Sarmoniou an Aotrou Quere
by Jean Quéré · Breton · Gutenberg #23685 · 529,171 chars · public domain (US)
The Project Gutenberg eBook of Sarmoniou an Aotrou Quere
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,
you will have to check the laws of the country where you are located
before using this eBook.
Title: Sarmoniou an Aotrou Quere
Author: Jean Quéré
Editor: Christophe Jézégou
Release date: December 3, 2007 [eBook #23685]
Language: Breton
Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/23685
Credits: Produced by Alphonse Nandert and the FURCH project
*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK SARMONIOU AN AOTROU QUERE ***
Produced by Alphonse Nandert and the FURCH project
.NPO
KENTSKRID EVIT EMBANNADUR NEVEZ LEVR
KENTAÑ AR "SARMONIOÙ".
C'hwi a gavo amañ nemet an hini kentañ eus an
daou levr anavezet dindan an anv "Sarmonioù an
Aotrou Quéré.
Dastumet eo bet ar sarmonioù-se gant an
Aotrou Jézégou ma oa d'ar c'houlz-se ur beleg
yaouank, kure e Kastellin. Al levrioù a zo bet
moulet e 1906 e ti-moulerezh "la Presse Libérale",
e Brest, evit Corcuff levrier e Kastellin.
Buan ez eo deut al levrioù-se da vezañ
levrioù-skol brudet, evit an holl veleien
yaouank eus eskopti Kemper hag hini Sant-Brieg.
Mad e vefe bremañ reiñ deoc'h un nebeut
titouroù, diwar-benn ar skouerenn am eus kemeret
evit embann a-nevez levr kentañ ar "Sarmonioù".
Perc'henn kentañ al levr a voe an Aotrou
Helliet Person Lanvolon. Roud e siell kaoutchoug
.NPO
a gaver war bajenn gentañ al levr. Ur perc'henn
all, marteze, a voe unan hanvet pe genthanvet
"Maurice", ma voe person Mantallod. Skrivet en
deus e anv war ar bajenn ma vez moulet warni
aotre da embann gant an Aotrou 'n Eskob Kemper.
Mantallod ne vez nemet ur gêriadennig gant un
daou c'hant pe daou c'hant hag hanter-kant
bennak a annezerien o chom enni. Pell amzer
a zo, a dra sur, peogwir stank eo bremañ ar
parrezioù bras hep beleg ebet, hag enno
muioc'h eget daou vil ene.
D'am soñj, ez eo marv perc'henn diwezhañ al
levr. Dav e oa neuze d'an hêred dibab etre
peadra ar beleg petra oa talvoudus ha petra
ne oa ket. Kaset o deus kalz levrioù d'an
diskarg en ul lec'h galvet amañ ar "baludenn"
peogwir e oa, e deroù ar bloavezhioù mil
.NPO
nav c'hant dek ha tri-ugent, ur wir baludenn.
An dour kaset dezhi dre ruzelenn Sant Goneri
a chome enni kent ha ma c'helle tizhout ar mor.
Douar ha mein diouzh ar c'hleuzioù distrujet
a oa kaset eno, a-gevret gant ur bern loustoni
all o doa an dud ar c'hoant dieubiñ diouto.
Bremañ, ne 'z eus ken a ziskarg aze, leuniet
mik eo bet ar baludenn hag ez a an dour
eeun-hag-eeun d'ar mor. Dour sklaer e
c'hell bezañ koulskoude, peogwir ne red
bremañ er ruzelenn Sant Goneri nemet an
dour o tiverañ diouzh un doare baludenn
all, aozet a-ratozh evit glanaat an dour
eus kanoù-distrouilh ar gumun a-bezh...
D'ar c'houlz-se , ne oa ket leuniet
c'hoazh ar baludenn am eus komzet diouti
ha m'edo e-kichen an aod, a-dreñv d'an
erin-bili a harz ar reverzhioù brasañ da
vont e kreiz an douaroù. Kalz tud a
dremene dre aze, o vale a-hed an aod, hag
etrezo ar vamm din. Hi a welas levrioù ar
beleg, e Latin pe e Galleg, hag ivez unan
.NPO
skrivet e Brezhoneg ma tedennas he evezh,
peogwir ar c'hein dezhañ a oa goloet gant
ler. Ne oa ket goloet a-bezh al levr gant
ler, evel-just, peogwir neuze unan en dije
e gemeret a-raok, pe c'hoazh an hêred
o dije e viret evit ar priz.
Den ne gredas koulskoude e oa prizius al
levr-se, digoret e oa ha glebiet ivez ar
pajennoù gant ar glav ma kouezh a-wechoù
dre amañ, zoken pa n'emañ ket an douristed
er vro. Al loued en doa kresket war ar
pajennoù kreiz hag ivez war ler ar c'hein.
Kemeret en deus koulskoude va mamm al
levr-se evit e ziskouez din peogwir e oa
skrivet e Brezhoneg.
A-vec'h ma tigoris levr ar "Sarmonioù" ma
zegouezhas un doare burzhud bihan. Gouest
e oan da lenn gant aez petra a oa skrivet
ennañ, daoust ma 'z eo diaes din lenn ar
skridoù nevez e Brezhoneg. E gwirionez, e
oa skrivet al levr e Brezhoneg eeun ma
c'helle kompren an dud diwar ar maez, zoken
pa oant o chom e parrezioù disheñvel.
Daoust ma oa bet skrivet ar sarmonioù
.NPO
evit tud Bro-Leon, n'eus ket re a ziforc'h
etre ar Brezhoneg ma kaver aze hag an
hini ma vez komzet amañ e Bro-Dreger. Me
en doa desket ivez meur a c'her hag a
dro-lavar implijet er skridoù relijiel.
Kroget am boa, e gwirionez, da lenn e
Brezhoneg e-barzh levr katekiz va mamm, al
levr nemetañ skrivet e Brezhoneg ma
anavezen d'ar c'houlz-se.
Pep dek vloaz em eus adlennet ar
"Sarmonioù", ha pep gwech gant an hevelep
plijadur. Tregont vloaz da c'houde, am
eus kroget da ziskrivañ al levr evit e
embann war ar roued. Echu eo bremañ
al labour hag hir e voe ! Gant un
hanter-eur evit pep pajenn ha teir fajenn
pep sizhun, n'eo ket diaes jediñ an amzer
ma voe ret din evit diskrivañ ar pevar
c'hant pajenn eus al levr-se. Spi am eus ma
vo va labour talvoudus evit an holl re o
deus c'hoant d'ober enklaskoù e skridoù
.NPO
kozh evel ar "Sarmonioù".
Evel am eus lavaret endeo, daou levr a
sarmonioù digant an hevelep beleg a zo bet
embannet. Koulskoude, n'on ket deut a-benn
biskoazh da gavout an eil. Ur skouerenn
dezhañ a zo miret en ul levraoueg e Skol-Veur
Brest met me n'am eus ket an dro da vont er
gêr-se hag ivez ret e vije bet kaout an aotre
evit e luc'hskeudenniñ ha n'on ket re vad
evit breutaat gant ar mererezh ! Spi am eus
e vo unan all kalonek a-walc'h evit
beurechuiñ diskrivadenn "Sarmonioù an
Aotrou Quéré".
Alphonse Nandert, d'an tri a viz Du 2007.
.NPO
L'abbé Helliet
CdN Lanvollon
SARMONIOU
an
AOTROU QUERE
DASTUMET HA RENKET
GANT AN AOTROU JÉZÉGOU
Cure e Castellin
I
Ha goude he varo
Pell choaz e komzo,
Keit ha ma vo e Breiz,
Ha Brezonek ha Feiz.
BREST
IMPRIMERIE DE LA PRESSE LIBÉRALE
4 Rue du Château 4
Corcuff, Libraire, Châteaulin
1906
.NPO
DIOCÈSE Ploudalmézeau, le 27 Avril 1906.
DE QUIMPER
ET DE LÉON
PAROISSE
DE
PLOUDALMÉZEAU
***
MON CHER AMI,
Je viens de terminer la lecture des Sermons de M. QUÉRÉ.
Je ny ai rien trouvé de contraire à la doctrine de la Sainte
Eglise.
Léloge du style de M. QUÉRÉ nest plus à faire. Cest du
breton le plus pur sans purisme, riche en images et en compa-
raisons tirées de la nature et des usages bretons, et en
expressions pittoresques.
Par la simplicité du plan et par la variété des développements,
toujours en harmonie avec la mentalité de nos auditoires
bretons, ces Sermons peuvent être très utiles aux Prêtres qui
voudront se former à la prédication.
Cest dans les sujets de circonstance, surtout, que M. QUÉRÉ
a donné libre essor à sa riche imagination. La lecture de ces
Sermons sera un vrai régal pour les amateurs de langue
celtique.
Veuillez agréer mon cher Ami, mes sentiments dévoués en.
Notre Seigneur Jésus-Chrit
M. GRALL,
Chanoine honoraire,
Curé de Ploudalmézeau.
.NPO
Maurice
Person
Mantallot
Vu le rapport de M. GRALL, Curé de Ploudalmézeau, daté du
27 avril, nous avons permis dimprimer les Sermons de
M. QUÉRÉ, mis en ordre par M. lAbbé JÉZÉGOU, Vicaire à
Châteaulin.
Châteaulin, 17 mai 1906.
- FRANÇOIS-VIRGILE,
Evêque de Quimper et de Léon.
.NPO
EUR GER ARAOG
Aliet oun bet, meur a veach, da gas da voulla sarmo-
niou brezonek an Aotrou Quere.
Mez diegi e 'm oa o kregi el labour.
Sarmoniou an Aotrou Quere oa skrivet, an darn vuia,
var feuillennou paper, distag ha fuillet ama hag ahont.
Ouspenn-ze, kalz anezho oa lakeat an eil en heben.
Ha hent all choaz, noant ket holl skrivet er memez
doare. En he amzer genta, an Aotrou Quere na skrive
ket evel ma rea var fin he vuez. He zarmoniou diveza zo
skrivet ervez grammadek ar Gonidek. Ar re all a zo heb
reolen hebed.
Dibab ha renka kement-se oll, noa ket eul labour eaz.
Mez pelloch, koulzkoude, al labour zo great. Gant
sarmoniou brezonek an Aotrou Quere e zo gellet ober daou
leor euz ar re goanta.
Ra deufent da veza talvouduz !
*
* *
Kredi a raan e raïnt vad, dreist holl, dar veleien
iaouank.
Peurliesa, en eur guitaad ar Chloerdi, ne anavezont
ket nemeur a vrezonek. Ne ouzont ket, dreist-holl, brezo-
.NHO
VI EUR GER ARAOG
.NTO
nek ar c'hatekis nag hini ar relijion. Sarmoniou an
Aotrou Quere ho zikouro d'he deski.
*
* *
Beza int ar c'henta sarmoniou moullet e brezonek iach.
Ar chalz anezho ' zo troet kaer ha livet brao. Meur a
hini ive, evelkent, hen anzav a dleer, a zo disterroch. Holl,
koulzkoude, e meuz lakeat ho moulla. Ar venanen a ra
he mel gant poultren dastumet var bleuniou a bep seurt
liou. Ar prezeger ive a ell kaout er sarmoniou ar re zis-
terra, ar pez a vezo guella, marteze, da lakaat en he
brezegennou.
*
* *
Dreist, e vefen eurus, ma rofe al leor-ma da unan all
benag, ar mennoz da zastum ha da gas choaz du voulla,
sarmoniou brezonek.
Mars eo, na ve ket bet beteg-hen moullet euz ar seurt
prezegennou-ze.
Neo ket, koulzkoude, na vije ket bet, en hor bro, preze-
gerien dispar. An Aotronez Cloarec, Fave, Jaouen, Mor-
gant, Pouliquen, Mingant, Nicolas ha kalz re all, a zo
choaz brudet en hon touez. En ho amzer oant mistri evit
displega 'r religion.
Ma ve bet dastummet ha moullet ho frezegennou, pe-
beuz tenzor e vije bet evit Cadorbrezeg Breiz-izel !
Euz an traou great mad, ne dlefer, morse, lezel netra da
vont da goll.
C. JÉZÉGOU.
.NHO
Eur gerik divar benn an Aotrou Quere
I
An Aotrou Quere a zo ganet, er bloaz 1824, er Choulen,
e parrez Plouenan.
E kelendi Castel e reaz he studi.
P oa beleget, 25 gouere 1850, oa kaset da gure
da barrez Riec.
Mez ne falvezaz ket ganthan, chomm er barrez-se, hag
abarz daou vloaz e teuaz da gure da Blouider.
Eno, var ali eur mignon, ech en em lakeaz da genta da
zeski 'r brezonek.
Mez a veach mhen doa adarre tremenet daou vloaz er
barrez-se, ' oa hanvet da gure e sant Loïs-Brest.
*
* *
Eiz vloaz e chommaz eno, ha goudeze, e teuaz da ber-
soun da Voelan.
En eur ziguezout, ar persoun nevez hen devoa, dioch-tu,
leach da ziskuez he garantez dhe barrisioniz. Eur
chlenved heuzus deuz ar re spegusa, ar vosen, oa en
em ledet var ar barrez. Kalz tud oa taget gant-hi.
Adalek ar mintin betek an noz, bemdez, an Aotrou
Quere a vije var varch du-ma, du-hont, o velet ar re
glanv.
Pa davaz pelloch ar chlenved, Prefet ar Finistère, a
.NHO
VIII DIVAR BENN AN AOTROU QUERE
.NTO
ginnigaz rei ar groaz a enor dar persoun kalounek. Mez
an Aotrou 'n Escob a viraz en eur lavaret: « Beleien va
Escobti, ne labouront ket evit enoriou ar bed-ma. Gortoz
a reont, en eur ober ar mad, eur rekoumpanz all kaeroch
e baradoz Doue. »
*
* *
Er bloavez 1873, an Aotrou Quere, oa hanvet da bersoun
e Bannalec. Mez kement, a garantez a zante en dro
dezhan, e parrez Moelan, ma zeaz da gaout an Aotrou
'n Eskob evit her pedi dhe lezel eno. « Ama, e skrive
goudeze da eur mignon, kement tra ' zo a lavar eur bern
traou da m chaloun. Eur mean, eur vezen, korn an
hentchou, a gemer eur vouez evit kozeal ouzin, dudius.
Ar zonj hebken dho dilezel, a ro da m chaloun melkoni.»
*
* *
Ho dilezel a rankaz, koulzkoude. Er bloaz 1874, e oa
kaset, en despet dezhan, da bersoun da Gastellin.
He barrisioniz nevez a glevaz lavaret na deue da 'vitho
nemet dre fors. An digemer a rajont dezhan na voa ket
deuz ar guella. Mez en eur he anaout, abarz pell, e teujont
dher charout. Ha var fin he vuez ne voa ket, e Castellin,
unan ha n'hen dije ket doujanz, karantez ha respet evit
ar persoun koz.
*
* *
Doue ' zigasaz dan Aotrou Quere eur zamm pounner
da zougen. Epad he iaouankiz hen doa bet great eur
chlenved deuz ar re voasa. Divar neuze, morse ne oa bet mad
avoualch. Mez gant an oad ar beach a bounereaz.
.NHO
DIVAR BENN AN AOTROU QUERE IX
.NTO
Chuech vloaz araog he varo, he izili en em lakeaz da
grena. Ne elle mui chomm en he vele. Noz-deiz, e vije en
he zav, o vale dre he gambr pe harpet deuz eur gador.
Mervel a reaz, dan drivech a vis guengolo 1898, dan
oad a drizek vloaz ha triugent.
Hirio, e gueret Castellin, he barrisioniz ho deuz savet
dezhan eur bez deuz ar re goanta hag a lavaro dan holl,
a dreuz ar chantvejou, pegement ho deuz bet karet ho
phersoun koz.
II
Etouez beleien Breiz-Izel, ne gav ket din e ve bet
morse, hini, ken elavar hag an Aotrou Quere. Aliez e zo
bet lavaret divar he benn ar pez a lavare, gueach all, ar
Juzevien divar benn hor Zalver Jesus-Krist : Nunquam
locutus est homo sicut homo ille : biskoaz den na breze-
gaz evel an den-ze.
Pa vije er gador, an oll a droe varzu ennhan, klevet e
vije bet eur gellienen o voudal dre an iliz. Eva reat evel
pa lavarfen he gomzou.
Er gador, an Aotrou Quere, ploum en he zav, a groge
da genta en he zarmoun en eur gozeal freaz, en eur zis-
taga mad he gomzou. Mez goudeze, a nebeut da nebeut,
ech en em domme hag e kase he vouez ervez an traou
hen dije da zisplega.
Gueach e vije dous ha plean, « evel mel var bara guen, »
egiz ma lavare aliez ; gueach e vije laouen koulz hag eur
rimadeller o kounta rimadellou ; mez gueach ive e kroze
evel ar gurun hag e tifrete he ziouvreach.
.NHO
X DIVAR BENN AN AOTROU QUERE
.NTO
Pa ziskroge deuz he zarmoun, avechou e lavare eur
gomz grons ha dichek, hag a gueze var ar chalonou evel
eun taol morzol. Aliesoch, evelkent, ech achue dre eur
beden. He benn savet varzu an Env, he zaouarn kroachet
var he stomok, e guie lakaat var he vuzellou komzou
lemm hag a doulle evel birou.
Ha dre ma komze ' vije guelet, var dremm ar re ' zilaoue,
avechou an daelou o tiruil e teid ho divoch, avechou ar
muschoarz var ho muzellou, hag avechou all, var ho zal,
ar spount hag an anken.
*
* *
Hogen tri dra a zikoure kalz an Aotrou Quere da brezeg
evel ma rea : he vrezonek, he vouez hag he labour.
Koulzkoude, an Aotrou Quere nhen deuz ket bet atao,
anavezet mad ar brezonek. Beza ' zo sarmoniou skrivet
ganthan e Riec, ha nint na guelloch na falloch eget ar
re a rafe, brema, eur belec iaouank nevez deuet deuz ar
Seminer. (1)
Mez a viskoaz, an Aotrou Quere a zo bet distagellet
mad. Eur vouez hen deuz bet, atao, hag a chelle ober
ganthi ar pez a garie.
P oa deut da Blouider, an Aotrou Marc, persoun
Goulchen a glevaz, eur vech, anezhan o sarmoun.
Assa ta mad, abostol, a lavaras dezhan, te ' vo eur
mestr prezeger pa giri.
Oh! ia, eme an Aotrou Quere, meuleurez : gaouierez !
.NFO
(1) Setu ama tammou deuz eur brezegen skrivet ganthan, en he iaouankis.
... But a ra eur rumm dud pere zervich Doue non pas e giz ma choulen,
mez beteg eur certen poent, eur certen rezoun... Hag, en effet Doue rekom-
mand dheomp rei tout pe netra. Setu perak dizroit c'houi pere...
.NHO
DIVAR BENN AN AOTROU QUERE XI
.NTO
Nann, nann. Mar kerez deski 'r brezonek e vezi eur
prezeger dispar.
Penaoz ! Deski 'r brezonek ! Me oar brezonek.
Nann. Ne ouzout ket, kred achanon. Evit he zeski,
sell : ne lez morse, paour hebed da dremen heb chomm
da ober ganthan eur frapat kozeal. Ar re baour nint ket
bet er skol hag ' oar mad iez ho bro.
Ha neuze choaz : ne peuz ken nemet chuech vloaz
var-n-ugent. Ma vijen en da leach, me ' iafe da choari
galoch ha da choari kornigel, bep sul var al leur-ger,
gant ar baotred iaouank. Gantho e klefez brezonek iach
ha neo ket choaz tamm ebet saotret gant ar gallek.
*
* *
An ali ' blijaz dan Aotrou Quere.
He blijadur oa, pa zea da bourmen, chomm da gozeal
gant ar re goz, gant ar beorien ha gant ar bastored
denved oa neuze choaz stank e Bro-Leon. « Gantho, a
lavare meur a veach, goudeze, e meuz desket va guella
brezonek. »
Bep sul ive, e zea da choari kornigel var al leur-ger
dirag an iliz, araog ar Gousperou. Ar barrez holl a zirede
da velet ar choarierien. (1)
*
* *
Mez, abarz nebeut, e rankaz kuitaat an diou skol-ze.
Kaset e voa da Sant-Lois-Brest, evel hon deuz 1avaret,
diagent.
.NFO
(1) Kornigel an Aotrou Quere a zo bet dalchet pell, e ti unan deuz he vrasa
mignouned, e Pont-ar-Chastel, e parrez Plouider.
.NHO
XII DIVAR BENN AN AOTROU QUERE
.NTO
Eno, ne zilezaz ket ar brezonek. En em lakaat a reaz
dhe skriva. Hag eun dra drôl avoualch a roaz tro dezhan
dober kement-ze
Eun tad Jesuist, oa deut da brezek ar choraïz da Vrest.
Eur vouez hen doa deuz ar re gaera. Hag eun devez, e
kanaz da gureet Sant-Lois, eur zoun latin, soun an den
kondaonet dar groug och en em gonsoli araog mont dar
maro. An holl a jomme souezet ken kaer e kavent ar
zoun. « Na pebeuz iez eo al latin, evelkent, a lavarent.
Plega ra da liva pep tra. Neo ket gant ar brezonek eo
' ve great eur zoun e se. »
An Aotrou Quere, avad, ne dinte ger. Mez a benn an noz
varlerch, e kinnigaz kana eur zoun vrezonek. Troet hen
doa soun an tad Jesuist. Hag an oll a gavaz Ar Grou-
gaden kaeroc'h, zoken, eget ar zoun latin.
Divar neuze e reaz kalz rimadellou. An niver braz
anezho, a zo bet great gantho, leor Kanaouennou Kerne.
moullet brema zo c'huec'h vloaz. (1)
*
* *
Divezatoch, eun dra all a boulzaz choaz an Aotrou
Quere da studia guelloch ar brezonek.
Unan deuz ar veleien oa ganthan e Sant-Lois-Brest,
an Aotrou Mathieu oa bet hanvet da bersoun e Plouescat.
Gina ' rea o vont dhe barrez, rak ne guie ket ar brezonek.
« Mar cheljen choaz he zeski, a lavare. Mez ar bre-
zonek zo eur iez diot ! Neuz na merk na rouden evit dont
a benn anezhan. »
.NFO
(1) Ar re ho deffe choant da gaout leor Kanaouennou Kerne, a raffe mad,
en eur he brena, dioch-tu, brema. Ne jomm mui nemet eun nebeut da
verza.
.NHO
DIVAR BENN AN AOTROU QUERE XIII
.NTO
Eo, eo, a lavare an Aotrou Quere, he zeski a cheller,
sur. Ha peo guir hen deuz, a dreuz ar chantvejou, en em
zalchet digattar, e zeuz merk ha rouden evit anaout
anezhan.
Neuze ech en em lakeaz dober eur grammadek.
Ar grammadek-se, hag hen doa an Aotrou Quere roet
dezhi ar pep vella deuz he spered hag ar pep vrasa deuz
he amzer, a zo kollet, hirio. Bet oa bet prestet dan Ao-
trou Normant, rejant er Seminer. Abaoue he varo, neuz
gellet kaout kelou diouthi, e nep leach.
*
* *
Evel a veler, an Aotrou Quere hen doa gourennet
avoualch deuz ar brezonek. Hen anaout a rea mad tre.
Hogen, neuz par da anaout mad he iez evit beza ela-
var.
*
* *
Eun dra all choaz koulzkoude, a ranker da ober evit
prezeg mad. Red eo beza sonjet kalz, er pez a ve da la-
varet.
Hogen, da ober al labour-se, ken nebeut, an Aotrou
Quere ne vanke morse.
Aliez eo bet klevet o lavaret: « Biskoaz ne doun bet
eat er gador-brezeg, eb beza skrivet va zarmoun, da ne-
beuta teir gueach. Morse, a lavare choaz, ne meuz bet
roet eun ali da m farisionis, nag e gallek nag e brezonek,
heb beza skrivet ha renket mad, ar chomzou a 'm bije
da lavaret. »
Var gement-se, kerkoulz e vije atao var aon. « Prezeg,
emezhan, zo hada komzou Doue : Semen est verbum Dei.
.NHO
XIV DIVAR BENN AN AOTROU QUERE
Da zioual ' zo da vankout a respet da gomzou Doue ha
dan dud a deu d'ho zelaou : Maledictus qui facit opus Dei
negligenter ! »
Hogen, evit ober eur zermoun, setu ama penaoz ech en
em gemere.
Da genta, e lakea var baper, an oll zonjou a deue dezhan
divar benn ar zarmoun-ze.
Goudeze, e tibabe etouez ar sonjou-ze, hag e lakea,
dioch renk, ar re ' gave dezhan beza ar guella.
Pelloch e skrive he zarmoun var baper lizer. Neuze na
vije chenchet mui. Hounnez eo ' vije roet er gador-brezeg
*
* *
Holl zarmoniou an Aotrou Quere, zoken he gonferansou
var gourchemennou Doue ha var Sakramant ar Binijen
a zo bet, evel-se, skrivet penn-da-benn. Mez ar chalz
anezho ' zo bet devet. Ne zeuz mui chommet dioutho
nemet ar steuennou.
Moullet int ama, e giz mhon deuz ho chavet.
X
.NPO
KENTA LODEN
SARMONIOU
BET PREZEGET
EVIT PARDONIOU
**
.NPO
Ne'z eus netra war ar bajenn-mañ
.NPO
I
PREZEGEN 3
Great er Folgoat d'an eis a vis Guengolo 1886
Ecce filius tuus: ecce mater tua :
Hennez eo ho mab ; hounnez a zo ho mamm.
BREIZIS-IZEL, VA C'HENVROIS KER,
Setu hi, ahount, ar japel a zo bet savet eur pemp
kant vloas a zo benag, var bez an hini epad he vuez, a
c'halvet Salaün ar Foll.
Goude beza var dro Lez-'n-Even, klasket en hano
Mari, he dammig bara pemdiziek, Salaün a zistroe ama
dindan he vezen.
Da ober he bred e soube he damm bara er feunteun
ha goudeze en eur gana meuleudi he itroun ar Verc'hez
Sakr, e c'hourveze var an douar noaz evit kemeret he
gousk, eur mean ganthan dindan he benn.
Ar foll ervez an dud a voe ar fur ervez Doue, rak
m'hen doa anavezet mad ne maomp var an douar nemet
evit gounit ar Baradoz.
Evel testeni euz he zantelez, eur flourdelizen gaer,
.NHO
4 AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM
.NTO
hano Mari, e lizerennou aour, merket var he deliou,
a ziwanaz var ar bernik douar a c'holoe he gorf maro.
Eun nebeut goude, ar japel gaer a zo dirazomp a
voue savet var he vez, hag ennhi hon tadou kos, deuet
a bep korn tro var dro, a veze guelet var ho daoulin o
c'hen em erbedi ouz Mamm Doue.
Tud an Arvor, tud an Argoat, ho c'hreden, ho fizians,
ho c'harantez a zo a rumm da rumm, en em zalc'het en
ho touez. Ha setu ganeoc'h, hirio, d'ho tro, karget an
dachen vras man.
Itroun Varia 'r Folgoat, evidoc'h int deuet.
Anezho deoc'h hag ac'hanoc'h dezho e tlean eta kozeal.
C'houi ho c'hemer evit ho pugale : hi, ho kemer evit
ho mamm.
Grit, o Guerc'hes sakr, ma tiskuezin peger kouls
mamm, oc'h evitho ha pegement e tleont poania da veza
evidoc'h bugale vad.
*
* *
Va breudeur ker, Piou ac'hanomp n'hen deuz ket
guelet eur veach benak eur c'hrouadurik bihan gour-
vezet en he gavel : he zaoulagad glaz savet ganthan var
zu an Env, he vleo melen rodellet en dro d'he dal, he
ziou vreac'h daoubleget var boull he galoun e seblant
gant he vuzellou hanter-zigor, mousc'hoarzin ouz elez
ar Baradoz
Ha c'houi, avi deoc'h ounthan marteze a lavare ouzoc'h
ho c'hunan : « Na te a zo euruz, chomet ma zeo en
he fez kurunen gaer da vadiziant ! »
.NHO
AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM 5
.NTO
Marteze ive, truez ounthan en ho kaloun e lavarac'h
ouspenn : « Krouadurik paour, petra e teui-tu da veza
var an douar ? Eun neudennik netra ken, torret eaz
gant an disterra stokat, a stag ac'hanout ouz ar vuez !
Ha petra c'hellez nemet en em glemm ? Goestl da gozeal
n'out ket c'hoas ; goestl da labourat kennebeut ; goestl
d'en em zifenn kennebeut all. Koulskoude an hent a zo
rust ; penn-da-benn danjerou stank ha poaniou garo !
Da lezel gant da nerz da unan, eun devez pe zaou, a ve
barn ac'hanout da vervel.
» Krouadur paour, piou gant truez ouzid a daolo
ac'hanout evez ? »
Piou ? Va breudeur ker, her goud a rit koulz ha me,
en he gichen e ma he vamm.
Oh ! ma ve en ho touez unan hag a lavarfe d'in :
« Me ne meus ket, me, anavezet va mamm. » Dezhan
d'am zro me lavarfe :
« Va breur, va c'hoar ger, truez a meuz ouzoc'h,
gwalc'h va c'haloun, rak n'ho c'heuz ket anavezet ar
pez a zo goude Doue brassa tenzor ar vuez-ma. »
Ar vamm keit ha ma vezo bihan he c'hrouadur, her
mago gant leaz poull he c'haloun ; hi her mailluro, hi a
zesko dezhan kozeal, a zesko dezhan bale, hen dougo pa
vezo skuiz, a dommo he zaouarn etre he re, he benn e
pleg he gouzoug : hi, pa welo, a zec'ho he zaelou gant
kil he dourn ha gant eur pok.
Dre ma kresko, d'ezhan e roio an tamm mezer tomma,
evithan e tispartio ar guella tamm bara, kentoc'h he
lezel da gaout naoun, e chommo he unan heb tamm.
.NHO
6 AR VERC'HEZ ZO HOR MAMM
.NTO
En noz, en deiz, da bep mare, heb skuiza, heb damanti
guech hebed, e vez kavet atao prest : prest da rei he
nerz, prest da rei he foan, he amzer, he buez m'ar deo
red !
