Gutenberg · e01.org
Cover of Ifigenio en Taŭrido
Project Gutenberg cover, or a typographic cover where none is held.

Gutenberg · ebook 22592

Ifigenio en Taŭrido

by Johann Wolfgang von Goethe · Esperanto · public domain in the US

  • Language Esperanto
  • PG edition 2007
  • Rights public domain (US)
  • Source Project Gutenberg
0%

Contents

    Ifigenio en Taŭrido by Johann Wolfgang von Goethe is an Esperanto public-domain text held from Project Gutenberg (ebook #22592). Boul. St. Germain, Paris.

    Verkaro de D-ro L. L. ZAMENHOF

    Ĉiu Esperantisto devas nepre posedi la verkojn de nia Majstro!

    INSTRUA FAKO

    Fundamento de Esperanto:
    Eldono Franca, Angla, Germana, Rusa, Pola (bindita) Fr. 3 »
    (La sama, broŝurita) — 2 »
    Oni vendas aparte {Ekzercaro (kvinlingva), broŝurita — » 75
    {Universala Vortaro (kvinlingva), broŝurita — 1 »
    Eldono Hispana — 1 »
    — Itala, tradukita de S-ino Rosa Junck — 1 »
    — Greka, — S-o Konstantino Kuluri — 1 »
    — Slovaka, — D-o A. Ŝkarvan kaj S-o Evstifeieff Kr.

    1 »
    — Hungara, tradukata de S-ro Bno Ladislao d'Orczy » »
    — Rumana, tradukata de la »Societatea Esperantista
    Rumana » » »
    Wörterbuch Deutsch-Esperanto. Dua eldono, revidita, korektita,
    pliigita! Ĝi estas la vera komplemento de Universala Vortaro.
    Unu volumo, in-16, 178-paĝa (broŝurita) { M. 2 »
    {Fr. 2,50
    Taschenwörterbuch Deutsch-Esperanto und Esperanto-Deutsch.
    Tre utila poŝa vortaro.
    Unu volumo in-16, 137-paĝa (broŝurita) {M.

    1 »
    {Fr. 1,50

    LITERATURA FAKO

    Fundamenta Krestomatio, plej grava verko, kiun ĉiu devas legi por
    akiri perfektan stilon.
    Unu volumo, in-16, 460-paĝa (broŝurita) Fr. 3,50
    Hamleto, tragedio en kvin aktoj, trad. el SHAKESPEARE.
    Unu volumo, in-16, 170-paĝa (broŝurita) Fr. 2 »
    La Revizoro, komedio en kvin aktoj, trad. el N. V. GOGOL.
    Unu volumo, in-8, 100-paĝa (broŝurita) Fr. 1,50
    La Predikanto, trad. el «La Biblio».
    Unu volumo in-8. 28-paĝa (broŝurita) Fr.

    0,75
    La Psalmaro, libre trad. el «La Biblio».
    Unu volumo in-8 (en preparo) — » »
    La Rabistoj, dramo en kvin aktoj, trad. el SCHILLER.
    Unu volumo in-8, 144-paĝa (broŝurita). Fr. 2 »
    La virineto de maro, fabelo, trad. el ANDERSEN, kun ilustraĵoj
    de Hilda May BRODIE, (Eltirita el la Fundamenta Krestomatio.)
    Unu volumo in-8, 42-paĝa (broŝurita) Fr. 1,50

    LA REVUO

    Internacia monata literatura gazeto

    EN ESPERANTO

    La sola, kiu estas honorata per la konstanta kunlaborado

    DE

    D-ro L. L. ZAMENHOF

    Aŭtoro de la lingvo Esperanto

    Plej bonstila, zorge revidita, bele presita, akurate eldonata, La Revuo publikigas novelojn, teatraĵojn, romanojn, poeziojn, seriozajn studojn pri popolmoroj, historio, geografio, k. c.

    Ĉiu numero enhavas bibliografian parton, tutmondan kronikon kaj tre interesan felietonon.

    Ĉiu numero havas 48 paĝojn da plej bona teksto!

    Specimenoj estas senpage senditaj. Konkursoj estas organizitaj.

    ONI ABONAS:

    Francujo.—Librejo HACHETTE KAJ Ko, 79, boulevard Saint-Germain
    PARIS, unu numero 50 cent., jara abono Fr. 6
    Danujo.—ANDR.-FRED. HÖST & SÖN, Bredgade, 35, KJÖBENHAVN,
    unu numero 50 öre, jara abono Kr. 4,50
    Germanujo kaj Aŭstrujo-Hungarujo.—ESPERANTO-VERLAG MÖLLER &
    BOREL, Prinzenstr. 95, BERLIN, unu numero 45 pfen.,
    jara abono M. 5
    Granda Britujo kaj Kolonioj.—THE BRITISH ESPERANTO ASOCIO,
    Museum station Building, 133-6, High Holborn, LONDON W. C.,
    unu numero 6 penc., jara abono S. 6
    Hispanujo.—J.

    ESPASA, 579, calle de las Cortes, BARCELONA,
    jara abono P. 8
    Italujo.—R. GIUSTI, 53, Via Vittorio Emanuele, LIVORNO, unu
    numero 50 cent., jara abono L. 7
    Rumanujo.—Libraria noua CAROL P. SEGAL, Calea Victoriei, 77,
    BUCURESTI, unu numero 60 banoj, jara abono Leoj. 7
    Polujo.—M. ARCT, 53, Nowy Swiat, WARSZAWA, unu numero 25
    kopekoj, jara abono R. 2,80
    Unuigitaj Ŝtatoj.—FLEMING H. REVELL COMPANY, 158, Fifth
    Avenue, NEW-YORK, unu numero 10 cend, jara abono D. 1,40
    Svedujo kaj Finnlando.—P.

    AHLBERG, 27, Surbrunnsgatan,
    STOCKHOLM, unu numero 50 öre, jara abono Kr. 4,50
    Por la landoj, kie ne estas abonejo, sin turni al la firmo
    HACHETTE & Ko en PARIS; jara abono (por tiuj landoj) Fr. 7

    Oni akceptas pagon de l' abono nur per poŝtmandato aŭ ĉeko.

    Kolekto de «La Revuo»

    INSTRUA FAKO

    Grammaire complète d'Esperanto, de Camille AYMONIER, profesoro
    ĉe la liceo «Charlemagne».
    La sola vere plena gramatiko, laŭ plej scienca kaj logika
    plano. Ĝi estas kaj estos la modelo de l' gramatikoj.
    Speciale taŭgas por superaj kursoj. Eĉ nefrancoj havos
    grandan utilon de ĝia lernado.
    Unu volumo in-16, 166-paĝa (broŝurita) Fr. 1,50
    Esperanta Sintakso, laŭ verkoj de D-o ZAMENHOF kaj aliaj aŭtoroj.
    En Esperanto verkita de Paul FRUICTIER.
    Unu volumo in-16, 75-paĝa (broŝurita) Fr. 1,50
    Konkordanco de la vortoj de Ekzercaro. Ellaborita de Alfred
    E.

    WACKRILL.
    Unu volumo in-16, 95-paĝa (broŝurita) Fr. 1 »
    Frazaro, en Esperanto, de H. de COPPET.
    Unu volumo in-16 (en preparo) — » »

    LITERATURA FAKO

    Angla lingvo sen profesoro, unuakta komedio de TRISTAN BERNARD,
    tradukita de Gaston MOCH.
    Unu volumo in-8, 44-paĝa (broŝurita) Fr. 1 »
    Bukedo, artikoloj pri literaturaj kaj beletristikaj demandoj,
    de Ch. LAMBERT.
    Unu volumo in-8, 157-paĝa — » »
    Imenlago, novelo de Theodor STORM, tradukita el la germana
    lingvo de Alfred BADER.
    Unu volumo in-8, 33-paĝa (broŝurita) Fr. » 75
    La libro de l' Humoraĵo, originale verkita de Paul de LENGYEL.
    Unu volumo in-8, 194-paĝa Fr.

    2,50
    La Faraono, romano de PRUS, tradukita el la pola lingvo de
    D-o BEIN.
    Unua volumo, in-8, 194-paĝa (broŝurita) Fr. 2 »
    Dua volumo, in-8, 238-paĝa (broŝurita) — 2 »
    Tria volumo, in-8, 197-paĝa (broŝurita) — 2 »
    La Rompantoj, kvin monologoj kun ilustraĵoj. Originale verkitaj
    de Frederiko PUĴULA-VALJES.
    Unu volumo in-8, 40-paĝa (broŝurita) Fr. 1 »
    Makbeto, dramo en 5 aktoj de SHAKESPEARE, tradukita de
    Dr H. LAMBERT.
    Unu volumo in-8, 125-paĝa — » »

    Teknika Kolekto

    Anatomia vortaro (en latina, franca, angla kaj esperanta lingvoj)
    verkita de la MEDICINA ESPERANTISTA GRUPO.
    Unu volumo in-8 Fr. 1,50
    Komercaj leteroj, en Esperanto, kun vortareto kvarlingva, de
    P. BERTHELOT kaj CH. LAMBERT.
    Unu volumo in-16 Fr. » 50
    La Komerca Sekretario, de Ros. SUDRIA.
    Unu volumo in-16 Fr. » 50
    Matematika terminaro kaj krestomatio, de R. BRICARD.
    Unu volumo in-16 Fr. » 75
    Monadologio, de Leibniz, tradukis E.

    BOIRAC.
    Unu volumo in-16 Fr. » 60
    Muzika Terminaro, de F. de Mènil.
    Unu volumo in-16 (en preparo) — » »
    Praktikaj komercaj leteroj (en esperanta kaj franca lingvoj)
    de J. C. O'CONNOR, PH. DR. M. A., kaj D. P. HUGON.
    Unu volumo in-16 Fr. » 90
    Provo de Marista Terminaro, verkita sub la direkto de M. ROLLET
    de L'ISLE.
    Unu volumo in-8 (bindita) Fr. 1,50
    Vocabulaire des mots spéciaux à la philatélie avec modèles de
    lettres (en Français et Esperanto), par R.

    LEMAIRE.
    Unu volumo in-8 Fr. » 40
    Vocabulaire technique et technologique Français-Esperanto,
    par Charles VERAX.
    Unu volumo in-8 (bindita) Fr. 2,50

    1907 Tutmonda Jarlibro Esperantista

    ENHAVANTA LA

    Adresaron de D-ro ZAMENHOF

    Tiu ĉi jarlibro aperis dum la Kongreso. Ĝi entenas: pli ol 20.000 adresojn de Esperantistoj de l' tuta mondo, plenan sciigon pri la propagandaj societoj, la gazetoj en Esperanto, k. t. p.

    Unu volumo, in-16, broŝurita 3 Fr. 50

    La aldono 1908 aperos en Julio.

    End of Project Gutenberg's Ifigenio en Taŭrido, by Johann Wolfgang von Goethe

    Edition notice Project Gutenberg source, credits & licence

    The reading text above is the public-domain work. The Project Gutenberg header, production credits and licence are kept here as provenance rather than shown before the book.

    Title
    Ifigenio en Taŭrido
    Author
    Johann Wolfgang von Goethe
    Release date
    September 13, 2007 [eBook #22592]
    Language
    Esperanto
    Credits
    Produced by Andrew Sly, David Starner, and the Online
    Transcriber and production notes
    Produced by Andrew Sly, David Starner, and the Online
    Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
    Front matter as received (title page, contents)
    [Illustraĵo: D-RO L. L. ZAMENHOF]
    
    Fot. Pirou
    Boul. St. Germain, Paris.
    
    [Illustraĵo: EMANUEL REICHER aranĝas la unuan prezentadon de
    “Ifigenio” en Esperanto por la 4a Internacia Esperantista Kongreso
    en Dresden (19a de Aŭgusto 1908) kaj ludas la rolon de TOAS.]
    
    [Illustraĵo: HEDWIG REICHER ludas la rolon de IFIGENIO.]
    
    [Illustraĵo: BRUNO DECARLI ludas la rolon de ORESTO.]
    
    
    
    
    IFIGENIO EN TAŬRIDO
    
    
    Presejo de Möller & Borel G. m. b. H.
    Berlin S., Prinzenstrasse 95.
    
