else toen luchtig, en
Eduard stond op om afscheid te nemen.

Go beantwoordde het intieme handdrukje niet, liet Else hem uitlaten.

"Wat leuk," praatte die, weer binnen, "om in 't bestuur te
komen;.... denk jij, dat er iemand tegen zou zijn? Han zal 't zoo
prettig vinden."

Go zette de kopjes in elkaar: "Er is nog thee," zei ze kort-af,
"je kunt nemen."

"O, hebben jullie thee gedronken? Was hij er al lang? 't Is toch
eigenlijk 'n rare jongen, hè, anders dan de verdere leden van
Laborando;--wel aardig,--maar 'n flirt. 't Was maar goed, dat Han
er niet bij was; die zou woedend zijn geweest, als hij gezien had,
hoe-die me aankeek, daar straks."

"Als Han er geweest was, zou jij óók anders hebben gedaan," beet Go af.

"Ik? Gunst, ik heb niets gedaan; ik begrijp niet, wat je meent," en
met 'n eerlijk-verbaasd gezichtje haalde Else de schouders op, keek
Go 's aan: er was nog nooit iets tusschen hen geweest, zelfs geen
klein kibbelarijtje; ze kon Go's boos-kijken onmogelijk verklaren,
maar kalm filozofisch zei ze, dat ze zeker nog moe was van 't gesjouw
van dien dag: "Kom, laten we vroeg naar bed gaan."

"Nee, ga jij maar; ik blijf nog." En Go schoof wijd het raam open,
leunde haar gloeiend hoofd in den kouden, strakken winternacht.

Het was heel stil op het grachtje, waar de huisjes onder de witte
maansneeuw sliepen, het oude brugje leek 'n blanke poort naar de
dicht beboomde kerkgracht; op de schuit voor het huis blonk rijp aan
de masten. Er waren bijna geen menschen op straat; soms stapte iemand
hol over de harde brug, maar dan ging hij links af; geen kwam voorbij
haar raam. De blauwe stoep beneden leek bijna wit in 't bleeke licht.

Ze leunde verder naar buiten, dat de wind haar haren òp-woelde. Wat was
ze toch dwaas geweest zooeven, tegen Else. Wat had die nu eigenlijk
voor vreeselijks gedaan! Ja, 't was jammer, dat ze net binnen was
gekomen, toen ze zóó volkomen vertrouwelijk waren, maar 't meeste
was toen toch al gezegd; en op een of andere manier moest er toch
'n einde aan komen,.... of was 'n ànder einde mogelijk geweest?

Ze had 'm lief;... ja, nu zou ze 't zich bekennen; ze had 'm
lief... ze had lief; o, nu begon voor háár ook dat wondere,
waar ze al zoo dikwijls over had gedacht, maar dat ze nog nooit
zelf had ondervonden. Nu wist ze, dat het eigenlijk van 't eerste
oogenblik af liefde was geweest, van dien avond af, dat ze 'm had
zien komen in de gang, en Else niet had kunnen antwoorden, omdat
ze voelde: van hem hangt m'n leven af; en dat was zoo gebleven,
onder de vergadering, en sterker geworden, toen ze op het soupertje
over levensopvattingen hadden gesproken, en ze even de melancolie
van z'n bestaan had gevoeld; omdat ze 'm liefhad, had ze zooveel
angst uitgestaan op dat examen, terwijl ze meende, dat 't maar was,
omdat ze zoo iets voor 't eerst meemaakte, en vanavond, vanavond,
in hun volkomen eerlijkheid, was het gebeurd, nu voor altijd:--ze was
heelemaal naar hem opengegaan;--ze wist niet, hóe 't was geweest, maar
't had geleken, of ze naar 'm toegroeide onder z'n droevig praten,
of haar medelijden en haar liefde en bewondering lange ranken werden,
die zich om 'm heen wonden. Bewondering--ja, ook na z'n bekentenis,
en grooter juist: want welke jongen zou zoo lief-berouwvol z'n heele
leven hebben opengelegd? Zoo iemand kón immers niet slecht zijn--nee,
goed en groot was hij, maar neergehaald door de omstandigheden; hij
zelf leed er zoo onder; maar ze zou 'm wel opheffen, ze zou 'm mogen
helpen, en o, ze wilde er niet blij om zijn om hem, omdat hij het
treurig vond,... maar voor haarzelf was 't zoo zalig, iets groots,
iets moeilijks voor hem te kunnen doen.... Ze had 'm vanavond niet
genoeg gezegd; ze had moeten zeggen, dat ieder goed zijn moet, omdat
daar buiten geen bevrediging is, omdat slechtheid onvoldaan en onrustig
maakt;--maar hij geloofde niet aan goed en slecht; hij praatte alleen
van je leven zoo aangenaam en ongemerkt mogelijk doorbrengen,--en
hij had zooveel gelezen, filosofen en zoo;--ze was maar 'n dom kind,
zou ze 'm wel ooit kunnen helpen om te leven? Maar ze hield van 'm,
en dat vermag meer, dan de wijsheid van de heele wereld. Zou haar
liefde alleen hem niet al misschien met alles verzoenen?--Er kwamen
'n paar pratende menschen voorbij en ze hield even op met haar denken.