Hag an eil bep eil tro, a lavar d'egile an daou c'her
ken karantezus : « Va c'hrouadur ! va mamm ! » gant
eur vouez ken tomm, ken tener, ken dudiuz, ma trido
ouz ho c'hleved kaloun an Aotrou Doue he hunan.
*
* *
Va breudeur, setu aze petra eo eur vamm din eus an
hano a zoug.
Hogen koulsgoude :
Ar Verc'hez sakr a zo eur vamm evidomp : hor c'he-
meret he deuz evit he bugale.
Brema zo trivac'h kant vloaz, eur groas a voue savet
var menez Kalvar, hag outhi tachet divar bouez he
bevar-ezel, Jesus-Krist a iea da vervel.
Ehars ar groas, eur vaouez hag eur goas en em zilet
etouez he vourrevien, a zo deuet da rei dezhan eun
diveza merk a garantez. Unan eo ar vamm ankeniet,
egile Sant Iann, ar mignon tener.
Jesus-Krist a zo dija en he angoni, hag her gout a rit
rak piou ac'hanomp na velas ket unan benag var
nez mervel komzou eun den var he dremenvan a zo
evel birou lemm eun dant dezho a bep tu ; buhan e
zeont doun hag eur vech eat e chomont.
Hogen, en eur zellet bep eil tro, ous he vamm hag he
ziskib muia karet, hor Zalver a lavar : « Mulier ...
.NHO
AR VERC'HEZ ZO HOR MAMM 7
.NTO
Maouez paour, mamm oc'h bet, mamm na viot mui, rak
ar mab, n'ho poa nemet-han, a ia da vervel ; hiviziken,
den n'ho kalvo he vamm !
« Eo, koulskoude, mamm e viot c'hoas, rak me a ro
deoc'h bugale all ; hennez hag ar re ho karo eveld'han a
vezo deoc'h bugale. » Ecce filius tuus.
*
* *
Mez, Guerc'hes sakr ! Eun dra a zeu da spounta va
c'haloun.
Ar vamm, eur vamm vad, a zo bras he c'harantez.
He galloud, siouas ! a vez aliez bihan.
Mammou kristen, ama ouz va zelaou, c'houi guelloc'h
evidon-me a c'helfe hen diskouez.
1º Aliez, re aliez en em gavit dic'halloud eneb ar
maro.
Pet gueach, ni ho peleien galvet ganeoc'h da vont
d'ho ti, n'hon deuz-ni ket klevet ac'hanoc'h o lavaret :
« Setu hen ama var va barlen, va c'hrouadurik paour ;
aon a meuz na zeuffe ar maro d'hen c'herc'had. Grit,
oh ! grit ma chommo gant ar vamm ar c'hrouadur he
deuz ganet, lavarit din ne varvo ket. »
Ha ni a ranke respount : « Mamm gristen, ar maro
hag ar vuez zo e pleg dourn Doue ; aliez e diou veach
eurus an hini a varv abred ; aliez teir gueach dizeür an
hini a jomm da goza. Lavaromp kentoc'h : Fiat : ho
polontez bezet great. » ,
Ha dirazhomp an ealik bihan a harpe da vervel he
.NHO
8 AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM
.NTO
benn var beultrin he vamm. Oh ! ma vije bet gallet prena
buez gant karantez, bevet en divije. Mez n'oa ket deuet
da jomm, hag epad ma welet en dro d'he gorf maro he
ene a nije varzu Doue da gana kantik ar Baradoz.
2° Dic'halloud eneb ar baourentez.
Nag e pet lochennik soul en eur zihuna var he c'hol-
c'hed kolo, eur c'hrouadur n'hen deus ket lavaret :
« Naoun a meuz. » Ha c'houi he vamm, naoun deoc'h
koulz ha dezhan a ra eur zell var ar planken : goullo eo ;
eur zell e korn an armel : guerzet an diveza pez dillad !
hag e respountit : « pa voaz bihan e roen d'id leaz va
c'haloun ; hirio ne meuz nemet daelou va daoulagad ;
gortoz ma vezin bet o klask. »
Hag e zeac'h a zor da zor da lavaret : « Eun draïk
benag en han' Doue ! evit na varvo ket gant an naoun
ar c'hrouadur hag he vamm. »
3° Dic'halloud eneb tristidiges ar vuez-ma.
Piou en ho touez n'hen defe ket lavaret evel peleri-
nez Rumengoll :
Va c'hrouadur 'zo d'in, nann na gredin biken
E ve mare ar pred ma n'e ma em c'hichen
Ous va zaol o tribi he damm.
Her guelet netra ken a ra d'in plijadur :
Eun tamm bara segal a vez c'hoek ha natur
P'hen dreb ar mab gant tad ha mamm.
Koulskoude, hirio an deiz, pet en ho touez n'ho deuz
hi ket eun devez guelet ar post o lakaad eun tammik
.NHO
AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM 9
.NTO
paper var gorn ho zaol; skanv eo evel eur bluen, ha
koulskoude e ro evel eun taol hors var ho kaloun
lavaret o c'heuz : « va mab a ia da soudard. » Eiz devez
varlere'h e zoc'h eat d'hen ambroug betek korn an hent
kar . « Kea en han' Doue, va mab ; beach vad d'id ha
kenavezo'r c'henta distro ! » Hen a ieas : c'hui zistroaz
hag en eur vont e lavarac'h : marteze n'her guelin ken ;
hag an abardaez-se, den en ti na zrebas grinsen : ar
plas chommet goullo a stanke ar galoun.
Marteze, deac'h diveza en eur renka he zillad e korn
ar bank e lavarac'h en eur wela : Daoust hag hen a
zistroio da uza ar re-ma ? Varc'hoas, evithan e zin da
bardouna d'ar Folgoat. Hag er mintin-ma var ho taoulin
er japel e lavarac'h : « Mamm venniget, c'houi gueach all
eveldon-me hirio, a c'houlenne ho mab diank. Eur zell
a druez ouzin : ho preac'h zo hirroc'h eget va hini : grit
ma na jommo ket eskern va mab da venna var an douar
estren ; grit dreist-holl ma ne gollo ket, etouez tud ha
ne gaozeont ket ar brezounek eveldomp-ni, he lod e
Baradoz Doue. »
Ia, va Breudeur ker, breac'h ar Verc'hez a zo hirroc'h,
nerzusoc'h eget breac'h mammou ar bed-ma. Beza eo
eme sant Bernard, holl c'halloudek dirak Doue, nann
dre nerz he wenn, mez dre nerz he fedenn : ommipo-
tentia supplex.
Ha kement-ma n'eo ket estoun.
Ar Verc'hez a zo, var eun dro
1° Merc'h muia karet Doue an tad.
.NHO
10 An VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM
.NTO
2° Mamm garantezus Doue ar mab.
3° Pried dinam Doue ar Spered glan.
Kouls ha ni evit guir, e tiskenn a liguez Adam ; Mez
Doue a falvezaz d'ezhan, ober anezhi eur grouadurez
dibab. Araog he ginevelez, ar profet, digor dirazhan
levr an amzer da zont he guelas o pignat euz an desert :
dudius evel ar goulou-deis, splamm evel al loar,
lugernus evel an heol, nerzus evel eun arme linennet
evit ar stourmad.
Kaeroc'h c'hoas en em ziskuezas d'an heur ma teuas
er bed. Consevet oa bet dibec'h ha genel a reas dinam.
D'an oad a dri bloaz en em roaz holl da Zoue.
Atao leun a spount rag ar pec'het, leun a deneridigez
evit an dud, dastummet gant-hi en he c'haloun ha gant
he brassa aket an holl vertuziou a c'heller da gaout, e
vevas digaillar e peb giz epad he buez hed ha hed.
Pa zeuas evithi, heur ar c'himiad, e varvas, nann dre
gosni na dre glenved : mervel a reas dre nerz he c'ha-
rantez evit Doue.
Hag, hirio, en deiz, digemeret er baradoz korf hag
ene, santelloc'h he unan eget an oll zent all var eun
dro, rouanez an Envou ha rouanez an douar, eo azezet
e kichen he mab var huella kador a zo goude kador
an Aotrou Doue.
Setu perak, eo dirazhi, digor frank tenzor ar baradoz.
Dirazhi eo falvezet gant ar Brovidans skuilla varnhomp
holl c'hrassou Doue : omnia per Mariam, beza eo
evidomp, eme Vossuet, eun eil Salver ar bed.
.NHO
AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM 11
.NTO
Hi a roas d'heomp Jesus-Christ ha dreizhi, abaoue,
evel dre eur c'hras misterius e tisken trugarez Doue.
Harp a ro d'an oll.
1° Harp a ro d'ar guir gristenien. Roit d'ar bugel eun
dra hag a ra d'ezhan plijadur, d'an dra-ze ar bugel a
zalc'ho stard, outhan e sello aliez ha goude e redo da
gaout he vamm. « Va mamm, emezhan, lakit hen-
ma a gostez ; me her c'holfe, marteze ; marteze hen torfen ;
marteze c'hoas he ve laeret divar va c'houst ; c'houi hen
diouallo mad ha ganeoc'h me er c'havo pa garin. »
Eneou kristen, pet gueach dirak ar Verc'hez n'ho
c'heuz-tu ket lavaret ar memes tra : « Mamm zantel, ar
bed zo fall, va c'haloun dinerz, aoun a meuz da goll va
ene ; diouallit ac'hanon, Itroun. » Ha dre skoazel Mari,
en despet da bep tra, e zoc'h chommet pur ha disklabez.
Harp a ro d'ar bec'herien.
Eun den kouezet en eur puns doun, a jomm esper
en he galoun keit ha ma talc'h krog er gorden. La-
varet a ra : « Ar gorden am dalc'ho a zioc'h an dour ;
ar gorden a vezo evidon eur skeul da bignat er meaz. »
Va breur, va c'hoar ger, kouezet oc'h er pec'het, ne
gollit ket esperans. Guelloc'h eget eur gorden a zo
azioc'h ho penn : dourn ar Verc'hez Vari zo astennet
varzu ennoc'h.
Ar pec'het, her goud a raan, a zo pounner da zibrada.
Mez he dourn a zo krenv hag astennet gant eur garan-
tez padus. Ma talc'hit krog mad ne deot ket da goll.
Hag aliez evit ho savetei ar Verc'hes a lakaio en implij
ar pez a zeblant an nebeuta nerzus var an douar.
.NHO
12 AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM
.NTO
*
* *
Er pardaez-se an tad difeis hag he verc'h iaouank
n'oa nemet-ho, ho daou er gear.
Hag an tad lavaret : va merc'h, kit d'ho kuele, deut
eo ar mare.
Va zad, boazet oun bet gant va mamm, da lavaret
araok, va fedennou dioc'h an noz ; anez ne c'hellin ket
kousket.
Ped da unan neuze, me ne bedan mui.
Hag hi var he daoulin dirag imaj ar Verc'hez, lavaret
he fedenn a vouez huel. En eun taol krenn e chom a
zav : « Va zad, ar pez a jom da beur-echui va feden
a zo bet gant va mamm difennet ouzin lavaret dirazoc'h. »
Ah ! me fell d'in her c'hleved.
Hag hi neuze : « Eun tad e meuz, eur vamm ive, ho
c'haret a dlean, ho c'haret a raan ho daou.
» Va mamm a bed ac'hanoc'h hag a bed Doue. Va zad
avad 'a bed na Doue na c'houi.
» En dra-ze pa zounjan bemdez e welan, gant aoun na
vemp dispartiet er bed all.
» Pa zoc'h mamm d'heomp hon tri, sellit outhan a
druez. Grit, Guerc'hes santel, grit ma vezin eun deis er
baradoz etrezo ho daou evel ama. »
En abardaez-se, an tad, daoulinet e kichen he verc'h,
a zeske ganthi hag a lavare var he lerc'h ar pedennou
hen doa pell a ioa ankounac'heat.
A beden he verc'hik vihan, Mari he doa great evel eun
alc'hoez aour da zigeri d'ar feiz he galoun kaledet.
.NHO
AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM 13
.NTO
*
* *
Setu perak, e peb korn eus hor bro, holl, kos ha
iaouank, desket ha dizesk, paour ha pinvidik e tiskoue-
zomp kement a fizians er Verc'hez.
Dibaot ar parreziou ha na ve ket ennho kavet eur
japelik benak savet en he enor. Kaout a reomp dreist
oll Rumengoll var douar Kerne hag ar Folgoat var douar
Leon.
Lod a lavar : Ar feiz e Breiz a ia kuit. Va breudeur,
setu ama ho respount. Ho kroaziou, ho panielou douget
er mintin-ma gant ho tiou vreac'h nerzus a vel kaer d'an
holl, a lavar en ho c'hano : Ar feiz e Breiz a zo beo ha
iac'h : evel hano Mari skrifet e lizerennou aour var
flourdelizen Salaün, eo skrivet en hor c'halonou e lize-
rennou beo : kristenien omp ha kristenien e chommomp
betek hor maro !
Lod all a lavar : Beza a du gant an Ilis eo beza enep
he vro.
Hag er mintin-ma, dre ar c'han a dregerne, tro var
dro d'ar japel, c'hui evithi a c'houlenne bennos Doue.
Patronez dous ar Folgoat
Hor mamm hag hon itroun
An dour en hon daoulagad
Ni ho ped a galoun,
Ar Frans zo bras he enkrez
Mont a rai da netra
Sellit outhi a druez
Truez, o Maria.
.NHO
14 AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM
.NTO
*
* *
Guerc'hez venniget, me ne c'hellan nag anaout na
niveri ar re a zo deuet ama, hirio, da veuli ac'hanoc'h.
C'houi, mamm ger, ho c'hounto, ho anavezo, a
zalc'ho anezho sounj.
Epad ho buez c'houi he diouallo.
Pa skoi evitho an heur da guitaat an douar e
tiskennot e kichen penn ho guele hag en tu all d'ar
maro, ha dioc'h-tu, e tiskuezot ar baradoz digor evit na
vezo ket rust na c'hoero an disparti.
C'houi c'hoas, var dreujou an eternite a zeuio var ho
arbenn astennet ganeoc'h ho tourn en eur lavaret :
« Deuit va mab, deuit va merc'h, ho c'hanaout a raan.
roud penn ho klin a zo chommet en iliz ar Folgoat hag ho
peden moullet em c'haloun. » Ha neuze dourn ha
dourn ho c'hassot dirak ho mab Jesus hag e lavarot :
« Va mab, setu ama va bugale all, ar re ho poa roet d'in
var menez Kalvar. »
Evitho, eur plas en ho ti, eur gurunen en hor baradoz,
evitho perz da virviken en hor gloar hag en hon
eürusded. Evel-se bezet great.
* * *
.NPO
II.
PREZEGEN
Var ar Galon Zakr. Great e Quimerc'h
evit ar pardoun
Dilexit nos et tradidit semetipsum pro nobis.
Hor c'haret hen deuz hag evidomp hen deuz
en em roet he-unan.
VA BREUDEUR KER,
Stag ouz ar groas, Jesus-Krist a ioa dija tremenet,
pa deuas eur zoudard, gant eun taol goaf, da zigeri he
gostez. Euz ar gouli e strinkaz eur berad lin-c'hoad ouz
daoulagad an den didruez ha Longin, dall he ene beteg
an heur-ze, a zeuas dezhan ar guelet.
Neuze en eur zellet ouz ar galoun nevez toullet gan-
than hag en eur zounjal er burzud c'hoarvezet, Longin a
gredas e zoa Jesus-Krist mab Doue hag a zeuas da veza
eur zant.
D'an deis hirio, gouel ar Galon Sakr, hag ouspenn
en ho parres c'houi, deis pardoun ho c'hilis nevez,
greomp evel Longin, eur zell pis ha guirion var galoun
hon Doue.
.NHO
16 VAR AR GALON-ZAKR
.NTO
Mar he studiomp mad, goulaouen ar feiz ganheomp
en hon dourn e velimp eo hi ar galoun venniget-ma a
zo evidomp var eun dro :
Guir alc'hoes ar Baradoz.
Guir gelennadurez hon ene.
Guir gonsolation hor buez.
*
* *
Kaloun Jesus a zo alc'houez ar baradoz.
E derou an amser, an den kenta da zeis he grouidi-
gez a gavas, great evithan gant he Zoue, ul lojeis
pinvidik.
A zioc'h he benn, bolz an Envou dirodellet e giz
da eun doen c'hlaz staget outhi, evel tachou aour,an
heol da sklerijenna an deiz ; al loar, ar stered da gae-
raad an noz. Dindan he dreid an douar oe bet diazezet
stard var he ael, gant he vleuniou, he frouez, he loaned
a bep ment hag a bep stumm.
En dro dezhan kelc'h ar mor, gant kement a vag en
he zounder hag en he ledander.
Hag an traou-ze, dezhan oant oll. Rak oll oant bet
great evit he vad pe he blijadur.
Ia, kaer oa al lojeis, kaer an ti. Ha mestr an ti,
kaeroc'h c'hoas, savet ploum var he ziou c'har, soun
he benn var he ziouskoas, tro he lagad varzu an Env,
laouen he dal, lemm he speret, karantezus he galoun,
digaillar he ene. Ia, d'an deiz-ze, an den a ioa kaer, an
den a ioa eurus ; hen oa roue an douar ; ennhan evel
.NHO
VAR AR GALON-ZAKR 17
.NTO
en eur mellezour difazi, e kaved poltred he grouer.
Ha Doue he-unan, goude her beza great ar pez ma zoa,
her c'havas divank, diabeg e pep gis : Vidit Deus quod
esset valde bonum.
Kaeroc'h c'hoas hag eurusoc'h e tlie beza, kouls-
koude, he blaneden da zont.
Goude beza tremenet var an douar, en eul laouene-
digez heb he far, muioc'h pa neubeutoc'h a vloaveziou,
e zoa galvet heb rankout tremen dre ar maro, da eur
vuez all c'hoas dudiussoc'h : he hano a ioa skrivet hag
he renk merket er baradoz.
Mez goud a rit petra c'hoarvezas. Eur frouezen tentus,
mez difennet, a ziskaras hon tad hag hor mamm genta.
Varlerc'h ho dizentidigez, tenvalijen ar spered, sem-
pladurez ar galoun, techou fall ar c'horf, an anken, ar
c'hlenved, ar maro, gwalinier dianavezet a ziagent, en
em zirollas var an douar. Gwasoc'h c'hoas ! ar pec'het
a zerras dor an Env hag a dorras an alc'huez.
Mez eun devez, d'an heur merket gant ar Brovidans,
eur c'hrouadurik bihan a zeu var an douar. Den kouls
lavaret ne daolas evez hebed ouz he zonedigez. Ha
penaos sonjal ennhan ? Evit kavel n'hen doa nemet eun
dournad plous ; evit ti eur c'hraou hanter zisto ; evit
mamm eur grouadurez humbl, evit tad mager, eur
micherour paour. Ha koulskoude da heur he c'hine-
velez, Elez ar Baradoz a lavare : « Gloar da Zoue er
penn huella euz an Envou ha var an douar peoc'h d'an
dud a volontez vad, rag eur Zalver a zo ganet hirio an
deiz. »
2
.NHO
18 VAR AR GALON-ZAKR
.NTO
Ia, meulet ra vezo Doue : ia, ra zistroio ar peoc'h e
kaloun an dud, rag evidomp mab Doue a zo deut er
bed. Eveldomp hen deus kemeret eur c'horf hag eun
ene : Se nascens dedit socium.
Epad tregont vloaz e vevaz e kuz, en eur c'hounid
divar bouez he ziou vreac'h he damm bara pemdiziek :
epad tri bloas all e kelennas ar bobl en eur ober da
bep unan vad e peb giz, ha goudeze eur gurunen spern
var he benn, e sammas var he choug eur groas pounner
ha varnhi e c'hen em astennas da vervel.
Araog tremen e lavaras eur gomz : « Va Zad, pardonit-
hi rak ne ouzont ket petra reont. » Ha goude, eur gomz
all : « Consummatum est, peurc'hreat va labour, peur-
achuet an alc'houez. » Ia, va Breudeur, torret oa
d'an heur-ze ar zetans douget en hon enep. Troad ar
groas a stanke an ifern : beg ar groas a zigore an Env,
ha diveza berad goad kouezet a galoun Jesus-Krist a
beurnetea hon eneou. Setu ni a nevez, ken-vreudeur
ma zoomp da Jesus-Krist, guir vugale Doue hag heritou-
rien he varadoz.
Mez, piou ha petra a lakeaz hor Zalver da zisken e
kraou Bethleem ? Piou ha petra 'reas dezhan pignat var
menez kalvar ?
Piou ha petra, va Breudeur ker ? Sellit ouz he boltred
hag e tiskouez deoc'h he galoun, he galoun dener, true-
zus, douget dre ar garantez da baea hon dle da Zoue he
dad : Se moriens dedit in pretium.
Me ho salud eta kaloun sakr, deoc'h bennos, meu-
leudi, hirio, varc'hoaz, da viken. C'houi en ho madelez
ho c'heuz lakeat em dourn eil alc'houez ar Baradoz !
.NHO
VAR AR GALON-ZAKR 19
.NTO
*
* *
2. - Kaloun Jesus-Krist, kelennadurez an den.
Koulskoude, va Breudeur, evit mont tre, n'eo ket
awoalac'h kaout eun alc'houez, red eo c'hoas he lakaad
er potail ha rei dezhi eun hanter tro.
Setu perak, sant Paol a lavare gueach all : adimpleo
in corpore meo ea qu desunt... peur-achui a raan va
unan, ar pez a vank evidhon da bassion Jesus-Krist.
Setu perak ive, kaloun Jesus-Krist ouspenn ma zeo
evidhomp alc'houez an Env a zo eur gelennadurez evit
hon Ene.
Sant Augustin a lavare : « Noverim te, noverim me.
Grit, o va Doue, ma ho c'hanavezin mad ha ma c'hen
em anavezin va unan. » Evit anaout Doue, eur zell en
dro d'heomp ha varnhomp a zo peadra awalc'h. Rak
Doue, evel eur micherour bras, en deus skrivet he hano,
merket mad eo var gement hen deus great. Skrivet eo
var ar firmamant e lizerennou aour, skrivet e meur a
liou dizhenvel, var ar bleunv a flastromp hep sonjal
enn'ho dindan seul hor botez prenn ; skrivet en hor
c'haloun pa garet sellet outhi, skrivet eo dreist holl e
kaloun Jesus-Krist.
Setu hi aze kaloun va Zalver, sellit outhi mad, selaouit
piz ar pez a lavar hag e velfot.
Da genta, pegement e kar ar vertus.
D'an eil, peger bras kasouni he deus ouz ar pec'het.
Piou ac'hanoc'h, eme Jesus-Krist, eun devez, a damallo
d'in-me eur pec'het benag ? Hag an dud, ken douget
.NHO
20 VAR AR GALON-ZAKR
.NTO
koulskoude da gaout abeg a rankas tevel ha stoui ho
phenn. Hag e guirionez, va Breudeur ker, kaloun Jesus-
Krist adalek an heur genta betek an heur ziveza, a zo
evidomp evel eun tabernakl mysterius, dastumet ennhan,
var eun dro, da heul ar pez a zo a vella e kaloun an den,
holl c'halloud, holl binvidigez, holl vadelez kaloun
Doue : Quacumque sunt vera, sancta, pudica, amabilia,
si qua virtus, hoc cogitate.
Deski 'ra d'heomp peger waz tra eo ar pec'hed. Ar
pec'her a lavaras da Zoue : « N'oud ket d'in mestr, ha
mar d'oud, ne raan forz a ze ; ne zentin ket ouzit ;
« non serviam ». Ha Doue, rak ma c'hentent beza
mestr, a blad prim ar pec'her, pe a c'houlen evit hen
espern eun iskus din deus he vajeste, ha neuze Jesus-.
Krist a respount en bon hano : « Setu va c'haloun,
tennit anezhi betek ar berad goad diveza, goad pur,
dinam, disklabez, peadra eo evit paea dle ar pec'her. »
Ah ! aliez e c'hen em blijomp o c'hen em boueza
ervez hon danvez, hor spered, hon deskadurez, hor
gened, hon nerz, hon renk huel... moged, poultren,
netra ken.
Lakit en unan a ziou skudel ar valanz, Kaloun Jesus-
Krist, ha da heul, kement he deus great evidomp ; er
skudel all, hon ene. Tanti vales : setu petra oud
koustet, setu petra ' dalez. - Anavez eta, ene christen,
pegen huel eo da renk, peger kaer kurunen a zo great
evit da dal. Goude da veza prenet, kaloun Jesus-Krist
a dle beza da rekoumpans : se regnaus dat in pr-
mium.
.NHO
VAR AR GALON-ZAKR 21
.NTO
*
* *
Kaloun Jesus-Krist, zo guir gonsolasion ar vuez.
Eur ger c'hoas araok echui. N'eo ket ebken, ka-
loun Jesus-Krist a vez toullet hed ar vuez-ma. Teir groas
a velan var menez Kalvar : kroas Jesus-Krist e kreis,
eur groas all a bep tu . Var ar groas kleis eur pec'her a
ziagent hag o vont da vervel en he bec'het. Var ar groas
deou eur pec'her ive, er pean kenta, mez den just ha san-
tel en heur he varo.
Hag an teir groas-ma a jomm' en ho zav keit ha ma pado
ar bed. Neus fors piou oc'h, paour, pinvidik... ho kroas
ho pezo da zougen. Eur glemmaden, setu kenta merk
ar vuez, ho c'heuz roet, en eur zont er bed. Eur glem-
maden ziveza a beurachuo ho puez. Hag etrezho ho
diou, an dristidigez a iel d'hon heul evel hon skeud pa
bar an heol. Piou ac'hanoc'h ne anavez ket an dristidi-
gez ! Eun deiz pe zeiz eur stok a zo bet roet d'ho kaloun,
ha dre ar stok, ho kaloun blounset, gouliet, a zigasas
an dour var ho taoulagad...
Ar stok ?... d'an deis ma varvas ho pried, ho kroua-
dur..., ma zeas ho mab pell deus he vro, ma voe taolet
pri ouz ho tal..., d'an deis ma zoc'h bet kouezet er pe-
c'het..., piou o savo ? piou ho laouennaio, ho tizammo ?
Kaloun Jesus-Krist digor d'an oll. Kaloun Jesus-
Krist, esperans an oll... hodie mecum eris in parasido.
Hodie... ar vuez zo berr... mecum eris... e vezoc'h
ganhen-me... Me eo hel lavar ha me ne fazian den...
in parasido, eurus da viken.
.NHO
22 VAR AR GALON-ZAKR
.NTO
Parresionis Q*** eurus oc'h da veza savet an ilis ma
komzan deoc'h ebars, eurus rag ma zeo gwestlet da
galoun Jesus-Krist.
Eun dra c'hoas da ober. Savit d'ho Toue eun ilis all :
templum Dei quod estis vos. Ha goude, kurunen en
Env !
AMEN.
* * *
.NPO
III
PREZEGEN
Great d'ar bemp var-n-ugent a vls Ebrel 1883,
evit pardoun Sant-Marc
Docentes eos servare, Omnia qucumque
mandari vobis. - (Math. 28-30).
Deskit dezho heulia kement a meuz gour-
c'hmennet deoc'h. - (Aviel sant Vaze.
P. 28-29-30 ved)
VA BREUDEUR HA VA C'HOAREZED KRISTEN,
Ar sant, ma reomp hirio he c'houel, a zo bet keme-
ret evit patron ho farrez gant ho tud kos. Her pedi,
hen henori a reant. Nag a bet guech n'int-hi ket bet
deuet en ho raog da c'houlen diganthan nerz ha skoazel
a eneb ar bed, ar c'hig, an drouk-speret. Nag a bet
guech n'int-hi ket bet en em zaoulinet ama var leuren
ar memes ilis ha dirag ar memes sant ? C'houi, bugale
dezho, a zeu eveld'ho ha var ho lerc'h d'hen enori, d'her
pedi, d'hen trugarekaad, da c'houlen dreizhan grasou.
Ha mad a rit. Rak ho mignon eo hag ho c'halvokad
dirak Doue. E c'hallit, pelloc'h e zaan, e tleit
.NHO
24 VAR AR RELIJION
.NTO
lakaat ennhan ho fizians, rak atao e vezo prest da zelaou
ho pedennou.
Koulskoude n'eo ket awalc'h. Seblantout a ra d'in,
klevet sant Mark euz an Env o lavaret, hirio, da bep
unan, ar pez a lavare guechall sant Paol d'ar griste-
nien euz he amzer : kemerit skuer divar-n-hon evel ma
kemeran skuer va unan divar Jesus-Krist.
Red eo, e guirionez, kredi hag ober da vihana, darn
deuz ar pez a reas sant Mark evit esperout kaout
eveldhan perz e gloar an Envou. N'euz ket daou hent
evit mont d'ar barados, unan stris evit ar zent hag
unan ledan evidomp-ni.
Hogen, va Breudeur, sant Mark hen deuz digemeret
a greis kaloun relijion Jesus-Krist ; sant Mark hen deuz
he heuliet penn-da-benn hag en despet da bep tra. Ni
koulz hag hen a dle digemer anezhi hag he heulia
koustet pe gousto : diou virionez hag e teuan da lavaret
anezho deoc'h, eun nebeut komzou.
*
* *
Sant Mark a gredas hag a heulias, relijion Jesus-
Krist.
Hor Zalver var nez pignat en Env, a lavaras d'he
Ebestel : « Kiit ha prezegit ar Feiz d'an holl. Deskit
da bep unan heulia kement a meuz gourc'hemennet
deoc'h. »
Hag an Ebestel a ia varzu ar pevar avel, lod dre ar
broiou a dost, lod all dreist ar mor er rouanteleziou a
bell. Dre holl ha d'an holl e prezegont : d'ar paour, d'ar
.NHO
VAR AR RELIJION 25
.NTO
pinvidik, d'an dud desket, d'an dud dizesk. Lod a zelaou
hag a gred, lod a zarr ouz ho c'homzou dor ho spered
ha dor ho c'haloun.
Eun devez, eun den hanvet Mark, a ziwezas dezhan en
em gavout var hent sant Per ; her selaou a ra, ha setu
ker buhan he speret sklerijennet ha gounezet he galoun.