    
    
    ESPERANTO Verkaro de D-o ZAMENHOF
    
    GOETHE
    
    IFIGENIO EN TAŬRIDO
    
    Dramo en kvin aktoj
    
    EL GERMANA LINGVO TRADUKIS
    
    D-ro L. L. ZAMENHOF
    
    
      FRANCUJO
      HACHETTE ET CIE
      79, Boul. Saint-Germain
      PARIS.
    
      GERMANUJO
      ESPERANTO VERLAG MÖLLER & BOREL
      95, Prinzenstrasse
      BERLIN.
    
    
    1908.
    
    Tous droits réservés.
    
    
    
    PERSONOJ:
    
      IFIGENIO.
      TOAS, reĝo de la Taŭridanoj.
      ORESTO.
      PILADO.
      ARKAS.
    
    
    Loko de agado: arbareto antaŭ la templo de Diano.
    
    
    
    
    IFIGENIO EN TAŬRIDO.
    
    
    
    
    AKTO UNUA.
    
    
    
    
    SCENO UNUA.
    
    IFIGENIO (sola).
    
    
    Al via ombro, pintoj moviĝemaj
    De l' densa kaj antikva arbareto,
    Al la sanktej' kvieta de l' diino
    Ankoraŭ nun kun trema sent' mi iras,
    Simile kiel la unuan fojon:
    Ne povas mi al vi alkutimiĝi.
    Jam multajn jarojn min ĉi tie kaŝas
    Plej alta volo, kiun mi obeas;
    Mi tamen ĉiam sentas min nur fremda.
    Ĉar ve! transmare estas miaj karaj!
    Mi longajn tagojn staras sur la bordo,
    Serĉante per la kor' la Grekan landon;
    Al miaj ĝemoj nur per surdaj tonoj
    Respondas la ondegoj de la maro.
    Ho ve al tiu, kiu devas vivi
    For de l' gepatroj kaj de la gefratoj!
    Malĝojo al li rabas la feliĉon;
    Forvagas flanken ĉiam liaj pensoj
    Al la gepatra domo, kie suno
    Al li aperis la unuan fojon,
    Kaj samdomanoj ĉiam pli kaj pli
    En ludo alligiĝis reciproke.
    La diojn mi ne juĝas; tamen vere
    Plendinda estas stato de virino.
    En domo kaj milit' la viro regas,
    En fremda land' li ankaŭ al si helpas;
    Li la posedon, li la venkon ĝuas,
    Eĉ lia morto estas morto glora.
    Sed la virinon ĉio ĉirkaŭbaras!
    Eĉ krudan edzon obeadi estas
    Por ŝi ne sole devo, sed konsolo;
    Sed kiel mizerega ŝi fariĝas,
    Se en fremdlandon pelis ŝin la sorto!
    Ĉi tie Toas, nobla viro, tenas
    Min en katenoj sanktaj, tamen sklavaj.
    Kun honto mi konfesas, ke mi servas
    Al vi, diino, mia savintino,
    Nur kontraŭvole! Tamen mian vivon
    Al vi dediĉi devus mi libere!
    Al vi, Diano, ĉiam mi esperis,
    Ankoraŭ nun esperas mi senĉese.
    Vi min, filinon de plej granda reĝo,
    En vian sanktan aman brakon prenis,
    Por savi de la morto. Ho, diino,
    Se tiun grandan viron, kiun vi
    Turmentis, postulante la filinon,
    Kaj li al vi oferis la plej karan,—
    Se la Agamemnonon disimilan
    Vi de la Trojaj muroj disbatitaj
    Venigis glore en patrujon lian,
    Se vi al li konservis la edzinon,
    Elektron kaj la filon, la trezorojn:
    Vi ankaŭ min redonu al la miaj
    Kaj min, savinte de la morto, savu
    De l' ĉi-tiea vivo, dua morto!
    
    
    
    
    SCENO DUA.
    
    IFIGENIO. ARKAS.
    
    
    ARKAS.
    
    Min sendas nia reĝo, li esprimas
    Saluton al pastrino de Diano.
    Hodiaŭ por mirindaj novaj venkoj
    Taŭrido dankas sian patroninon.
    Mi venas antaŭ reĝo kaj armeo
    Kun la raport', ke ili proksimiĝas.
    
    IFIGENIO.
    
    Akcepton decan ni al ili faros,
    Kaj la diin' atendas kun favoro
    La oferdonon el la man' de Toas.
    
    ARKAS.
    
    Se ankaŭ la rigardo de l' pastrino,
    De l' respektata sankta virgulino,
    Nun estus pli serena kaj pli luma,
    Ĝi estus bona signo por ni ĉiuj!
    Malĝoj' kaŝita tamen ĉiam kovras
    Mistere vian koron. Jam tre longe
    El via brusto vane ni atendas
    Vorteton de konfido. De l' momento,
    En kiu mi ĉi tie vin ekkonis,
    Rigardo via ĉiam min tremigas;
    Kaj kvazaŭ enforĝita per feraĵo,
    Animo via kaŝas sin profunde.
    
    IFIGENIO.
    
    Mi estas ja orfino elpelita.
    
    ARKAS.
    
    Ĉu vi ĉi tie sentas vin tiele?
    
    IFIGENIO.
    
    Ĉu povas fremda land' fariĝi hejmo?
    
    ARKAS.
    
    Por vi la hejmo ja fariĝis fremda.
    
    IFIGENIO.
    
    Pro tio ĝuste sangas mia koro.
    En la komenco de l' juneco, kiam
    Apenaŭ la animo alligiĝis
    Al la gepatroj kaj al la gefratoj
    Kaj harmonie el malnova bazo
    Plantidoj novaj ĉarme kreskis supren,
    Ha, tiam min malben' ne miakaŭza
    Subite kaptis kaj min apartigis
    De la amatoj kaj per fera mano
    La ĉarman ligon ŝiris. Flugis for
    La ĝojo de l' juneco, la ĝuado
    De la unuaj jaroj. Eĉ savita,
    Mi estis jam nur ombro; la gajeco
    De l' viv' en mi neniam plu refloros.
    
    ARKAS.
    
    Se vi vin nomas tiel malfeliĉa,
    Mi povas ankaŭ nomi vin sendanka.
    
    IFIGENIO.
    
    Vi dankon ĉiam havas.
    
    ARKAS.
    
                          Sed ne tiun
    Sinceran, kiu logas bonfaradon,
    Gajecon, kiu al la mastro montras
    Kontentan vivon kaj amantan koron.
    Memoru, kiam antaŭ multaj jaroj
    Mistera sort' alportis vin ĉi tien,
    Ho, tiam vin, donitan de la dioj,
    Renkontis Toas kun respekt' kaj amo;
    Amike vin akceptis tiu bordo,
    Pri kiu kun teruro ĉiam pensas
    Fremduloj, ĉar neniam antaŭ vi
    Fremdul' en nian regnon povis veni,
    Se li ne volis laŭ antikva moro
    Sur la ŝtuparo sankta de Diano
    Tuj fali kiel sanga oferdono.
    
    IFIGENIO.
    
    Libere spiri ne signifas vivi.
    Ĉu estas vivo, se sur unu loko,
    Kiel spirito ĉirkaŭ sia tombo,
    Mi devas nur funebri? Ĉu ĝi estas
    Natura, gaja kaj konscia vivo,
    Se ĉiu tago, vane trasonĝita,
    Preparas nin al tiuj grizaj tagoj,
    El kiuj sur malgaja bord' de Leto
    Konsistas la estado de l' mortintoj?
    Sencela vivo estas frua morto;
    Jen estas mia plej virina sorto.
    
    ARKAS.
    
    Pardonas mi la noblan fierecon,
    Pro kiu al vi mem vi ne sufiĉas;
    Mi vin bedaŭras, ĉar la tutan ĝuon
    De l' viv' ĝi de vi rabas. Ĉu nenion
    De via veno vi ĉi tie faris?
    Sed kiu do la reĝon serenigis?
    Kaj kiu per bonkora admonado
    Forigis la antikvan kruelaĵon,
    Ke ĉiu fremda devis sian vivon
    Sur la altaro de Diano perdi?
    Kaj la kaptitojn kiu tiel ofte
    De certa mort' resendis al patrujo?
    Kaj ĉu, anstataŭ flami per kolero
    Pro perdo de antikvaj oferdonoj,
    Diano ne aŭskultis vian preĝon?
    Kaj ĉu ne ĉirkaŭflugas la armeon
    La venko kaj eĉ antaŭ ĝi rapidas?
    Ĉu ne pli bonan sorton ĉiu sentas
    De l' temp' kiam la reĝo, ĉiam saĝa
    Kaj brava, nun sub via efikado
    Fariĝis ankaŭ mola, favorkora,
    Al ni faciligante nian devon
    De la silenta obeado? Tion
    Vi nomas senceleco, se de vi
    Sur milojn dolĉe gutas la balzamo?
    Se al popol', al kiu Di' vin donis,
    Vi estas nova fonto de feliĉo
    Kaj donas sur la bordo de la morto
    Al la fremdulo savon kaj revenon?
    
    IFIGENIO.
    
    Malgranda faritaĵo malaperas
    Ĉe la rigardo, kiom fari restas.
    
    ARKAS.
    
    Ĉu decas tro malŝati siajn farojn?
    
    IFIGENIO.
    
    Malbone estas siajn farojn pesi.
    
    ARKAS.
    
    Fiere veran indon tro malŝati
    Aŭ pro valor' malvera tro sin laŭdi—
    Egale ambaŭ estas mallaŭdindaj.
    Ho, kredu vi al la parol' de viro
    Sindona kaj honesta: se hodiaŭ
    La reĝ' al vi parolos, faciligu
    Al li la taskon diri sian penson.
    
    IFIGENIO.
    
    Vi min maltrankviligas. Mi jam ofte
    De li proponon timis kaj evitis.
    
    ARKAS.
    
    Pripensu viajn agojn kaj profiton!
    De l' tempo, kiam li la filon perdis,
    La reĝo al malmultaj jam konfidas,
    Kaj eĉ al tiuj malpli ol antaŭe;
    Suspekte nun en ĉiu nobelido
    Li vidas heredanton de la regno,
    Li timas senkonsolan maljunecon
    Kaj eble eĉ ribelon, fruan morton.
    La skitoj ne tre ŝatas paroladon,
    Des pli la reĝo. Li, kiu kutimis
    Nur agi kaj ordoni, li ne scias
    La arton aldirekti paroladon
    De malproksime lerte ĝis la celo.
    Al li la taskon ne malfaciligu
    Per reteniĝo aŭ eĉ per intenca
    Nekomprenado. Iru komplezeme
    Duonon de la voj' al li renkonte!
    
    IFIGENIO.
    
    Akceli tion, kio min minacas?
    
    ARKAS.
    
    Aspiron lian nomas vi minaco?
    
    IFIGENIO.
    
    Jes, ĝi por mi la plej terura estas.
    
    ARKAS.
    
    Por lia amikec' konfidon pagu!
    
    IFIGENIO.
    
    Se li min liberigos de la timo.
    
    ARKAS.
    
    Devenon vian antaŭ li ne kaŝu.
    
    IFIGENIO.
    
    Pastrino devas esti sekretema.
    
    ARKAS.
    
    Sekreto antaŭ reĝ' ne devas esti;
    Kaj kvankam li ne tuj postulas, tamen
    En sia granda koro li ĝin sentas,
    Ke vi tre zorge antaŭ li vin kaŝas.
    
    IFIGENIO.
    
    Ĉu havas li koleron kontraŭ mi?
    
    ARKAS.
    
    Mi ĝin supozas. Kvankam li silentas,
    Okazaj vortoj tamen al mi montris,
    Ke lia koro forte jam decidis
    Posedi vin. Mi petas vin, ne lasu
    Lin al si mem, por ke en lia koro
    Ne maturiĝu la koler', portante
    Al vi teruron, kiu tro malfrue
    Vin memorigus pri konsilo mia!
    
    IFIGENIO.
    
    Ho, ĉu la reĝ' intencas fari tion,
    Pri kio nobla homo, kiu amas
    La propran nomon kaj respektas diojn,
    Neniam devas pensi? Ĉu li volas
    Perforte min de la altaro tiri
    En sian liton? Tiam mi min turnos
    Kun voko al la dioj, kaj precipe
    Al ŝi, Diano energia, kiu
    Defendon sian certe ne rifuzos
    Kiel diino al pastrino sia
    Kaj kiel virgulin' al virgulino.
    