Dat hij geflirt had met Else was juist 'n teeken, dat hij om die niet
gaf. Dat zou hij nooit met háár doen. Tegen háár was hij eenvoudig en
eerlijk en hartelijk; waarom had ze z'n handdruk niet beantwoord? Zou
hij nu denken, dat ze boos en jaloersch was, haar 'n bekrompen
meisje vinden? Ze zou 'm schrijven; dat zou ook makkelijker dan
praten gaan. Ze zou 'm alles, wat ze van levenswijsheid kon bedenken,
vertellen; en hij zou haar liefde uit ieder woord voelen.

--En Else, goeie Elsi, die heelemaal niet begreep, wat ze voor kwaad
gedaan had, zou ze morgen vragen niet meer boos te zijn. Ieder mensch
was immers anders: Elsi kon veel van Han houden, en toch flirten met
'n ander, terwijl zij---

Er kwam weer 'n man 't grachtje af, die haastiger ging stappen,
toen hij 't huis naderde.

"Ben jij 't, Gé? Hoe kom jij verzeild op dit stille grachtje?"

"Ik loop hier dikwijls 's avonds; ik houd er van. Maar anders ben-je
altijd al naar bed; hoe kom-je nog zoo laat op? En met 'n open raam;
je zult kou vatten."

"Het is zoo heerlijk buiten, dat 't zonde is om naar bed te gaan."

"Wacht je nog op Elsi? of lig-je zóó maar te kijken?"

"Nee; Elsi is al naar bed.--Ik lig maar te kijken naar de huizen en
het brugje en de schuit--en ik denk."

"Wat denk-je dan, iets diepzinnigs?"

"Ik denk, dat 't leven zoo heerlijk is."

"Zoo zoo; en hoe komt dat zoo ineens?" Hij ergerde zich aan z'n
harden stemklank in den geluidloozen nacht, en temperde hem tot
'n onaangenaam, scherp fluisteren.

"Ben-je den heelen avond alleen geweest, of is er nog bezoek gekomen?"

"Van Neerwinden was er... om Else," voegde ze er haastig bij, zelf
niet begrijpend, waarom dit politieke uitvluchtje volgde; mocht hij
't niet weten? Ze gaf zich geen rekenschap van de onrust, die haar
snel verder praten deed: "We hebben den heelen dag de kleintjes van
de juffrouw bij ons gehad; ze heeft 'n kindje gekregen."

Hij ging er even zonder belangstelling op door, keek naar haar
ontroerd gezicht, in den glans der groote oogen. En zij, verlangend
over Eduard te spreken, spijtig, dat ze zooeven het onderwerp was
ontvlucht, zocht het gesprek naar 'm terug te leiden, zweeg, toen ze
geen overgang vinden kon.

Ze keken samen stil over de verlaten gracht.

"'t Zal vriezen vannacht," zei hij, zonder bij z'n woorden na te
denken.