Digemeret a ra lezen an Aviel evel eur reolien zantel,
roet d'an den evit deski dezhan hent an Envou hag evit
he harpa hed he veach. Koumpren a ra eo an Aotrou
Doue mestr da rei gourc'hemennou d'he grouadurien
ha da c'houlenn ma zentint outho. Ha raktal, heb argila,
heb gourlerc'hi e lavar : « kredi a ran, kristen oun...
Credo. »
Koumprenn a reas ouspenn, n'eo ket awalc'h evi-
dhomp rei hor spered da Zoue en eur gredi ar guirioneziou
diskleriet d'heomp en he hano hag euz he bers ; red eo
rei d'ezhan ive hor c'haloun, en eur zenti ouz ar guirio-
neziou-ze hag en eur ober ar pez a c'houlennont a
rafemp.
Hor c'hreden a dle beza eur greden oberius ha nann
eur greden c'haouiad, eur greden varo. Kredi ha chomm
heb ober ervez a greder eo en em varn hon
unan. Setu perak sant Mark, kerkent ha ma c'hanavez
relijion Jesus-Krist a heulias anezhi hed-ha-hed.
Her gueled a raan, o vont da heul sant Per, dre ar
broiou ma prezegas ennho ar feis. Ganthan e za da
Roum, d'ar mare-ze c'hoas kear benn ar bed paian ha
ruziet ken aliez a veach, gant goad ar verzerien. Evit
derc'hel guelloc'h sounj he unan ouz a c'hourc'he-
.NHO
26 VAR AR RELIJION
.NTO
mennou he Zoue hag ho deski easoc'h d'ar re all e lakeaz
anezho dre skrid, en eul levr hag a zo etre ho tawarn,
levr galvet euz he hano : Aviel sant Mark. Goudeze e
tistroas d'he vamm-bro evit prezek d'he genvroïs lezen
Jesus-Krist.
Rak ma heulie he unan a greis kaloun kement a bre-
zege d'ar re all, skouer vad he vuez a roe muioc'h a
bouez d'he gomzou hag e c'hellaz ober d'ezho koum-
prenn e tleomp da genta ha dreist pep tra, klask madou
an Env. Dont a reas evel-se a benn da c'hounit kalz
eneou da Zoue ha da founti e bro en (an ?) Egypt eun ilis hag
a zo bet da c'houde brudet eleiz etouez ar gristenien :
Ilis Alexandri. Mez ar baianet o velet kement a dud o
senti ouz he gomzou a gemeras outhan warisi hag hen
lakeas d'ar maro. An heur vad en devoa evel-se da
skulia he c'hoad evit he 'vestr ha da ziella dre he ver-
zerenti ar feiz hen doa prezeget d'an dud.
Va Breudeur, koustus ha koustus bras eo bet dezhan,
n'euz mar hebed, ober ar pez hen deuz great. Plega 'r
speret da virioneziou ar feiz, ren ha soubla he galoun
ervez gourc'hemennou Doue, ia kement-se a goust d'an holl
hag a dlie koustout da sant Mark kement ha
muioc'h eget da nikun all. Kemered a rea eur relijion
dishenvel diouz hini tud he vro ; he gerent hag he vi-
gnounet a dlie hen distrei dioc'h eun hevelep c'hoant
hag hen dizalia e pep fesoun.
Ha koulskoude, en despet da bep tra, en em ro da
relijion Jesus-Krist, koumpren a ra ne c'heller ket heb
ar feiz plijout da Zoue hag e ranker, evit kaout digemer
.NHO
VAR AR RELIJION 27
.NTO
er Baradoz, pellaad var an douar dioc'h kement a zifen
ha senti ouz kement a c'hourc'hemenn : si vis ad vitam
ingredi serve mandata. Koumpren a ra ne dalv netra
d'an den gounit ar bed-ma holl ma koller an ene. Ha
setu pe evit tra, e tilezas pep tra all evit Doue.
*
* *
Va Breudeur, hel lavaret e meuz deoc'h en eur gom-
mans, ni evel sant Mark a dle beza tud a relijion ; da
lavaret eo, kredi hag ober ar pez a lavar d'heomp da gredi
ha da ober.
*
* *
Pa zeo guir e zeuz eun Doue hag hen deuz great ac'ha-
nomp ar pez ma zomp ha roet d'heomp ar pez hen deuz,
daoust hag au Doue-ze ne c'hell ket gourc'hemenn
d'heomp ober he volontez e pep tra ? Daoust, rak-se,
hag hor c'henta soursi na dle ket beza klask anaoud
pehini eo ar volontez-se en hor c'hever ?
Hogen, e peleac'h e kavomp-ni skrivet ar volontez-ze
a Zoue ?
Va Breudeur, merket eo her goud a raan, en eul levr
hag a zo etre daouarn an holl, merket eo en hor speret
kouls hag en hor c'haloun. Ha kenta rebech a glevomp
goude beza great an drouk vije rebech hor c'houstians
hon unan, nemet e oe dija mouget ar feiz en hon ene.
Hi eo a lavar en deiz, en noz... great he c'heuz fall :
ego sum qui peccavi, ego iniquitatem egi.
Koulskoude, speret an den hag he galon a zo kirieg d'ar
fazi : beza e zint evidomp diou reolien amjest ha diasur
.NHO
28 VAR AR RELIJION
.NTO
rag ma vezont touellet ha trec'het aliez dre hor gwall-
dechou.
Setu perak Doue hen deuz karget ar Relijion d'hon difa-
zia ha d'hon distrei divar hent ar pec'het, pa vez mouget
pe gousket, en hor c'hreis, mouez hor c'houstians hon
unan. Ar relijion eo a dle neuze, lakaat dirak hon daou-
lagad ar pez a dleomp da Zoue d'an hentez, d'heomp
hon unan. Ouspenn ma teu ar Relijion da sklerijenna
hor speret, hi c'hoaz a deu da rei nerz d'hor c'haloun,
hor zouten a ra var hent ar vuez a enep tentasionou ar
bed, finesaou an drouk-speret, fallagriez an dud
digoustians ha skouer fall ar re zifeiz.
Beva hep religion a zo eta, pe nac'h hen defe Doue
an disterra guir da rei urziou d'an dud, pe zisprijout ar
gourdrouzou hag ar promesaou a ra d'he grouadurien :
Eo lavaret da Zoue : rei a rit d'in gourc'hemennou, ne
anavezan ket deoc'h ar garg hag ar c'halloud d'ho ober :
non serviam. Promesaou a rit, gourdrouzou a rit ive :
ho disprijout a raan ha me vevo da m' giz : non
serviam.
Ni a vevo d'hor giz ! Ia, mez hor giz-ni, hirio, a zo,
siouas ! giz kristenien dizounj ha digourach. N'eo ket,
pell dioc'h eno, giz hon tudou koz. Hi e pep tra a
glaske plijout da Zoue. Mont a reant d'an oferen, res-
peti 'reant ar zul, ne vankent morse ho fask. Dioc'h
mintin ha dioc'h noz e trugarekaent an Aotrou Doue ;
beva 'reant e doujans Doue ha mervel a reant en he
garantez.
Mez ni, va Breudeur, penaos e vevomp-ni, da vihana
.NHO
VAR AR RELIJION 29
.NTO
penaos e vev an darn-vuia ac'hanomp ? Ha stard e cho-
momp-ni atao en hor feiz ; ha derc'hel a reomp-ni heb
mank, da c'hourc'hemennou Doue ?
Evidon-me, a lavar deoc'h, heb kalzik aon d'en em
fazia, pa raan eur zell en dro, pa boezan ar pez a
greder, pa zelaouan ar pez a lavarer ha pa daolan evez
ouz ar pez a rear, me a rank lavaret : ar feiz a viahana a
zeiz da zeiz ha doujans Doue a ia var zikar...
Unan a lavaro : kaout religion ? ha perak ? awalc'h
eo beza den honest.
Awalc'h eo beza den honest ! Ia evit tec'het dioc'h ar
prizoun hag ar groug ; mez re nebeut eo aliez evit mont
d'an Env, rak kement hini ne vezint ket bet er galeou
ne daïnt ket d'ar baradoz. Evit mont d'i ouspen beza den
honest eo red beza kristen mad.
Awalc'h beza den honest ! Mez petra eo eun den
honest ? Goulennit ha klaskit ha ne gavfot e pep tu
nemet tud honest var an douar. Al laer, ar mesvier, an
den libertin, ar jervicher didalvez, var ho c'hleved, int
honesta tud a vale.
Awalc'h beza den honest ! Mad, ia mar kirit. Mez
ha den honest e c'hellit beza heb relijion ? Penaos
c'houi, heb pedi Doue, heb aon rag an ifern, heb espe-
ranz da vont d'an Env, c'houi a zo tud honest ? Ha ni
tud eveldoc'h, koulskoude, ni goude pedi, goude iun,
goude kastiza hor c'horf, ni a rank aliez skei var boull
c'hor c'halon ha lavared : Oh ! bezit ouzin truez, o va
Doue ! rak pec'herien oump. Ha koulskoude, ma ne
c'hallit ket beza den honest heb renta d'an dud ar pez
.NHO
30 VAR AR RELIJION
.NTO
a zo d'an dud, daoust ha c'houi a c'hell beza heb her
renta da Zoue ar pez a zo da Zoue.
Eun all a lavar : kaout relijion ? Ha da betra ? Me
ne meuz ket a relijion ha n'oun ket klanvoc'h evit-se, a
zastum arc'hant, a ra brao-bras va zreuz var an douar.
N'ho c'heuz ket a relijion ha n'oc'h ket klanfoc'h ?
paouroc'h oc'h evit-se ! Iac'h a gorf e c'hellit beza, mez
iec'hed ho c'hene ! Pinvidik a vadou an douar, mez ha
madou an Env ? Ober a rit ho treuz var an douar ? Mez
evit treuzi an douar an den ne vez ket pell : dek, ugent,
triugent, pevar ugent vloaz, setu holl. Mez penaos e reot-
hu ho treuz er bed all ?
Kaout relijion, eme c'houi, da ober petra ? Selaouit
hag her c'hlefot. Mad eo da vired ouz an dud d'en em
zispenn an eil egile. Ma na meuz ket a relijion ha ma
oun sur, a hent all, da dec'hed araog kastiz an dud, perak
ne rafen-me ket deoc'h ervez va interest va unan, ar
muia droug a zo em galloud ?
Mad eo da lakaat an dud d'ober vad an eil d'egile.
Mad eo d'an tad ha d'ar vamm evit ma talc'hint urz vad
en ho ziegez ha ma tiorrennint mad ho bugale .
Mad eo d'ar priejou evit ma raïnt an eil eurusded
egile, mad d'ar vugale evit ma karint ho zad hag
ho mamm, mad d'ar mestr evit ma vezo karantezus e
kever he zervicher, mad d'ar zervicher evit ma karo
he vestr, mad d'ar pinvidik evit ma tiouero eun tamm
euz he dorz vara gant ar paour ha d'ar paour evit ma na
c'hrosmolo ket enep ar mondian, mad d'ar re zo huel
evit ma vezint trugarezuz ha leal e kever ar re zo izel,
.NHO
VAR AR RELIJION 31
.NTO
ha mad d'ar re a zo izel evit na daolint ket mallos d'ar
re zo savet a ziout-ho.
Da betra mad ar relijion ? Goulennit-hen digant ar
c'hreg paour-ze, a velit o wela var dreuz he dor. Eur
pried he deuz, mez eur pried mesvier hag a deuz en eun
devez, holl gounidegez ar zizun ; bugale he deuz maget,
mez digar hint ha direspet. Petra reio hi, ar pried, ar
vamm baour ? Aliez a veach marteze eo bet eat var bord
ar puns gant ar zounj da veuzi gant he buez he oll
boaniou e kreiz an dour. Petra he deuz-hi dalc'het ? Ar
relijion ha netra ken. Hi a reio dezhi kaloun ; habaskder
a gemer ; mad e c'hen em ziskuez ; padi a ra, gouzanv a
ra, hag he buez santel, he daelou diglemm, he dousder
a deneraio kaloun pried ha bugale.
Da betra mad ar Relijion ? Va Breudeur, relijion ho
c'heuz ! Goulennit eta kentoc'h an dra-ze diganeoc'h
ho c'hunan. Ha n'eo ket bet digouezet deoc'h avechou
koueza en eur pec'het benag, ober unan euz ar pec'he-
jou-ze hag a bouez var eur galoun, evel eur mean milin,
unan euz an dizurziou-ze hag a laka 'r c'housket da
bellaat divar hon tro. Hogen, piou a dennaz divar-n-oc'h
ar beac'h pounner-ze, a roas deoc'h an hardisegez da
sevel adarre gant esperans ho lagad varzu an Env ha da
lavaret : n'euz forz hag e varfenn, hirio, esperout a ran
beza digemeret aze e ti va zad.
Ne lavaromp eta mui : ar relijion, ha da betra mad ?
Lavaromp kentoc'h : ar ralijion a zo mad da zizamma
an den. d'he skoazella, d'her c'hrenvaad var an douar,
d'hen hentcha varzu an Env, da sklerijenna he spered,
.NHO
32 VAR AR RELIJION
.NTO
da gennerzi he galoun, da rei d'heomp ar gouraj da ober
hon dever penn-da-benn, e kever Doue, e kever hon
nesa, en hor c'hever hon unan. Mad eo da lakaat ar
peoc'h etre an dud, an urz en tiegeziou, ar garantez etre
an holl ; da vouga an dizurz hap an droullans : mad eo
da bep tra : ad omnia utilis est.
Ma zeuz hirio kement a ziezamant etouez an dud,
mar teu ar paour da zellet kement a dreuz ouz ar pin-
vidik ha da lavaret : perak da hen-ma an aour hag an
hean ha din-me ar bara groz hag al labour ; mar teu ar
pinvidik da suna c'houezen ha goad ar paour ha da ni-
veri pegement a dalv pep diveraden zour a guez diouz
he dal ; ma vank ar vugale da zenti ouz tad ha mamm,
d'ho dilezel, da gaout mez ouz ho anzao, perak kement-
se ? Abalamour ar relijion a ia fall : quia nullus est
qui recogitat corde.
Va Breudeur, greomp eta evel sant Mark, patroun ho
parrez kredit d'ar relijion, heuillit ar relijion, ha
dreiz-hi ma na vezit ket atao eürus var an douar, e
c'hellot da vihana esperout beza eürus en Env. Evel-
se bezet great.
* * *
.NPO
IV
PREZEGEN
Great e Santez-Anna ar Palud da vis Guere 1888
Inspice et fac secundum exemplar
quod tibi monstratum est.
Sellit ha kemerit skouer divar ar'
pez ho pezo guelet.
Va BREUDEUR HA VA C'HOAREZET CHRISTEN,
Deut oc'h ama, darn a dost, darn all a bell, rak a
bell kouls hag a dost eo bruded ar japel-ma : chapel
Santez-Anna ar Palud.
Ar bed, deveziou a vez, a ra hen ivez, eur c'halvaden
d'he vignoned, ha var he gomz e tiredont lod da velet,
lod da veza guelet, holl gant ar zounj pe da gaout pli-
jadur, pe da greski ho danvez.
En eur zont ama, hirio, a bep tu ha ker stank, ken nive-
ruz all, n'ho c'heuz ket, c'houi, sentet ouz mouez ar bed.
Eur vouez all ho c'heuz klevet, ho c'heuz selaouet :
mouez an Env, mouez ho feiz.
Anavoud a reac'h pe abalamour ma ho c'heuz he
guelet araog hirio, pe, rak ma ho c'heuz klevet prezek
3
.NHO
34 MEULEUDI SANTEZ ANNA
.NTO
divar he fenn, ar japel venniget-ma. He guelet a rit dia-
zezet e ribl an aod. En tu ze, ar mor doun gant he
avelou foll, he rec'hier kuzet, he darziou dijaden ; en tu
ma, an douar bras, henvel hen ive, ouz eur mor danjerus
hag a velomp varnhan, ken aliez a veach, ar c'horf
bruzunet gant ar c'hlenvejou hag an ene paour bloun-
set gant ar pec'het.
Ha neuze, pe, rak ma zoc'h bet dija krok-ha-krog
gant an danjer, pe gant aoun d'en em gavout ganthan
tal-ha-tal en amzer da zont, e zoc'h diredet holl gant ar
memes c'hoant : Rei da Zantes Anna eur merk anat
euz ho fizians, euz ho c'hanaoudegez vad ; deuet oc'h
evit he zrugarekaad, evit en em erbedi outhi.
Va Breudeur, ne c'hallan nemet ho meuli a gement-
se. Rak, mar d'eo ar Zænt holl hon difennourien dirak
Doue, Santez Anna, dreist ar re all a zo bet, a holl vis-
koas, kemeret evit patronez Breis-Izel.
Koulskoude, n'eo ket awalc'h he fedi, he c'hared ;
red eo c'hoas, eveldhi beva e doujans, e karante Doue,
hag hirio, e seblantan he c'hlevet o lavaret d'heomp ar
gomz e meuz dreiz-hi digoret ar gelennadurez-ma :
Inspice et fac.. . Guelit petra oun bet ha grit eveldhon.
Distroomp eta var hor c'his da ober eur zell var an
amzer dremenet ha skoomp var dor an ti ma veve enn-
han naontek-kant vloas zo ar Zantez-ma, e ma hirio, he
fardoun. '
Ennhan, en ti-ze, ni gav var eun dro :
1) Eur jervicherez fidel da Zoue,
2) Eur pried karantezus,
3) Eur vamm vad.
.NHO
MEULEUDI SANTEZ ANNA 35
.NTO
*
* *
Va Breudeur ker, er bed-ma pep den hen deuz he
speret hag a joaz he hent ervez he zounj . Mez holl, en
despet d'ar plegou dishenvel a gemerer, ne glasker
nemet eun dra, atao ar memes hini : beza eürus. Hag
evit dont a benn da dizout an eürusted-ze, ne esperner
na poan, nag izign, nag amzer. Prez, tiz a veler var an
dud. En em jala 'rear aleiz, ar c'horf ne jomm ket dila-
bour nag ar speret dizoursi, diaket, dibreder. Ha kouls-
koude, red mad eo kredi e c'hen em fazi an darn vuia.
Rak pa zellan ouz ar pez a dremen, pa zelaouan ar pez
a lavarer, me a gleo klemmou aleiz hag a vel kalz a
zaelou. Ia, neubeut a dud a zo eürus rag nebeut a zounj
ervad e komz Jesus-Krist : unum est necessarium : eun
dra hebken a zo red ; red eo karout Doue, red karet an
nesa er guel a Zoue, red eo en em garet hon-unan
ervez Doue.
Setu ar pez a ententas, ar pez a reas Santez Anna.
Ervez sant Jerom, he fried Joachim hag hi a rea teir
lodenn euz ho danvez : al loden genta evit Doue, an eil
loden evit ar paour hag an dremenidi, an drede loden
evit ho ezomou ho unan. Doue da genta, an ezomek da
eil hag hi ho unan varlerc'h .
Ar renk diveza a zalc'hent, eta, evitho, er pez a zell eus
traou an douar. Mez diskuez a reont dre eno, pegen
aketus oant da binvidikaat ho ene. E leac'h klask
madou ha ne c'hellont en em viret nag ouz ar merkl
nag ouz al laër, e klaskent da genta rouantelez an Env
.NHO
36 MEULEUDI SANTEZ ANNA
.NTO
hag ar zantelez a ranker da gaout evit beza enn'hi
digemeret.
Rak-se : Plijout da Zoue hag he veuli, ober vad d'an
holl, dreist pep tra d'an ezomek ; lakaat buez hir an
eternite dreist buez verr ar bed-ma ha mad an Ene
araog mad ar c'horf, setu petra eo bet kenta sounj,
brasa aket Santez Anna hag hen anzao a rankomp,
choazet he deus ar guella loden.
Ne c'houzoun ket kaer pe seurt plijadur a c'heller da
danva en eur lezel a gostez gourc'hemennou Doue, evel
pa na ve, goude ar maro, netra da c'hortoz na netra da
zouja ; o tistrei he galoun divar an Env evit he staga
ouz an douar, o staga park ouz park, o vernia pez
arc'hant var bez arc'hant ; pe seurt plijadur a c'heller
da danva o c'hober poan d'an nesa pe zoken, o
tremen, heb ober vad, abiou an nep zo en dienez.
Mez a dra zur, eürus eo an den hag a zant eo benniget,
karet gant Doue, eürus an den hag a c'hell lavaret :
« ne vezo ket goullo va daouarn pa rankin mont da renta
kount eus va buez. » Eürus an den hag a zo he hano
meulet gant an dud, an den a glev e toull he zor ar
paour o lavaret. « Bennos Doue deoc'h er bed-ma,
hag ar barados er bed all. »
*
* *
Servicherez fidel da Zoue : Santez Anna 'zo bet ous-
penn eur pried karantezus.
Doue, pa grouaz ar bed, a reaz pep tra gant pouez,
gant muzur, gant urs ; da bep den rak-se, kouls ha d'an
.NHO
MEULEUDI SANTEZ ANNA 37
.NTO
holl draou all, e verkas he rank hag he stad. Lod a vez
ganthan galvet da lakaad moger ar bed etre ar bed hag
ho ene ; lod all heb kuitaat ar bed a zalc'h bepred ho
c'halon distag, diliam evit gallout eassoc'h a ze miret
ennhi d'ar vertus ar c'henta pazen, ar plas a enor hag
ober gant muioc'h a nerz labour Doue var an douar.
An darn vuia a ra gant ho c'haloun, dirak aoter ar
Briadelez, eur skoulm hag a zeu ervez ma 'vez great ha
douget, da veza eur skoulm a vennoz, a joa, a eurusded
pe eur skoulm a zaelou, a zizesper, a vallos.
Eun dra bounner eo, e guirionez, eun dra garguz,
diez da zevenout, da zigas da vir dont da lavaret da
unan all : « Setu va dourn d'id astennet ha var balf an
dourn-ze, va c'haloun a bez. Ennhi, hiviziken, er ga-
loun-ze, ar c'henta plas a zo, ha betek ar maro, a vezo
d'id goude Doue. Ervez va galloud, me a raio da eürus-
ded hag a gemer an Env da dest, eo va c'homz leal ha
guirion. Da joaiou a vezo va joaiou , da distridigez va
hini, ha mar kavez var da skoaz eur groas benag, me
' zougo ar penn pounnera. » Nag a bed lavar evel-se,
n'hon deus-ni ket, ni ho peleien, digemeret en hon buez,
ha varlerc'h, pegen aliez a veach, eleac'h eürusdet hon
deuz kavet hirvoud ha ran-galoun.
A beleac'h e teu kement-se ? Ar c'henta, ar brassa
pen-kaos eo rak ma kaver kals priejou ha ne bedont ket
Doue da zont d'ho eured, kals priejou, hag a zeu goude
ho eured da lakaad Doue var an eil bazen en ho c'ha-
loun pe d'hen taol er meaz deuz an ti.
Va Breudeur ker, ar garantez a zo eur blanten figus,
.NHO
38 MEULEUDI SANTEZ ANNA
.NTO
kizidik ha naoneg . Figuz eo : n'en em blij ket e peb
douar ; ne c'hell ket bea greffet var bep seurt treid :
kizidik eo : re a c'hlao, re a avel, re a ienijen hen laka
da wenvi, da vervel.
Naoneg eo ouspenn ; goulen a ra ma 've kenteliet mad,
stuet e doare var he zro : izom he deuz bep eil tro, a
c'hlizen ar mintin hag a domder ar c'hreis-deiz .
Evit chom beo hag ober brud e rank eta beza greffet
var ar zantelez, plantet e liors an Aotrou Doue, ha tro
var dro, evel eur c'hael-spern, lakeat doujans Doue, d'he
diouall eneb drouk. Red eo e teuffe ouspenn grasou
an Aotrou Doue d'he zaouri ha d'he zomma ha bennoz
an Env da zistrei divar-n-hi pep gwall varrad amzer.
Anez kement-se, abred e wenvo, e veleno, e varvo,
marteze. Sellit kentoc'h ha guelit.
E peleac'h, etre pe rumm priejou , e ren ar brasa
ienien, e sao an aliessa trous, e red ar puilla daelou, e
kaver ar brasa keus, ar pounnerra disesper ? Ne lava-
ran ket, ne zafe ket avechou eur goummoullen benag
azioc'h ti ar guella priejou. Peleac'h kaout var an douar
an den n'hen deus ket mank hebed ? Mez daou bried a
zoujans Doue a oar mad eo berr pep speret, eo dinerz
pep kaloun, eo fallakr an ærouant ; rak-se e c'hen em
bardonnont, e c'hen em garont, e vevont e peoc'h. Diou
galoun staget gant dourn Doue an eil ouz heben hag a
c'hoar en em glevet mad, a ra evel eur barados euz ho zi.
Setu ar pez a reas Joakim hag Anna.
Mez Joakim a ioa eur zant, Anna a ioa eur zantez
hag eaz e kavent rak-se, servicha Doue ho daou hag
.NHO
MEULEUDI SANTEZ ANNA 39.
.NTO
ober an eil eürusded egile o c'hen em garet ervez Doue.
Euz ar garantez a rene etrezho ho daou, sant Jerôm
a ro d'heomp eun testeni.
Joakim bep bloas, a iea ervez lezen ar vro, da ober
eur sakrifis e templ Jerusalem. Bep bloas ive, kement
hag ober e rea da Zoue eur sakrifis euz ar re gaera. Eur
bloavez, ar belek karget da lakaat urz er zakrifisou a
veze kinniget, a lavaras da Joakim : « Penaos eun den
dizher evel doud-te, eun den ha n'eo ket bet benniget
he Briadelez rak n'hen deus krouadur hebed digant Doue,
a gred ober sakrifisou ker bras, rei prof ken koustus ? »
Da eur rebech ken c'houero sant Joakim ne respoun-
taz ket. Heb en em glemm e kuita templ Jerusalem,
en em denna ' reas a gostez pell deus an dud hag eno e
savas eul lochen da wela.
Anna he bried, test deuz eun henveleb glac'har, a
gemer eur gouriz reun, iun a ra, pedi hag hirvoudi,
en eur c'houlen digant Doue ar c'hras ma vezo tennet
an dismegans divar hano he fried.
Evit-hi, evitho ho daou, Doue 'ra eur burzud. Da
recompanzi ho c'harantez, e ro dezho en ho c'hosni, eur
verc'h benniget dreist an holl verc'het all : Santez Anna
a lakeas er bed ar Verc'hes glorius Vari. Hag evel ma
he devoa en em ziskuezet skouer ar priejou mad e
c'hen em ziskuez ive : skouer ar mammou karantezus.
*
* *
Eur garantez all da heul karantez Doue hag hini he
fried a c'houlennas eta, digemer e kaloun Santez Anna :
karantez ar vamm evit he merc'h.
.NHO
40 MEULEUDI SANTEZ ANNA
.NTO
Va Breudeur ker, ne laeromp ket loden an Aotrou
Doue. Hen dreist pep tra, eo hen deuz great ar Verc'hez
Sakr ar pez ma zeo. Eva, ar genta maouez, a gollas ar
bed : Eur verc'h da Eva eo a dle hen savetei. Ha Doue
a bell, a bourchassas, a aozas pep tra evit kas da benn
ar pez hen doa rezolvet dre druez ouzomp.
Mez ma reaz evit ober euz ar Verc'hez eur grouadurez
ker pur, burzud var burzud, Santez Anna a reas he lod.
1° Sellit outhi : He merc'h c'hoas iaouankik flamm,
a zo en he c'hichen o teski lezen Doue.
2° D'an eil Santez Anna n'he doa krouadur ebet
nemet-hi. Ha koulskoude, d'an oad a dri bloas, Mari a
zo kaset d'an templ ha roet da Zoue.
Tadou ha mammou, setu aze ho skouer. Peurvuia
eur c'hrouadur a vez ar pez ma vez great : nebeut a
drec'h wen. En em glemm a rear euz ar vugale ; guel-
loc'h e ve en em glemm euz ar re nebeut a zoursi a vez
bet kemeret d'ho c'helen ervad.
Eürus an nep er bed-ma, a ra evit Doue, evit he
nesa, evithan he unan, ar pez a c'houlenn mad an ene.
Koulskoude, hag e tiguesfe ganheomp, kueza er
pec'het, ne gollomp ket a fizians.
Eur sant hen deus bet lavaret divar benn ar Verc'hes :
omnipotentia supplex. Me 'lavaro da m'zro, Santez
Anna dre he feden a zeuio a benn euz kement e dezho
c'hoant. Ar Verc'hez a zo he merc'h, Jesus-Krist a zo
he mab bihan : Galloud he deuz eta dirag Doue. Ha
hent all, ne c'hello ket mankout a garantez evidomp
ni bugale ar beg douar ma a zo en em wlestet dezhi.
.NHO
MEULEUDI SANTEZ ANNA 41
.NTO
En em erbedomp eta outhi gant fizians. Mar d'homp
mad, hi hor jikouro da genderc'hel ; mar bevomp er
pec'het, hi a astenno d'heomp he dourn evit hor zevel
da genta ha rei d'heomp nerz da jomm en hor zao beteg
ar fin.
AMEN.
.NPO
V
STEUEN
Evit eur zarmoun da ober e neus fors pe seurt
pardoun divar benn eur zant pe eur zantez
VA BREUDEUR KER,
Hirio gouel S*** X***. Seblantout a ra din a c'haleze
divar he dron, her c'hlevet o lavaret d'heomp ar pez a
lavare gwechall Sant Paol d'ar gristenien eus he amzer :
Imitatores mei estote sicut et ego Christi.
Ali a bris mor deuz unan. Rak, ha setu e daou c'her
ar pez a lavarin deoc'h hirio.
1° Ne maomp var an douar nemet evit beza sant
en deiz da kont.
2° Penaos anavout ha ni 'zo var ar venojen vad.
§ 1. Ne maomp er bed nemet evit gounit an Env.
Doue hen deuz hor c'hrouet evit ar barados.
Jesus-Krist en deuz hor prenet evit ar barados.
Ar Speret Santel ne hean d'hon dougen ha d'hon ren
varzu ar barados.
.NHO
VAR AR ZILVIDIGEZ 43
.NTO
*
* *
Eur rejant kos, var a gounter, en em gavas eun deis
gant unan euz an dud iaouank a ioa bet ganthan er skol.
Sell, eme ar rejant kos, c'houi a zo aze ? Ha iac'h
mad var a velan, guell a ze ! Mez petra oc'h c'houi deut
da veza ?