    ARKAS.
    
    Ne timu! Nova sango malkvieta
    La reĝon ne instigos fari tian
    Junulan agon. Sed de li mi timas
    Alian nun decidon, kiun li
    Plenumos senkompate kaj severe,
    Ĉar li neniam ŝanĝas la decidojn.
    Mi tial petas, montru al li dankon,
    Se pli oferi vi al li ne povas.
    
    IFIGENIO.
    
    Ho, diru, diru, kion plu vi scias!
    
    ARKAS.
    
    Li diros mem. Mi vidas, ke li venas.
    Al vi ordonas via propra koro
    Akcepti lin amike kaj konfide.
    Kaj noblan viron bona vort' virina
    Kondukas malproksimen.
    
    IFIGENIO.
    
                           Mi ne povas
    Plenumi la konsilon bondeziran,
    La konsciencon tamen mi obeos
    Kaj al la reĝ' por lia bonfarado
    Mi donos bonajn vortojn. Mi dezirus,
    Ke al la potencul' mi sen mensogo
    Esprimi povu, kio al li plaĉos.
    
    
    
    
    SCENO TRIA.
    
    IFIGENIO. TOAS.
    
    
    IFIGENIO.
    
    Per la plej belaj donoj kaj trezoroj
    Vin benu la diino! Al vi ĉiam
    Ŝi donu venkon, gloron kaj riĉecon,
    Bonstaton por la viaj kaj plenumon
    De ĉiu via nobla ekdeziro!
    Ke vi, kiu tre multajn zorge regas,
    Feliĉon ankaŭ multigitan havu!
    
    TOAS.
    
    Mi ĝojus, se min glorus la popolo,
    Ke tion, kion mi akiris, ĝuas
    Aliaj pli ol mi. La plej feliĉa—
    Ĉu reĝo, ĉu simplulo—estas homo,
    Se lin ĝojigas lia propra domo.
    Vi partoprenis en doloro mia
    La tagon, kiam glav' de malamiko
    De mia flanko rabis mian filon,
    La lastan, la plej bonan. Tiel longe,
    Dum mia koro estis okupita
    De la spirit' de venĝo, mi ne sentis
    La dezertecon do loĝejo mia;
    Sed nun kontentigita mi revenas,
    La malamikan regnon mi detruis
    Kaj mia filo estas jam venĝita,—
    Nun en la tuta mia domo restas
    Nenio, kio povus min ĝojigi.
    La gajan obeadon, kiu lumis
    Por mi ĝis nun el la okul' de ĉiu,
    Nun ombras zorgo kaj nekontenteco.
    Jam ĉiu pensas pri la estonteco
    Kaj senfilulon sekvas nevolonte.
    Mi venas nun en tiun templon, kiun
    Mi vizitadis ofte, por elpeti
    La venkon, aŭ por danki por la venko.
    En mia brusto portas mi deziron
    Malnovan, kiu certe por vi ankaŭ
    Ne estas nekonata: mi esperas,
    Ke por la beno al popolo mia
    Kaj al mi mem mi enkondukos vin
    En mian domon kiel fianĉinon.
    
    IFIGENIO.
    
    Ho reĝo! Al knabino nekonata
    Tro multe vi oferas. Hontigita
    Nun staras antaŭ vi la fremdulino,
    La elpelita, kiu sur la bordo
    Nenion serĉis krom rifuĝo paca,
    Kaj tion vi al mi sufiĉe donis.
    
    TOAS.
    
    Ke la devenon vian antaŭ mi
    Vi ĉiam kaŝas, reĝon ofendante,—
    Neniu gento povus ĝin toleri.
    Timigas nia bordo la fremdulojn:
    Postulas tion leĝ' kaj neceseco;
    Sed vi ja ĝuas ĉiujn leĝajn rajtojn,
    Vi, plej afable akceptita gasto,
    Laŭplaĉe disponanta sian tagon,—
    De vi konfidon mi esperis, kiun
    Meritas mastro por la gastameco.
    
    IFIGENIO.
    
    Se kaŝis mi la nomon de l' gepatroj,
    Ho, mia reĝo, kredu, mi ĝin faris
    Pro embaraso, ne pro malkonfido.
    Ĉar ve! tre povas esti, ke se vi
    Ekscius, kiu antaŭ vi troviĝas
    Kaj kian sorto malbenitan kapon
    Vi nutras kaj defendas, terurego
    Atakus tiam vian grandan koron;
    Anstataŭ sur la tronon min inviti,
    Vi eble min elpelus el la regno,
    Kaj antaŭ ol atingus mi revenon
    Al mia hejmo, finon de l' vagado,
    Vi puŝus min al la mizero, kiu
    Fariĝas ĉie la terura sorto
    De ĉiu elpelito kaj vaganto.
    
    TOAS.
    
    Nu, kiel ajn pri vi la dioj pensas
    Kaj kion ajn pri via dom' decidis,—
    Mi tamen scias, ke de l' tempo, kiam
    Ĉi tie vi aperis kaj ĉe ni
    Vi ĝuas plenmezure gastamecon,
    Ne mankas al ni beno de l' ĉielo.
    Ne estus tre facile min konvinki,
    Ke mi en vi protektas kulpan kapon.
    
    IFIGENIO.
    
    Vin benas la bonfaro, ne la gasto.
    
    TOAS.
    
    Boneco por krimul' ne donas benon;
    Ĉesigu do silenton kaj malfidon!
    Ne maljustulo tion ĉi postulas.
    Al mi vin la diino enmanigis,
    Kaj kiel ŝi, mi ankaŭ vin protektas,
    Kaj ŝia volo estu por mi leĝo:
    Se povas vi reveni en la hejmon,
    Mi tiam vin de ĉio liberigas;
    Sed se la vojo estas jam barita
    Al vi por ĉiam, aŭ se via gento
    El sia lando estas elpelita
    Aŭ eĉ fatale tute estingita,
    Vi tiam ĉiurajte estas mia.
    Parolu do malkaŝe, kaj vi scias,
    Ke mi neniam rompas mian vorton.
    
    IFIGENIO.
    
    De la ligil' malnova nevolonte
    La lango liberiĝas, por nun fine
    Malkaŝi, kion kaŝis mi tre longe;
    Ĉar se sekreton oni unu fojon
    Al iu elkonfidas, ĝi forlasas
    Por ĉiam la gardejon en la koro
    Kaj malutilas, aŭ ĝi iufoje
    Utilas, se la dioj tion volas.
    Aŭskultu! Mi devenas de Tantalo.
    
    TOAS.
    
    Kviete vi eldiris grandan vorton!
    Ĉu tiu estas via gentopatro,
    Pri kiu aŭdis ja la tuta mondo,
    Ke estis li plej granda favorato
    De la diaro? Ĉu li estas tiu
    Tantalo, kiun Jupiter' invitis
    Al sia tablo kaj al konsiliĝo
    Kaj kies spertoriĉajn saĝajn vortojn
    La dioj mem kun ĝuo aŭskultadis,
    Simile al parol' de orakolo?
    
    IFIGENIO.
    
    Li estas tiu sama. Sed la dioj
    Ne devas tro kun homoj amikiĝi:
    Ĉar mortemuloj estas tro malfortaj,
    Por sen kapturno teni sin tro alte.
    Ne estis li malnobla perfidulo,
    Sed nur tro granda, por sin senti sklavo,
    Kaj tro malgranda por kunul' de dio,
    Kaj lia peko estis ja nur homa.
    Severa estis la dekret' de l' dioj,
    Kaj la poetoj kantas, ke perfido
    Kaj granda fiereco lin por ĉiam
    Do l' tablo Jupitera defaligis
    Kun granda malhonor' en la Tartaron.
    Kaj ve! la tuta gento sur si portas
    Eterne la koleron de la dioj.
    
    TOAS.
    
    Ĉu pro l' prapatro aŭ de propra kulpo?
    
    IFIGENIO.
    
    Ĝi estas vero, ke la tuta gento
    La malkvietan forton de l' Titanoj
    Heredis certe; tamen Jupitero
    Per fer' ilian frunton ĉirkaŭforĝis;
    Saĝecon, moderecon, paciencon
    Ne konis ili; ĉiu ekdeziro
    Ĉe ili tuj fariĝis furiozo
    Sovaĝa kaj senlima. Jam Pelopso
    La viro kun la fera vol', la filo
    Amata de Tantal' al si akiris
    Per trompo kaj perfido la plej belan
    Virinon en la mond', Hipodamion,
    Filinon de la reĝo Ojnomao.
    Du filojn ŝi al sia edzo naskis,
    Tieston kaj Atreon. Kun envio
    La amon de la patro ili vidis
    Al la unua filo, kiu restis
    De la edzin' unua. La malamo
    La fratojn interligis, kaj sekrete
    Mortigis ili kune sian fraton.
    La patr' Hipodamion tuj suspektas,
    Kaj furioze li de ŝi postulas
    Redonon de la fil', kaj ŝi mortigas
    Sin mem....
    
    TOAS.
    
                Vi eksilentis? Ho, daŭrigu!
    Ne pentu, ke konfidis vi. Parolu!
    
    IFIGENIO.
    
    Feliĉa estas, kiu kun plezuro
    Parolas pri la patroj, kiu ĝoje
    Rakontas pri iliaj grandaj agoj
    Kaj en la fino de la bela vico
    Sin mem fiere vidas. Ne naskiĝas
    En ia dom' subite duondio
    Aŭ monstro; sed nur tuta granda vico
    Da malbonuloj aŭ bonuloj kreas
    Monstraĵon aŭ gloraĵon en la mondo.
    Post morto de la patro regis kune
    Atreo kaj Tiesto en la urbo.
    Ne longe tamen povis daŭri paco.
    Post kelka temp' Tiesto malhonoris
    La liton de la frato. Tiam venĝe
    Atreo lin elpelis el la regno.
    Sed jam de longe, krimon preparante,
    Tiesto ŝtelis filon de Atreo
    Kaj lin edukis kvazaŭ sian propran.
    Nun en la brusto de la kvazaŭfilo
    Li vekas furiozan venĝemecon
    Kaj lin elsendas al la reĝa urbo,
    Por en la onklo buĉi sian patron.
    La plano de l' junulo malkovriĝas;
    Kaj per kruela morto nun la reĝo
    La atencinton punas, supozante,
    Ke li mortigas filon de la frato.
    Nur tro malfrue li sciiĝas, kiu
    En turmentego antaŭ li pereis.
    Por kontentigi brulan deziregon
    De venĝo, li sekrete primeditas
    Teruran faron. Ŝajne pacigita,
    Indiferenta kaj trankvila, logis
    Li sian fraton kun du liaj filoj
    Returne en la regnon; ambaŭ knabojn
    Li kaptas kaj buĉigas; ĉe festeno
    Regalas li la patron per viando
    De liaj propraj filoj. Kiam poste
    Tiesto, satiĝinte, eksopiras
    Pri siaj filoj kaj demandon faras
    Kaj pensas jam, ke post la pord' li aŭdas
    Iliajn paŝojn kaj ilian voĉon,
    Atreo kun sovaĝa rido ĵetas
    Nun antaŭ lin la kapojn de l' buĉitoj ...
    Vi, reĝo, kun teruro vin deturnas!
    La suno ankaŭ tiel sin deturnis
    Kaj fordirektis tiam sian ĉaron ...
    Jen la prapatroj de l' pastrino via!
    Kaj multon el la sorto de la viroj
    Kaj el iliaj agoj furiozaj
    Ankoraŭ kovras la malluma nokto,
    Montrante nur krepuskon tremigantan.
    
    TOAS.
    
    Vi ankaŭ ilin kovru per silento!
    Sufiĉe da teruroj! Vi nur diru,
    Per kia do miraklo vi elkreskis
    El tiu trunk' sovaĝa?
    
    IFIGENIO.
    