Maar nu vroeg ze opeens dringend: "Vin-je niet, dat jongens toch
dikwijls wanhopig eenzaam zijn? ondanks al hun schijn-vroolijkheid
in werkelijkheid verlaten en op zichzelf aangewezen?"

Hij fronsde de wenkbrauwen; begreep.

"Dat zijn in hun diepste wezen alle menschen. Door 'n ander volkomen
begrepen worden, bestaat niet. Ieder heeft alleen zich zelf. Daarom is
het beste te zorgen, dat we ons zelf prettig en goed gezelschap zijn."

Hij zag, dat z'n antwoord haar ontstemde; ze voelde de verborgen
vijandigheid. En z'n harde stem moest hinderen na 't welluidend
gevlei van dien ander; o, die kon zingen met z'n stem, dat grof
materialisme in háár oogen iets hoogs en heerlijks werd. Hoe haatte
hij dien veroverenden aansteller!

"Nu moet je maar gaan slapen," zuchtte hij na 'n stilte. "Hoor,
't is al elf uur."

Ze bleef nog even luisteren naar 't carillon, dat vaag kwam uit de
verte door den stillen nacht.

"De wind is den anderen kant uit," zei ze droomerig; stond toen op
om het raam te sluiten, zag hem groetende terug gaan naar 't brugje.

In de warme kamer, waar ze niet meer aan had gedacht, stond ze opeens
alleen. Hier hadden ze gezeten, samen, Eddy en zij; hier hadden ze
gepraat, en was het alles gebeurd.

En opeens stond de gedachte klaar in haar hoofd, dat ze liefhad. Ze
zag het, ze voelde het, als iets, dat haar nu eerst goed bewust werd.

En overstelpt door de heerlijkheid van haar geluk reikte ze met haar
armen hoog uit; liet toen zich neervallen op de donkere canapé, waar ze
met het kind had gezeten, en snikte zalig, de handen voor haar gezicht.






HOOFDSTUK XII.


De trein hield stil,--daar stond Eduard boven op de bergen;--"Go,"
riep hij, "Go,"--maar ze kon niet naar 'm toe; Gerard duwde haar in de
coupé terug;--nu schreeuwde hij hoe langer hoe harder, 't klonk boven
het wielengeratel uit; de bergen wankelden;--"Ja" zei ze opeens, stond
slaapdronken voor haar bed in de donkere kamer, "ja; riep je, Else?"

"O, Go, ik voel me zoo akelig; ik heb zoo'n vreeselijke maagkramp."

Go tastte naar haar toe, door de duisternis, die ondoordringbaar
was. Ze liep met 'r handen voor zich uit, kon die zelfs niet
onderscheiden; haar bloote voeten kletterden op het koude zeil.

"Hier ben ik; ik sta naast je bed; hoe komt dat nu? Is 't net
begonnen?"

"Nee, 'k heb 't al 'n heele poos; ik heb maar 'n uurtje geslapen,
toen werd ik al zoo akelig wakker er van,--en 't wordt hoe langer
hoe erger."

"Arm kindje, maar had me dan toch eerder geroepen."

"Och, je sliep zoo vast--ik heb soms wel 's zachtjes: Go, gezegd,
maar dat hoorde je niet."

"Nee, ik sliep ellendig diep,--stakker; wat zullen we nu doen! Ik
zal eerst maar 's licht maken."

En ze ging terug naar de tafel, tastte rammelend naar lucifers
en kaars.

"Eigenlijk ben ik zondagnacht ook al 'n beetje niet lekker geweest,"
praatte Else, gedeeltelijk gerustgesteld, nu er iemand zich met
haar bemoeide, "maar ik was bang, dat 'k niet weg zou mogen, als ik
't zei tegen moeder; en dat zou zoo akelig zijn geweest om Han."

Go had de kaars nu op 't nachttafeltje gezet, voelde Else's voorhoofd
en handen, zooals moeder bij haar altijd deed, en keek peinzend in
haar verhitte gezicht.

"Ik geloof, dat je koorts hebt; 'n beetje. Heb-je wel warme voeten?"

"Ja, ik ben heelemaal gloeiend; maar dat komt van de pijn; daar
krijg-je 't zoo benauwd van."