Troet e meuz va zounj ar var vicher a zoudard, ha
setu me dija kabiten.
Kabiten ? Oh ! mad tre. Heur vad ho c'heuz. Ha
goude? petra 'veffot goude ?
Goude mar gellan e vin koronel.
Guelloc'h c'hoas ! Ha goude ?
Goude general ma vez chans vad. Mez diez eo
pignat ken huel.
Ia eur garg huel ha dies da baka, esperomp evel-
kent. Ha goude ?
Goude ? gant va fae e c'hedin ma venn deut kos.
Pa bouezo re an oad var va diskoas, me a iel da veva
dibreder.
Ha goude?
Goude e varvin.
Ha goude ?
Goude ? Me ne ouzoun ket.
Mad ! Me c'hoar. Goude pil pe fas. Daou lojeiz :
Baradoz pe ifern... Eur vech kollet, kollet evit mad. Taol
tro hebed. Ha neuze : quid prodest homini si mundum
universum lucretur animæ vero suæ detrimentum patiatur.
Setu perak : Imitatores mei estote sicut et ego Christi...
.NHO
44 VAR AR ZILVIDIGEZ
.NTO
Ne lavaromp ket : N'eo ket red ober kement hag ar
Zænt ! Nann, mez red eo ober ar pez a c'houlen Doue.
Ha Doue a c'houlenn ma kerzimp digaillar var hent ar
barados. Ne lavaromp ket eo diez... Quis me liberabit
de corpore mortis hujus : D'ar Zænt eo bet diez ive.
*
* *
Penaos anaout, ha ni a ra, ia pe nann, ar pez a c'hou-
len Doue ? Mean diskuiller an orfebrer... Ar peziou faos,
henvel evit c'henta gwel, ouz ar peziou ac'hant mad...
Mean diskuiller an aviel : 1° Si pez tuus scandalizat
te abscide eum et projice a te... Beza sant koustet pe
gousto, en despet da bep tra... Evit an traou ne zellont
ket ouz ar zilvidigez e c'heller ober meur a sakrifis...
A eneb he zilvidigez arabat sakrifia netra.
2° Quarite primum regnum Dei et hæc omnia adjicien-
tur vobis... E c'hallomp er bed, klask meur a dra, mez
da genta dreist pep tra, regnum Dei... rak : quid prodest
homini... ?
3° Sive manducatis, sive bibitis, omnia in Gloriam Dei
facite... Peb den hen deuz he stad, he labour ha pep
unan a dle poania d'ober mad he dreus en he stad...
Mez e n'euz fors pe seurt buez, e tle beza ar zounj euz
ar zilvidigez.
4° Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus
erit... Aliez e ve lavaret : labourat awallc'h evit hirio...
Labouret awalc'h, d'an oad e meuz : diskuizomp
brema... Evit beza sant eo red labourat beteg ar maro...
.NHO
VAR AR ZILVIDIGEZ 45
.NTO
An ebestel a lavare eun devez da Jesus : Ecce reli-
quimus omnia et secuti sumus te, quid ergo erit nobis ?
Ha Jesus a respountas : Vitam æternam possidebitis.
Labourit epad ho puez evel an Ebestel da vont da
heul Jesus, et vitam æternam possidebitis.
Amen.
.NPO
VI
PREZEGEN
Var ar Zantelez
Imitatores mei estote, sicut et ego Christi
Kemerit skouer divar-'n-on-me, evel ma
kemeran skouer va-unan divar Jezuz-Krist.
(1. cor. 4-16).
Va Breudeur ha va C'hoarezed kristen,
Pedi, kared, trugaregaad a reomp ar zent ; hor
fizianz a lakeomp en-ho ; deiz ho gouel, deiz ho far-
doun, a vez, evidomp-ni ivez, eun deiz a c'houel, a
bardoun, a laouenidigez. Kement-se a zo mad, a zo tal-
voudek, rak ar zent a zo hor mignouned, hor breudeur,
hor madoberourien ; din int a bep fizianz, din a bep
meuleudi ! Koulzgoude, kement-se n'eo ket aoualac'h ;
red eo c'hoaz ; pelloc'h e zaan ; red eo, dreist pep tra,
beva evel ma ho d-euz-hi bevet ho-unan, evit galloud,
eun deiz da zon'd, kaoud perz en ho levenez hag en ho
eüruzded. Ar pez a hell ober d'hezo ar brasa plijadur eo
ma heuillimp, koulz hag hi, gourc'hemennou an Aotrou
.NHO
E RANKOMP BEZA SENT 47
.NTO
Doue, ha seblantoud a ra d'in ho c'hlevoud e lavared
d'heomp ar pez a lavare gueach all an Abostol Sant
Paol da gristenien he amzer : imitatores mei estote, sicut
et ego Christi : kemerit skouer divar-'n-on-me, koulz ha
ma kemeran skouer va-unan divar J.-K.
Deiz gouel ha pardoun Sant-Leier, kemeret gant ho
tud koz evit patron ar japel-ma, e m-euz kavet mad
lavared d'heoc'h eun nebeud komzou divar benn ar zan-
telez gristen.
1° Evit ma poanio pep unan da veva ervez Doue,e
lavarin d'heoc'h, da genta, e rankomp, ni ivez, beza sent
abarz kaoud digemer en Envou ;
2° Hag evit rei fizianz d'an holl, e tiskuezin, abarz
achui, e ma e galloud pep den beva gant santelez.
*
* *
VA BREUDEUR KER,
Tud ar bed, a unan gant an drouk-spered evid hor
c'holl, a velod oc'h ober ho zreuz var an douar, heb
kemered, koulz lavaroud, an distera poan da veva ervez
lezen an Aotrou Doue. Dizounj ha dibreder, evel tud ha
n'ho defe, en tu all d'ar bez, netra da zouja na netra da
esperoud, e lakeont mad ho c'horv araok mad ho ene,
bolontez ho c'haloun araok bolontez an Aotrou Doue,
eüruzded ar vuhez hirio araok eüruzded ar vuhez da
zon'd ; ha goudeze, evit mouga rebechou ho c'houstianz
hag en eur zizamma dirak an dud, e lavaront : daoust
betra disprijoud plijadureziou ar bed, kastiza 'r
.NHO
48 E RANKOMP BEZA SENT
.NTO
c'horv, hag huala 'r galon ! Kement-se a zo mad d'an
nep a glask beza sant : mez heb en em renta sent,e
c'haller gounid an Envou.
Kenvroïz, va Breudeur, a eneb ar pez a reont, ar pez a
lavaront, bezomp, oh bezomp ato var evez. Ho c'hustumou
a zo milliget gant J.-K., hag ho c'homzou a zo kountrol beo
da gomzou Doue. Lavaroud a reont : n'eo ket red beza
sent ! Ha Doue, an Doue ma rankimp, eun deiz, renta
d'hezan kount euz hor buhez hed-da-hed, Doue a lavar
e fell d'hezan e veac'h sent : hæc est voluntas Dei, sancti-
ficatio vestra ; bezit sent, eme-z-an, rak ma zounn sant
va-unan, me ho mestr hag hoc'h Aotrou : sancti estote
quia ego sanctus sum, dominus deus vester. Ne lavar ked :
mad eo beza sant ; me a ro kuzuil d'heoc'h da veva gant
santelez ; pelloc'h e za, Kristenien, eur gourc'hemen eo
a ro, ha nann eun ali heb-ken : bezit sent, red eo e
veac'h sent ; sancti estote ; nann c'hui ha c'hui heb-ken,
mez c'hui, va breur, mez c'hui va c'hoar, mez c'hui ha
c'hui c'hoaz, mez c'hui holl hag a c'houlen salveteï hoc'h
ene : bezit sent, sancti estote.
Da biou, e guirionez hag ervez al leoriou sakr, e
velomp-ni prometet ar vuhez eternel ? Prometet eo d'an
hini a stourm oud-han he-unan evit disc'hrizienna 'n
techou fall euz he galoun : regnum clorum vim patitur ;
promettet eo d'an hini a en em ziwall, gant evez mad,
ouz an holl bec'hejou mezuz ; beati mundo corde ; pro-
metet eo d'an hini a zo distak he galoun diouz falz
madou an douar, d'an hini a gar Doue dreist pep tra
hag euz he holl nerz, d'an hini a gar he nesa eveld'han
.NHO
E RANKOMP BEZA SENT 49
.NTO
he-unan, d'an hini a heuill, penn-da-benn, lezen an
aviel : si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Pe, mar
kavit guell, hag evit lavared holl e daou c'her : ar vuhez
eternel a zo prometet d'an hini ne reaz, a viskoaz, pe-
c'hed marvel hebed, pe, da vihana, goude beza, dre ar
pec'hed, ankenniet kaloun he Zoue, a c'hounezaz he
bardoun dre eur guir binijen.
Hogen, va breudeur, petra eo an den ha ne reaz, hed
he vuhez, pec'hed marvel hebed ? Petra eo an den hag a
ra eur guir binijen, goude beza pec'hed ? Marteze c'hui a
c'halvo anhezan eun den a zoujanz Doue, eur c'hristen
leal ha vertuzuz ; mez me a gav d'hezan eun hano all,
hag an hano-ze eo an hano a zant.
Guir eo ne rankomp ket evit mon'd d'an Env, ober
kement hag ho d'euz great darn euz ar zent na kaoud
ker braz santelez hag hi. Eun nebeudik hebken ho
d-euz ar gourach da zilezel pep tra evit Doue : da gui-
taad madou, kerent ha mignouned dre garantez evit-han ;
d'en em denna er c'hoajou pell diouz trouz ar bed, da
gousked var an douar ien, zougen ar gouriz reun,
da veva divar griziou. Kement-se a zo mad, eüruz an
nep her gra, mez kement-se n'eo ket red evid an holl.
Ervez J.-K., e zeuz meur a bazen e rouantelez an Env.
Ar bazen huella, ar c'henta renk a c'hortoz ar re ho
devezo, hed ho buhez, muia-karet ar vertuz ; mez, Ken-
vreudeur, ha taolit evez mad ouz ar gomz-ma, mez an di-
veza renk he-unan, ne vezo roet ervez Sant Iann, nemed
da eun ene disklabez a bep drouk : nihil coinquinatum in-
trabit in eo ; ne vezo roet nemed da eur zant, sant nann
4
.NHO
50 E RANKOMP BEZA SENT
.NTO
ato dirak daoulagad an dud (an dud aliez a zianavez ar
guir vertuz hag a laka 'n drouk e leac'h ar mad) mez
sant dirak daoulagad difazi eun Doue leal hag a ro ar
gaerra kurunen d'ar zantelez muia kuzet ouz an dud pe
vuia zisprijet gant-ho.
N'eo ket heb abek e lavaren eta d'heoc'h, en eur gou-
manz, kemeroud skouer divar ar zent evel ma ho d-euz
kemered skouer ho-unan divar J.-K. : imitatores mei
estote sicut et ego Christi.
*
* *
Koulzgoude, va Breudeur, mar d'eo gouel ar zent eun
devez a laouenidigez evidomp rak ma tiskuezont d'heomp
an hent a dleomp da heuillia hon-unan, e zeo, er memez
amzer, eun devez a dristidigez rak ma kavomp hor
buhez ken dishevel dioc'h ho hini.
Hi, er penn kenta, ho deuz klasket rouantelez an
Env ; ha ni, re aliez siouaz, ne glaskomp nemed madou,
enoriou, plijudureziou an douar ; hi, e pep tra, a c'hou-
lennaz anaoud hag heuillia bolontez Doue, ha ni, re
aliez siouaz, a zelaou mouez hon techou direol. E c'hal-
lomp, guir eo, tremen evit tud honest dirak ar bed ;
mez beza direbech dirak an dud, mar deo aoualac'h evit
tec'hed dioc'h ar prizoun hag ar grouk, n'eo ket aoualac'h
evit mon'd d'an Env. E c'hallomp, ar brava, ober hon
treuz var an douar ; mez evit treuzi an douar an den ne
vez ket pell : 10, 20, 30, 60 vloaz, hag achu holl ; hag
hon treuz, er bed-all, penaoz her graimp-ni, pa skoio
evid-omp an heur da renta da Zoue eur gount piz ha
didruez euz hor buhez penn-da-benv ?
.NHO
E RANKOMP BEZA SENT 51
.NTO
Ha petra ' lavaromp-ni evit klask en em zizamma
dirak hon daoulagad hon-unan. Lavared a reomp :
l° Re boaniuz eo beva santelamand.
2° Doue a ro d'in re nebeud a c'hrasou.
3° Re a zanjerou a gavan var hent ar vuhez.
Guelomp hag hen a zo, en abegou-ze, ken tra nemed
digareziou, pe gant re, an drouk-spered a zeu da lus-
kellad hor c'houstiansou digourach evit ober d'heomp
kousked dispount er stad a zizurz hag hor c'holl sur-
roc'h a ze.
l° Re boanniuz eo, eme c'hui, kerzed ato dibec'h gant
an hent mad !
Ah ! va breur ha va c'hoar, a koumpren a rit-hu mad
ar pez a lavarit. Penaoz eta ? Re boaniuz beva gant
santelez, da lavared eo : re boaniuz kared eun Doue
hag a zo evidoc'h an tad an tenerra, ar c'harantezusa
madoberour ; kared eun Doue hag a rento, hed an eter-
nite, eüruz an nep her c'har, ha maleüruz an nep n'her
c'haro ket.
Goud a raan evelkent e z-eo koustuz avechou, ha
koustuz braz, derc'hel mad da lezen an Aotrou Doue.
Guelit Sant Leier, patron ar japel-ma savet ganheoc'h
'n he hano. Leier, ganet a lignez huel, a studiaz, a viha-
nik, lezen Doue, en eskobti Poitiers. Ar brud euz he
furnez hag euz he vertuz, a reaz da Roue Bro-C'hall her
gervel d'he balez, mez penaoz benak ma zoa euz an
huella noblanz, Leier a gavaz guell dilezel falz espe-
ransou ar bed-ma evit en em rei holl da Zoue. Great
eskob a gear Autin, ne glaskaz morse nemed ober vad
.NHO
52 E RANKOMP BEZA SENT
.NTO
dan holl, ha lakaad doujanz Doue da rên e kaloun
pep unan ; mez evelkent e choarvezaz ganthan ar pez a
choarvez aliez gant an dud leal ; gouzanv a rankaz
poaniou braz. Goude beza bet kaset er meaz euz he
eskopti, e oue tenned dhezan he zaoulagad, trouchet
he deod, taolet er prizoun ha dibennet.
Koulzgoude, derchel a reaz bepred stard da lezen
Doue; evel J.-K., e pardounaz dhe vourrevien ha da
heur he varo, e rentaz meuleudi da Zone, rak ma zoa
bet kavet din da chouzanv ar verzerenti.
Poan a goust avechou eta, derchel mad da lezen
Doue ; mez, va Breudeur, goulennit digant ar pecher ha
nhen deuz ket, hen ivez a boan dindan gouask he zizur-
ziou ; mar kavit guell, diskennit en ho kaloun hoch-
unan. Great ho cheuz ar mad, ha, marteze, an drouk
ivez, siouaz ! hogen mher goulen ouzoch : pe choude eun
devez tremenet er guel a Zoue pe choude eun devez roet
holl dan dizurz hoch cheuz-hu santet skanva ho kaloun ?
Va Breudeur, e leach ho respount, hoch-unan, se-
laouit respount Sant Aogustin. Araok beza da Zoue, e
tanveaz holl blijadureziou an douar, hag Aogustin, dis-
troet ouz Doue, a lavare : Gened bepred oajet ha bepred
nevez, re zivezad e m-euz ho karet. Ia, Kenvreudeur,
oll joaiou ar bed a zo nebeudik a dra, mar dint eun dra
benak, e tal kichen ar peoch dudiuz a danva eur galoun
gristen.
2° Re nebeud a chrasou a ro dheomp an Aotrou
Doue !
.NHO
E RANKOMP BEZA SENT 53
.NTO
Da eun henveleb abek, Kenvreudeur, ne rin respount
hebed. Grit, evit en em zifazia, eur zell heb-ken a bep-
tu dheoch ; rak ne velot a beb kostez nemed grasou ha
madoberou. Azioch ho penn, setu Doue, ha Doue a zo
galvet, dre he hano mad, an Doue a holl garantez ; en
ho tourn setu leor an Aviel, hag an Aviel a zesk dheomp
ne vezimp morse tentet en tu-all dhon nerz ; var hoch
henchou, setu ar groaz en he zao, hag ar groaz eo ar
guele kalet, ruziet gant goad J.-K., o vervel evit hon
zilvidigez. En ho parrez, setu an Iliz, hag en Iliz-se,
beleien vad, karantezuz, evit ho kelen, sakramanchou
evit ho pardouni hag hoch harpa ; en Iliz Jezuz-Krist
he-unan evit beza magadurez hoch ene, sklerijen ho
spered ha laouenidigez ho kaloun (1). Nann, va Breu-
deur, neo ket grasou Doue eo a rank dan den, an den
eo a vank da chrasou Doue.
3° Re a zanjerou a zo en dro dheomp !
Va Breudeur, ho anaoud a raan, an danjerou-ze, ha
pell a zo ma klaskan lakaad an dud, nann da zarri ho
daoulagad, mez da chouren out-ho a vir galoun. Ia, hent
ar vuhez-ma ' zo danjerou var-n-han : danjerou a berz
an drouk-spered, danjerou a berz ar bed, danjerou a
berz hor zempladurez hon-unan : mez, va Breudeur,
dourn Doue nho tilezo ket, jomm a raio en ho kerchen
evit hoch harpa, ho sevel, ho ren, ha dre he nerz, chui
.NFO
(1) Grit eur zell dindan ho treid :
bale a rit var douar eur vro brudet a
bell dre he relijion hag he feiz ;
Bro Vreiz-Izel hag ar feiz gristen a zo diou
choar abaoue daouzek kant vloaz zo.
.NHO
54 E RANKOMP BEZA SENT
.NTO
a zeuio, mar kirit mad, abenn euz a bep tra : omnia
possum in eo qui me confortat.
Ar zent, en ho raok, ho d-euz anavezet ar stourm hag ar
brezel. Klevit an den zantel Job o roï malloz dan deiz
ma teuaz var an douar ; sellit Sant Jerom o skoï gant
eur vilien var boull he galoun evit trechi he wall zon-
jou ; guelit Sant Pôl och en em strinka dan daoulin
betek teir gueach evit goulen ar chras du vouga ioulou
mezuz ar chig. Hi eta ivez, a ranke stourm, a ranke gou-
ren, ha koulzgoude setu inthi eüruz en Env. Va Breu-
deur, perak ne chalfemp-ni ket ar pez ho d-euz gallet
kement a re all, a raoz-omp : cur non potuero quod isti,
quod ist ?
*
* *
Parisioniz Riek, kenta guech ma prezegiz e kador ar
virionez, eo dirazoch, chui, e komzen.
Dond a rean, a bell braz, da gure dho parrez, heb
anaoud nikun en ho touez, ha koulzgoude euz a berz
an holl e reseviz ar guella digemer. Galvet hirio gant
eur persoun ha ne chell mui beza ankounacheat eur
vech ma vez bet anavezet mad, e zounn gant plijadur
diwezet eur vech choaz en ho touez hag e lezan ga-
neoch evit kimiad komz an Abostol Sant Paol : kemerit
skouer divar ar zent, dalchit evel dho, mad da Zoue,
stard dar feiz, kerzit kalounek var hent an Env, hag
eun deiz da zond, chui deuz ho pro, ha me deuz ar
chorn douar a vezo din roet gant ar Brovidanz, ni en
em gavo, en em velo a nevez, heb rankoud en em zis-
partia mui, e Baradoz an Aotrou Doue. AMEN.
.NPO
VII.
Gouel Sant Per en ereou
Petrus servabatur in carcere.
Per a ioa dalchet er prizoun.
VA BREUDEUR KER,
Henori, kared, pedi a reomp ar zent, hor fizianz a la-
keomp enho deiz ho fardoun, deiz a bardoun evidomp.
Mad a reomp, rak beza int mignouned Doue hag hor
mignouned-ni, etc... Koulzgoude se neo ket awalch, red
eo ouzpenn kemered skouer divarnho, studia ho buhez
evit anavoud hon-unan dre be hent e tleomp kerzed
dhon tro.
Mad hirio euz buhez Sant Per e tennan eur gomz hag a
lennomp en oferen hirio : Petrus servabatur in carcere,
Sant Per a ioa Abostol J.-K., mean fount, mean diazez
an Iliz, karget da ren ar gristenien fidel ha Per a ioa, dre
bermision Doue, dalchet er prizoun... An Iliz var he
lerch a zo bet hag a zo persekutet choaz hirio en deiz.
Koulzgoude an Iliz eo pried J.-K., dhezi hen deuz pro-
metet harp ha sklerijen, en he dourn hen deuz lakeat
tenzor he chrasou, he veritou, he vadelezou. Ar guir
.NHO
56 BUEZ AR CHRISTEN A ZO EUR VUEZ A VREZEL
.NTO
gristenien eo guir vugale Doue. Evit-ho hen deuz great
ar bed, evit-ho an Env. A hent all, Doue zo holl chal-
loudek : Ne ziwer nemed ar pez a gar, holl zantel, holl
madelezuz eo ive : ne gar eta nemed ar pez zo mad ha ne
glask nemed ar pez zo talvouduz dhe vugale.
Penaoz eta ha perak kement-se ?
Ar respount dar goulen-ma a dlean e pevar cher da
lakaad hirio dirak ho taoulagad...
1° Perak poan ha brezel evit ar guir gristen var an
douar ?
Abalamour ar boan, ar brezel eo mean diazez ar reli-
gion gristen.
Eun ti zo douget var ar mean fount. Ti ar zilvidigez
douget var ar groaz, var ar binijen, var ar brezel.
Regnum celorum vim patitur, et violenti rapiunt
illud.
Tollat crucem suam quotidie et sequatur me. Nisi pni-
tentiam egeritis omnes similiter peribitis.
Setu evit ar bed all.
Evit ar bed ma : in sudore vultus tui, vesceris pane.
Setu komzou J.-K., ha setu ar skouer hen deuz roet :
gounid a ra he vara gant ar chouezen dioch he dal.
Nhen deuz ket eur mean hebken da astenn he benn
den em ziskuiza, ha pa varv, e toug eur gurunen spern,
eo stag ouz eur groaz...
2° Buhez ar christen a zo enhi poan ha brezel, ha
perak ?
Abalamour ar brezel a ziwall achanomp a zroug.
.NHO
BUEZ AR CHRISTEN A ZO EUR VUEZ A VREZEL 57
.NTO
Piou a ziwallo an arme ? Ar gedour ! ha piou a
ziwallo ar gedour ? An enebour he-unan !
Abalamour ar boan eo hon distro guella ouz Doue.
Eur zell en dro dheomp ; eur zell varn-homp. E kreiz
ar ieched, an danvez, ar blijadur ; nag a bed en em an-
kounacha, en em goll ! pa zeu ar boan e koumprenomp
pegen dister eo traou ar bed, hag e tistroomp ouz Doue
evit gounid madou padusoch : bonum mihi quia humi-
liasti me.
3° Poan ha brezel a zo buhez ar christen, ha perak ?
Abalamour ar boan, ar brezel a laka an disparti etre
ar re a zo evit Doue hag ar re a zo a eneb Doue.
Eur marchadour archantiri hen deuz en he stal eur
mean diskuiller evid anavoud an archant mad dioch
an archant faoz.
Chui, labourerien douar, evit dispartia 'n hed goanet,
an draok, ar skaot-du dioch ar greun mad ho cheuz ho
kuenterez, pe ho krouer d'ho banna en avel...
Doue hen deuz he vean diskuiller evit rei da anavoud
he vir zervicherien. Daou zoudard a zoug ar memez
guiskamant, sabren, fuzuil. Unan kalounek koulzgoude
hag egile digaloun pa groz ar chanoliou, pa sut ar
bouliji abiou dar penn, unan a zalch mad dan drapo,
egile a dech pe en em rent prizounier...
Kalz achanomp en em fazi ho-unan ; a zounj, a gred int
e guirionez evit Doue. Pa zeu ar brezel e veler sklear...
An diou gevren en em ziskouez evid ar pez ma zint :
bugale ar bed, bugale Doue.
4° Perak, e buez ar christen, poan ha brezel ?
.NHO
58 BUEZ AR CHRISTEN A ZO EUR VUEZ A VREZEL
.NTO
Abalamour ar boan, ar stourm, ar chourenadek a rent
purroch ar vertuz.
Eun tamm houarn, dir, koeor, ploum, etc., goloet a
skant pe a vergl a vez taolet en deuzerez, hag a zeu da
veza ker pur, ken digemesk ha biskoaz.
Eur chrez fank a vez kaset dar ster, kannet gant
saoun ha taoliou golvez, bervet el lichou pe er vugaden,
tremenet goude dre an dour sklear : setu hen ker flamm
ha flammoch eget pa voue dispennet euz ar viad.
Va Breudeur kristen, eur zell var hon ene : ha
disklabez eo ar chrez a zoug. Disklabez oa, deiz hor
badiziant. Mez hent ar vuhez a zo kaillaruz...
Ar bed zo faoz evel an dour-red.
Kaloun an den zo goak ha dinerz...
Ne chouzon ket petra eo kaloun eur chokin rak evit
kokin noun ket bet biskoaz, mez ar pez a chouzon mad eo
eun dra spountuz selled piz ouz kaloun eun den ho-
nest. Setu ar pez a lavare eur skrifanier braz... va
Breudeur, ha ni, ha neuz tamm strink ouz hor cha-
loun ; ha ne ra ket mad an Aotrou Doue dond, eur vech
en amzer, da ober kouez vad hon ene ?
Durus est hic sermo. Ar chomzou-ze ' zo tenn da gle-
vet. Mez evelkent pa zounijer en eternite e koumprener
mad e chounezer dre eur boan verr eur joauzded heb fin.
Goude holl, ententit mad, kaer hor bezo, teir groaz zo
en ho zao var an douar.
1° E kreiz kroaz J.-K., oan hegarad, maro evit silvi-
digez an dud. Ouz houn-ma e challomp sellet : mez ne
.NHO
BUEZ AR CHRISTEN A ZO EUR VUEZ A VREZEL 59
.NTO
challomp ket pignad varnhi ; varnhi ne challe pignad
nemed mab Doue... etc.
Mez en he chichen, diou groaz all : 1° kroaz al laër
kleiz ; 2° kroaz al laër deou. Euz an diou-ma he ran-
komp kemered unan pe unan.
Kroaz al laër kleiz, kroaz an den a zo e kichen he
Zoue, a dorr lezen he Zoue, a zeu da vlasfemi he Zoue
a zo goloet a choad he Zoue mez a zalch dhe beche-
jou...
Kroaz al laër deou, kroaz ar christen mad, ar chris-
ten a choulen pardoun, ha J.-K. a respount :
Hodie : ar vuhez zo berr. Hodie : dija var an douar e
skanvaan da boaniou hag em berr e vezi ganhen er
baradoz.
Hodie mecum eris in paradiso. AMEN.
.NPO
Notenn : Pajenn 60 a vez unan gant tra ebet
warnezhi.
N'eus ket a bajenn 61 nag a bajenn 62 el
levr moulet er bloavezh 1906 evit al
levrdi Corcuff e Kastellin.
.NPO
I.
SARMOUN
Great evit troni eur persoun nevez e parrez
Gouezec
Sic nos existimet homo ut ministros Christi
et dispensatores mysteriorum Dei.
Pep unan a dle hor chemeret evit ministred
Jesus-Krist karget gant Doue da skuil he
chrassou var an douar.
VA BREUDEUR HA VA CHOAREZET KRISTEN,
Kozeal a rear, en amzer-ma muioch c'hoas, marteze,
eget na zeuz bet great biskoas, divar benn ar veleien.
Lod, her goud a raan, a-gaoze evit ho meuli, evit difenn
ho charg, evit en em lakaat a du gant al lezen a breze-
gont. Mez lod all, hag ar re ma a stanka bemdez,
a gaoze en ho eneb, a enep ar garg ho deuz, a eneb ar
gelennadurez a roont, a eneb an dever a rankont da
ober.
Mar kavont en unan pe unan anezho eur mank, eur
fazi benag, ha diez eo na ve ket kavet pa zeo guir e
zômp kouls hag ar re all bugale Adam hag Eva, ker-
.NHO
64 EVIT TRONI EUR PERSOUN NEVEZ
.NTO
kent e ma int a lamm var ar fazi-ze ; anezhan e reont
evel eur spountail hag a bourmenont, gant plijadur,
dirak daoulagad an holl, gant esper ma challint guel-
loch a ze, distaga diouzomp kalonou ar gristenien ha
mired na gasfomp ervad da benn al labour omp
galvet da ober evit silvidigez an eneou.
Mad, va Breudeur ker, divar benn ar veleien e teuan
dam zro, da lavaret deoch eun nebeut komzou.
Ha penaos galloud chom heb hen ober ?
Ho chunan her gortozit euz va fers. Rak, hirio, ho
speret a zo e tont hag e vont euz ar persoun ho cheuz
kollet dar persoun a zo digaset en he leach.
Marteze e chortozit ouspen e rafenn ho meuleudi
dirazoch. Mez da betra meuli ar persoun hoch euz kol-
let ? Amzer ho cheuz bet dhen anaout ; goud a rit dre
ho skiant ho chunan, ne choulenne nemet ho karet
hag ho lakaat da garet dhe heul hag eveldhan reli-
jion Jesus-Krist. Ha pa hen deuz guelet e vanke
dezhan ieched awalch evit ober mad he garg, hen deuz
roet he zilez hag en em dennet a gostez evit sonjal, heb
mui ken, en he zilvidigez he unan.
Ne veulin ket ho persoun nevez. Aze e ma ouz va
zelaou ha gouzout a raan, ne choulenn en eur ober
mad he garg, nemet beza meulet gant Doue.
Eaz e ve din koulskoude, ober he veuleudi dirazoch
rak hen anaout mad a raan ; anaout a raan ouspenn ar
vad hen deuz great e parres Plouneour evel kure, hag e
parrez ar Roch evel persoun. Gouzout a raan choas e
tigas en ho touez ar memez kaloun vad, ar memez
.NHO
EVIT TRONI EUR PERSOUN NEVEZ 65
.NTO
choant hag ar memez galloud da ober en ho parrez,
ar vad hen deuz great beteg-hen, e kement leach ma
zeo bet tremenet dreizhan.