                          De Atreo
    Unua fil' Agamemnono estis:
    Li estas mia patro. Sed en li
    Mi ĉiam vidis—mi kun ĝojo diras—
    Modelon de la plej perfekta viro.
    Al li kiel unuan amofrukton
    Min naskis Klitemnestro, kaj post mi
    Elektron. Kaj la reĝo regis pace,
    Kaj la ripozon longe ne havitan
    Ricevis nun la domo de Tantalo.
    Por la feliĉo de l' gepatroj mankis
    Ankoraŭ filo; sed apenaŭ tiu
    Deziro plenumiĝis kaj intere
    De la fratinoj kreskis la fileto,
    Oresto la amata, jen pretiĝis
    Jam nova malfeliĉo por la domo.
    Vi aŭdis ja pri la milito, kiu,
    Por venĝi rabon de virin' plej bela,
    La tutan forton de la grekaj princoj
    Venigis sub la grandan urbon Trojo.
    Ĉu ili Trojon venkis kaj la celon
    De sia venĝ' atingis,—mi ne aŭdis.
    La tutan armearon de la grekoj
    Kondukis mia patro. En Aŭlido
    Atendis ili longe tute vane
    Favoran venton, ĉar Dian' koleris
    Ilian kondukanton, ŝi retenis
    La rapidantajn grekojn kaj postulis
    Per Kalĥas la filinon la plej aĝan
    De l' reĝo. Tiam ili ruze logis
    Min kune kun patrin' en la tendaron,
    Al la altar' min tiris kaj oferis
    Ĉi tiun kapon al Diano. Tiam
    Ŝi repaciĝis: ŝi ne volis havi
    La sangon mian, ŝi min save kovris
    Per nubo. Kaj nur en ĉi tiu templo
    Post ŝajna morto mi min mem rekonis.
    Ĝi estas mi, mi mem: Ifigenio,
    Nepino de Atreo kaj filino
    De l' reĝ' Agamemnono, la propraĵo
    De la diino, antaŭ vi nun staras.
    
    TOAS.
    
    Ne pli por mi valoras reĝidino,
    Ol la ĝisnuna nekonatulino.
    Senŝanĝe mi ripetas: vi min sekvu,
    Kun mi dividu, kion mi posedas!
    
    IFIGENIO.
    
    Ho, kiel mi kuraĝus tion fari?
    Ĉu mi ne apartenas tute plene
    Al la diino, kiu mem min savis?
    La rifuĝejon ŝi por mi elektis,
    Kaj por la patro, kiun per la ŝajno
    Ŝi jam sufiĉe punis, ŝi konservas
    Min eble kiel la plej belan ĝojon
    Por lia maljuneco. Eble jam
    La tago de l' reveno proksimiĝas;
    Kaj mi, intencon ŝian malŝatante,
    Min mem katenus kontraŭ ŝia volo?
    Ŝi donu signon, se mi devas resti.
    
    TOAS.
    
    Ŝi vin retenas, sekve ŝi konsentas.
    Ne serĉu tiel zorge la pretekstojn!
    Ne kaŝas multaj vortoj la rifuzon;
    La aŭskultanto aŭdas nur la “ne”.
    
    IFIGENIO.
    
    Ne volas mi per vortoj vin blindigi;
    La koron mian mi al vi malkovris.
    Kaj ĉu vi mem ne sentas, kiel min
    La sopirado devas forte tiri
    Al mia patro, al patrino mia,
    Al la gefratoj, por ke en la domo,
    En kiu la malĝojo tiel ofte
    Ankoraŭ murmuretas mian nomon,
    Eksonu unu fojon ĝoja krio
    Pri mi kiel pri novenaskitino
    Kaj floroj gaje kronu la kolonojn?
    Ho, se vi tien ŝipe min resendus,
    Vi al ni ĉiuj donus novan vivon.
    
    TOAS.
    
    Nu, do reiru! Faru, kion diktas
    Al vi la koro, ne obeu voĉon
    De la prudento kaj konsilo! Estu
    Virino tute, donu vin libere
    Al la instinkto, kiu vin senbride
    Sovaĝe pelas tien ĉi kaj tien!
    Se en la brusto de virin' ekflamas
    Deziro, tiam eĉ ligil' plej sankta
    Ŝin ne detenas de l' trompanto, kiu
    Ellogas ŝin el la fidelaj brakoj
    De l' patro aŭ de la sindona edzo;
    Sed se ne brulas flam' en ŝia brusto,
    Ho, tiam vane kontraŭ ŝi laboras
    La ora lango de la admonado.
    
    IFIGENIO.
    
    Memoru, reĝo, vian noblan vorton!
    Ĉu tiel vi repagas por konfido?
    Vi ŝajnis pretigita ĉion aŭdi.
    
    TOAS.
    
    Mi por surpriz' ne estis pretigita;
    Sed ankaŭ tion devis mi atendi:
    Mi sciis ja, ke kun virin' mi traktas.
    
    IFIGENIO.
    
    Ho, ne insultu, reĝo, nian sekson!
    La bataliloj de virin' ne estas
    Brilantaj kiel viaj, sed malnoblaj
    Ne estas ili certe. Kredu, reĝo,
    Ke mi komprenas la feliĉon vian
    Pli bone ol vi mem. Ĉar vi ne konas
    Vin mem nek min, vi tial opinias,
    Ke ligo pli proksima al ni donus
    Feliĉon. Tute plena de kuraĝo
    Kaj de plej bona volo, vi postulas,
    Ke mi nun cedu; tamen plej sincere
    La diojn dankas mi, ke ili donis
    Al mi la forton, por kontraŭbatali
    La ligon, kiun ili ne aprobas.
    
    TOAS.
    
    Ne dioj, sed nur via kor' parolas.
    
    IFIGENIO.
    
    Per nia kor' parolas al ni ili.
    
    TOAS.
    
    Kaj mi ne havas rajton ilin aŭdi?
    
    IFIGENIO.
    
    Tra la venteg' la voĉo ne aŭdiĝas.
    
    TOAS.
    
    Ĉu la pastrino sola ĝin nur aŭdas?
    
    IFIGENIO.
    
    Ĝin reĝo pli ol ĉiuj devus aŭdi!
    
    TOAS.
    
    Ofico sankta kaj hereda rajto
    De l' Jupitera tablo proksimigas
    Vin al la dioj pli ol min, barbaron,
    Infanon de la tero.
    
    IFIGENIO.
    
                        Tiel punas
    Vi min por la konfido ellogita!
    
    TOAS.
    
    Mi estas hom'; pli bone do ni finu!
    La vorto mia restu: estu plue
    Pastrino de l' diin' laŭ ŝia volo;
    Sed mi pardonon petas de Diano,
    Ke mi ĝis nun maljuste ŝin senigis
    De la antikvaj decaj oferdonoj.
    Neniun fremdan prenas nia lando;
    Laŭ mor' antikva lin atendas morto;
    Nur vi per via ĉarma afableco,
    En kiu mi per mia koro vidis
    Jen amon do filino, jen la senton
    De silentanta ĉarma fianĉino,—
    Nur vi per sorĉa ligo min katenis,
    Ke mi forgesis tute mian devon.
    Vi mian cerbon kvazaŭ endormigis,
    Kaj mi ne aŭdis pli la murmuradon
    De la popol'. Nun ĉiuj laŭte krias,
    Ke la frutempa mort' de mia filo
    Pro mia kulpo venis. Mi ne volas
    Nun plu pro vi reteni la amason,
    Kriantan laŭte pri la oferdonoj.
    
    IFIGENIO.
    
    Pro mi neniam tion mi deziris.
    La diojn ne komprenas, kiu pensas,
    Ke ili amas sangon; li enmetas
    En ilin sian propan kruelecon.
    Ĉu min ne savis la diino mem?
    Ŝi mian servon volis, ne la morton.
    
    TOAS.
    
    Ne decas por facilmovebla saĝo
    Laŭ nia propra vol' komentarii
    La sanktan tradicion. Vi plenumu
    La devon vian, mi plenumos mian.
    Du fremdaj viroj, kiujn ĵus ni trovis
    Kaŝitajn en surbordaj la kavernoj
    Kaj kiuj ne alportas al ni bonon,
    En miaj manoj estas nun. En ili
    Diino via havu nun denove
    La longe jam mankantajn oferdonojn!
    Mi ilin sendos; vi la servon konas.
    
    
    
    
    SCENO KVARA.
    
    IFIGENIO (sola).
    
    
    Vi havas nubojn, ho savantino,
    Por kovri senkulpajn persekutatojn
    Kaj per la vento ilin forporti
    De la fera kruela fatalo,
    Trans la maron, trans multajn landojn
    Ilin forporti, kien vi volas.
    Vi estas saĝa, la estontaĵon
    Kaj la pasintaĵon vi konas precize;
    Via rigardo gardas la viajn,
    Kiel via lumo, la vivo de l' noktoj,
    Gardas kaj regas tutan la teron.
    Miajn manojn detenu de sango!
    Benon kaj pacon neniam ĝi donas;
    Kaj la fantomo de mortigito
    En horoj malĝojaj de la mortiginto
    Lin atakas kaj lin turmentas.
    Ĉar la senmortuloj amas la homojn,
    La bonajn gentojn kaj generaciojn,
    Kaj ili volonte longigas la vivon
    De mortemulo, kaj ili volonte
    Al li ebligas ĝui kelktempe
    Kune kun ili la ĝojan vidon
    De propra ilia eterna ĉielo.
    
    
    
    
    AKTO DUA.
    
    
    
    
    SCENO UNUA.
    
    ORESTO. PILADO.
    
    
    ORESTO.
    
    Ni iras nun la vojon de la morto:
    Animo mia grade trankviliĝas.
    Mi Apolonon petis, li forigu
    De mia flanko la teruran bandon
    De l' venĝfantomoj, kaj en liaj vortoj
    Misteraj tiam sentis mi promeson,
    Ke trovos mi la helpon kaj la savon
    En la sanktejo de fratino lia,
    La regantino de la Taŭridanoj.
    Ĝi plenumiĝas: tuta la mizero
    Finiĝos nun kun mia vivo kune!
    Al mi, al kiu dia mano premas
    La koron kaj surdigas la spiriton,
    Ja estas tiel ĝoje kaj facile
    Adiaŭ diri al la lum' de l' suno!
    Kaj se ne devas nepoj de Atreo
    Kun kron' de venko fali en batalo,
    Se mi, simile al prapatroj miaj,
    Perei devas kiel oferbesto:
    Ĝi plenumiĝu! Estas ja pli bone
    Ĉi tie morti antaŭ la altaro,
    Ol en angulo malbenita, kie
    Mortigus nin parenco-insidanto.
    Ho, lasu min almenaŭ nun ripozi,
    Vi, subteruloj, tiel avidantaj
    La sangon, kiu ĉiun mian paŝon
    Gutante signas! Lasu min ripozi,
    Jam baldaŭ mi malsupren al vi venos.
    Nek min, nek vin la lum' de l' tago vidu,
    Kaj la tapiŝo verda de la tero
    Ne estu plu svarmejo por fantomoj.
    Mi venos al vi tien sub la teron,
    Kaj tie en senviva surda nokto
    Egala sorto ĉiujn unuigos.
    Nur vin, Pilad', senkulpa kamarado
    De mia nigra sorto kaj malbeno,
    Ho, kiel malvolonte mi kunprenas
    En la funebran landon antaŭtempe!
    Nur via vivo, via morto kaŭzas
    Al mi ankoraŭ timon aŭ esperon.
    
    PILADO.
    
    Ne iras mi ankoraŭ kiel vi
    Pasive en la regnon de la ombroj.
    Tra la vojetoj konfuzitaj, kiuj
    Konduki ŝajnas al la nigra nokto,
    Mi penas nin traŝovi al la vivo.
    Pri morto mi ne pensas; mi meditas
    Ĉu eble iel helpos nin la dioj
    Rimedon ian trovi por forkuro.
    La morto—ĉu vi timas aŭ ne timas—
    Ja venos mem. Eĉ kiam la pastrino
    Jam levos sian manon, por detranĉi
    Al ni oferdediĉe niajn buklojn,
    Eĉ tiam via savo kaj la mia
    Ne ĉesos esti mia sola penso.
    Forĵetu la malĝojon, ĉar per dubo
    Akcelas ni danĝeron. Apolono
    Al ni promesis, ke en la sanktejo
    De la fratin' atendas nin konsolo
    Kaj helpo kaj reveno. Kaj dusencaj
    Neniam estas vortoj de la dioj,
    Kiel tre ofte pensas la prematoj.
    