"Zou ik 's wrijven; of zou 't kou zijn? Warme compressen?"

"Ja maar hoe maak-je die? We hebben hier niets," en Else zuchtte.

"Wordt 't erger?" vroeg Go nerveus, de klamme handen in de hare
klemmend. "Ik kan natuurlijk water gaan koken, en heete zakdoeken op
je maag leggen."

"Ja, dat zou wel goed zijn, maar kom-je gauw terug?"

Rillerig liep Go door de donkere gang, zich stootend tegen de trapdeur,
die openstond en luid knarste. Ze was bang, dat ze de juffrouw zou
wakker maken, zocht lang naar lucifers, om 't licht aan te steken
in de dompig-donkere kamer. Het vroolijke klokje stond op twee uur,
en ze bedacht, dat ze nog nooit om dien tijd hier binnen was geweest,
schrikte van haar bleek gezicht boven de lange, witte pon, eerst in
den bonheur du jour, dan in den grooten spiegel.

Er was geen water in de karaf of in den ketel, ze zou dus heelemaal
achter in de gang het moeten gaan halen; ze ging nog even bij
Else kijken, om te zeggen, dat ze dadelijk terugkwam; de kilte van
de steenen kroop akelig tegen haar beenen op, zoodat haar knieën
klapperden. 't Was ook net, alsof er iets vreemds was in de voorkamer,
dat er anders niet was; of de meubels dieper zwegen, en de spiegels
feller oogen hadden. Ze schrikte telkens op, om de leege stilte achter
haar, was blij, toen ze in de slaapkamer de zakdoeken kon gaan zoeken.

"Je moet wat aandoen, Go. Zoo vat je kou," zei Else.

Ze schudde van 't rillen in haar dunne nachtjapon, schoof de voeten
in warme pantoffels.

"Ja, 'n cape of zoo iets; want verbeeld je, dat "Pa" ons hoort,
en naar beneden komt om naar de dieven te kijken... Hoe is 't nu,
Elsje-kindje? Ik ga warm water voor je halen, hoor."

Ze brandde haar handen bijna, toen ze het doekje uitwrong en pijnlijk
prikten de wortels van haar nagels.

"Is 't lekker? Doet 't goed?"

"Huu, het brandt," kreunde Else; maar: "Dat moet ook," zei Go voldaan;
ging gauw 'n nieuwe maken, bijna vallend van de haast door de te
wijde pantoffels. Op de tafel stonden nog de glazen en kopjes, die ze
den vorigen avond gebruikt hadden en de groote melkpan, waar 't vel
aan den rand was aangebakken. In het midden lag het briefje voor de
juffrouw met de boodschappen voor den volgenden dag, en ze dacht er
over de pint melk in 'n "kopje" te veranderen, en iets als Eau des
Carmes, of pepermunt er bij te schrijven,... maar misschien zouden
die compressen al genoeg helpen, zou Els morgen wel weer beter zijn.

Iedere vijf minuten kwam Go nu de kamer in, de heete compres snel
tusschen de handen heen en weer gooiend om zich niet te branden,
en Else liet zwijgend met zich doen, telkens even zuchtend, als de
heete de killerig-klamme doek weer verving.

"Zakt het nu een beetje?"

"'n Heel klein beetje,... maar ik heb ook zoo'n erge pijn in m'n
beenen."

"Ik zal je nog een deken geven,... en de kussens van de canapé
halen,... je hebt kou gevat."

"Maar dan heb-jij niet genoeg." Zij gooide zich woelerig van den
eenen kant naar den anderen, en plukte met haar vingers aan het dek.

"O, dan neem ik het tafelkleed; dat is heelemaal niets... Wacht,
ik zal nog gauw 'n compres gaan halen, èn de kussens."

Het was nu half vier, en in Go's hoofd was 'n groote leegte; ze streek
Else's haar achterover, en vroeg, of ze ook nog iets anders voor haar
doen kon.

"Nee, hou nu maar op met de compressen... 't Heeft wel wat geholpen."

"Maar als 't helpt, kan ik er immers nog best 'n poos mee doorgaan."