Mez guelloch ganhen lavaret deoch :
I. Petra e tle beza eur persoun e kever he barrisioniz ;
II. Petra a dle beza ar barrisioniz e kever ho
fersoun.
*
* *
I. Petra e tle beza eur persoun e kever he barri-
sionis ?
Va Breudeur ha va choarezet kristen, e peb bro
reizet mad e veler : 1° Skrivagnourien da gaiera ar
vugale kerkent ha ma teuont er-bed ; hi a verk piou an
tad, piou ar vamm, pehini eo an ti; hag ho skrid a vezo
kred, goudeze, evit ar vugale kaieret gantho hag a roio
dezho guir en heritaj ho zud ; 2° Gueled a rear soudar-
ded, archerien, barnerien, evit difenn ar vro ouz an
enebourien a zianveaz ha derchel ennhi an urz vad en
despet dan dud fall a ziabars, etc. ; 3° Guelet a rear
medisined, karget da barea klenvejou ar chorf... ; 4° Al-
vokaded karget da rei harp dan dud a zo tamallet...
5° Mistri skol, karget da skigna an deskadurez etouez
an dud.
Kement-ze holl great gant furnez, gant muzur, gant
mennos vad a zo talvoudus, etc.
Mez evelkent, an traou-ze holl nint mad nemet evid
hon treuz var an douar. Hogen evit treuzi an douar ne
vezomp ket pell, etc... hag euz traou ar bed-ma eur
vech achu ar vuez, ne da netra dhon heul.
5
.NHO
66 EVIT TRONI EUR PERSOUN NEVEZ
.NTO
Mez beza hon deuz ive da ober hon treuz en eternite.
Dreist buez ar bed-ma me a vel, var dreujou an
eternite, Doue hor mestr hirio, hor barner var-
choas, ha goude, hor churunen pe hor punision.
Piou dirag an Doue-ze, a gemero karg hon eneou ?
Va Breudeur, unan a zo galvet dhen ober : Ar belek.
Petra eo eta ar belek ?
Pa zellomp ouz penn kenta he vuez, ne gavomp, aliez,
nemet mab eur micherour, mab eun devezour, mab eul
labourer-douar...
Eun devez avad, Doue a lavaraz... segregate mihi
Paulum et Barnabam... var dal ar chrouadur iaouank
e reaz eur merk gant he viz... ha neubeut bloaveziou
goude, ar chloarek iaouank en em strinkas var leur an
ilis... varnhan evel pa vije maro e oa pedet... beo oa
koulskoude... maro dar bed... beo evit Doue. Dan
deis-ze e voue great belek.
Divar neuze, sada hen, var eun dro
1° Skrivagner an Aotrou Doue,
2° Soudard Jesus-Krist,
3° Medisin an Eneou,
4° Alvokad ar Gristenien,
5° Kelenner an dud fidel.
*
* *
Skrivagnier Doue... Ar belek a zo en he zourn,
alchuez ar mean-font. Kemeret a ra ar bugel kerkent
ha ma teu er bed ; var he dal e laka merk ar vadiziant.
.NHO
EVIT TRONI EUR PERSOUN NEVEZ 67
.NTO
Iviziken ar chrouadur a zo skrivet he hano var gaierou
ar barados : Doue zo he dad... an Env zo he vro.
Sourdard Jesus-Krist : Karget da zifen en hano
Jesus-Krist ar re dre ar vadiziant a zo bet lakeat e renk
heritourien ar baradoz : he zever eo ho gervel, ho dastum
en dro dezhan e troad Aoter Jesus-Krist, evel ma teu
ar chabiten da zastum en dro dan drapo, ar zoudardet
all a zo dindan-han. Setu perak eo lakeat en he zorn
korden kloch an ilis parrez.
Medisin an eneou : Meur a zoudard a gouez gouliet
holl var dachen ar stourmad. Meur a gristen a vez
gouliet ho ene var hent ar vuez ma, rak : Inter vos
multi imbecilles kals tud diners. A hent all :
dies mali sunt. Piou a bellaio an danjer ? Piou a zavo
an den kuezet ? Piou a bareo an ene gouliet ?... Ar
gador goves : sacerdos alter Christus... quodcunque,
ligaveris... erit ligatum... quodcunque, solveris... erit
solutum et in clis.
Alvokad ar gristenien : Desolatione desolata est
terra... Fallagriez aleis... Var beg eun tour eur varren
houarn evit distrei ar gurun... Var an douar etre Doue
hag an dud, korf Jesus-Krist, diskennet var an Aoter
dre gomz nerzus ar belek ha savet ganthan evit distrei
breach an Aoutrou Doue... Gueach all eur chabiten a
lestr, Albukerque, a gemeras pa zea he lestr da weledi,
eur chrouadur bihan etre he ziou vreach en eur lava-
ret : Va Doue ni zo pecherien, mez ar chrouadur-ma
zo dibech, abalamour dezhan pardounit...
.NHO
68 EVIT TRONI EUR PERSOUN NEVEZ
.NTO
Kelenner an dud : Lod a lavar, da betra senti ouz
ar veleien ?... Abalamour dezho, Jesus-Krist hen deuz
lavaret : « ite docete omnes gentes : deskit dan holl
heulia ar pez a meuz gourchemennet.
Ar persoun a zo dezhan kador ar virionez. Dezhan da
lavaret : ama e ma an hent. D'ezhan da rei kuzul vad :
dezhan da gomz a varadoz, a ifern : dezhan da grial arz
ar bleiz, arz ar chi klanv : dezhan da chourdrouz.
Lod a lavar : Loquere nobis placentia... Hen a res-
pounto Est, est, non, non, Amicus Plato, magis amica
veritas. Ar virionez, guirionez Doue, setu he lod... Pa
vanko ar virionez e zai an traou var ho zu gin : Dimi-
nutæ sunt veritates... etc. Setu perak e rank deski lezen
Doue dar pecher evit, en eur he spounta, hen distrei...
deski al lezen-ze dar re vad, evit en eur ziskuez an Env,
rei dezho nerz kaloun. Evel-se, adalek ar chavel betek
ar bez, ar persoun a zo o cheul an ene kristen... kris-
tena a ra ar chrouadur, ho zifen hag he rên var hent ar
vuez, he barea pa vez gouliet, pedi evithan ouz an
Aoter, hen digoall deuz fals kredennou ar bed en eur
he gelen ervez Doue. Ha pa vezo krog ha krog gant ar
maro e kennerzo anezhan : Proficere anima chris-
tiana, e tiskuezo dezhan ar baradoz digor ha var ar
bez e skuillo an diveza berad dour benniget. Setu aze he
loden. Ober kement-se ' zo he zever. Ho persoun nevez a
anavez mad al loden-ze... her great heu deuz er barrez a
guita... evit kenderchel dhen ober eo digaset dar
barrezma... Ne vanko ket dhe labour... Kement hen
anavez mad her goar kouls ha me.
.NHO
EVIT TRONI EUR PERSOUN NEVEZ 69
.NTO
*
* *
Euz ho kostez, va Breudeur ker, ho cheuz deveriou
e kever ho persoun, hag evit ma kavo skanvoch he
labour, eo red deoch ho gober :
Kemeret heb lakaat
Nebeut e pad.
Ho persoun a lakaï he lod : choui, lakit ho chini.
1° Kared ho persoun : hen ho karo, hen ho kar dija...
paneve-ze, ne vije ket deuet en ho touez... Ho karet a
reio muioch mui. Karit-hen dho tro. Ar guir garantez,
ar garantez ginidik a boull kaloun Jesus-Krist a zo ben-
niget gant Doue, a zoug eur frouezen dudius a ra eu-
rusded ar chalonou.
2° Respeti ho persoun : qui vos spernit me spernit.
Pilat hag Herodes... Ar re a daol pri ouz fas ar belek a
choar mad petra reont. En eur vouga e kalonou an dud
ar respet evit ministred Jesus-Krist e tistroer an eneou
divar hent an Env.
3° Senti ouz ho persoun : Qui vos audit me audit.
Studia ' ra lezenn Doue muioch evidoch eget evithan
ha goude beza he studiet e tesk anezhi dar re all.
Evelse he gomzou nint ket he gomzou, he greden ne
zeu ket a berz an dud : diskennet eo divar muzellou an
Hini na chell na fazia den nag en em fazia he unan.
Evelse e choarvez eun dra : Eun dourn dar persoun a zo
en ho tourn hag he zourn all a zo e dourn an Eskop,
dourn all an Eskop ' zo e dourn ar Pap hag ar Pap gant
he eil dourn a zo krog e dourn Jesus-Krist.
.NHO
70 EVIT TRONI EUR PERSOUN NEVEZ
.NTO
Setu great ar jaden etre an Env hag an douar. Ennhi
ne vank mell hebed. Hag ar jaden-ze eo chaden ar zil-
vidigez. Rak beza gant Jesus-Krist eo beza gant Doue
en he varadoz.
En eur gozeal deoch deuz ho teveriou e meuz lavaret
deoch ar pez a ouzoch. Guelloch choas lavaret dheoch
var a meuz klevet, ha na meuz klevet nemet ar pez
zo guir lavaret deoch chom ar pez ma zoc'h. Choui
a gar ho peleien. Hen diskuezet ho cheuz pa zeo eat
kuit ar persoun ho peuz kollet. Hen diskuezet ho peuz
choas pa zeo digouezet ho persoun nevez. Var beven
ho parrez edoc'h ouz he chedal evit diskouez, en dervez
kenta ma cherrue, oa ho kalounou a du gant he hini.
Kenderchel a reot, va Breudeur ker, hag evelse e teui
da vir ar pez a velet er penn kenta euz an iliz ; cor
unum et anima mea : eur persoun e penn he barrissioniz,
e vont harp och harp varzu eur barrez all kaeroc'h eget
an holl barreziou ar bed-ma : varzu parrez baradoz
Doue.
Evelse bezet great.
* * *
.NPO
II.
SERMOUN
great gant eur persoun nevez dhe barrisionis en
devez ma voa tronet
PARRISIONIS MOELAN,
E giz ma hen deus Aotrou persoun Riek diskleriet
dirazoch, hanvet oun gant an Aotrou 'n eskop a Gemper
da veza persoun ho parrez, ha var ger an hini hen deuz
guir da gommandi, setu me heb digarezi netra, digwezet
en ho touez.
Anavout mad a raan peger pouner eo ar zamm a zo
lakeat var va diou skoaz.
Ho parrez a zo bras ha va nerz a zo bihan.
Ouspenn, dont a raan varlerch eur persoun hag a
gemerach gant rezon, evit eun tad leun a vadelez e kever
an holl.
Ar zonj anezhan a zo choas, hag a jommo pell amzer,
fresk-beo en ho sperejou.
Var dro daou ugent vloaz hen deuz labouret en ho
parres ha poaniet evit deski deoch lezen Doue hag ho
lakaat var hent an Env. Mez kaer hen deuz ar zantella
beleg, lakaat he boan evit derchel an urs vad en he
.NHO
72 EUR PERSOUN NEVEZ DHE BARRISIONIS
.NTO
barres, na chell ket atao dont a benn euz kement hen
deveuz c'hoant.
Va Breudeur, ar mad hen deuz great dont a raon da
glask hen ober choas en ho touez. Ha mar hen deuz,
divar he vele a boan, taolet eur zell a druez var lod
achanoch en eur lavaret : « Klasket em beuz ho gounid
da Zoue, hag hi ho deuz great ar skouarn vouzar, "
Klask a rin ober eveldhan hag o distrei var hent an Env.
Va Breudeur, daoust hag ar blijadur em bezo-me da
ober en ho touez, an holl vad em euz choant ? nher
gouzon ket, mez hen esperout a raan.
Hen esperout a raan, rak ma chortozan euz ho perz
bolontez vad ha sentidigez. Ne anavezan ket aleiz parres
Moelan ; sur oun evelato da gavout ama, tud vad hag
anavezet em beuz dija lod, tud dreist hag am zikouro
guella ma chellint, da ober pep tra evit gloar Doue ha
silvidigez an eneou.
Hen esperout a raan, dreist holl, rak ma teuan en
hano Doue, a berz Doue, ha Doue a vezo en tu ganhen.
Gueach all, santez Thereza a fellaz dezhi sevel eur
gouent nevez. Mez evit eun dispign ken bras, ne doa
nemet pemp blank, netra ken. Pep unan a glaske hen
distrei, mez hi a respountaz : Thereza ha pemp blank
nint netra. Mez Thereza, pemp blank ha Doue a zeuio
a benn deuz pep tra.
Va Breudeur, gant va nerz va-unan ha va bolontez
vad, me ive ne doun netra. Mez an Doue a m digas
a roio din, hen esperout a raan, an nerz, ar sklerijenn, ar
fermder am bezo izom da gaout ha gant graz va Doue
.NHO
EUR PERSOUN NEVEZ DHE BARRISIONIS 73
.NTO
e challin, marteze, ober eur vad bennag en ho touez.
Her pedet e meuz, Her pedi a(r) raan, Her pedi a rin
bemdez, da skuilla he vennoz var beleien ho parrez, da
skuilla he vennoz var ho tiez, var ho touarou, varnoch
ho chunan, ha bennos an Aotrou Doue a zougo chans
hag eurusded evidoch hag er bed-ma hag er bed all.
Evel-se bezet great.
* * *
.NPO
III.
SERMOUN
prezeget evit bennigen mean kenta iliz Karaes.
Kerzu 1880.
Lapis iste quem erexi in titulum vocabitur
domus Dei.
Ar mean-ma, savet ganhen ploum en he zav,
evel eun test, a vezo galvet ti Doue.
VA BREUDEUR HA VA CHOAREZET KRISTEN,
Marteze lod achanoch ne anavezont, ne ententont
nemed iez hon tud kos (1). Oh ! kredit hen stard, nho
zamallan ket. Pell dioch eno, rak :
Ar brezonek hag ar Feiz,
A zo breur ha choar e Breiz.
Re aliez, siouas ! ar gallek a zaosmeger en hon touez,
a zigas dhomp dindan he gazel, da heul eun neubeudik
mad a ourgouil, kos leoriou, kos paperiou ha nint mad
nemet da sklabeza ar vro, da jench tu dhor chaloun
baour, da vouga ar Feiz, da zischrizienna doujans Doue.
.NFO
(1) An aotrou Quere hen doa great araog, eur zarmoun gallek.
.NHO
EVIT BENNIGEN MEAN KENTA ILIZ KARAES 75
.NTO
Ha mar kollomp hor feiz goz, petra e teuimp-ni da
veza ? ni micherourien baour, labourerien douar ha
nhon deuz, evit en em harpa epad hor beach, nemet
an esperans da velet Doue laouen ouzomp goude hor
maro.
Mez eur gomz a anavezan, eur gomz vad lavaret gant
unan euz hor bro :
Ni zo bepred
Bretonet,
Bretonet
Tud kalet.
Tud kalet ouz al labour, kalet, dizamant ouz ar boan,
kalet, stard en hor chreden. A gement-ma e roit, hirio,
eur merk anat.
Ho chiliz koz a ioa var nez koueza en he foull ; mez
setu ni o paouez bennigen mean diazez ho chiliz
nevez. Lavaret ho cheuz : En em glevomp, ken etre-
zomp ; an eil nebeut a gresk egile ; eur skouet ha nao
a ra dek. Lakeomp diner ar paour var louiz aour
ar pinvidik ! Hag oll den em heul ho cheuz roet eun taol
skoas da rod ar char, digoret ar chan, ha neo ket
choui, va breudeur ker, a lezo an alar e kreis an ero.
Troet e vezo a bom betek penn ar park.
Eun iliz, bolzet he mogeriou ho cheuz kavet varlerch
ho tud kos. Eun iliz ploum var he filierou, nerzuz var
he goareier mein-bèn, a lezfot gant ho pugale vihan. Eun
dra vad a rit : fouge ho pezo, ha nann heb abek, pa
glevot an diveza taol morzol o tacha an diveza mean
var doen ho chiliz nevez.
.NHO
76 EVIT BENNIGEN MEAN KENTA ILIZ KARAES
.NTO
Eun dra talvouduz a rit ive. Kaout a rear choas
beziou kos ha ne deuz var-n-bo skrivet hano hebed.
Hebken, avechou e kaver var-n-ho, merk beg eun troad,
avechou all roud penn eur chlin. Merk beg eun troad,
evit diskouez e kousk aze, eun den ha ne bouezaz ket
var an douar, eun den hag en em zistagaz dioch traou
ar bed, en em zavaz varzu Doue muia ma chellaz, ne
boueze nemed var begou he dreid...
Roud penn eur chlin : ama e kousk eun den a beden,
a binijen, atao stouet he benn ha puchet var he zaoulin
da choulen trugarez ha pardoun.
Var ho pez, marteze, va Breudeur ker, ne vezo savet
nemet eun duchennik zouar, pladet abred dindan treid
an dremenidi. Koulskoude, en despet da ze e lezot eun
test var ho lerch ; lezel a reot eur mean prenet gant ho
chaluzen evit sikour sevel eun ti deread dan Doue a
garit. Hogen rei da Zoue a zo prena leve.
Nan atao, evit guir, ebarz er bed-ma, mez en eur vro
velloch. En Envou Doue ho paeo.
Evelse bezet great.
* * *
.NPO
IV.
SERMOUN
great evit konsekrasion Ilis Hanvec.
Non est hic aliud nisi domus Dei et porta cli.
Ama, e guirionez, e ma ti an Aotrou Doue ha
pors an Envou. (GEN. 30. XVII.)
VA BREUDEUR HA VA CHOAREZED KRISTEN,
Jakob, guechall, kuitead ganthan ti he dad ha douar
he vro, en em gavaz, goude kuz-heol, en eun takad
distro. Hag o choantaad en em ziskuiza eun nebeut,
e tastummaz da lakaat dindan he benn, unan euz ar
vein a velaz eno, hag e kouskas.
Hag epad he gousk, hèn guelet eur skeul en he zav
var an douar hag ar beg anezhi stak ouz an Env : ha
penn da benn ganthi, elez ar baradoz a bigne hag a zis-
kenne. Ha Doue harpet var he beg a lavaraz dezhan :
« Me eo Doue Abraham ha Doue da dad, ha da zigwall-
te a rin ive, e kement leach ma zi. »
Ha pa zifunaz, Jacob lavaret : « oh ! ama e guirionez
e ma ti an Aotrou Doue ha pors an Envou : vere domus
Dei est hic et porta cli. Ha goude beza santifiet ar
.NHO
78 EVIT KONSEKRASION ILIZ HANVEC
.NTO
mean a ioa bet dindan he benn, hen lakeas en he zav
hag her galvaz ti an Aotrou Doue.
Mad, va Breudeur ker, seblantout a ra din, guelet o
tremen hirio, en ho parrez hag evidoch, ar pez a dreme-
naz neuze evit Jacob e bro ar Zav-heol. Eveldhan e
zoch tremenedi var an douar o vont gant ho chent
dindan lagad ha dourn an Aotrou Doue. Choui ive
kouls hag hen ha guelloch, a chell ive lavared : ama e
guirionez e ma porz an Envou ha ti an Aotrou Doue.
Va zonj er gelennadurez verr-ma, eo hen rei deoch da
gompren.
*
* *
« Drebomp hag evomp a lavar lod 'zo, en em guru-
nomp a vleun, araog men em wenvint, kemeromp
hor plijadur e pep giz, e pep tu, keit ha ma ellimp, rak
mervel a raimp em berr. »
Ah! setu hi e guirionez, troet ho spered varzu traou ar
bed-ma, ebken.
Lod a boagn da greski ho danvez, lod da glask eno-
riou, lod a red varlerch plijaduriou ar vuez, lod all en
em ruil deuz an eil dizurs en egile. Beva ' reont evel pa
na ve goude ar vuez-ma netra da esperout ha netra da
zouja ; sonjal a reont er pez a zell euz mad ar chorf :
ne sonjont ket er pez a zell euz mad an ene.
Hag eurus int-hi ? Nint ket eurus : ne chellont ket
beza eurus.
Da genta, ar peched ' zo pounner da zougen, da stleja
dhon heul var an hent.
.NHO
EVIT KONSEKRASION ILIZ HANVEC 79
.NTO
Var a gounter e sao var douar Jerusalem, eur froue-
zen, hag evit ar chenta guel, a zeblant beza kaer ha
mad. Mez pa deu ar beachour dare gant ar zeched din-
dan an heol bero, da ranna dindan he zent ar froue-
zen douellus, ne gav ennhi, nemet evel eul lastez poul-
tren du ha chouero. Setu poltred ar pechet.
A ziabell, e ve lavaret e tigas plijadur d'he heul.
Hag eur vech tanveat e lez e kaloun an den, evel eun
drean spern hag a zeu dhe vrouda noz-deiz.
Plijaduriou ar bed zo fazius. En em denna ' reont a
zourn an den evel eur zilien a zourn eur pesketour ;
guenvi a reont ker buhan hag ar vleunvennik distaget
deuz skalf ar vezen.
Ar madou diez da zestum ne deuont ket atao, varlerch
ar boan a gemerer. A hent all, ar guir eürusded neo ket
bed staget outho. Rak ne ma ket en ho galloud karga
kaloun an den. Ar galoun zo great evit Doue. Pa he dis-
troer deuz Doue, pa he zenner diganthan e cherru
ganthi evel gant eur variken didal. Kaer a zo lakaad
ennhi kement a chell ar bed da ginnig, mar deo didal,
atao e chommo goullo. Hag an tal eo Doue.
A hent all, ebars en Env e zeuz eun eal : eal ar
venjans. En he zourn eur chalur. Pa ra Doue eur zell,
ar chalur a deu da gosteza, hag a lez da gueza var an
douar a bep seurt enkrez ha tristidigez.
Atao, e teu da vir, ar pez a lavare guechall Salomon
ar fur. Azezet var he dron olifant, brudet a bell bro,
gant pep tra en dro dezhan ervez he choant, e chan-
zave eun deis: « Dindan an heol, emezhan, ne gaver
nemet tristidigez ha mogidel. »
.NHO
80 EVIT KONSEKRASION ILIZ HANVEC
.NTO
Hag e kav-fet, ar pez ne gaver ket, an eürusded
e traou an douar, eun henveleb eürusded a ve fazius,
rag ne bad nemet eun devez.
Petra eo buez an den var an douar ? Henvel eo ouz
ar vag a faout an dour ha ne lez var he lerch nemet
eur rizen hag en em zispenn en eun taol kount ; ouz al
labous a rann an ear ha na lez var he lerch na merk na
rouden... etc.
Ha pa rank an den hen deuz bevet heb sonjal e Doue,
en he ene, en he eternite, kuitaad ar bed-ma, pa zeu
ar maro da lakaat er memes renk paour ha pinvidik,
petra ' gaso-hen ganthan, an den dizoue ? Eur goz linzer,
pemp pe chuech planken, eun toull en douar... ha
goudeze he esperans eo galloud, en eur vervel, mervel
holl : salo ! en tu all dar bez, ne ve mui netra evidon :
salo ! e ve va flaneden henvel ouz planeden ar chi a
daoler dezhan, e stern an daol, an tamm kreun a gaver
re galet.
Eürus an den ne gemer ar bed-ma nemet evel eul
lochen savet da dremen eun nosvez gant eur beachour
var douar an estren, keit ha ma vale varzu he vamm-bro.
Keit ha ma pad he vuez e sav, aliesa ma chell, he
zaoulagad varzu an Env. Goud a ra eo kemeret gant
Doue evit he grouadur : ut filii Dei nominemur et sumus.
Goud a ra eo evel eun ezel, eur mempr beo da Jesus-
Krist : membrum de membro ; galvet da gaout perz er
memez levenez, er memez eürusded; cahredes Christi :
goud a ra eo he ene templ dar spered glan : templum
Dei quod estis vos.
.NHO
EVIT KONSEKRASION ILIZ HANVEC 81
.NTO
Ha pa zeu evithan, an heur da gimiada e kuita ar
bed heb doan : n'her c'hare ket, n'oa ket he vro ;... e
kuita heb doan madou ar bed : madou all hen deuz
dastumet ;... e kuita heb doan he gerent : en em velet a
reint adarre divezatoch er baradoz ; kuitaat a ra heb
doan he gerent ha zoken he gorf paour. Evithan ar
maro a zo evel eur chousk. He gorf a zavo hag hen
devezo perz e gloar an Envou.
*
* *
Mez va breuder ker,
Diez, skuizuz an hent ha kaloun an den zo dinerz. E
peleach kaout nerz ?
An hent a zo fazius... kals en em fazi. Piou ' zifazio
an den ?
An eunig o nijal a goll plunv, an oan o redek a goll
gloan, an den bleuniou he gurunen. Piou a zavo an den,
a bareo gouliou he ene?
Lod a lavar :
An enebour, enebour bras an den, eo an Iliz.
Ia, enebour eo dar gaou, dan drouk oberiou... etc.
Mez e guirionez hi eo ti Doue, porz an Envou. Seblan-
tout a ra din he guelet, savet var tri bost a(r) garantez.
Da genta, an Aoter : Tron ar beden nerzus, eienen ar
guir nerz. Eno dreist holl, e cheller lavaret : omnia
possum in eo que me confortat.
Dan eil, ar Gador brezek. Er bed e lavarer hag e tis-
lavarer. Er gador brezek, atao ar memez lezen, nann
great gant an dud, mez gant Doue ha desket goudeze
6
.NHO
82 EVIT KONSEKRASION ILIZ HANVEC
.NTO
euz an eil rumm degile. Ama guir difazi an den, skle-
rijen an eternite : noverim te, noverim me : Anaout
Doue petra eo, petra chortoz, petra reio, petra e tleomp
beza hon unan. Setu ar guir skiant.
Dan trede : en iliz, eur gador goves. Pa zellan
diouthi, varnhi e seblantan lenn : venite ad me omnes
qui laboratis et onerati estis et ego reficiam vos...
kurunen an den bet great mad er veach kenta... dis-
pennet goudeze aliez er gador govez kempennet a
nevez.
*
* *
Eun dra gaer eta eo sevel eun ti da Zoue, rak dhe
heul e saver skeul, bali Env.
Ouz an iliz eo stag pep tra vras e buez an den : ar
vadiziant, ar pask kenta, an eured, ar maro, ha goude
ar maro, eun toull en douar e tal an iliz.
Parrisionis, eun deiz a zeuio e zeot dirag Doue. Ho
choberou iel dho cheul. Lod, oberou mad, pechejou
marteze, mez ive ar prof roet evit sevel an iliz-ma. Ar
mean douget ganeoch a vezo eno ive. Pounner a vezo,
dibrada ' reio meur a bechet.
*
* *
Eur gomz choaz abars disken.
Eun den a zo ama, hag evit digeri, heulia, ren, peur-
gloza al labour a velomp hirio en he zav, hen deuz en
em lakeat er penn kenta. Ar boan, ar soursi, ar chon-
troliezou hen deuz bet kavet !... Doue her goar! Hen her
.NHO
EVIT KONSEKRASION ILIZ HANVEC 83
.NTO
goar ive ! Ni, ne chellornp ket her gouzout. Red eo, evit
sur gouzout mad, beza great ar pez hen deuz great, tremen
dre al leach ma zeo tremenet... Neo ket din-me dher
meuli. Nher goulenn ket kennebeut. Deochui eo, par
risionis. Pe evit lavaret guell, he veuleudi zo ama
merket var goarinier ar pilierou, var ar mein bèn, var
pep tra. Rekompanset eo dija. Pa zell ouz an iliz-ma e
komzan ennhi, hirio, e lavar: va labour eo.
Eur rekompans all a chortoz koulskoude. Choui ive
zo iliz Doue : templum Dei quod estis vos. Grit ma
c'hello kaeraat, bemdez muioc'h mui, iliz ho c'hene.
Neuze, eun deiz da zont, hen er penn kenta, choui dhe
heul, a gao digemer en eun iliz all padusoch, ske-
dusoch, kaeroch : eun iliz ha na vezo ennhi souilladu
rez hebed, netra nemet Doue kantmeulet gant he vugale,
kurunet ganthan he-unan, e palez aour an Eternite.
AMEN.
* * *
.NPO
V.
SERMON
Great evit bennigen ar mor er Gilvinec
In verbo tuo laxabo rete.
Var ho ker e taolin va roued. S. Luc, I. v. 2.
VA BREUDEUR KER,
Deuet omp ama, da bedi Doue holl en eur vouez,
evit ma plijo ganthan, skuilla he vennoz da heul hon
hini, var ar mor a zo aze dirazhomp.
Eun dra eo, hag a vez brema great bep bloaz, er
Gilvinec.
Bep bloas ive, da genver an deiz hirio, e chortozit,
ha guir ho peuz dher goulen, ma ve komzet
deoch divar ar pez, en devez-ma a dremen en ho parrez.
Ar pez a choulennit, Breudeur ker, a zan da glask
hen ober en eur ziskuez deoch, e kavan er mor a zeomp
da vinnigen, diou gentel meurbed talvouduz : eur gentel
evit ar vuez-ma, eur gentel evit ar vuez da zont.
*
* *
Ha da genta, er mor a vennigomp hirio, e kavomp
eur gentel evit buez ar bed-ma.
.NHO
EVIT BENNIGEN AR MOR 85
.NTO
An dud var an douar nho deuz ket holl, ha zoken na
chellont ket kaout, ar memes renk, ar memes stad, ar
memes micher.
Soudardet a zo red da gaout evit difenn ar vro. Mi-
cherourien a bep stad evit labourat an houarn, an dir,
ar choat, ar vein, ar gloan, al lin, hag ober gant an
traou-se holl, kement hon deuz izom da gaout.
Labourerien douar a zo ret da gaout, evit gounit en
ho farkeier ar greun a dle ober hor bara pemdeziek ;
red kaout martolodet, evit tenna euz a greiz ar mor ar
pesket a dle ober eul loden euz hor magadurez.
Mez an den, neuz fors piou eo, na pe seurt labour a
ra ne chell ket gant he nerz he-unan, hebken, digas
atao he choant da vir.
Petra hen deus-hèn, evit beza treach ha kaout ar gou-
nid ? Beza hen deuz he ziou vreach, he boan, he izign,
he venveg ; nhen deuz ken, ha kement-se zo re neubeud ;
red eo c'hoas bennos Doue dhe heul.