    ORESTO.
    
    Al la malĝoj' de l' vivo la patrino
    En infanec' min jam alkutimigis,
    Kaj mi tiele kreskis, viva bildo
    De mia patro, kaj la senparola
    Rigardo mia ĉiam estis akra
    Riproĉ' por ŝi kaj ŝia adultulo.
    Tre ofte, kiam la fratin' Elektro
    En la profunda parto de la ĉambro
    Silente sidis antaŭ la kameno,
    Mi min al ŝia brusto time premis
    Kaj per okuloj grandaj kaj malĝojaj
    Rigardis ŝin, plorantan dolorege!
    Kaj tiam ŝi pri nia granda patro
    Parolis multe. Kiel mi deziris
    Lin tiam vidi, esti apud li!
    Jen mi deziris flugi for al Trojo,
    Jen mi deziris, ke al mi li venu ...
    La tago venis ...
    
    PILADO.
    
                      Nu, pri tiu horo
    Babilu inferuloj en la nokto!
    Nin rememoro pri pli bela tempo
    Fortigu freŝe per heroaj faroj!
    La dioj ja bezonas bonajn homojn
    Por siaj planoj sur ĉi tiu tero;
    Sendube vin ankoraŭ task' atendas;
    Vin ili ja ne sendis kun la patro
    Ĉe lia ir' malvola al la Orko.
    
    ORESTO.
    
    Ho, se mi lian baskon tiam kaptus
    Kaj sekvus lin!
    
    PILADO.
    
                    Nu, tiuj, kiuj vin
    Konservis, ili zorgis ja pri mi;
    Ĉar kio mi sen vi fariĝus, tion
    Mi eĉ prezenti ja al mi ne povas,
    Ĉar de la temp' de mia infaneco
    Ja nur kun vi kaj nur por vi mi vivas
    Kaj volas vivi.
    
    ORESTO.
    
                    Ne rememorigu
    Al mi la belajn tagojn, kiam dolĉe
    En via dom' mi trovis rifuĝejon
    Kaj via nobla patro tiel ame
    Pri la duonmortinta floro zorgis,
    Kaj vi, senĉese gaja, ĉiutage
    Saltadis ĉirkaŭ mi kun nova vivo,
    Simile al la hela papilio
    Ĉirkaŭe de mallumkolora floro,
    Kaj la gajecon vian enverŝadis
    En mian koron, kaj mi eĉ forgesis
    Mizeron mian, kaj en viglaj revoj
    Junecon mian mi kun vi pasigis.
    
    PILADO.
    
    Vin ekaminte, mi komencis vivi.
    
    ORESTO.
    
    Ne vivi, sed suferi vi komencis.
    Jes, tio estas la esenc' terura
    De mia sorto, ke kvazaŭ pestulo
    Doloron mi kaj morton en mi portas;
    Ke se mi nur ektuŝas ian lokon.
    Eĉ la plej sanan, baldaŭ ĉirkaŭ mi
    Sur la vizaĝoj eĉ la plej florantaj
    Aperas trajtoj de rampanta morto.
    
    PILADO.
    
    Mi certe la unua devus morti,
    Se via spir' en si venenon portus.
    Kaj tamen diru mem, ĉu mi ne estas
    Ankoraŭ plena de kuraĝ' kaj ĝojo?
    Kaj amo kaj kuraĝo nin kondukas
    Al grandaj faroj.
    
    ORESTO.
    
                      Grandaj faroj? Jes,
    Ni ilin iam vidis antaŭ ni!
    En tiu tempo, kiam ni, ĉasante,
    Kuradis tra la valoj kaj la montoj,
    Kaj similante per la brust' kaj pugno
    La grandan nian gentopatron, ni
    Esperis, ke ni tiel persekutos
    Kun glav' kaj bastonego ian monstron
    Aŭ bandon da rabistoj; kiam ni
    Vespere sidis ĉe la granda maro,
    Nin apogante unu al alia,
    Kaj antaŭ ni la ondoj dolĉe ludis
    Kaj vasta staris antaŭ ni la mondo:
    Ho, tiam certe ofte ni kaptadis
    La glavon, kaj estontaj faroj svarmis
    Ĉirkaŭe, kiel steloj en la nokto.
    
    PILADO.
    
    Sen lim' estas la faro, kiun volus
    Plenumi la animo. Ĉiun agon
    Ni volus fari tuj tiele grande
    Laŭ la amplekso, kiun ĝi atingas,
    Se multajn jarojn, tra generacioj
    Kaj landoj, ĝin la buŝo de l' poetoj
    Pligrandigante rulas. Bele sonas
    La agoj de l' prapatroj, kiam ilin,
    En la vespera ombro ripozante,
    Junulo sorbas kun la ton' de harpo;
    Sed kiel niaj faroj, tiel ankaŭ
    Iliaj ne prezentis perfektaĵon.
    Ni pelas ion, kio antaŭ ni
    Rapide kuras, kaj ni ne atentas
    La vojon, kiun iras niaj paŝoj.
    La paŝojn de l' prapatroj kaj la signojn
    De la surtera viv' ilia preskaŭ
    Ni ne rimarkas, ĉiam ni nur celas
    Ilian ombron, kiu disimile
    Tre malproksime sidas kvazaŭ krono
    Tre alte sur la pintoj de la montoj.
    Mi ne tre ŝatas tiujn, kiuj celas
    Nur gloron inter la popol' akiri;
    Sed vi, junulo, vi la diojn danku,
    Ke ili tiel frue tiel multe
    Per vi jam faris.
    
    ORESTO.
    
                      Se al iu homo
    La dioj donis la ĝojigan sorton
    Forigi malfeliĉon de la siaj,
    Grandigi sian regnon, fortikigi
    La limojn, aŭ malnovajn malamikojn
    Faligi aŭ forpeli,—tiam li
    La diojn danku, ĉar al li la dioj
    Plej grandan ĝojon en la vivo donis;
    Sed min la dioj faris ja buĉisto,
    Devigis min mortigi mian propran
    Patrinon, kiun tamen mi adoris;
    Kaj venĝe por la ago malhonora
    Min abomene ili ruinigis.
    La domon de Tantalo ili juĝas,
    Kaj mi, la lasta el la dom', ne devas
    Ricevi morton pian aŭ honoran.
    
    PILADO.
    
    Neniam pro la krimoj de la patroj
    La dioj faras venĝon sur la filo;
    Ĉu bona, ĉu malbona—ĉiu mem
    Por sia far' ricevas rekompencon.
    Nur beno herediĝas, ne malbeno.
    
    ORESTO.
    
    Ne beno ja kondukis nin ĉi tien.
    
    PILADO.
    
    Sed la decido de la altaj dioj.
    
    ORESTO.
    
    Ilia do decido nin mortigas.
    
    PILADO.
    
    Plenumu la ordonon kaj atendu!
    Se la fratinon vi al Apolono
    Alportos kaj se ambaŭ kune loĝos
    En Delfoj, sub konstanta adorado
    De nobla gento, tiam por ĉi tio
    La alta paro certe vin favoros
    Kaj savos vin de la inferulinoj.
    Jam en ĉi tiu sankta arbareto
    Ja ne kuraĝas ili ekaperi.
    
    ORESTO.
    
    Almenaŭ morton havos mi trankvilan.
    
    PILADO.
    
    Sed mi alie pensas. Mi kunligis
    La pasintaĵon kun la estontaĵo
    Kaj ne mallerte solvis la misteron.
    Tre povas esti, ke jam antaŭ longe
    La dioj pri la granda far' decidis.
    Diano certe volas forsaviĝi
    De la sovaĝa bordo de l' barbaroj
    Kaj de iliaj sangaj homoferoj;
    Ni estas elektitaj, por plenumi
    La belan faron, kaj jam nun mirinde
    Ni estas devigitaj tion fari.
    
    ORESTO.
    
    Vi lerte interplektas la decidojn
    De l' dioj kun la propraj viaj voloj.
    
    PILADO.
    
    Nu, kion do valoras homa saĝo,
    Se ĝi ne penas lerte trapenetri
    La volon de la dioj? Pezan ŝarĝon
    Surmetas dioj sur la noblan homon,
    Se li tro multe pekis, kaj por li
    Destinas ili taskon, kiu ŝajnas
    Al simplaj homoj tute ne solvebla.
    Sed la heroo venkas, kaj pentfare
    Li faras tiajn servojn, ke la mondo
    Estonte lin adoras.
    
    ORESTO.
    
                        Se la sorto
    Al mi destinis vivi kaj agadi,
    Ho, tiam iu dio liberigu
    La frunton mian de l' kapturno, kiu
    Sur glita, patrinsange makulita
    Vojeto min al la mortintoj tiras;
    Kompate li sekigu tiun fonton,
    Per kiu el la vundoj de l' patrino
    Konstante sur min ŝprucas la malbeno!
    
    PILADO.
    
    Atendu pli trankvile! La malbonon
    Vi mem ja pligrandigas kaj vi prenas
    Sur vin de la furioj la oficon.
    Min lasu primediti, vi silentu!
    Nur poste, bezonante por la ago
    La fortojn kunigitajn, mi vin vokos,
    Kaj kun kuraĝ' prudenta tiam ambaŭ
    Alpaŝos ni al la efektivigo.
    
    ORESTO.
    
    Parolo de Uliso.
    
    PILADO.
    
                     Vi ne moku!
    Jes, ĉiu devas mem al si elekti
    Heroon imitotan, se li volas
    Atingi la Olimpon. Mi konfesas,
    Ne pensas mi, ke ruzo kaj prudento
    Makulas viron, kiu sin dediĉis
    Al plenumado de kuraĝaj faroj.
    
    ORESTO.
    
    Mi ŝatas nur kuraĝon rektaniman.
    
    PILADO.
    
    Ne petis tial mi de vi konsilon.
    Jam unu paŝon faris mi. Jam multe
    Da scioj mi ellogis de l' gardistoj.
    Mi scias jam, ke fremda, disimila
    Virin' katenas tiun sangan leĝon;
    Nur puran koron, preĝon, odorfumon
    Al dioj ŝi oferas. Ŝian koron
    Tre multe oni laŭdas; oni pensas,
    Ke ŝi devenas de amazoninoj,
    Ke ŝi forkuris, por ke ŝi per tio
    Evitu ian grandan malfeliĉon.
    
    ORESTO.
    
    Videble nun potenco ŝia luma
    La forton perdis pro la proksimeco
    De la krimulo, kiun la malbeno
    Ĉirkaŭas, kiel vasta nigra nokto.
    La pia sangavido liberigas
    De la katenoj la antikvan moron,
    Por nin nun pereigi. La sovaĝa
    Spirito de la reĝo nin mortigos;
    Se li koleras, tiam nin virino
    Ne povas savi.
    
    PILADO.
    
                   Bone al ni estas,
    Ke de virin' dependas nia sorto!
    Ĉar viro, eĉ plej bona, kutimigas
    Spiriton sian al la krueleco,
    Kaj fine li eĉ leĝon al si faras
    El tio, kion mem li abomenas,
    Kaj la kutimo faras lin malmola
    Kaj eĉ nerekonebla. Sed virino
    Obstine ĉiam sekvas sian senton,
    Kaj en la bono kaj en la malbono
    Ŝi estas pli fidebla ... Ts! ŝi venas!
    Nin lasu solaj! Mi ne devas tuj
    Eldiri niajn nomojn aŭ konfidi
    Al ŝi tro nesingarde nian sorton.
    Foriru! Antaŭ ol ŝi ekdeziros
    Kun vi paroli, mi kun vi parolos.
    
    
    
    
    SCENO DUA.
    
    IFIGENIO. PILADO.
    
    
    IFIGENIO.
    
    Fremdulo, diru, kiu kaj el kie
    Vi estas. Mi vin trovas pli simila
    Al greko, ol al skito.
      (Ŝi deprenas liajn ĉenojn.)
                           Tre danĝera
    La libereco estas, kiun mi
    Nun al vi donas; ho, la bonaj dioj
    Deturnu tion, kio vin minacas!
    