"Och neen, dat maar niet; ben-je moe? Of wil-je nog 'n beetje bij me
blijven zitten?"

"Ik ben zoo wakker als midden op den dag. Zal ik je 'n verhaaltje
vertellen? Dat doe ik thuis altijd, als één van de kleintjes in bed
moet blijven."

"Hè ja, vertel wat," zei Else, "maar neem dan eerst 't tafelkleed
over je beenen, dat je niet koud wordt."

Go vertelde de vermakelijke geschiedenis van Reinaert, telkens stukjes
reciteerend, die zij of Lou of Coba voor responsie hadden gehad; en
Else lag stil nu, speelde met de knoopen van de lange, blauwe cape,
en keek, of ze zoo'n klein beetje ziek-zijn wel leuk vond.

"Wat gezellig," zei ze dankbaar, "weet je nog zoo iets aardigs?" en
Go dacht over "Karel ende Elegast," maar de klokken sloegen rinkelend
door het huis vier uur, en daarom zei ze, dat ze liever moest gaan
slapen. Else had niet veel zin, klaagde brommerig, "dat het écht
nog niet heelemaal over was," maar Go stopte haar beslist in, legde
lakens en dekens glad, gaf haar toen 'n zoen op 't warme voorhoofd en
commandeerde: "Nu slapen," terwijl ze zelf nog 't licht in de voorkamer
uitdraaien ging, dat daar zoo vreemd had staan branden in die leege
kamer van het dood-stille huis; toen kroop zij zachtjes ook in bed,
luisterend nog naar den anderen hoek der kamer. Ze wilde wakker
blijven, dat Else niet weer zoo lang zou moeten roepen; eventjes
sluimerde ze in, telkens weer rechtop schrikkend, of er toch niets
was. Maar toen 't vijf uur had geslagen, voelde ze zich zwaarder
en zwaarder worden; ze zei nog: "Else," maar er was geen verzetten
meer tegen; zachtjes zonk ze weg, terwijl de haan eventjes, gedempt,
al kraaide.



"Maar wil-je nú dan niet opstaan?" vroeg Go, toen ze, om kwart over
elven uit college komend, Else nog in bed vond. Ze had gedacht, dat
ze er alleen nog maar wat in was gebleven, omdat ze dien nacht slecht
geslapen had, en 't stelde haar hevig teleur, toen Else huilerig zei:
"O, nee; ik voel me zoo vervelend, en m'n hoofd is zoo raar; toen
'k daar net even uit bed was, dacht ik, dat ik om zou vallen; en ik
heb ook heelemaal geen trek."

"Heb-je 'n boterham gegeten en je eitje?"

"Nee, niets; Marietje heeft, toen ze je bed opmaakte, alles zoo weer
mee genomen."

Go ging op den rand van het ledikant zitten, en keek Else ernstig
aan. Ze had gisteren gedacht, dat 't maar 'n aanvalletje van kou-vatten
was, dat den volgenden dag weer vergeten zou zijn. Maar nu scheen
Else wezenlijk ziek te gaan worden, en als 'n zware druk voelde ze de
verantwoordelijkheid van 'n zieke aan háár zorgen alleen toevertrouwd.

"Ik zou zeggen, dat je nu geen koorts hebt," zei ze overleggend,
"of ten minste minder; maar dat komt, omdat 't ochtend is. De
kramp in je maag is óók weg, hè? Laat je tong eens zien? Ik geloof,
dat die beslagen is"--ze bekeek nu ernstig haar eigen tong in den
spiegel;--"Ja, de mijne is rooder; en dat je niet eet, is natuurlijk
'n leelijk ding."

"En m'n beenen doen zoo'n pijn, en m'n hoofd klopt zoo akelig.----En
ik heb zoo'n dorst."

"Ik zal binnen wat water en melk voor je klaar maken; maar ik vind,
dat we even om 'n dokter moeten sturen."

"Och nee, wel nee; wat weet zoo'n vreemde man er nu van?" zei Else
ongedurig, "schrijf liever even aan Han, anders wordt hij ongerust,
dat ik nie

Showing first 200,000 characters. Full text: gutenberg.org/ebooks/29044