Ar zoudard, pegen kalounek benag eo, en em fazi
aliez pa lavar: « ar victor a zo e beg va zabren, va fuzuil,
va fez canol. » Ar micherour en em fazi pa lavar « sada
eur voger ha ne volzo ket, eun tamm koat ha ne
zavo prenv ebet ebars, eun tamm houarn ha ne verglo,
biken ! » An dud a lavar ervez ho choant. Doue goudeze
a ra dhe chiz he-unan.
Guelit al labourer douar. Kentelliet mad hen deuz he
bark ; choalet varnhan teil druz, dischriziennet peb
louzou fall, hadet greun mad dindan ar bomm ; ha
neuze peurachuet al labour, e ra gant kil he rastel eur
.NHO
86 EVIT BENNIGEN AR MOR
.NTO
groaz e penn an ero diveza hag e lavar : « Mar plij
gant Doue e vezo eost mad ! »
Ia, mar plij gant Doue, va Breudeur ker, rag e dourn
Doue eo 'ma, pa gar, ar gliz, ar glao, an eol tomm, an
amzer vrao, a laka an traou da ziwann, da greski, da
anvi mad, ha pa gar ar reo, ar c'hazarc'h, an avel-zuill.
Choui, va Breudeur, a zo ar mor ho park labour.
Ennhan e ma ho para, ho tillad, buez ho kreg hag ho
pugale : hag evit tenna anezhan ho pevans ho cheuz ho
pag, ho roued, ho poan, ho koueziegez. Mez azioch ho
penn, e velan eun dourn galloudusoch eget ho chini.
An dourn-ze, pa gar, a zalch ar mor plean, an avel
sioul, a zigas pesked a strolladou ; ha pa gar e tijaden
ar mor, e tiroll gwal avelou e charlu ar pesket.
Pet gueach nho cheuz-chui ket savet an heor, ha
goude beza klasket a bep tu, distro dho ti, dho
kreg, dho pugale a chortoze ho fred, ne lavarach
nemet eur goms kriz : Netra ! Nhon deuz paket tra !
Pet guech choas, eur vag diblaset, dilochet dre an
amzer gaer a zo en eun taol kount, dirollet varnhan eur
barr-amzer :
Ar pesketour hag he vagik
A zistroï abars tri devez
Mez aliez ar reuzeudik
Er mor doun a gav he vez !
Gortoz a rear e korn an oaled, dont a rear var eur
garrek huel ; netra ne zistro ; sellet a rear hed-ha-hed
ar chroa, setu eur rouenv, eur bonet aot, eur votez
.NHO
EVIT BENNIGEN AR MOR 87
.NTO
koat, eun tamm planken, marteze eur chorf maro o
ruilla var ribl ar mor ; ar vagik paour, mortoloded hag
all, a zo gweledet er mor hag iviziken, eun intanvez
gant he bugaligou vihan a lavaro da noz : « bugale,
eur beden abars mont da gousket evit ho tad beuzet o
chounit deoch bara ! » Eurus choas ma vez bet kavet
he gorf da lakaat en douar benniget !
Ia, va Breudeur ker, kaer zo ha kaer a vezo, Doue eo
ar mestr, ar mestr bras, mestr an oll ha mestr e chommo.
Hon interest a choulen eta ma hen lakaimp a du
ganheomp.
Selaouit kentoch. (S. L. v. 2.)
Daou besketour a ioa o plega ho roued. Jesus-Krist
pignet en ho bag a lavar : poulzit varzu an doun-vor :
duc in altum et laxate retia vestra in capturam. Et
respondens Simon dixit illi : Per totam noctem labo-
rantes nihil cpimus ; in verbo autem tuo laxabo rete.
Et cum hæc fecissent concluserunt piscium multitudinem
copiosam...
Setu petra dalv bennos Doue. -
*
* *
Mez, va Breudeur, ne ket awalch goulenn bennos
Doue, red eo ouspenn poania dher meritout.
Tri seurt labour dishenvel :
Labour eneb Doue,
Labour heb Doue,
Labour gant Doue hag evit Doue.
.NHO
88 EVIT BENNIGEN AR MOR
.NTO
1° Labour a enep Doue ' zo labour noazus. Ave-
chou, koulskoude, e seblant kaout chans dhe heul.
Neuze ar re fall a lavar : Peccavi et quid mihi accidit triste ?
Ar re vad marteze, zoken, a lavar ive dho zro : Dober
petra beva ervez Doue ? Ar re falla o deuz ar guella chans ?
Me a respount : Vidi impium elevatum... transivi et
non erat. Ha goude : had taolet e liorz an ifern : appen-
sus es in statera et inventus es minus habens ;
2° Labour heb Doue. Labour didalvoud, mad
evit guir da ober an treuz er bed-ma. Mez etre kavel ha
bez ar pennad hent zo berr, hag ar chounidegez ne zell
nemet ouz ar bed, a zo egoll : receperuntum ercedem suam,
vani vanam ;
3° Labour hervez hag evit Doue. Labour vad :
porro unum est necessarium.
Avechou, koulskoude : portavimus pondus diei et stus.
Mes Jesus-Krist a zo d'ho c'heul : Jesus autem dormiebat.
MATH. 8. v. 24.
Avel rust, mor dijaden : Domine salva nos, perimus.
Tum surgens imperavit ventis et mari et facta est tran
quillitas magna.
Goude pedi en em zalver ; goude pedi e teu ar
galoun laouen ; goude pedi hag e chomfe poan : supe-
rabando gaudio... facta est tranquillitas magna.
Setu aze kentel ar bed-ma, sad ama kentel ar bed all.
*
* *
Va Breudeur, ar bed-ma, neo nemet eur choudoren
savet da loja eun tremeniad. Ar vuez a ia e teuz evel an
.NHO
EVIT BENNIGEN AR MOR 89
.NTO
hent great er mor gant liven ar vag o tremen. Levate
oculos : Savomp hor speret dreist an douar. Ar vuez
neo mui neuze nemet evel eur mor a dreuzomp evit
mont achalenn dan Eternite.
Mez e peleach e tleomp-ni douara ? Petra zo red da
gaout evit tizout penn hor beach ? Ouz petra taol muia
evez ?
Doaniuz stad eun den lezet en doun-vor en eur vag
ha neuz ennhi, na guern, na stur, na gouel, na roenv,
na nadozen-vor, na bevans...
Doanusioch sonjal e vemp lakeat er bed, heb hen
deffe Doue diskouezet dheomp varzu peleach kerzet ha
lakeat en hor bak, ar pez a chell hor poulza.
Ene christen, da borz mor eo ar baradoz :
Ar feiz eo da stur,
An esperans, ar vern,
Ar garantez, ar gouel,
Gras Doue, an avel,
Ar beden, ar rouenv,
An iliz, an tour tan a zesk did an hent.
2° Mar deo doanius stad eun den ha nhen deuz en
he vagik, na stur, na guern, na gouel, na roenv, na
nadozen-vor, eo doaniusoch choas sonjal en eun den
hag hen deuz an traou-ze holl, mez ne ra anezho imp]ij
mad hebed. En em lezel a ra da vont du-ma du-hont
ervez kas an dour, nerz an avel pe frouden he galoun.
Goulskoude, nag a bet a ia evel-se, varzu eur pors-
mor dianavezet a dreuz rechier kuzet, kerreg dizolo gant
kant ha kant stokad.
.NHO
90 EVIT BENNIGEN AR MOR
.NTO
Avechou, marteze, eur zell, eun taol roenv var zu an
hent mad... Mez souden adarre taolet ar roenv, lezet ar
vag en he roll da vont e leach mhe foulz ar guall avelou,
pell dioch ar porz-mor merket gant Doue.
3° Evelkent, va Breudeur, keit ha ma kred eun den
eo mad miret stur, guern, gouel, rouenv, nadozen-vor,
neo ket kollet pep esperans. A bell e cheller distrei
varzu an hent mad. Mez pa lavar : taolomp holl dreist
ar bord er mor, kuit e vezimp da rouenvat, da stigna
ar gouel, da zerchel ar stur ; kuit da rankout anzao en
em gollomp a benn hor chreizon !
Marteze, e ve neuze, ne daffe ket ar vag da goll, tud
hag all.
Koulskoude, tud a zo, hag evit ho ene, a lavar
evel-se ; tud hag a fell dezho her chredi hag hen rei
da gredi dar re all.
Choui, mortolodet christen, choui lavarit :
Va Doue ! Skoazel din evit tremen ar raz
Va bag a zo bihan hag ar mor a zo bras
Va bag a zo bihan, ni bresk ouspenn
Ar mor a zo ledan, nerzus, dijaden
Nag a reier kuzet, nag a varrou arne,
Nag a wall avelou pen kaos a wall bense !
Lakeomp, dalchomp atao Jesus-Krist en hor bag, en
hon ene. Pa ziroll ar barr amzer, lavaromp an eil
degile : Va mignoned, ar mor a goenv, ar goumoullen
zu a bign, ar wellenned ' zo o chournijal, krozal a ra ar
gurun : beach dar rouenvou, dalchomp eün barren ar
.NHO
EVIT BENNIGEN AR MOR 91
.NTO
stur, trochomp an tarziou mor a benn, ha choui, va
Doue, lakit ho tourn da heul hon dourn : salva nos.
Hag ar vag, kaer da velet a iel, a dreuz an tarziou a
bigno, a ziskenno, tro atao varzu an hent mad beteg ma
tispenno he beach.
*
* *
Mortolodet, va Breudeur, grit mad ho labour evit ar
bed-ma, ha ra gaffot evit ho poan ho tigoll en eur
beskerez mad ha puill ; mez rho pezet sounj ouspenn, e
zoc'h ive mortolodet an Eternite hag e tleit dreist pep
tra hag en despet da bep tra, gounit ar baradoz.
AMEN.
* * *
.NPO
VI.
Evit bennigen hent ar Groas
Rursum crucifigentes sibimetipsis filium
Dei et ostentui habentes.
Ennho ho unan, e stagont a nevez mab
Doue ouz ar groas, en eur ober dezhan ar
memes dismegans.
VA BREUDEUR HA VA CHOAREZET CHRISTEN,
Setu aze, dirazoch, hent ar groas a vezo benniget en
abardaes-ma. Meur a zen ho deuz lakeat ho dourn da
zikour ober an hent-se. Judas dre choant kaout archant ;
Pilat dre aon koll he garg ; Kaïf evit esperout ken-
derchel da veza er penn-huela en istim an dud ; Herodez,
an den libertin ; pobl Israel a bez, touellet gant geier an
dud digoustians.
Mad, va breudeur, ho lignez neo ket eat da goll.
Bemdez e meur a chiz, Jesus-Krist a vez staget ouz
he groas : Nann mui var menez Kalvar, mez e kaloun
ar pecher.
Hogen da gement hini a bech, setu an daou cher e
meuz da lavaret : Beza e zint tud treitour e kever Doue ;
beza e zint tud diskiant en ho chenver ho-unan.
.NHO
EVIT BENNIGEN HENT AR GROAZ 93
.NTO
*
* *
Tud treitour int.
Eun den hag a zalch mad dhe cher en despet da
bep tra a goll he zanvez, he vuez, kentoch eget en em
zislavaret, a zo estimet.
Mez ive, an den a vank de cher, a guez varnhan dis-
megans an oll dud vad ; ha seul iskisoch e ve an drei-
touriach, seul vrasoch, dimegans a zigas dhe heul.
Hogen beza zeuz evit an treitour diou bazen ha neuz
pazen all hebet izelloch evit-ho. Hag an den a zisken
beteg ennho ' zo disprijet gant an holl.
Daou exempl a lakaio da entent guelloch ar pez a
fell din lavaret.
Daou zen a vev dor ha dor. Unan pinvidik, unan
paour... Hag an hini pinvidik a lavar dhe amezek :
« te zo en dienez ; mad, rannomp entrezhomp kement a
meuz. » Ha setu hi ho daou evel daou vreur, ho daou
eurus ha mignonet.
Mez an den pinvidik a guez paour dhe dro... ha setu
ar paour deach, o trei kein neuze degile... dilezel a ra
he vadoberour... ankounachaat a ra he vadelez evithan
en amser dremenet, he garantez, he vignouniach.
Petra zounjit deuz an den-se ? Evidon-me ne maoun
ket en amzivin. Me hel laka el leach dishenorus a zo
lojeis an dud digaloun ha dianaoudek.
Setu aze eun exempl, setu ama eun all.
Diou arme a zo tal-ha-tal, renket evit ar stourmad...
Azioch ha tro var dro, pep tra zo sioul evel pa ve an
anken o para a zioud penn an dud.
.NHO
94 EVIT BENNIGEN HENT AR GROAZ
.NTO
En eun taol kount, ar general a zav he gleze. Kerkent
an tan a zigor deuz an daou du, ar fuzuillou a denn, ar
chanoliou a zihun var ho chillourou dir hag a groz
evel kurunou spontus. An dud var varch, dar chaloup
rus, a ia euz an diou gostezen, ho zabren noaz en ho
dourn.
Epad ar stourmad, baniel, drapo ar vro, douget ploum
a zo e kreiz an arme... mont araog, dont a drenv...
mez atao en dro dezhan tud kalounek : pa varv unan,
unan all a gemer he blas.
Epad ar stourmad, sellit ahont en eur chorn distro,
eur zoudard hanter guzet... Touet hen deuz, hen ive, e
varvfe kentoch eget dilezel he vro ha koulsgoude e
chomm adrenv.
Petra zounjot anezhan ? Me a lavar, me, mar deo
soudard, mar deo kabiten, he fuzul, he zabren zo diz-
henoret... Torrit ar chleze, gwalchit ar fuzul, dourn
eun den lach, digaloun a zo bet stok outho.
*
* *
Greomp brema eur zell var an den a zilez he Zoue.
Petra oa er penn kenta ? Tri gouli a zouge: eur chorf
kiriek da holl boaniou ar vuez; eur speret leun a den-
valijen, faziet divar hent ar virionez ; eur galoun leun a
zempladurez hag atao varnez kueza en droug.
Ha Jesus-Krist dont. Deut eo evit skanvaat hor poa-
niou pe da viana evit ho lakaat da veza talvoudus ;
deut eo evit sklerijenna hor speret, evit deski dheomp
.NHO
EVIT BENNIGEN HENT AR GROAZ 95
.NTO
e zomp choas bugale da Zoue ; deut eo evit rei nerz
dhor chaloun hag hen renta treach da holl danjerou
ar bed.
Paea ker en deuz renket ar pez a ro. Guelit hent ar
groaz. Ar skourjes, ar gurunen spern, Barrabas, ar
benduen... etc.
En distro e choulen tri zra ; ma her charimp a greiz
kaloun a vel dan holl, ma plegimp hor speret dhe
gomzou ; ma tougimp hor chroaz heb en em glemm.
Ha deiz hor badiziant ni lavaras : « Ia, evel-se bezet
great. Ho lezen a vezo va lezen, em chaloun atao
tougin ho karante ; eveldoch hag abalamour deoch e
vezin nerzus. »
Setu an emgleo. Mez petra choarvez, avechou ?
Sad araog respount, eun dra merket el leoriou sakr.
Dan abardaez-se, edod o varn Jesus-Krist. Eun den
karget ganthan a bep madelez a ieaz dhe heul. Touet
hen doa mervel, kentoch eget he nach... Ha teir
gueach Per a nachas he vestr... dirak eur vatezik
zoken...
Va Breudeur, evel sant Per, och bet karget a vade-
lezou Jesus-Krist. Eveldhan ho cheuz lavaret : « Me a
zalcho mad beteg ar maro ! » Mez ar bed a deu gant he
fallagriez, he blijadureziou. Piou a vezo choazet ? Pobl
Israel a lavaras, eun deiz : hozanna filio David. Tri
devez goude, hen a lavare : tolle ! Crucifige ! non hunc,
sed Barrabam !...
Setu petra ra ar pecher : nach he Zoue, dilezel he
Zoue, lakaat he Zoue ouz ar groaz... tolle ! crucifige !...
.NHO
96 EVIT BENNIGEN HENT AR GROAZ
.NTO
treitour eo ! Ar bed a lavar : mad awalch a ra. Me lavar :
tech a guz, treitour ma zoud !
*
* *
Ar pecher ouspenn ma zeo treitour ' zo diskiant. Kaer
hor bezo, ne challomp sellet nemet ouz an douar pe
ouz an Env.
Sellit ouz an Env, hag e kreiz zoken poaniou ar vuez
e tanveit ar guir eürusded.
Sellit ouz an douar ha kaer ho pezo, ne viot ket e
guirionez eüruz. Traou au douar a lez atao hor chaloun
goullo.
Selaouit kentoch histor Salomon... Vanitas vanita-
tum et omnia vanitas.
Ha perak kement-se ? Eun eal a zo, eal ar venjans
karget da lakaat chuero holl draou an douar.
A hent all, kaloun an den a zo henvel ouz eur zail
heb deon : taolit ebars, atao e choum goullo.
A hent all choas : buez an den a bad neubeut :
sonj ar maro ' zo o para var hor penn hag a lavar : pemp
planken, eun toull en douar.
Hag en tu all dar bez, Doue he valanz en he zorn, o
chortoz goulen kount pis ha didruez.
Ha goude, barados pe ifern.
Setu perak: v nobis quia peccavimus.
Treitourien e kever Doue : treitourien en ho chever
ho-unan.
En eur vont dar maro Jesus a gavaz eun nebeut
gragez santel deuet var bord an hent da gemeret outhan
.NHO
EVIT BENNIGEN HENT AR GROAZ 97
.NTO
truez. Hag hen respount: « Gwelit varnoch ha var ho
pugale ha nann varnhon-me. »
*
* *
Va Breudeur, dalchit mad dho feiz, dho kredenn,
dho Toue. Marteze e rankot evelkent, ober hent a groaz
var an douar... neuz fors. Ho lod ' vo ar guella loden :
ar vuez zo berr, ar boan a dremen, ar baradoz a joum.
Eun devez, e kouent an Trap, e lavarjon goude beza
guelet buez ar venach, ho fedennou hir, ho finijennou
kalet, ho lojeis dister : « mad, evelkent, rust eo ho
puez! » Ia, oa respountet din, rust pa zeller ouz an
douar, dudiuz pa zeller ouz ar baradoz.
Stourmit, dougit ho kroaz, mez sellit ouz ar baradoz.
AMEN.
* * *
.NPO
VII.
SERMOUN
great araog bennigen ar chleier
Ego vox clamantis in deserto. dirigite viam
Domini.
Me eo ar vouez a lavar en ear : renkit hent
an Aotrou Doue.
VA BREUDEUR KER,
E pep parres, eun ti dishenvel, dioch an tiez all.
Eveldho, evit guir, eo diazezet var an douar, savet gant
mein ha koat. Mez neo da zen he-unan. Da Zoue eo da
genta ha Doue a ro digemer dan holl : paour, pinvidik,
den just ha pecher... A hent all, eo gobariet, stumet
dishenvel. Varnhan e veler eun tour huel, savet he gern
varzu an Env, henvel ouz eul liamm misterius, stignet
etre Doue hag an den.
En tour-ze e zeuz eur vouez nerzus, klevet euz a bell :
mouez an iliz catholik, mouez ar chloch.
Pa zeo guir e venniger, hirio, eur chloch en ho
parrez, divar benn ar chloch e lavarin deoch diou
gomzik verr: 1° Ar chloch a zigas dheomp da zonj
.NHO
EVIT BENNIGEN AR CHLEIER 99
.NTO
euz ar pez a zo a vrasa en hor buez epad ma reomp
hon treuz er bed-ma ; 2° Ar chloch a zigas dheomp
zounj euz ar pez a dleomp da ober evit esperout bleina
mad hon treuz varzu en Eternite.
*
* *
Digas a ra da zonj deuz ar pez a zo deuz an huella
pris er bed-ma.
Bugelik bihan, nevez deuet er bed, salud did en da
gavel ! Setu te, deuet en hon touez da gemeret da blas
dindan bolz an Envou. Mez petra e teui te da veza var an
douar ? Ha beza e pezo te buez hir pe ver ? Ha te a
vezo pinvidik, ha te a vezo paour ? Marteze, ervez an
dud, e vezi eurus gant da henoriou ? Marteze, evit gounid
da dammik bara, ne pezo ken tra nemet eur morzol
houarn da derri mein var an hentjou bras ? Den a vrezel,
den a beoch, desket pe zizesk ? Diez eo gouzout ; diez
hen lavaret, rag den n'her goar. Ar pez a c'houzoun eo
e kavi, douetuz bras, tristidigez en da galoun, daelou
en da zaoulagad. Ar pez a c'houzoun ouspen eo n'out
ket evit choas heritour ar baradoz, da vamm ouz da
chenel he deuz lakeat er bed, var eun dro, eun den hag
eur pecher.
Mez setu dour ar vadiziant skuillet var da dal. Ar
chloch eo a zigas dar vamm ar chelou eürus hag her
skign e pep korn euz ar barrez... Mamm gristen, stardit
brema, ho krouadur var boull ho kaloun : he bano zo
merket en Env : eun eal eo da Zoue.
.NHO
100 EVIT BENNIGEN AR CHLEIER
.NTO
*
* *
Non in solo pane vivit homo. Tamm bara an dorz a
vag ar chorf, tamm bara an tabernakl eo a vag hon
ene : Nisi manducaveritis panem hunc... Devez kaer,
devez dudius, devez ar c'henta pask. Kloc'h an tour,
adarre, a lavar dan holl, hen deuz ar chrouadur
badezet, great eur gammad a vuioch varzu Doue var
hent an Env.
Koulskoude dre ma teu 'n oad, peb den a gemer he
hent. Rak nhen deuz ket Doue galvet achanomp holl dar
memes stad. Ar bed zo henvel ouz eun holorach. Evit
mont en dro e rank kaout meur a rod... An darn vuia
deuz an dud a zo galvet da vont e stad ar briedelez,
stad huel, kaer, eürus, ive, pa en em garer mad hag
ervez Doue.
... Ar chleier a zisklerio ho poa great ar bromesa
da ober an eil eurusded egile.
Evel-se, badiziant pask kenta eured : ar chloch
a zigas da zonj dheomp deuz an tri zra-ze.
*
* *
Ar chloch hon laka da sonjal choas : er beden
er zul er maro.
Da vintin da greiz-deiz da noz e chach acha-
nomp da gaout sounj a Zoue.
Pe choui a zrebo, pe choui a evo, pe choui a reio eun
dra benag all, grit pep tra evit Doue. Ar beden eo nerz
an den.
.NHO
EVIT BENNIGEN AR CHLEIER 101
.NTO
Chuech devez, bep sizun, evit an douar, ar chorf,
unan evit an ene... Diskuiza ar chorf... Maga hon
ene, tostaad ouz Doue.
An den zo beachour var an douar. Bep heur a dremen
ar chloch a lavar : eur gammed a vuioch varzu ar bez.
Setu perak : quæ sursum sunt sapite, non quæ super
terram.
Ha pa zeu tost ar maro ar chloch a zigas dar re
iach sounj e tleont pedi. Lavared a ra : an Aotrou Doue
o vont da unan klanv... An angoni o soun... glaz o
c'hober... ar c'horf o tisken er bez.
*
* *
Ego vox clamantis in deserto. Karit kleier ho parrez
abalamour e tigasont da zounj deoch deuz ho teveziou
guella, ha sentit atao deuz ho mouez pa deuffe beteg
ennoch dre an ear.
AMEN.
* * *
.NPO
VIII.
SERMOUN
great evit bennigen eur groaz nevez
Quando interrogaverint filii vestri, cras,
patres suos et dixerunt : quid sibi volunt isti
lapides ?
Docebis eos. Josue, pennad 4. v. 21-22.
VA BREUDEUR HA VA CHOAREZET CHRISTEN,
Ster Jourden treuzet gant pobl Israel... Var ger Josue
daouzek mean kemeret a ganol ar ster oa lakeat en eur
bern... Pa choulenno, eme Josue, ar vugale digant ho
zud : evit pera eo berniet ar mein-ma ? Choui lavaro
dezho... Berniet int evit digas sounj hon deuz treuzet
ster Jourden, dizechet dirazhomp, hag evit ouspenn, ma
vevot e doujans Doue epad ho choll vuez : ut et vos
timeatis Dominum omni tempore.
*
* *
Setu peurvuia, ar pez a rear ken aliez ha ma vez
choant da zerchel sounj mad deuz eun dra choarvezet.
.NHO
EVIT BENNIGEN EUR GROAZ NEVEZ 103
.NTO
Setu ar pez ho deuz great ho tud en ho raog hag a rit,
hirio, dho tro.
Deut och ama e prosesion, da zaoulina dirag ar
groas savet ganeoch e pleg an hent. Divezatoch ho
pugale, ho pugale vihan a choulenno : quid sibi volunt
isti lapides ?... Hag ar re goz neuze a chello respount :
brema zo deg, ugent vloaz tremenet, eur mission-bras
roet gant pemzeg belek, a zo bet er barrez-ma.
Houma eo kroaz ar Mission... Pet euz ar re a ra brema
ho mission a vo beo choas neuze : pet euz ar veleien,
pet euz an dud fidel ?... Kalz achanomp a dra zur vo
eat da anaon.
En ugent vloaz nag a jenchamanchou ? Tud pinvidik
deut paour, tud paour deut pinvidik... tud iach kuezet
klanv, tud klanv pareet... tristidigez, laouenedigez a
vez atao bep eil tro, pe vesk ha mesk, er bed-ma !
Netra ne bad.....
Eo ; eun dra bad, a jomm... Christus heri, hodie,
ipse et in sæcula.
Ar re ra brema ho mission a gendalcho da vont da
bedi eharz ar groaz... da bedi evit trugarekaat Doue,
da bedi evit goulen grasou... da bedi evit goulen par-
doun deuz ho fechejou ma ho deveuz great eur pechet
benag... Hag ar re vezo eat da anaon, ho devezo araog
mervel, divar ho guele a boan, kaset an diveza peden
varzu ar groas venniget, evit goulen eur maro mad.
Ho pugale... ho pugale vihan a gendalcho da ober
ar memes tra var ho lerch. Ho feiz deoch a vezo ho
feiz. Ho Doue hirio, a vezo ho Doue varchoas : Christus
heri, hodie, et in sæcula.
.NHO
104 EVIT BENNIGEN EUR GROAZ NEVEZ
.NTO
*
* *
Ha goude beza heuillet holl ar memes hent er bed
ma, e veffot er memes leach er baradoz, tad, mamm ha
bugale.
Evel-se bezet great.
* * *
.NPO
IX.
Var ar Pab
Qui vos audit me audit.
An hini ho selaou am zelaou me.
VA BREUDEUR,
Eun Doue zo he hano skrifet var hep tra... ar
mestr eo, ar mestr bras... mestr an holl, ha chomm a
reio mestr.
Koulskoude rei a ra da lod tud, eul loden euz he
challoud : rag e penn pep tra e rank beza eur mestr
var an douar. Evel-se an tad, an impalaer, etc... Evel-
se ive, en iliz, eur mestr : ar pab.
*
* *
Petra eo ar pab evidomp ha petra e tleomp beza evit
ar pab ?
Ar Pab eo vikel Jesus-Krist var an douar ha mean
fount an iliz. Rak-se e tleomp he respeti ha chomm
atao a unan ganthan.
Ar Pab eo pastor hon eneou ha porzier an Envou
karget da sklerijenna, da gelenn, da chouarn, da hentcha,
.NHO
106 VAR AR PAB
.NTO
da ren, da zikour an dud fidel. Rag-se e tleomp he
gredi, senti ouz he chourchemennou ha dindan he garg,
kerzet varzu an Env.
Brezel a rear dar pab. Tra doanius dreist holl,
guelet hon tad red dezhan astenn he zourn da choulenn
an alusen.
*
* *
Ar Pab eo vikel Jesus-Krist, mean fount an iliz.
An den zo krouet evit Doue, evit ar virionez hag ar
mad. Mez an den kenta en em fazias. Etouez he vugale,
eur bobl ebken, a jomas fidel da Zoue : pobl Israel.
Jesus-Krist a ziskennas euz an Env. Founti a ra he iliz
hag en he fenn e laka ar pab kenta...
Eun den pinvidik hen deuz eur gouarnour var he
zanvez ; eur Roue, kannadet er broiou all evit derchel
he blas... ar pab eo kannad, vikel, letanant Jesus-
Krist etouez an dud. Hen disprijout eo disprijout
Jesus-Krist. Evel den e chell kaout mankou, mez atao
e rank beza respetet.
Ouspenn ma zeo vikel Jesus-Krist eo ar mean fount
deuz an iliz. Gueach all, Salomon a zavas eun ti da
Zoue. Ar plan oa tennet araog, an danvez kizellet,
choazet, labouret... Jesus-Krist hen deuz savet hag a
zav atao bemdez eun ti da Zoue. Ar plan zo tennet, an
danvez choazet. Da bep tamm eo merket he blas. Ar
vicherourien zo choazet ive hag ar mean fount eo ar
pab : tu es petrus et super hanc petram ædificabo eccle-
siam meam... Ubi est Petrus ibi ecclesia... Ne chellit
ket sevel eun ti nemet var ar mean fount, kement a
lakit a gleis pe a ziou a zo er meaz eus ar plan.
.NHO
VAR AR PAB 107
.NTO
*
* *
Ar pab, zo pastor hon eneou hag alchouez ar baradoz.
Pep hini achanomp a dle beza eur mean en iliz savet
gant Jesus-Krist da Zoue. Mez piou hon sklerijenno, hon
gouarno ? Piou hon reno, hon chonforto en hon labour,
hor rekompanso euz hor poan ?... Ar pab adarre, hor
pastor eo.
Eur pastor a ren he zenved, ho chas dar peuri mad,
ho fella deuz ar peuri fall hag ho diouall deuz ar bleis.
Ar pab a zo karget dhon ren, dhon hentcha : pasce
oves meas, pasce agnos meos... Roma locuta est, finita est
causa. Ar stur a zo en he zourn, he lagad zo var an
nadozen-Nord. Jesus-Krist a ro dezhan sklerijen. Ne
chell ket en em fazia var hent ar feiz : Ero vobiscum
usque ad consummationem sculi. Hen a dle hor gouarn
hag hor bleina, hen a dle lavaret dheomp : ama zo
danjer, aze neuz ket ; ama e ma an hent mad, aze e ma
an hent fall ; setu peuri iachus, setu peuri contamet ;
hennez zo eur bleis, kaer en deuz klask en em guzat,
eur bleis eo...