    PILADO.
    
    Ho, dolĉa voĉo! Agrablega sono
    De l' hejma lingvo en la fremda lando!
    La bluajn montojn de l' haven' patruja
    Mi, la kaptito, vidas nun denove
    Kun ĝojo antaŭ la okuloj miaj.
    Ho jes, ho jes, mi ankaŭ estas greko!
    Mi por momento tute ja forgesis,
    Kiome mi bezonas vin, mi glutis
    Per la okul' ĉielan la aperon.
    Ho, se decido de pli alta forto
    Ne ŝlosas vian buŝon, diru, diru,
    El kiu el la grekaj niaj gentoj
    Vi, dia ido, havas la devenon.
    
    IFIGENIO.
    
    Pastrino, kiun la diino mem
    Por si elektis kaj al si dediĉis,
    Parolas nun kun vi; ĉi tio devas
    Al vi sufiĉi. Diru al mi, kiu
    Vi estas, kia sorto malfeliĉa
    Kun la kunul' vin tion ĉi venigis.
    
    PILADO.
    
    Facile mi rakonti al vi povas
    La sorton, kiu pelas nin kruele.
    Ho, se kun tia sama facileco
    Vi povus nin ĝojigi per espero!
    El Kret' ni estas, filoj de Adrasto:
    Mi, la plej juna, nomas min Kefalo,
    Li, la plej aĝa, estas Laodamas.
    Kaj meze inter ni ankoraŭ estis
    Alia frato, kruda kaj sovaĝa,
    Kaj tiu jam en la infanaj ludoj
    Ne lasis al ni pacon kaj konsenton.
    Dum nia patro antaŭ Troj' batalis,
    Kviete ni sekvadis la patrinon;
    Sed kiam li kun riĉa hav' revenis
    Kaj baldaŭ poste mortis, la disputo
    Pri regno kaj heredo tuj disigis
    La fratojn. Mi min tenis sur la flanko
    De la plej aĝa. Tiu ĉi mortigis
    La fraton. Kaj pro tiu sanga krimo
    Lin la furioj pelas senripoze.
    Sed al ĉi tiu senkultura bordo
    Nin sendis Apolono kun espero.
    En la sanktejo de l' fratino sia
    Ordonis li al ni atendi helpon.
    Nin oni kaptis kaj al vi venigis
    Por oferfaro. Tion vi jam scias.
    
    IFIGENIO.
    
    Ĉu Trojo falis? Ho, karul', certigu!
    
    PILADO.
    
    Ĝi falis, jes. Kaj vi al ni certigu
    La savon! Rapidigu vi la helpon,
    De l' dio promesitan! Ekkompatu
    Vi mian fraton! Diru al li baldaŭ
    Bonkoran vorton! Tamen parolante
    Kun li, vi lin indulgu, mi vin petas;
    Ĉar ĝojo kaj dolor' kaj rememoro
    Facile lian tutan internaĵon
    Ekskuas tro danĝere; tiam baldaŭ
    Frenezo febroforma lin atakas,
    Animo lia bela kaj libera
    Fariĝas tiam havo de l' furioj.
    
    IFIGENIO.
    
    Kiome ajn vi estas malfeliĉa,
    Mi vin petegas, ĉion vi forgesu,
    Ĝis vi sopiron mian kontentigos.
    
    PILADO.
    
    La alta urbo, kiu tra dek jaroj
    La tutan grekan forton kontraŭstaris,
    Prezentas nun ruinojn, kaj neniam
    Ĝi releviĝos. Tamen multaj tomboj
    De la plej bonaj grekoj nin devigas
    Memori tiun bordon de l' barbaroj.
    Aĥilo falis, kaj amiko lia ...
    
    IFIGENIO.
    
    Ho, diaj bildoj, vi fariĝis polvo!
    
    PILADO.
    
    Kaj Palamed', Telamonid' Ajakso
    Jam la patrujan sunon ne revidis.
    
    IFIGENIO (al si mem).
    
    Pri mia patro li nenion diras
    Kaj lin ne nomas inter la falintoj.
    Ho jes! li vivas! Jes, mi lin revidos!
    Ho, mia kor', esperu, mia koro!
    
    PILADO.
    
    Feliĉaj tamen estas tiuj miloj,
    Kiuj la morton trovis en batalo!
    Ĉar por la revenintoj dia mano
    Preparis ne triumfon, sed teruron
    Kaj tre malĝojan finon. Ĉu la voĉo
    De l' homoj ne atingas vin? Ĉar kien
    Ĝi nur atingi povas, ĝi disportas
    La famon pri l' fariĝoj plej teruraj.
    Ĉu la mizero do, kiu plenigas
    Per ĝemoj ne ĉesantaj la palacon
    Mikenan, al vi estas nekonata?
    Kun helpo de Egisto tre perfide
    Mortigis Klitemnestro sian edzon
    Tuj en la tago, kiam li revenis!...
    Ha, vi adoras tiun reĝan domon!
    Mi vidas, via brusto vane penas
    Impreson la teruran en si kaŝi.
    Ĉu estas vi filino de amiko?
    Ĉu vi naskiĝis en najbara urbo?
    Ne kaŝu, ne koleru, ke l' unua
    Teruron tiun mi al vi raportas.
    
    IFIGENIO.
    
    Ho diru, ho rakontu la detalojn
    De la terura faro!
    
    PILADO.
    
                       En la tago
    De la reveno, kiam, sin baninte,
    La reĝo volis preni sian veston
    Konfide el la manoj de l' edzino,
    La krimulino tiam sur lin ĵetis
    Teksaĵon faldoriĉan kaj implikan;
    Kaj dum li vane penis el la reto
    Sin liberigi, perfidul' Egisto
    Mortigis lin, kaj tiu granda princo
    Kovrita iris al la malvivuloj.
    
    IFIGENIO.
    
    Kaj kian pagon la kunul' ricevis?
    
    PILADO.
    
    Kun regno liton, kion li jam havis.
    
    IFIGENIO.
    
    Volupto do ŝin pelis al la krimo?
    
    PILADO.
    
    Kaj forta sento de malnova venĝo.
    
    IFIGENIO.
    
    Per kio do la reĝo ŝin ofendis?
    
    PILADO.
    
    Per peza faro, kiu ŝin pravigus,
    Se nur mortigo estus pravigebla.
    Li al Aŭlido logis ŝin, kaj kiam
    Diino per kontraŭblovantaj ventoj
    Malhelpis forveturon de la grekoj,
    Li tiam senkompate sian propran
    Filinon la plej aĝan alkondukis
    Al la altaro de Dian', kaj ŝin
    Pro bon' de l' grekoj oni tiam buĉis.
    Kaj tio en la koron de l' patrino
    Enpremis tiel forte la malamon,
    Ke ŝi facile cedis al Egisto
    Kaj sian edzon ĵetis en pereon.
    
    IFIGENIO (sin kovrante).
    
    Sufiĉe! Nun vi baldaŭ min revidos.
    
    PILADO (sola).
    
    La sort' de l' reĝa domo ŝin videble
    Profunde tuŝas. Kiu ajn ŝi estas,
    Ŝi tute certe mem la reĝon konis.
    Feliĉe do por ni, el alta domo
    Ĉi tien oni vendis ŝin. Ho koro,
    Ne batu tiel forte! Al la stelo,
    De la espero, kiu ekbriletis,
    Ni remu do kuraĝe kaj prudente!
    
    
    
    
    AKTO TRIA.
    
    
    
    
    SCENO UNUA.
    
    IFIGENIO. ORESTO.
    
    
    IFIGENIO.
    
    Malfeliĉulo, mi vin senĉenigas,
    Sed nur, ho ve! por sorto pli kruela.
    La liberec', donata de la templo,
    Simile al la lasta vivekbrilo
    De malfacila malsanul', prezentas
    Nur antaŭsignon de la morto. Tamen
    Ĝis nun ankoraŭ mi ne povas diri
    Kaj diri al mi mem mi ne kuraĝas,
    Ke vi pereis! Kiel do mi povus
    Per krima man' dediĉi vin al morto?
    Kaj tamen tiel longe, dum mi restas
    Pastrino de Dian', neniu havas
    La rajton iel tuŝi vian kapon.
    Sed se mi ne plenumos mian devon
    Laŭ la postulo de l' kolera reĝo,
    Li tiam inter miaj helpantinoj
    Alian virgulinon pastrinigos,
    Kaj tiam krom deziro plej varmega
    Mi jam nenion povos al vi doni.
    Ho, kara samlandan'! eĉ simpla sklavo,
    Sur kiun lumis nia hejma suno,
    En fremda land' tre kara al ni estas:
    Kun kia do senlima ĝoj' kaj beno
    Mi devas vin akcepti, kiuj dolĉe
    Al mi alportis bildon de herooj,
    De mi en infaneco adorataj,
    Kaj kiuj mian plej internan koron
    Konsolis per espero la plej bela.
    
    ORESTO.
    
    Ĉu vian nomon kaj devenon vian
    Vi kaŝas kun intenco? aŭ ĉu eble
    Mi povas scii, kiu disimile
    Nun staras antaŭ mi?
    
    IFIGENIO.
    
                         Vi min ekkonos.
    Sed nun rakontu, kion via frato
    Al mi ĝis nun sciigis nur duone,—
    La pluan sorton de l' personoj, kiuj,
    De Trojo reveninte, sur la sojlo
    De sia propra dom' neatenditan
    Fatalon trovis. Kvankam mi tre juna
    Alvenis sur ĉi tiun fremdan bordon,
    Sed mi ankoraŭ bone rememoras
    La grandan timon kaj la grandan miron,
    Kun kiu mi rigardis siatempe
    Tiujn heroojn. Ili elveturis,
    Kaj tiam ŝajnis, kvazaŭ la Olimpo
    Subite malfermiĝis kaj la bildojn
    De l' glora kaj mirinda mond' antikva
    Malsupren sendis por la pereigo
    De Iliono. Sed la plej majesta
    El ĉiuj estis reĝ' Agamemnono!
    Ho diru, ĉu li efektive falis
    Per la perfido de edzino sia
    Kaj de Egisto?
    
    ORESTO.
    
                   Jes, vi diris veron!
    
    IFIGENIO.
    
    Ho, ve al vi, Mikeno malfeliĉa!
    Tiele semis nepoj de Tantalo
    Per plena man' malbenon post malbeno!
    Simile al kreskaĵo senvalora,
    Miloblan semon ĉirkaŭ si ĵetante,
    Por nepoj kaj pranepoj ili kreis
    Parencajn mortigantojn por eterna
    Sovaĝa reciproka venĝemeco!
    Malkovru ĉion, kion en la vortoj
    De via frat' por mi ankoraŭ kovris
    La ombro de l' teruro. Diru, kiel
    La lasta filo de la granda gento,
    La ĉarma knabo, certe destinita
    Por iam fari venĝon por la patro,—
    Kiele li, Oresto, trovis savon
    En tiu sanga tago? Ĉu li ankaŭ
    Pereis en la reto? Ĉu li vivas?
    Ĉu li saviĝis? Ĉu Elektro vivas?
    
    ORESTO.
    
    Jes, ambaŭ vivas.
    
    IFIGENIO.
    
                      Ho vi, ora suno,
    Radiojn la plej belajn al mi pruntu
    Kaj metu ilin kiel mian dankon
    Al Jupitero antaŭ lian tronon!
    Ĉar mi nur estas muta kaj malriĉa.
    
    ORESTO.
    
    Se vin kun tiu reĝa domo ligas
    Intima ia ligo aŭ rilatoj,
    Kiel kredigas via bela ĝojo,
    Ho, tiam tenu forte vian koron!
    Ĉar tre dolora estas por ĝojanto
    Refalo tro subita en malĝojon.
    Vi scias, mi ĝin vidas, nur la morton
    De l' reĝ' Agamemnono.
    
    IFIGENIO.
    
                           Kaj ĉu tio
    Ne estas por mi scio tro sufiĉa?
    
    ORESTO.
    
    Vi scias nur duonon de l' mizero.
    
    IFIGENIO.
    
    Kaj kio plu? Orest', Elektro vivas?
    
    ORESTO.
    
    Pri Klitemnestro vi nenion timas?
    
    IFIGENIO.
    