Dindan ar pab an eskibien, dindan an eskibien ar
veleien : an dra-ze holl zo ar memez famill hag a rear
anezhi an iliz... Heretiket, schismatiket, tud excommu-
nuget : brankou kam ebars er (ar ?) vezen, izili tennet kuit deuz
ar chorf... *
* *
Hirio e rear brezel dar pab. Neo ket estonus : si me
persecuti sunt et vos persequuntur. Lazit ar general hag
.NHO
108 VAR AR PAB
ar zoudardet en em zivandenno. An diaoul o klask
beza treach da Jesus-Krist a sko hag a laka skei muia
ma c'hell var benn he iliz. Mez mallos d'an dud a en
em laka a unan ganthan. Abred pe zivezat e teuer da
grenvi pa gounteller an Iliz.
An den a ell stourm ouz bugale an den
Rag oll omp great gant ar memes poultren.
Mez ma stourm ouz Doue e strako he eskern
Hag e zei dre he lamm da gueza en ifern.
*
* *
Ar pab hirio a rank astenn he zorn da choulenn aluzen.
Laeret eo bet he vadou. Nen deuz mui nemet he gastel :
castel ar Vatican. Ro din ive da gastel ha da hano a
Roue, a lavare dezhan an hini en doa laeret he zanvez,
ha me roio did daou-ugent million ar bloas. Morse
a lavaras Pie IX.
Piou da vago ? Va bugale.
Roomp eta evit her sikour. Ar pez a roffemp dezhan
a vo paeet dheomp gant Doue er bed-ma hag er beb all.
AMEN.
* * *
.NPO
TREDE LODEN
SARMONIOU
EVIT EUR MISION
*
.NPO
Ne 'z eus netra war bajenn 110
.NPO
I
Evit digor eur mission
Non defrauderis a die bono et particula
boni doni non te protereat. (Eccl. 14. 14).
Na lezit ket an devez eurus da dremen
dibrofit ha ne gollid loden hebed euz an
donezoun vad.
BREUDEUR HA CHOAREZET KRISTEN,
Eiz devez zo dija tremenet euz ar mission digoret en
ho parres. Leach a meuz da ziskredi e zeuz deuet kalz
achanoch. Goulennit eta digantho ha nint ket eurus
da veza deuet, da veza lakeat ho foan : goulennit ha
neo ket skanv ho choustians, drant ho chaloun ha ne
zellont ket, brema, gant fizianz varzu an Env.
Evit eiz devez all ar mission en em zigor en abadaes-ma.
Ar re achanoch nint ket choas deuet a zo galvet dho
zro, da zont.
Va breudeur, heb ho chanaout me a gred e selaouot
holl mouez an Aotrou Persoun. Ne chellan ket sonjal
e ve nikun hag a lavarfe : « Me a velo petra da
ober » ; nikun hag a lavarfe : « Dar mission eat a nep a
garo evidon-me ne din ket ! »
.NHO
112 EVIT DIGOR EUR MISSION
.NTO
Ha koulskoude, dan devez ma hen deuz persoun
ho parrez, digoret eur mission evidoch, unan all a
zigoraz eur mission en ho cheneb. Epad an deveziou-ma
a chrasou, a bardon, a zilvidigez an drouk-speret, euz
he du, a glasko pe viret ouz unanou benag da zont, pe
viret euz a re a zeu da denna euz ho mission an holl
vadou zo staget outhan.
Setu ive perak, me lavar deoch gant al leoriou sakr :
non defrauderis... na lezit ket an devez eurus da dremen
dibrofit hag euz an donezoun vad na gollit loden hebet.
Deuit da ober ho mission ha grit hen, guella ma
chellot, rak, ha setu e daou cher ar gelennadurez-
ma rak:
Er bed-ma, e maomp holl evit servicha Doue, plijout
da Zoue ;
Hag evit hen ober ervad, ar berra, ar surra hent eo
ober eur mission eüruz.
*
* *
Er bed-ma, ne maomp nemet evit servicha Doue.
Va breudeur, ne chellomp ket er bed-ma, kaout holl
ar memes renk, ar memes stad. En eun holoraj, me a
vel rojou bras ha rojou bihan gobariet dishenvel ervez
ho labour, ha koulskoude, tennit unan, ar vihana ma
karit hag an holorach a jomo a zav.
En hon touez ni ive, nhon deuz ket holl ar memez
ment a gorf nag ar memes ment a speret ha ne chel-
lomp ket muioch kaout ar memes renk nag ar memes
micher. Lakit, kement ha ma karot e skritur moull,
.NHO
EVIT DIGOR EUR MISSION 113
.NTO
var ho peziou archant hag ho paperiou publik ar gomz
touelluz-ma: « Egalite ; holl kevatal, holl henvel hag
henvel ! » Eur gaou va breudeur, eur gaou braz ma ne
zounjomp nemet en dud ken etrezo ; mez ar pez a zo
gaou evit hor stad, hor renk ken etrezomp, a zo guir evit
hor stad dirak Doue.
Rak Doue e guirionez, eo ar mestr braz, mestr an
holl ; mestr eo dar pennou kurunet koulz ha dan de-
vezour nhen deuz, evit gounit he vara, nemet eur
morzol houarn da derri mein var hon hentchou braz ;
mestr dan den a vor, dan den a bluen koulz ha dal
labourer douar daoubleget var he bâl ha dar micherour
atao krog en he daladur pe en he gizel. Mestr eo dar
pinvidik dibreder, a velomp douget e kar a beder rod,
koulz ha dar paour-keaz a rank mont a zor da zor da
choulen he damm bara pemdeziek.
Hen eo hen deuz great achanomp ar pez ma zomp ha
roet dheomp kement hon deuz.
Selaouit kentoch ha guelit.
Dija dar mare-ze, oa en em skignet bolz stereden-
nuz an Envou, dija an douar a ioa diazezet var he ael,
ar mor chadennet e kreis an aotchou ; an heol a rea he
dro, al loened a valee dre ar choajou, al laboused a
chournije a vrank da vrank ha Doue ober eur zell ha
lavaret: « Great eo mad kement ma holl. » Ia, great eo
mad e guirionez, va Breudeur ker, al labour zo kaer, an
ti dudiuz, ar guel hebken anezhan a rent testeni da
challoud Doue : Cli enarrant gloriam Dei ! Mez Roue
8
.NHO
114 EVIT DIGOR EUR MISSION
.NTO
ar Grouidigez, mestr an ti, e peleach e ma ? Ha Doue
lavaret : « Greomp an den : faciamus hominem. » Mez
greomp hen kaeroch eget an holl draou all, savomp
hen dreist-ho, skrivomp sklearoch hon hano var he
dâl : Ad imaginem et similitudinem nostram.
Setu eta, krouet Roue ar bed-ma, an den. Euz a eun
tu, eo mestr da bep tra ; euz eun tu all, e ma dindan
dourn, e dalch an Aotrou Doue, he grouer hag he
vestr. Da Zoue eo, eme sant Paol, evel ma zeo ar pod
pri dar poder hen deuz hen gobariet hag her poazet.
Ha Doue a fell dezhan, a entent derchel mad dhe vir.
Nhen deuz roet dan den eur spered nemet evit he
anavoud ; eur galoun nemet evit he garet, eur chorf
nemet evit he zervicha. Mestr dan holl draou krouet,
an den zo eta, er memez amzer, servicher, mevel en (an ?)
Aotrou Doue, krouet evit ober he volontez var an douar
hag en em renta din da gaout varlerch, digemer an
Envou. An den ha ne bleg ket da Zoue, a zo henvel
deuz eur mevel, lojet, maget, gwisket gant he vestr,
kemeret evel pa ve mab an ti, hag a zeu da veza eun
den fall, digar, didalvez, mad hebken da veza taolet er
meaz.
Setu goulskoude, ar pez a zo digouezet gant hor
lignez.. Eul laer a zo deuet da gemeret evid-han tra an
Aotrou Doue. Trochet hen deuz al liam a garantez a ioa
etre Doue hag an den ; dispennet, gozik distrujet hen
deuz hano Doue var hon tâl. An den a jomm heb
kaout mui en he zourn al liam, ar gorden taolet dezhan
gant Doue evit pignat dan Envou.
.NHO
EVIT DIGOR EUR MISSION 115
.NTO
Koulskoude, truezuz en hor chenver evel eun tad
mad evit eur chrouadur dinatur, Doue a laka eur skeul
nevez etre an douar hag ar baradoz, renevezi a ra he
hano var hon tâl e lizerennou choaz sklerroch. Ar
skeul hen deuz great, choui, he anavez ; al liou hen
deuz kemeret, choui he anavez ive.
Brema zo naontec kant vloaz, eun den a bigne var
menez Kalvar en eur zougen var he ziou skoaz gouliet,
ar groaz ma tlie varnhi mervel. Epad tri bloaz ha
tregont hen doa tremenet dre douez an dud, en eur ober
vad dan holl : Pertransiit benefaciendo. Hen anavoud a
rit, anavoud he hano. Diskleriet, desket eo bet deoch
gant Doue heunan : Hic est filius meus dilectus. Ha
koulskoude, setu hen maro var ar groaz ; he gostez
digor, he dreid, he zaouarn toullet, he benn kurunet a
spern. Ha perak ? Evit hor prena, paea ar boan dleet
dhor pechejou. He groaz hen deuz lakeat da skeul
evidomp etre an douar hag an Env ; var hon tâl hen
deuz gant he choad skrifet eun hano kaer : Choui zo
bugale da Zoue! Da Zoue omp en dro, evel ma zeo
deoch ar pez a brenit hag a baeit.
Setu ive, perak, chomm heb servicha Doue eo
troucha evit an eil gueach an eil liam a garantez lakeat
dheomp en hon dourn evit hon ren dan eurusted :
liam hor prenadurez ; a ve distruja hano Doue rene-
vezet var hon tâl, a ve disprijout buez, maro, goad
Jesus-Krist, ober evel fae var garantez Doue.
Koulskoude, va Breudeur ker, madelez Doue evit hon
chacha dhe zervichout a ia choas pelloch.
.NHO
116 EVIT DIGOR EUR MISSION
.NTO
Niverit, mar gallit, e pet giz, gant pegement a izign
ha habaskder, e klask bemdez, hon distrei dioch an
drouk hag hon derchel var an hent mad.
Euz a eun tu, gueach a teu dhe spounta dre varo
proumpt ar pecher skoet e kreiz he zizurj, gueach all e
tiskouez deoch eun den deuet da veza dre he wall vuez
dizenor he barrez, rann-galoun he dud ha ne jomm
mui ganthan evit astenn he vuez disprijet, nemet tru
garez an dud vad. Pa glaskit hoch unan dilezel ho
tever, e laka eur prenv en ho kaloun dho pikad, dho
prouda, noz-deiz, da lavaret heb ean : « Ne dout mui
ar pez ma zoaz, ar pez ma tleffez beza atao. »
Euz a eun tu all, gant pegement a drugarez e chas-
tenn deoch he ziou vreach evit ho sikour den em
zevel. Nag a inspirationou santel, a aliou mad, a chra-
sou a bep seurt ?
Ha keit ha ma vevit ervez ho koustians, nag a joa en ho
chene, nag a laouenedigez en ho kaloun ? Zoken, e
kreiz ho prasa poaniou e challit lavaret evel sant
Paol : Superabundo gaudio.
Koulskoude, va Breudeur ker, tra zoaniuz da anzao ha
tra vir evelkent, an den a chell derchel penn da Zoue,
beza treach da Zoue en eur feson a zo. E chell dispri-
jout he chrasou, dizanavoud he vadelez ha respount :
Non serviam : nho servichin ket !
Mez her choumprenomp mad, pa hon devezo trou-
chet dre hor faot, an teir liam a garantez a stag acha-
nomp ouz Doue, eul liam all a gemero ho flas, liam
ar justis.
.NHO
EVIT DIGOR EUR MISSION 117
.NTO
Kaer hon devezo trei kein da Zoue, ni her chavo atao
e penn hent ar vuez.
Eur guennek taolet en ear a vez hir pe verr o chober
he dro, ervez nerz an dourn he sklap. Mez abred pe
zivezad e kouezo koulskoude. An douar a denn anez-
han hag he bouez heunan hen izella bepred, ha pa
gouez e vez pil pe fas. Mad, va Breudeur, ni zo ive
taolet var an douar gant dourn Doue. Mez rod a dro,
a ra bro. Ha rod hor buez a dro heb heana, na deiz na
noz. Ne jommo a zav nemet var bord ar bez. Ha neuze
hon ene paour, echu ganthan he dro, a guezo pil pe
fas e charz treid hor Chrouer.
Al loan mud pa varv a varv a bez hag evit mad. Maro
an den neo nemet eun hanter gousk : Non est mortuus
sed dormit.
Epad ma kousk ar chorf er bez, o chortoz deiz ar
varn, an ene a bign dirag Doue evit kaout, a ziou
eternite, unan : eternite eüruz pe eternite waleüruz :
In hanc vel in illam eternitatem, eme sant Ambroaz.
Baradoz pe ifern ! leach kreiz hebed, rak ar purgator ne
bado nemet betek fin ar bed hag ar servicher fall, ar ser-
vicher didalvez nhen deuz perz hebed da chedal e Bara-
doz Doue : inutilem servum ejicite in tenebras exteriores.
Er bed-ma zoken, ma na jervichomp an Aotrou Doue,
petra reomp-ni, petra gavomp-ni ?
Klask plijadureziou an douar, marteze, ha dastum
madou ! Va Breudeur ker, nag a bet goude poania, en
em skuiza noz-deiz, a rank atao beva e kreiz ar baou-
rentez en dienez a veur a dra.
.NHO
118 EVIT DIGOR EUR MISSION
.NTO
Goude holl, hag e ve guir e chalfach dont a benn a
gement ho cheuz choant : kaout danvez, enor, pli-
jadur, daoust hag an eürusded a zeuio dho cheul ?
Mab eur prins kuezet klanv a voue dezhan lavaret
gant ar medisin : « Mar kavit da viska rochet eun
den eürus, chui a vezo pare. » Hag hen mont da glask
e pep tu. Hag e nep tu na gave. Eun devez e klevaz la-
varet : « Du-ze, en eur lochik dirapar, e vev eur
paour keaz atao laouen ; eno, marteze, chui a gavo ho
kevridi. »
Hag ar prins mont ha goulenn: « Eüruz och-choui ? »
Ia, eme ar paour, e kement ma challer beza eüruz,
var an douar.
Roit din eta ho roched. Siouas ! ne meuz ro-
ched ebet, a lavaraz ar paour keaz...
Ar prins ne gavaz ket roched eun den eürus !
Hag e guirionez, va Breudeur, kaloun an den a zo
henvel ouz eur varriken didal deuz an daou benn. Ne-
met karantez Doue a ve en deon o chober tâl, kaer e
vo taol ebarz, e chommo atao goullo.
Selaouit kentoch.
Beva ' rea dar mare-ze, eur Roue hag hen devoa bet
digant Doue an donezounou ar re gaera, studia ' reaz
adalek an heol, goulaouen ar bed, beteg ar vreunen
blouz ; adalek ar mor braz beteg ar berad gliz. Euz a
gement a choanteaz, ne nachas netra ouz he galoun
na trôn olifant, na kaluriou aour, na soudardet, na
servichourien, na gened, na furnez, na galloud, na brud
.NHO
EVIT DIGOR EUR MISSION 119
.NTO
vad skignet a bep tu, netra ne vanke dezhan. Ha
koulskoude, eun devez, skuiz-stank a bep tra, e lavare :
« Dindan an heol pep tra zo moget, avel, tristidigez :
Ecce omnia vanitas. »
Hag e veach, mar karit, euruz tre epad ho puez, dont
a raio, pa zonjot nebeuta, ar maro da rei eun taol var
ho skoaz. Ha neuze da betra e talvezo kement ho pezo
dastumet, hed ho chamzer ?
Eun devez, eun den a vrezel a voa var nez mervel.
Ar Roue zeu dhe gaout hag a lavar : « Goulennit ar
pez a gerot ha me hen roio deoch. » « Mad, Aotrou,
eur chart heur muioch a vuez, roit din eur chart
heur muioch a vuez. » Hag ar roue trei kein. Ne chelle
ket rei ar pez a choulennet diganthan... Ha Villars,
lavaret neuze : « Ma karjen-me beza kerkouls ser-
vichet Roue an Envou, neo ket eur chart heur a vuez
am bije bet, mez eun eternite penn da benn. »
Va Breudeur, eun deiz eveldhan, chui en em gavo
var ho tremenvan. Eüruz ma na rankit lavaret : « ma
karjen-me, e leach beza servichet ar bed, beza servichet
va Doue !... »
Petra zo eta da ober ?
Ar berra, ar surra hent evit beza dinech varlerch, eo
ober hag ober mad ho mission.
*
* *
Va Breudeur ker, Doue, guir eo, a zikour atao an
den. Koulskoude en eur mission, he vadelez a zo bra-
soch. En eur mission e maor pell dioch safar ar bed hag
.NHO
120 EVIT DIGOR EUR MISSION
.NTO
eno, el leach distro-ze, a lavar dheomp sant Bernard,
an ear zo sklerroch, an Env digoroch, ar sklerijenn
brasoch, gras Doue tostoch, puilloch ; taol an Aotrou
Doue krenfoc'h ha frankoc'h kaloun an den.
An Aotrou Doue, eme al leoriou sakr, ne en em blij
ket e kreiz an trouz : Non in commotione Dominus.
En eur mission, trouz ar bed a jomm a drenv dor an
iliz : labourou, afferiou kustum ar vuez a zo dilezet evit
eun nebeut amzer ; guelet a rear guelloch pe evit
petra e maomp var an douar : an ene en em zigor fran-
koch da zigemeret komzou Doue, ha Doue he-unan, a
ziskarg varnhomp muioch a chrasou : Ecce nunc
tempus acceptabile, dies salutis.
Eur mission eo mare an Aotrou Doue, ha rak-se,
enhan eo e kavomp holl ar guir voien da servicha Doue
evel ma zeo dleet.
Va Breudeur ker, ne anavezan ket parrez X***. Kouls-
koude heb aoun den em fazia kalz, e chellan diskredi
e zeuz ama, kouls hag e peb leach, tri seurt tud : tud
vad tud tro-distro ha tud hag ho deuz marteze, en
em lezet a grenn, da vont divar an hent mad.
Tud vad a zo en ho touez : tud vad a zo e peb leach.
Pa vank an ael e torr ar charr : ael ar bed-ma eo an
dud vad. Hi eo hen dalch en he bloum ; pa vankint e
teuio fin ar bed. Rak ar bed neo dalchet en he zav
gant Doue, nemet evit an dud vad ha dre an dud vad.
Ia, kaer hen deuz ar bed beza fall, bugale a zo hag a
vev ker sklear ho chaloun ha dour beo en eur veren ;
.NHO
EVIT DIGOR EUR MISSION 121
.NTO
tud iaouank a zo hag ho deuz miret ker guen ho ene hag
eur berad gliz, kuezet euz an Env e kaloun eur flourdelizen ;
tud a zo, daoubleget a zindan an oad, hag a zo en ho
chosni, ken disklabez ho choustians hag an erch nevez
kuezet var an douar.
Mez evit chomm fidel da Zoue, nag a enebourien da
drechi ! Ar bed gant he skuer fall, he gomzou flour, he
lavariou goapus, he blijadur milliget ; an drouk-speret
gant he finesaou, he guzuillou fallakr, atao var ched
evit lonka an eneou ; ha tostoch dheomp, aze en hor
chreiz, hor chaloun baour, hor brasa mignon ha var
eun dro, hor gwasa enebour. Goud a raan e zeuz
enhan eun tu mad, mez goud a raan ive, e zeuz eun tu
fall techet dan drouk. « Ne anavezan ket, eme eur
skrivagnier braz, petra eo kaloun eur chokin ; biskoaz
kokin noun bet ; mez anavout a raan kaloun eun den
honest hag ar galoun-ze a zo mantruz he studia pis. »
Pet gueach nhon deuz ket holl lavaret eo diez, diez
braz trechi ar bed ha derchel penn da gement a ioulou
direiz, a zo atao e virvi en hor chreiz, evel goagou
eur mor dijaden.
Mad, eneou kristen, deoch me lavaro eur gomz, unan
hebken : Venite in desertum locum et requiescite pusil-
lum : deuit dar mission den em diskuiza eun nebeut
evel eur beachour uzet he nerz. Er mission, chui ' gavo
eun tamm disheol, freskadurez mar deo blounset ho
treid dioch mein an hent diez : ar blounsadur en em
bareo, sechit chuezen ho tâl ; goudeze, gant muioch a
gourach, chui gemero penn-baz perchirin an Eternite
eurus.
.NHO
122 EVIT DIGOR EUR MISSION
.NTO
Tud tro-distro a zo ive : douetuz bras, kalonou daou
hanteret a veler e pep parrez.
An dud-ma, ' zo hirio da Zoue ha varchoas dan
drouk-speret. Da vintin, da noz, e reont eur bedenn
benag ; mez e kreiz daou benn an deiz e verniont
pechet var bechet. Da zul, e teuont dan oferen ; mez
en eur vont euz an iliz e zaïnt da glask plijadureziou
difennet. Marteze, e reont eun aluzen benag dar paour :
mez an dourn kleiz a gemero dre laeronsi, kalz muioch
eget na ro an dourn diou d'an dud izomek. Ho c'ha-
loun a zo evel eun dachen vrezel : piou a vezo mestr ?
Lezen Doue pe lezen ar bed. Choant ho deuz da dremen
deuz an diou gostezen. Eun troad a zalchont var skeul
an Env, eun all var skeul an ifern ; eun dorn a ginni-
gont da Zoue, egile zo krog er pechet. Klask a reont
var eun dro, servicha daou vestr dishenvel. Ho brasa
malheur eo rag ma c'hankounec'haont, e c'houlenn
Doue holl pe netra. Ne fell ket dezhan euz eur ga-
loun daouanteret. Hag hi, er chontrol, en eur glask
servicha ho chrouer, a choulenn stleja dho heul kant
ha kant tra kontrol beo dhe volontez.
Eneou paour, deoch-choui, ive, eur gomz a gavan da
lavaret : Ducam eum in solitudinem et loquar ad cor
ejus. Doue ho kalv dar mission, hag ama, e komzo
ouz ho kaloun. Var digare ma cheuillit, peurzvad, an
darn-vuia euz lezen Doue, e tremenit dirag ar re all, ha
marteze, dirak ho taoulagad och unan, evel guir gris-
tenien : ne anavezit ket mad gouli ho kaloun. Selaouit
eun dra :
.NHO
EVIT DIGOR EUR MISSION 123
.NTO
Eun orfebrer evit anavoud petra dalv eur pez archant,
evit gouzout a dra zur pe hen zo mad, pe hen a zo
faoz, a gemer eur mean zo hanvet ar mean diskuiller,
rak ma tiskuil faosoni ar metal. Eur pez faoz hen deuz
peurliesa, ar memez ment, ar memez gobari gant eur
pez archant mad. Dougen a ra ar memez poltred, ar me-
mez lizerennou. Ar gaou hen deuz, gant kement a
izign, kuzet dindan guiskamant ar virionez, mar teu,
evit ar chenta guel, an holl den em fazia ; mez pa
vez stoket outhan ar mean diskuiller, ar faosoniach a
vez dizoloet.
Deuit eta, chui ive, va Breudeur ker, komzou Doue,
lezen Doue, displeget dirak ho taoulagad da heul skle-
rijen ar feiz, a raio deoch guelet mad stad ho koustian-
sou. Louzaoui ar gouli a vezo eaz goudeze hag och ene
a gavo ar ieched er mission-ma, evel an dud klanv,
gueach all, e pinsin Bethsaida.
Va Breudeur, ha mont a raffen-me re bell en eur
lavaret e chell beza en ho touez, unanou benag hag ho
deuz gant ho goeziegez ho-unan, dilezet servich Doue ?
Dirak an dud all e chellont, marteze, choaz tremen
evit tud vad. Mez toullit ar voger : Fode parietem, dis-
kennit izelloch evit an dianveaz, kiit betek ar galoun :
Fode parietem : petra velimp-ni, a gavimp-ni ?
Ar pez a chouzoun eo hen deuz lavaret Jesus-
Krist : Regnum clorum vim patitur : rouantelez an
Env a choulen beza kemeret dre nerz. Da gristenien
he amzer sant Paol a lavare : Inter vos dormiunt multi :
en ho touez kalz tud a gousk : taolit evez ! amjest eo
.NHO
124 EVIT DIGOR EUR MISSION
.NTO
ar venojen ma kerzit dreizhi : Quoniam dies mali sunt.
Mad, kristenien, va Breudeur, amzer hebed hag a ve,
nemet en em fazia ' raffen, danjerusoch evit an eneou
eget an amzer e vevomp ennhi.
Berniit, atao, gaou var gaou, a lavare gueach all eun
den difeiz, chomm a raio bepred eun dra benag var-
lerch. Mad, va Breudeur ker, bugale Voltaire a zo
choaz beo. Dalchet ho deuz sounj a gomzou ho zad ha
roet ho deuz ho ger an eil degile, evit ober brezel da
Zoue ha dhe jervicherien vad.
Meuli an drouk ha dougen dezhan ; sklabeza 'r mad
ha distrei diouthan dre ho geier, ho gwall skouer, ho
drouk-prezegerez, setu ho micher, ha re aliez e teuont
a benn deuz ar pez a glaskont.
Dar re achanoch a rank anzao ne ma int ket en eur
stad vad dirag Doue, me gav ive eur gomz da lavaret,
unan deuz ar guella, deuz ar charantezusa komzou
deuz al leoriou sakr : Venite ad me omnes qui onerati estis
et ego reficiam vos ; choui holl hag a zo sammet
ha sammet och, va Breudeur, ar pechet ' zo pounner
dan diouskoaz, zo chouero dar galoun deuit,
deuit kuitibunan, ha me, a lavar Jesus-Krist ho kraio
a nevez.
Va breur ker, va choar baour ! great och bet gant
Doue er vech kenta ha great mad.
Setu ama eur galoun, sellit outhi (1). Enhi pebeuz feiz,
pebeuz karantez, pebeuz santelez ! O kaloun gristen, na
.NFO
(1) An Aotrou Quere a lavare kement-ma en eur ziskouez taolennou
ar mission.
.NHO
EVIT DIGOR EUR MISSION 123
.NTO
te zo pur ! na te zo kaer ! na te zo distag dioch fals pli-
jadureziou an douar ! He dourn da eal mad, ha great
evidot, pegen dudius kurunen ! Nag a bedennou a obe-
rou mad a bign achanout bemdez, varzu an Env !
Hag euz an Env nag a chrasou a zisken varnhoud da
heul bennoz Doue !
Setu ama eur galoun all : sellit ivez outhi. Kollet eo
he gened, pistiget he feiz, gouliet holl he charantez.
Neo mui templ an Aotrou Doue. E dourn he eal mad,
e leach eur gurunen, me a vel eur chalur karget a
zaëlou. Henvelebit an eil ouz heben. Hag ho anavoud
a rit-hu ? Va Breudeur ker, da biou ar genta, da biou
an eil ? Deoc'h c'houi, deoc'h ho c'hunan, va breur ker,
va choar baour. Setu ho kaloun pa gouskach var bar-
lenn ho mamm, ho kaloun da zeiz ho pask kenta, ho
kaloun marteze, beteg an oad a ugent, a dregont vloaz.
Penaoz eta, pe zeiz hag e pe chiz an aour melen a
gollaz he liou hag ar steredenn a goezaz euz an Envou :
Quomodo ceciderunt stellæ ?
Baleet ho cheuz, siouaz ! re zizoursi, digoret ho
skouarn da gomzou ar bed, lakeat ho troad e kichen
troad eur mignon fall, lezet re a gabest gant ho kaloun
baour hag ar pechet a zo deuet da sklabeza, da zis-
penn, da zistaga labour an Aotrou Doue. Deuit ha
lavarit : « Va goalchit, va azgoalchit ! Grit eur chouez
dho toare ha peurnetaït va ene, ma vezo adarre ker
pur, ker guen dirazoch, evel pa zortiaz divar fount ar
vadiziant, gant eur zantelez vras. » Ha dourn an holl
.NHO
126 EVIT DIGOR EUR MISSION
.NTO
challoudek a zavo eun ti nevez gant eun ti kouezet
enn he boull : Et ego reficiam vos.
*
* *
Neo ket ken diez ha ma chalfach sounjal, ober mad
ho mission. Gusta et vide : Deuit holl a chui velo var-
lerch. Aleiz eo brasoch trugarez Doue eget na deo
fallagriez an den. Doue a bardonaz dal laer deou, da
Vari-Madalen : neo ket bihaneat he challoud na stri-
seat he galoun : pardoun hen deuz evit an holl, pardoun
a ginnik dan holl.
Koulskoude, Doue na raio ket tout he-unan. Poanit
deuz ho kostez. Deuit, strivant, da zelaou he gomzou.
Evit dont, lezit peb labour all. En eur zont, deuit gant
choant da ober mad. Lavarit hirio, gant an iliz, deiz ar
Gouel kaer-ma :
Da posse quod Jubes, Pater
Da scire, Filii, quod doces
Fac corde toto Spiritus
Nos velle quod probas bonum. Amen.
* * *
.NPO
II
Var ar Zilvidigez
Quid prodest homini si mundum universum
lucretur, animæ vero suæ, detrimentum pa-
tiatur. Math. 16-V.
Petra dalv dan den gounit ar bed holl, mar teu
da goll he ene.
VA BREUDEUR HA VA CHOAREZET KRISTEN,
Pignat a raan, hirio, er gador-ma, evit ar chenta
gueach (1). Ne manavezit ket ha me, ne anavezan ket
ac'hanoc'h. Hebken, c'houi c'hoar e zoun belek Jesus-
Krist karget da ziskleria he lezen dan dud ha galvet,
hirio dreist pep tra, da zigas deoch da zounj euz a
vrasa guirioneziou an aviel.
A hent all, me a choar e zoch kristenien, va breu-
deur ha va choarezet, dre eur memez badiziant ha gal-
vet dar memez baradoz. Setu ar pez a ouzon, ar pez a
chouzoch, ha se zo awalch.
Rak ma teuan en hano Jesus-Krist, choui a zelaouo
va chomzou gant eur guir choant dho lakaad da dal-
.NFO
(1) Ar zarmoun-ma ' zo bet great evit mission Recouvrans. Eno, an
Aotrou Quere hen doa da brezek var ar zilvidigez, ar maro, ar
varn hag an ifern.
.NHO
128 VAR AR ZILVIDIGEZ
.NTO
voud evit hoch ene. Ha me, rag ma komzan dirag tud
hag a zo galvet da vont dan Env, a zo merket sklear
va rouden dirazhon.
Komz a dlean deoch, nann euz a vadou na plijadu-
reziou bresk ar bed-ma, lod all her gra beteg re mar-
teze, siouas ! mez euz ho Toue, euz hoch ene, euz an
hent a gas dan eurusded eternel.
Va breudeur ker, hen ober a rin, nan koulz ha ma
ho divije kalz all her great em leach, mez ervez va
nerz ha va galloud.
Goude holl, ar pez a vanko deuz va chostez, ho
polontez vad, hen esperout a raan, ho polontez vad hen
askouezo. Hag euz komzou dinerz dreizho ho-unan,
choui a denno, gant sikour Doue, eur mad benag evit
hoch ene.
Her gouzout a raan, ar guirioneziou, ma tlean ko-
zeal anezho deoch, choui ho anavez pell ' zo. Eur
veach a vuioch, koulskoude, e vezint displeget dirazoch,
rag ma zint, evel pa lavarfen, ar mean fount ma hen deuz
varnhan Jesus-Krist diazezet ha savet he relijion zantel.
En deiz hirio, va Breudeur ker, e zeuz eur virionez
hag a zeu anezhi he-unan den em ginnig dho spered
ha da mhini.
E pe sounj, pe evit petra e zoch choui deuet ama ?
Deuet och rag ma ho cheuz lavaret, santet, kompre-
net, e zeuz aze en ho kreiz, eun ene, eun ene ha ne
varvo ket, eun ene hag a dleit da savetei ; a zioch ho
penn eur baradoz da chounit ; a zindan ho treid eun
ifern hag a ranker klask distrei divarnhan.
.NHO
VAR AR ZILVIDIGEZ 129
.NTO
Ne deuit dar mission-ma, nemet er zounj-se. Pep
sounj all a gemerfach evit eur mank, eur fazi ha koulz
lavaret eur pechet.
Setu ive perak e teuan, hirio, en eur staga dal labour,
da gozeal deoc'h euz a zilvidigez hoc'h ene, da lavaret
da bep unan achanoch, ar pez a lavaraz gueach all hor
Zalver Jesus-Krist dhe ziskibien : Quid prodest homini
si universum mundum lucretur, animæ vero suæ detri-
mentum patiatur ? Petra dalv dan den gounit ar bed holl
mar teu da goll he ene ? Petra hen digollo deuz a eur
choll ker bras ?
Ar zilvidigez eta zo eun dra red ; evid he ober eo
red poania ; piou evithi a gemer eur guir boan ? Setu
e tri cher ar gelennadurez-ma.
*
* *
Ar zilvidigez a zo eun dra red.
Neuz den ebet ha nen deffe ket bet great outhan he-
unan, eur vech pe eun all, ar goulennou-ma : Petra
oun-me ? Euz a beleach e teuan ? Da beleach e zaan ?
Piou oun-me ? Merket eo var dâl an den, eo roue an
holl draou krouet. Beza hen deuz eur chorf hag eun
ene. Dre he gorf e tisken beteg an anevaled, mez dre he
ene e sav beteg Doue. An den zo ar mell a stag ouz
Doue an holl draou krouet.
Deuz a beleac'h e teuan ? An den neo ket bet atao.
An dud desket a lenn var ar bed, pegeit zo abaoue ma
zo anezhan. An douar zo bet ha noa den varnhan. Deuz
9
.NHO
130 VAR AR ZILVIDIGEZ
.NTO
a beleach eo deut an den kenta ? Klaskit en em drei
evel ma karfoch, e rankfot, kaer a vezo, lavaret neo
ket deut an den anezhan he-unan, lavaret eo bet krouet
gant unan benag, gant Doue.
Da beleach e za ? E feiz, varzu ar bed all ha buhan.
Ar vuez hirra, var an douar, a dremen evel eur bouil
moged. Hag er bed all e vo kount da renta deuz ar
vuez-ma. Ervez ma ra, an den a ra dan aneval. An
aneval zo krouet evit an den hag abalamour da ze, he
vuez ne da ket hirroch eget ar bed ma. Mez an den a
ranko ive, renta kount. Ervez ma raio, Doue raio
dezhan. Hag abalamour da ze : Creavit Deus hominem
inexterminabilen.
Er bed all nhon dezho ket holl digant Doue, ar memez
lojeiz. Ar re vad hebken, a vo digemeret ganthan en he
varadoz. Ar re fall a vezo stlapet en ifern. Dheomp-
ni da choaz. Mez eun devez a zeuio, ha na vo mui pell,
hon eneou a vo gant an diaoulou en tan pe gant an Elez
er gloar ; mez heb dale e vezomp sent gant Doue en he
varadoz, pe tud daonet en ifern. Neuz leach all ebed e
peleac'h e c'halfemp mont goude ar vuez-ma. Red eo
eta, mar fell deomp beza eürus er bed all, ober brema
hor silvidigez.
*
* *
Evit ober ho silvidigez eo red poania.
Savetei hon ene ' zo evidomp hon affer vraz, hon affer
genta, hon affer heb mui ken.
Lavaromp, dastu, ne chellimp ket, heb kemeret poan,
dont a benn dhen ober. Doue goude beza hor chrouet
.NHO
VAR AR ZILVIDIGEZ 131
.NTO
heb domp, nhor saveteio ket heb domp. Rouantelez
an Env a zo, nann eun donezoun mez eur rekoumpanz.
Neo ket kement hini a lavaro : Aotrou Doue ! Aotrou
Doue ! a gavo ennhi digemer. Regnum clorum vim
patitur : ar baradoz a choulen beza kemeret dre nerz.
Hag e guirionez, ober he zilvidigez a zo, var eun dro,
eun dra ziez hag eun dra amjest.
Setu aze dirazoch eur pez labour stard ha ne cheller
da gas da benn nemet dre galz aket. Kalz en ho raog o
chen em fichout var ho nerz pe izign, a zo chommet da
goll ho amzer ha da heul, ho deuz kollet ho foan. A
hent all an amzer evit he ober a zo berr, an noz a chell
dont varnoch, ar barrou kazarch, bouilladou glao a
zigas aliez kalz a zale. Neuze, petra ' rit ? Labourat a
zrevi-beo, heb hean ebet. C'houi ' lavar : pa vezo ganhen
echu, me a ziskuizo. Achan di, red eo chouezi dourek
ha beza dizamant, digernez ouz he boan, hag ar virio-
nez a zo en tu diouzoch.
Hogen, kristenien, setu petra eo ar zilvidigez. Diez
eo he ober ervad.
Nag a vertuziou da chounit ! Feiz, esperanz, karan-
tez dousder, habaskder, glanded : holl e ranker ho
chavoud. Nag a guall gustumou da zischrizienna !
Kustumou kemeret a bell zo, marteze, eat doun er
galoun ha mignon dezhi ; plegou fall a bep giz, deut da
veza krenv dre zigareziou ker fall hag hi, hag holl
kountrol da lezenn Doue.
Nag a bechejou da ober anezho pinijen ! Adalek ho
kavel beteg hen, grit eur zell piz var ho puez hag e
.NHO
132 VAR AR ZILVIDIGEZ
.NTO
rankot plega ho penn ha lavaret : O pet truez ouzin, o
va Doue, pecher paour ma zoun !
Nag a enebourien da drechi ? Ar bed gant he skuer
fall, an diaoul gant he finesaou, ho kaloun hoch unan
gant he zempladurez.
Pet gueach, en dalch ouz an traou-ze holl, nho cheuz
ket lavaret : ia diez eo, diez bras beva e guir gristen, diez
derchel penn dar bed, diez trechi an drouk-spered,
diez renka er galoun kement a ioulou direiz, atao o
virvi evel goagou dijaden ar mor e kounnar.
Ha koulskoude, an amzer a zo berr. Petra eo ar vuez ?
Eun nebeudik deveziou staget penn-da-benn etre ar
chavel hag ar bez. Buhan ha buhan e teu an noz : noz
ar chlenved, noz ar maro, noz ar bez, noz an eternite.
Tostaat a ra bemdez. Marteze e ma e toull an nor ha
ne zonjit ket.
Setu perak, koz ha iaouank, paour ha pinvidik, poa-
niomp stard heb gourlerchi, heb argila, gant aon ne
chelfomp ket kas al labour da benn.
Red eo choas taol evez mad ha lakaat pep tra en
implij, rak affer ar zilvidigez a zo eun affer amjest.
Va Breudeur, dougen a rit eun tenzor a briz bras ;
mar hen diwallit mad, setu chui euruz da viken ; mar
her chollit e kollit tout. Mez nebeudik ho cheuz a nerz,
armet fall och den em zifenn hag an hent ma tremenit
dreizhan, a zo gwall vrudet.
Varnezhan kalz a zo en em faziet, kalz a zo bet laeret,
kalz kavet maro. Petra reot-thu neuze, va Breudeur ?
Taol evez evit dispartia mad ho chent ; taol evez da
.NHO
VAR AR ZILVIDIGEZ 133
.NTO
zelaou an disterra trouz ; kerzet gant tiz en aon raog an
denvalijen ; klask da vont dho cheul mignouned ho
cheuz ennho fizians ; mar kavit eun tachad danjeruz e
rit an dro ; mar guelit eun den treset fall e chen em
guzit pe en em lakit var ho tifenn.
Mad, kristenien, dougen a rit eun tenzor a huelloch
priz eget holl draou an douar : Dougen a rit hoch ene
hag en ene-ze, ar pez a rankot da ginnig da Zoue evit
prena ho plas er Barados. Mez, eme sant Paol, choui
hag a zo en ho sav, taolit evez da gueza : Cave ne cadas.
Guelit mad, klaskit ar venojen dizanjer, rag amjest
bras eo an amzer a dremenomp : Quoniam dies mali
sunt. Greomp eur zell en hon raog hag en dro dheomp.
Nag a bet goude beza great kalzik hent a zo en em
faziet ! Nag a bet goude beza roet kalz da esperout a zo
deuet da falgalouni, da jomm a zav pe da zistrei var ho
chiz ? Nag a bet hag a ioa dija ho dourn krog er guru-
nen hag ho deuz he lezet da goueza dan douar ? Penaoz-
ta, eo kuezet er pri ar stereden gaera deuz an oabl ?
Quomodo ceciderunt stellæ ? Ah ! nho doa ket taolet
evez, nho doa ket studiet ho hent na koumprenet
awalch pegen amjest oa ober ar zilvidigez.
*
* *
Piou eo ar re a gemer eur guir boan evit savetei ho ene ?
Setu ama, ervez an Aviel, penaos e rankomp en em
gemer evit kas hon ene dar baradoz.
Si pes tuus scandalizat te abscide eum et projice abs
te... Mar deo ho troad penn-kaos a bechet evidoch,
.NHO
134 VAR AR ZILVIDIGEZ
.NTO
trouchit hen ha taolit hen pell diouzoch. Guell eo
mont dan Env gant eun troad hebken, eget na deo
mont gant he zaou droad dan ifern.
Qurite primum regnum Dei et hc omnia adjicien-
tur vobis : Klaskit da genta rouantelez an Env hag a
hent all, pep tra a zeuio deoch var ar marchad.
Sive manducatis, sive bibitis, omnia hc in gloriam
Dei facite : Pe choui a zrebo, pe choui a evo, pe choui
a raio eun dra benag all, grit pep tra evit gloar Doue.
Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus
erit : An nep a gendalcho beteg he varo, hennez hebken
a vezo salvet...
Setu komzou an Aviel. Mar kavit guell, lavaromp
anezho berroch :
Ar zilvidigez en despet da bep tra,
Ar zilvidigez araog pep tra,
Pep tra great er guel a Zoue,
Evit hor zilvidigez, poania bemdez ha bep mare.
Er meaz deuz ar pez a zell ouz hor zilvidigez, e chel-
lomp ober meur a zakrifis. Eun tad evit he groua-
dur a chell, pa gar, a dle avechou, rei he amzer, he
boan, he vadou, he vuez zoken. Mez a eneb he zilvidigez,
den na dle, na chell ober netra ; dezhi e rank, pa vez
red, sakrifia holl kentoch eget he mankout « Si pes
tuus scandalizat te, abscide eum. »
E chellomp er bed-ma, klask ha dezirout meur a dra,
mez er penn kenta, klask hor zilvidigez. Klask kreski
hon danvez, goulen ar iechet, dezirout eur renk enoruz
.NHO
VAR AR ZILVIDIGEZ 135
.NTO
etouez hon nesa, netra guelloch. Mez dreist an traou
holl, klaskomp rouantelez an Env hag an nemorant a
zeuio var ar marchad.
Er bed-ma, pep den hen deuz he stad, he renk, he
labour, ha peb den, ervez he stad, a rank poania en he
renk, da ober mad he zever. Mez mar domp fur, ar
zonj euz silvidigez hon ene a dle beza lakeat e penn
pep tra : Omnia hc in gloriam Dei facite.
Meur a dra var an douar, goude beza bet great epad
niver bloaveziou, a chell beza lezet a gostez. Eur mi-
cherour, eun devezour, eun den a vor, eun den a bluen
a lavar, da eur mare a zeu : « Eskennet awalch e meuz
va chorf ha skuizet va speret; an oad a zeu, bevomp
brema dibreder gant ar pez hon deuz dastumet. Pep
hini dhe dro. » Nho zamallan ket, mez evit ar zilvidi-
gez neuz nag oad na termen. Betek fin ar vuez e tleomp,
e rankomp poania dhe digaz da vad, dhe chas da benn.
Va Breudeur, setu aze e pe chis en em gemeret.
Kostez ha kostez lakit ho puez ha guelit ha choui e
guirionez, a ra kement ha ma zeo dleet evit savetei
hoch ene.
Pe ni her gra, pe nher greomp ket, ne ouzoun dare,
va Breudeur ker. Ne glaskan ket zoken, her gouzout evit
hirio. Mez ar pez a chouzon mad, eo evel-se ho deuz
great ar Zent.
« Na pe da vare, o va Doue, a lavare ar prophet
David, gueach all, na pe da vare e teuio an heur ma zin-
me davidoch ? Pe da vare e tanvaïn-me etre ho tiou-
.NHO
136 VAR AR ZILVIDIGEZ
.NTO
vreach, levenez pur an eurusded eternel ? Re bell,
siouas ! e rankan chomm pell diouz va mamm-bro :
Heu mihi quia incolatus meus prolongatus est ! Varzu
ennhi e c'huanadan evel ar c'haro varlerc'h an dour ien. »
Dezhan, netra na vanke var an douar. Ha koulskoude,
pa zeo dezhan roet ar chelou e tle pignat dan Env,
he galoun a drid gant joa : Lætatus sum in his qu
dicta sunt mihi, in domum domini ibimus.
Klevit sant Paol dhe dro: « Den reuzeudik ma zoun,
emezhan : Infelix ego homo ! » Ha perak ta, abostol
braz ?
Evit prezek ar feiz ho cheuz treuzet kement a vroiou,
gounezet ho cheuz kement a eneou da Zoue ! « Quis
me separabit de corpore mortis hujus ? Piou am distago
deuz ar chorf marvus-ma ? Piou a dorro va jaden-
nou ? Ar maro a vo eur gounid evidon : Mori lucrum. »
Guelomp ar Zent holl, o pedi, o iun, aliez divar
bara ha dour. Kalz anezho o kousket var an douar ien,
o tilezel pep tra, kerent, mignouned, madou, evit beza
surroc'h da c'hounit an Env.
Ha ni, va Breudeur ker, greomp, hirio da vihana,
eur zounj mad var kement-ma.
Eur speret hon deuz : nhel lakeomp ket mui, evel
beteg-hen marteze, da zounjal hebken er bed, er madou,
er plijadureziou, er pechet : sounjomp e Doue, en Env,
en hon ene: Qu sursum sunt sapite.
Eur galoun hon deuz. Distagomp-hi muioch, dioch
traou an douar evit he zevel tostoch da vadou ar bara-
doz : Sursum corda.
.NHO
VAR AR ZILVIDIGEZ 137
.NTO
Eur chorf hon deuz. En em skuizet awalch eo beteg-
hen, e kreiz labourou ar vuez-ma, e kreiz an dizurziou
marteze, poent ha tremen poent eo e labour-fe a zrevi
evit ar bed da zout.
*
* *
Ha brema, abarz achui, eur gomz choaz. Ma zeuz
chommet unan benag en ho touez, euz ho tud, heb
dont, heb kaout sounj da zont dar mission, lavarit eta
d'ezhan hen deuz ivez he lod da c'hounit e Baradoz
Doue, eur gomz vad a chell hen distrei, eur bedenn
kalounek a chell tenna gras Doue. Hag evidomp-ni, ni
deuet hirio, da zigeri ar mission, lavaromp en eur
vouez : Dixi nunc cpi : red eo savetei va ene ? Mad !
ia ! divar hirio e kommansan.
« O va Doue, grit ma koumprenint mad an neubeud
komzou a meuz dezho lavaret. Grït ma skrivint doun
en ho chaloun, en abardaes-ma, abarz mont da gous-
ket, ar gomz ma ' meuz dreizhi koummanset ha ma
chechuan ive dreizhi : Quid prodest ? Petra dalo dan
den gounit ar bed-ma holl, ma teu da goll he ene ? »
Evelse bezet great.
* * *
.NPO
II
Var ar morgousk er stad a beched
Inter vos dormiunt multi (1. Corint. XL 30).
Hora est jam nos de sommo surgere. (Rom.
XIII, 10).
En ho touez kalz a zo kousket. Red eo pel-
loch dihuna. (Komzou S. Paol, darn dan
dud a Gorinth, darn all dan dud a Rom.)
VA BREUDEUR HA VA CHOAREZET KRISTEN,
Lavaret e meuz deoch, dija, e maomp er bed-ma, evit
savetei hon ene. Ar zilvidigez, pep tra poezet mad, a
dle beza hon labour vras, hor labour genta, hor labour
heb mui ken. Rag baradoz gounezet, setu gounezet pep
tra : baradoz kollet, setu pep tra eat da goll.
Mez her guelet hon deuz ive, evit savetei hon ene e
ranker kemeret poan. Rag diez eo he chas da benn.
Evit he ober an amzer a zo berr. Hag ouspenn, beza eo
eun dra amjest bras.
Abars achui em boa diskuezet deoch eur mellezour : (1)
mellezour an ene fidel. En abardaëz-ma, eur mellezour
all a ziskuezan : mellezour an ene faziet divar an hent
mad. Marteze unan benag en em anavezo ennhan.
.NFO
(1) Guelit e fin sarmoun ar zilvidigez.
.NHO
VAR AR MORGOUSK ER STAD A BECHED 139
.NTO
A dra zur, beza e zeuz en iliz-ma, tud vad, ne lavaran
ket ebken ervez ar bed, barnedigez ar bed a dalv
neubeut a dra, mez ervez Doue : tud hag a vev e
doujans, e karantez Doue, a garfe koll kentoch pep tra
eget koll gras Doue.
Mez mar galle, gueach all, sant Paol lavaret gant
guirionez dar gristenien euz he amzer : Inter vos dor-
miunt multi : kals achanoch, evit ar pez a zell ouz an
ene, a zo en em roet dar chousket, en hon touez-ni,
va Breudeur ker, e chalfe beza ive unanou benag. E
zaan da glask, ma zeuz lod, rei dezho an dro, da la-
kaat en ho dourn, eur choulaouen evit en em anaout,
hag abarz achui, e tiskuezin dezho petra ho deuz da
ober, pe mar kavit guell, evit lavaret holl e daou cher :
Lod, ho deuz izom da zistrei var ho chiz, izom da
zihuna : Dormiunt multi ; Red eo hen ober, dastu, heb
gortoz, heb dale mui : Hora est jam de somno surgere.
Kristenien vad, ama euz va zelaou, ar pez a dlean la-
varet hirio, ne zell ket ouzoch hoch unan. Mez choui
koulskoude, a bedo Doue. Esper a meuz e skuillo he
vennoz var va chomzou, rag sellet a raïnt, marteze, euz
ar re a garit muia var an douar ha var stad piou e
skuillit, a bell zo, kalz a zaelou.
*
* *
Dormiunt multi. Va Breudeur ker, ar prophet
Jeremiaz, gueach all, en eur ober eur zell en dro dezhan,
a zantaz he galoun mantret hag he zaoulagad beuzet a
zour. Guelet a reaz ar bed-ma holl, sebeliet en eul linser
.NHO
140 VAR AR MORGOUSK ER STAD A BECHED
.NTO
gaon, evel ma vez er goan, goloet an douar gant eur
pallennad erch ; gueled a reaz er memez amzer, petra
ioa penn abek euz eun dristidigez ker bras hag e lavaras
en heur hirvoudi : « Desolatione desolata est omnis terra,
quia nullus est qui recogitet corde : ne velan er bed holl,
nemet leach da skuilla daelou, rag neuz den mui hag
a zonj-fe a vir galoun ! »
Evel ar prophet Jeremiaz, pa raan euz ar gador-ma
eur zell var ar pez a dremen, eveldhan me ' rank lava-
ret : « an dristidigez en em astenn var an douar. » Hag
ama, va Breudeur ker, neo ket euz malheuriou an am-
zer eo e komzan. Oh ! a dra zur, ni ho peleien, a garfe
gueled hor bro baour stard var he hellou ha sounn he
fenn evel gueach all, e leach he guelet blounset, gou-
liet, dantet holl, astenned a blad evel eur glanvourez.
Mez goude holl, ar bed-ma neo nemet eur skabel, la-
keat dindan hon treid evit pignat dan Env hag eur
skabel ha na dle servichout nemet nebeudik amzer. Pa
na ve ket ker flour, ken pinvidik-se, an dra-ze ne ra
ket kalz a dra ! Mes sounjal a dlean en eur malheur
brasoch : sounjal en distruj great en eneou kristen,
sounjal e dallentez ar re ne gomprenont mui pe evit
petra int krouet gant Doue. Hag an niver euz an dud-
ma, a zeblant mont var gresk atao.
Evesaomp kentoch ha guelomp.
Evel ma zeuz e skeul an Env meur a bazen, huelloch
an eil eget heben ha rag-se tostoch da Zoue, er memez
tra, pa bellaer dioch Doue e tiskenner baz ha baz hag
izelloch-izella gant skeul an ifern.
.NHO
VAR AR MORGOUSK ER STAD A BECHED 141
.NTO
*
* *
Var genta pazen ar skeul milliget-ze, me a vel eur
rummad tud ha ne chellan da henvel nemet dre eun
hano doaniuz : Ar choustiansou daou-hanteret, ar cha-
lonou tro-distro.
An dud-ma, zo hirio da Zoue ha varchoaz dan
drouk-speret. Da vintin, da noz, e raïnt eur bedenn
benag, mez e kreiz daou benn an deiz e vernint pechet
var bechet ; da zul e teuint dan oferen, mez en eur
vont euz an iliz e zaïnt da glask plijaduriou difennet.
Marteze, e roïnt eun aluzen benag dar paour, mez
goude beza dre laeronsiou kemeret an hanter muioch
divar goust an nesa. Ho chaloun a zo evel eun dachen
a vrezel : piou a vo ar mestr ? Pe lezen Doue, pe lezen
ar bed ? Choant ho deuz da dremen diouz an diou
gostezen. Eun troad a zalchont var skeul an Env, eun
troad ' zo var skeul an ifern ; eun dourn a ginnigont da
Zoue, mez gant an dourn all e talchont krog er pechet.
Choant ho deuz, var eun dro, da zervicha daou vestr
dishenvel. Ho brasa malheur eo rag ma chankou-
nachaont e choulenn Doue tout pe netra. Ne fell ket
dezhan euz eur galoun daou-hanteret. Goulenn mad a
ra savetei hon ene : ia gant ma vezo distrouezennet, dis-
klabezet mad diouz kement a zifenn he lezen. Ha setu,
eün hag eün, ar pez na fell ket dar rumm dud-ma.
Eüruz e vent da vont da heul an Aotrou Doue, mez gant
ma ho lezo da stleja dho heul kant ha kant tra kontrol-
beo dhe volontez. Ha neuze setu petra zigouez !
.NHO
142 VAR AR MORGOUSK ER STAD A BECHED
.NTO
Nebeut ha nebeut an troad a zo var skeul an Env a
zisken ; an dourn a zo e dourn Jesus-Krist a ziskrog
hag an eil dra o sikour heben, abarz dale pell, an
dud a guez var eil pazen an ifern.
*
* *
Ama var ar bazen-ma, me a gav eur rumm all a dud.
Nho deuz ket choaz, ar re-ma, troet kein a grenn dho
Doue. Esper ho deuz, da gaout choaz digemer er bara-
dos. Lavaret a reont : « Red mad eo din savetei va ene,
ha me he zavetaio. » Lavariou mad aleiz, mes neubeut
a oberiou mad. Me a jencho a lavaront, ha na jenchont
morse ; me a zilezo ar pechet, ha nhen dilezont ket ;
me a heulio ar vertus ha nhen heuliont, morse. Anter
choant, atao, da ober ar mad ha da guitaad an drouk,
mez gueach hebed eur choantegez guirion. Henvel int
ouz ar pez ma zoa bet sant Aogustin araog ma teuaz
euz eur pecher braz da veza eur zant hag eun doctor
eus an iliz : Sarcina sculi quasi somne dulciter pre-
mebar. Cogitationes quibus niti meditabar similes erant
conatibus expergisci volentium. Henvel oa ouz eun den o
klask dihuna. Digeri a ra he zaoulagad hag ho zerri ker
buhan, sevel en he gouazez ha kueza kerkent var he
benn-vele. Hanter zihunet eo, mez ar chousked a zeu en
dro dhen trechi.
Mez, va Breudeur ker, petra dalv guelet eur vezen o
tougen delliou ha bleunv ma ne ro morse frouezen
hebed, pe mar teu ar frouez a zouge da gueza deuz ar
brank araog ma vezont hanter-zare. Red eo dougen
.NHO
VAR AR MORGOUSK ER STAD A BECHED 143
.NTO
frouez, dougen frouez mad, dougen frouez padus : Ut
fructum afferatis et fructus vester maneat. Hi ive a bro-
met kalz ha ne roont morse netra. Ho bolontez vad a
ia da netra. Ho desirou a ia e teuz ha dezho me a rank
digas da zounj euz eur gomz lavaret pell-zo : Pave an
Ifern a zo great gant choantegeziou mad mez dinerz,
gant hanter choantegeziou.
*
* *
Euz ar stad-ze dija trist, e kouezont prest en eur stad
choaz tristoch : disken a reont, heb dale pell, var drede
baz skeul an Ifern.
Beteg hen e sounjent choas e Doue, en ho ene, en
ho zilvidigez. Sounj didalvez evit guir, mez eur zounj
evelkent hag a leze gant an esperanz da ober guelloch,
ar galoun hanter-zigor evit gras Doue. Brema er
chontrol ne zounjer mui pe gozik mui, ha mar teu eur
veach benag eun hevelep sounj er speret, prim ha
prim e vez taolet a gostez. Respountet e vez ar pez a
respountaz, guechall, da zant Paol eun neubeut tud
euz a gear Athen : Audiemus te de hoc iterum ; dive-
zatoch ni a velo an dra-ze. En eur ho guelet e ve lavaret
ne ma int er bed, nemet evit traou ar bed ha nhen
deuz an den, en tu all dar bez, netra da zouja na netra
da esperout.
« Jesus-Krist, va Zalver, da Vartha guechall, choui
a lavare : Martha, Martha, kalz prez a zo varnoch, en
em jala ' rit gant meur a dra ha koulskoude, neuz nemet
eun dra red. Hi ive an dud-ma, a zo varnezo kalz a
.NHO
144 VAR AR MORGOUSK ER STAD A BECHED
.NTO
brez, en em jala ' reont, en em nechi awalch. Nag a
brez, nag a jal evit afferiou ar bed, evit ho labour, ho
chem verz, evit en em huellaat en enoriou, evit kreski
ho danvez : nag a brez, nag a jal evit ar pez a zell ouz
ho flijadur, nag a brez, nag a jal, aliez, evit bernia
pechet var bechet, disurz var disurz ; nag a brez, nag
a jal, nag a boan evit ar chorf paour, an tammik
ludu-ze great a zouar ha barnet da zistrei e douar. Mez
evit an Ene, evit he guiska, he maga, evit he lakaat
mad gant Doue, evit gounid dezhi er bed all eur
chornik plas e baradoz an Eternite ? « Audiemus te de
hoc iterum : varlech ni a velo. Nhon deuz ket amzer
evit brema : pep tra dhe dro. »
Pep tra dhe dro ! va breudeur ker, hag an dra red,
an affer heb mui ken a vez atao lezet varlech, ne zeu
gueach hebed he zro ! Tra ziez da goumpren ha kouls-
koude, hirio en deiz tra vir, kalz re vir evit kalz tud.
*
* *
Ha mont a chellomp-ni pelloch choaz dioch Doue,
trei kein choaz muioch dar baradoz, disken choaz
izelloch gant skeul ar pechet ? Ia va breudeur ker,
eur bazen all a zo, an izella, an diveza, an hini zo stok
deuz dor an ifern : cum in profundum venerit, contemnit.
Eun amzer zo bet ha ne vije ket en hor bro, dreist
holl en hor bro Breiz-Izel, kavet ar seurt tud-ma. Hon
tud kos zoken, ar re anezho ha na vevent na direbech
na dibech, a jomme da vihana stard en ho chreden.
Evitho, eun den difeiz, dizoue, hag eur penn skanv,
.NHO
VAR AR MORGOUSK ER STAD A BECHED 145
.NTO
diboell, divoued, a ioa var 'n hed tost ar memes tra.
Mez da heul iez ha giziou hon tad
Showing first 200,000 characters. Full text: gutenberg.org/ebooks/23685