    Ŝin ja nek timo, nek espero savos.
    
    ORESTO.
    
    Ŝi el la lando de l' esper' foriris.
    
    IFIGENIO.
    
    Ĉu do pentante ŝi sin mem mortigis?
    
    ORESTO.
    
    Ne! sed la propra sango ŝin mortigis.
    
    IFIGENIO.
    
    Parolu klare, ke mi plu ne serĉu!
    La necerteco per flugil' malluma
    Milfoje batas ĉirkaŭ mia kapo.
    
    ORESTO.
    
    La dioj do destinas, ke mi estu
    La sciiganto de la faro, kiun
    Mi tiel volus kaŝi por eterne
    En la sensona regno de la nokto!
    Al tio kontraŭ mia propra volo
    Min nun devigas via ĉarma buŝo;
    Ĝi tamen havas rajton, por postuli
    Doloron ankaŭ; bone, ĝi ricevos.
    En tiu tag', kiam la patro falis,
    Elektro save kaŝis sian fraton;
    Strofio, la bofrato de la patro,
    Volonte lin akceptis kaj edukis
    Lin kune kun la propra sia filo,
    Pilado, kiu sin tre baldaŭ ligis
    Kun la veninto per plej bela ligo
    De la plej forta kora amikeco.
    Kaj ju pli ili kreskis, des pli forte
    En ili kreskis la deziro venĝi
    La morton de la reĝo. Kaj sekrete,
    En vestoj de fremduloj, ili venis
    Mikenon, kvazaŭ por alporti tien
    Sciigon pri la morto de Oresto
    Kaj ankaŭ lian cindron. Ilin bone
    Akceptis la reĝino, ili venis
    Internen de la domo. Al Elektro
    Orest' sin rekonigas; ŝi reblovas
    En li la fajron de l' venĝemo, kiu
    En la alesto sankta de l' patrino
    Jam preskaŭ estingiĝis. En silento
    Ŝi lin kondukas al la loko, kie
    La patro falis, kie tre malforta
    Malnova postesigno de la sango,
    Jam preskaŭ tute plu ne rimarkebla,
    La plankon, multefoje jam lavitan,
    Ankoraŭ kolorigis. Tiam ŝi
    Per sia fajra lango nun priskribis
    Ĉiun detalon de la krima faro
    Kaj sian sklavan kaj mizeran vivon,
    La fierecon de la perfiduloj
    Kaj la danĝerojn, kiuj la gefratojn
    Ankoraŭ nun minacas de la flanko
    De la patrin' duonpatriniĝinta.
    Kaj tie al Oresto ŝi altrudis
    Malnovan la ponardon, kiu tiom
    En la Tantala dom' jam furiozis ...
    Kaj propra fil' mortigis Klitemnestron ...
    
    IFIGENIO.
    
    Ho senmortuloj, vi, kiuj pasigas
    Feliĉajn tagojn super puraj nuboj,
    Ĉu nur por tio dum tre multaj jaroj
    Vi min de ĉiuj homoj apartigis
    Kaj tenis min en via proksimeco
    Kaj sur min metis la oficon virgan
    La sanktan fajron ĉiam subtenadi
    Kaj la animon mian vi, simile
    Al flamo, ĉiam direktadis supren,
    Ke la terurojn de la domo mia
    Eksentu mi nur iam pli malfrue,
    Sed tiom pli profunde?—Ho, parolu
    Al mi pri la junulo malfeliĉa!
    Parolu pri Oresto!
    
    ORESTO.
    
    Ho, se jam oni povus nun rakonti
    Pri lia morto! Kvazaŭ fermentante,
    Leviĝis el la sang' de l' buĉitino
    La ombro de l' patrino.
    Al la filinoj de l' eterna nokto
    Ĝi krias: “tenu firme, ne forlasu
    La mortiginton de l' patrino! Pelu
    Kaj persekutu la krimulon! Pelu!
    Al vi li apartenas!”—Ili aŭdas,
    Iliaj okulaĉoj ekrigardas
    Ĉirkaŭe kun la agla avideco.
    Kaj ili ekmoviĝas en la nigraj
    Kavernoj, kaj el la anguloj venas
    Senbrue tuj ilia sekvantaro,
    La dubo kaj la pento. Antaŭ ili
    Vapor' leviĝas el la Aĥerono;
    El ĝiaj nebulringoj ekruliĝas
    Ĉirkaŭe de la kapo de l' kulpulo
    Senĉesa freneziga meditado
    Pri l' faritaĵo. Tiam, rajtigitaj
    Pereon porti, la inferulinoj
    Elpaŝas sur la belan dian teron,
    De kiu ilin antaŭ longa tempo
    Forpelis la malbeno de la dioj.
    Pied' ilia pelas la kuranton,
    Ripozon ili donas nur momente,
    Por tuj ataki kun teruro nova.
    
    IFIGENIO.
    
    Ho malfeliĉa, en la sama stato
    Vi estas mem, kaj tial vi komprenas
    Kiome li, malfeliĉul', suferas!
    
    ORESTO.
    
    Kion vi diras? Kia sama stato?
    
    IFIGENIO.
    
    Vin, kiel lin, ja premas fratmortigo;
    Al mi jam tion diris via frato.
    
    ORESTO.
    
    Sufiĉe! La animo via granda
    Per falsa vort' ne estu plu trompata!
    Fremdulo por fremdulo povas teksi
    Mensogon kaj ruzaĵon, por faligi
    Lin en la reton; inter ni ekzistu
    Nur vero!
    Mi estas mem Oresto! Kaj ĉi tiu
    Krimula kap' kliniĝas al la tombo
    Kaj serĉas morton. Kaj en ĉia formo
    Mi estas preta vole ĝin akcepti!
    Ho, kiu ajn vi estas, mi al vi
    Kaj al amiko mia malfeliĉa
    Deziras savon; sed al mi la savon
    Mi ne deziras. Se mi ne eraras,
    Ĉi tie vi nur kontraŭvole restas;
    Eltrovu do rimedon, por forkuri,
    Sed min ĉi tie lasu. Mia korpo
    Malsupren falu de la alta roko,
    Ĝis maro fluu mia sang', portante
    Malbenon al la bordo de l' barbaroj!
    Vi iru, en la hejma greka lando
    Komencu novan, pli feliĉan vivon!
      (Li foriras.)
    
    IFIGENIO.
    
    Tiele do vi fine al mi venas,
    Vi, Plenumiĝ', filino plej ravanta
    De la plej granda patro! Ho, gigante
    Nun antaŭ mi leviĝas via bildo!
    Per la rigardo mia mi apenaŭ
    Atingas viajn manojn, kiuj plenaj
    De fruktoj kaj de benaj kronoj, portas
    Trezorojn de Olimpo. Kiel oni
    Ekkonas reĝon laŭ la grandmezuro
    De l' donoj—ĉar la kvanto, kiun multaj
    Jam nomus riĉo, al li devas ŝajni
    Malgranda—tiel oni vin, ho dioj,
    Rekonas laŭ la donoj tre ŝparataj,
    Sed longe kaj saĝege preparataj.
    Ĉar nur vi solaj scias, kio estas
    Por ni utila, nur vi solaj vidas
    La vastan regnon de la estonteco,
    Dum antaŭ ni la steloj kaj nebuloj
    Ĉiuvespere kovras la rigardon.
    Trankvile vi aŭskultas nian preĝon,
    Petantan pri sensaĝa rapideco,
    Sed via man' neniam malmature
    Deŝiras la ĉielajn orajn fruktojn;
    Kaj ve al tiu, kiu ilin prenas
    Perforte tro frutempe: la acida
    Manĝaĵ' al li alportas nur la morton.
    Ne lasu, ke la longe atendita
    Feliĉ', apenaŭ iam esperita,
    Simile al la ombro de amiko
    Nun preterpasu vane, restigante
    Trioblan suferadon kaj doloron!
    
    ORESTO (denove aliras al ŝi).
    
    Se vi pri vi kaj pri Pilado preĝas,
    Ne citu mian nomon kun la viaj!
    Ne savos vi krimulon, sed kun li
    Dividos vi malbenon kaj mizeron.
    
    IFIGENIO.
    
    De via sort' dependas mia sorto.
    
    ORESTO.
    
    Neniel! Sola kaj sen akompano
    Mi iru en la regnon de la morto.
    Se eĉ per via propra kovrotuko
    Vi kovros la kulpulon, vi ne kaŝos
    Lin antaŭ la eterne-maldormantoj;
    Alesto via, ho ĉielulino,
    Flankigos ilin, sed ne fortimigos.
    La teron de la sankta arbareto
    Ne rajtas ili tuŝi arogante
    Per la piedoj, sed de malproksime
    De temp' al tempo aŭdas mi ilian
    Teruran ridon. Tiel blekas lupoj
    Ĉirkaŭe de la arb', sur kiun savis
    Sin vojaĝanto. Ekster la arbaro
    Ripozas ili, kvazaŭ sieĝante;
    Sed se mi nur forlasos la arbaron,
    Tuj ili ekleviĝos, balancante
    Serpentajn siajn kapojn, aperigos
    Ĉirkaŭe polvajn nubojn kaj pelados
    Akiron sian pluen, sen ripozo.
    
    IFIGENIO.
    
    Ĉu povas vi aŭskulti bonan vorton?
    
    ORESTO.
    
    Ĝin ŝparu por amato de la dioj!
    
    IFIGENIO.
    
    Espero nova nun por vi eklumis.
    
    ORESTO.
    
    Tra fumo nur briletas antaŭ mi
    La mortriver', vokante al infero.
    
    IFIGENIO.
    
    Ĉu vi fratinon havas nur Elektron?
    
    ORESTO.
    
    Nur ŝin mi konis; ĉar la pli maljunan
    Frutempe prenis for el la mizero
    De nia domo ŝia bona sorto,
    En kiu ni nur teruraĵon vidis.
    Ho, ne demandu plu kaj ne aligu
    Vin al la Erinioj. Kun kruela
    Plezuro ili de l' animo mia
    La cindron blovas for kaj ne permesas,
    Ke la plej lastaj karboj, kiuj restis
    De la terura brul' de nia domo,
    En mia kor' kviete estingiĝu.
    Ĉu tiu fajr', intence incitata,
    Nutrata per sulfuro de l' infero
    Eterne en animo mia brulos?
    
    IFIGENIO.
    
    Mi dolĉan odoraĵon nun enportas
    En tiun fajron. Pura spir' de amo
    Per delikata blov' malvarmetigos
    La ardon, kiu bakas vian bruston!
    Oresto, mia kara! Ĉu ne povas
    Vi min kompreni? Ĉu de l' akompano
    De la teruraj diaj punantinoj
    La sang' en viaj vejnoj elsekiĝis?
    Ĉu el la kapo de Gorgon' penetris
    Ŝtoniga sorĉo ĉiujn viajn membrojn?
    Se elverŝita sango de patrino
    Per surda voĉo vokas al infero,—
    Ĉu pura bena vorto de fratino
    Ne vokos dian helpon de Olimpo?
    
    ORESTO.
    
    Ĝi vokas! Ha, ĉu tiel vi deziras
    Pereon mian? Ĉu en vi sin kaŝas
    Diin' de venĝo? Kiu do vi estas,
    Vi, kies voĉo kruelege turnas
    La plej profundan mian internaĵon?
    
    IFIGENIO.
    
    Eksentu do la voĉon de la koro:
    Orest'! ĝi estas mi, Ifigenio!
    Mi vivas!
    
    ORESTO.
    
            Vi!
    
    IFIGENIO.
    
                Ho, frato!
    
    ORESTO.
    
                           For! ho, for!
    Ne tuŝu miajn buklojn! Ĉar, simile
    Al la edziĝa vesto de Kreuzo,
    Per nevenkebla fajro mi infektas.
    Foriru! Kiel iam Herkuleso,
    Mi devas preni morton izolite.
    
    IFIGENIO.
    
    Vi ne pereos! Ho, se mi nur povus
    Trankvilan unu vorton de vi aŭdi!
    Forigu mian dubon, ho, certigu,
    Certigu al mi tute la feliĉon,
    Pri kiu tiel longe mi petegis.
    Ĉar rado de doloro kaj de ĝojo
    En mia kor' ruliĝas. De l' fremdulo
    Forpuŝas min la timo; sed plej forte
    Min la interno tiras al la frato.
    
    ORESTO.
    
    Ĉu staras mi en templo de Lieo?
    Ĉu furioza puŝo de pasio
    Atakis nun subite la pastrinon?
    
    IFIGENIO.
    
    Ho, aŭdu min! Ho, vidu, kiel fine
    Post longa, longa tempo mia koro
    Nun malfermiĝis por la granda ĝojo,
    Ke al la sola kaj al la plej kara
    El ĉio, kio en la tuta mondo
    Por mi ankoraŭ restis, mi nun povas
    La kapon kisi; ke per miaj brakoj,
    Ĝis nun nur al la vento etenditaj,
    Mi fine vin nun povas ĉirkaŭpreni!
    Ho, lasu! lasu! Ĉar eĉ de l' Parnaso
    La fonto, kiu saltas en la valon,
    Ne fluas tiel pure, tiel hele,
    Kiel nun fluas senmezura ĝojo
    El mia koro, fluas kaj ĉirkaŭas
    Min kiel granda ondoplena maro.
    Oresto! Ho, Oresto! Mia frato!
    
    ORESTO.
    
    Ne, bela nimfo, ne, mi ne konfidas
    Al vi kaj viaj flatoj. Ne forgesu,
    Dian' postulas servon la plej ĉastan;
    Ŝi venĝas malsanktigon de la templo.
    De mia brust' forigu vian brakon!
    Kaj se vi volas doni al junulo
    Savantan amon kaj lin feliĉigi,
    Vin tiam turnu al amiko mia,
    La viro pli valora. Jen li vagas
    Sur la vojeto tie sur la roko;
    Al li vi iru kaj al li vi donu
    Konsilon bonan, sed min lasu for!
    
    IFIGENIO.
    
    Rekonsciiĝu, frato, kaj rekonu
    La trovitinon! La ĉielan ĝojon,
    La puran, ĉastan ĝojon de fratino
    Ne nomu senprudenta volupteco!
    Ho, dioj, prenu la manian kovron
    For de okulo lia la rigida,
    Ke la momento de l' plej alta ĝojo
    Ne faru nin trioble malfeliĉaj!
    Jen antaŭ vi ŝi staras, la fratino
    De longe jam perdita. De l' altaro
    Min la diino tiris for kaj savis
    Ĉi tien min en sian propran templon.
    Kaj vi, kaptita kaj oferbuĉota,
    En la pastrino trovas la fratinon.
    
    ORESTO.
    
    Ho, malfeliĉa! Nun la suno vidu
    De nia dom' la lastan teruraĵon!
    Ĉu ne troviĝas tie ĉi Elektro?
    Ŝi ankaŭ nun kun ni pereu kune,
    Por ne daŭrigi sian vivon sole
    Por sorto kaj suferoj pli turmentaj!
    Pastrin', al la altaro min konduku:
    La fratmortigo estas tradicio
    Hereda en malnova nia gento;
    Vin, dioj, dankas mi, ke vi decidis
    Min pereigi fraŭle, sen infanoj.
    Kaj vi de mi akceptu la konsilon,
    Ne amu tro la sunon kaj la stelojn;
    Ho, sekvu min en la malluman regnon!
    Simile kiel drakoj sulfurmarĉaj
    Sin en batal' englutas reciproke,
    La furioza gento de Tantalo
    Sin mem ekstermas; iru do kun mi
    Malsupren seninfane kaj senkulpe!
    Vi min rigardas kun kompato? Ĉesu!
    Sammaniere serĉis Klitemnestro
    Resonon en la kor' de sia filo;
    Sed lia brako trafis ŝian bruston,
    Kaj la patrino falis. Ho, aperu,
    Spirito indignanta! Vi, furioj,
    Alproksimiĝu per fermita rondo,
    Rigardu la al vi agrablan dramon,
    La plej teruran, kiun vi preparis!
    Ne venĝo aŭ malamo nun akrigas
    Ponardon sian: la fratin' amanta
    Nun estas devigata doni morton.
    Ne ploru! Ĝi ne estas via kulpo.
    De mia infaneco mi nenion
    Tiele amis, kiel vin mi povus
    Nun ami, ho, fratino mia kara.
    Jes, levu la ponardon, ne indulgu,
    Disŝiru tiun bruston, donu vojon
    Al la torentoj, kiuj en ĝi bolas!
      (Li falas svene.)
    
    IFIGENIO.
    
    Elporti sola tiom da feliĉo
    Kaj tiom da suferoj mi ne povas.
    Pilado, kie estas vi, Pilado?
    Alportu vian helpon, kara viro!
      (Ŝi foriras serĉante.)
    
    
    
    
    SCENO DUA.
    
    ORESTO (vekiĝante el la sveno kaj leviĝante).
    
    
    Ankoraŭ unu! Donu do al mi
    El Leta akvo lastan refreŝigan
    Kalikon! Baldaŭ el la brust' elnaĝos
    La lasta konvulsio de la vivo.
    Tre baldaŭ la spirito mia fluos
    Trankvile al la fonto de forgeso,
    Al vi, fantomoj, al nebul' eterna.
    Permesu, ke en via mezo trovu
    Ripozon la pelita fil' de l' tero!
    Mi aŭdas murmureton en la branĉoj,
    El la krepusko venas ia bruo ...
    La novan gaston vidi ili venas!
    Ha, kia estas la anaro, kiu
    Majeste iras, kvazaŭ princa domo?
    Maljunaj, junaj, viroj kaj virinoj
    Kviete marŝas. Disimilaj ŝajnas
    Pasantaj la fantomoj. Jes, mi vidas,
    Jen la prapatroj de la domo mia.
    Atreo marŝas pace kun Tiesto;
    La knaboj gaje ludas ĉirkaŭ ili.
    Ĉu vin jam plu malpaco ne disigas?
    Ĉu kune kun la lumo de la suno
    La venĝo estingiĝis? Tiam min
    Vi ankaŭ ja akceptos kaj mi povos
    Aliĝi al solena via marŝo.
    Bonvenon, patroj! Vin salutas Oresto,
    La lasta viro de via gento;
    Kion vi semis, li ĝin rikoltis:
    Kun ŝarĝ' de malbeno li iras malsupren.
    Sed malpli ĉi tie pezas la ŝarĝoj.
    Prenu lin, prenu en vian anaron!
    Mi estimas Atreon, mi estimas Tieston:
    Ĉi tie ni ĉiuj perdis malamon.—
    Al mi montru la patron, kiun mi vidis
    Nur unu fojon en mia vivo!
    Ĉu vi ĝi estas, la patro mia?
    Kaj la patrinon vi ame kondukas?
    Se donas la manon al vi Klitemnestro,
    Tiam ankaŭ Oresto povas alpaŝi
    Kaj diri al ŝi: vian filon rigardu!—
    Vidu ambaŭ la filon! Akceptu lin bone!
    Sur tero ja estis salut' de mortigo
    La vorto signala en nia domo,
    Kaj siajn ĝojojn la gento Tantala
    Trovis nur transe de l' nokto eterna.
    Vi vokas: Bonvenon! vi min akceptas!
    Min konduku, mi petas, al la maljunulo,
    Al la patro de l' gento! Kie li estas?
    Mi volas lin vidi, la kapon la karan,
    La adoratan, kiu sidadis
    En konsiliĝ' kun la dioj senmortaj.
    Ŝajnas, vi tremas, vi vin deturnas?
    Ĉu li suferas, la diosimila?
    Ho ve! la plej altaj la potenculoj
    Per feraj ĉenoj la bruston heroan
    Por teruraj turmentoj alforĝis!
    
    
    
    
    SCENO TRIA.
    
    ORESTO. IFIGENIO. PILADO.
    
    
    ORESTO.
    
    Ĉu ankaŭ vi jam venis malsupren?
    Bonvenon, fratino! Sed mankas Elektro!
    Ŝin ankaŭ sendu al ni plej baldaŭ
    Ia bona dio per sago kompata!
    Nur vin mi bedaŭras, malfeliĉa amiko!
    Ho, venu, venu al la tron' de Plutono,
    Kiel novaj gastoj ni salutu la mastron!
    
    IFIGENIO.
    
    Ho, vi, gefratoj, kiuj de l' ĉielo
    En tag' kaj nokto al la homoj donas
    La belan lumon, sed ne rajtas lumi
    Al la mortintoj,—savu nin, gefratojn!
    Ho, vi Diano, kiu vian fraton
    Amegas pli ol ĉion en la mondo
    Kaj la vizaĝon virgan kun sopiro
    Direktas al eterna lia lumo,—
    Ne lasu do, ke mia sola frato,
    Malfrue retrovita, furiozu
    En la mallumo de la frenezeco!
    Se via vol', pro kiu vi ĉi tie
    Min kaŝis, nun jam estas plenumita,
    Se min per li kaj lin per mi vi volas
    Mirakle savi, tiam liberigu
    Lin de l' katenoj de l' malbeno lia,
    Ke la tre kara tempo de la savo
    Por ĉiam ne forflugu!
    
    PILADO.
    
    Ĉu vi rekonas nin? Ĉu vi rekonas
    La sanktan arbareton kaj la lumon?
    Ĝi ja ne povus lumi por mortintoj!
    Ĉu sentas vi la brakojn de l' amiko
    Kaj de l' fratino, kiuj vin ankoraŭ
    En plena vivo tenas? Palpu forte!
    Ne estas ni fantomoj. Konvinkiĝu!
    Rekonsciiĝu! Ĉiu minuteto
    Nun estas kara; nia savo pendas
    Nun sur faden' malforta, kiun ŝpinas
    Por ni, videble, ia bona Parko.
    
    ORESTO (al Ifigenio).
    
    Ho, lasu min je la unua fojo
    En viaj brakoj ĝui puran ĝojon!
    Vi, dioj, kiuj kun potenco flama
    La ŝarĝon de l' nubegoj liberigas
    Kaj la sopire petegitan pluvon
    Kun bruo de ventego kaj de tondro
    Sovaĝtorente verŝas sur la teron,
    Sed baldaŭ la teruron de la homoj
    Vi faras beno kaj la timon ŝanĝas
    En ĝojon kaj en laŭtan dankon, kiam
    En gutoj de folioj freŝegitaj
    La nova sun' miloble speguliĝas
    Kaj per afabla man' Iriso ŝiras
    La grizan kovron de la lastaj nuboj:
    Ho, lasu ankaŭ min nun en la brakoj
    De la fratino, ĉe l' fidela brusto
    De la amik' kun plena danko ĝui
    Kaj teni, kion vi al mi donacis!
    Forfalas la malbeno, tion diras
    Al mi la koro; jam la Eŭmenidoj
    Returne kuras nun al la Tartaro
    Kaj tondre fermas feran la pordegon.
    La ter' elspiras freŝon bonodoran
    Kaj min invitas nove aspiradi
    Al ĝoj' de l' vivo kaj al grandaj faroj.
    
    PILADO.
    
    Rapidu, ĉar la tempo baldaŭ pasos!
    La vento, kiu blovos niajn velojn,
    Nur ĝi forportu nian plenan ĝojon
    Al la Olimpo. Nun ni devas nepre
    Rapide konsiliĝi kaj decidi.
    
    
    
    
    AKTO KVARA.
    
    
    
    
    SCENO UNUA.
    
    IFIGENIO (sola).
    
    
      Se por mortemulo
      La dioj destinas
      Tre multajn konfuzojn
      Kaj por li preparas
      Skuantan transiron
      De ĝoj' al doloro,
      De suferoj al ĝojo:
      Tiam apud la urbo
      Aŭ sur bord' malproksima
      Ili por li edukas
      Amikon trankvilan,
      Ke en hor' de mizero
      Estu preta la helpo.
    Ho, benu, dioj, benu vi Piladon
    Kaj benu ĉiun lian entreprenon!
    Li estas forta brako en batalo,
    Li estas luma saĝo en kunveno,
    Ĉar tre trankvilan havas li animon
    Kaj al la suferantoj li alportas
    Konsilon kaj en ĝusta tempo helpon.
    Min li forŝiris de la frato, kiun
    Mi kun ador' senfine rigardadis,
    Mi ĝojis kaj mi ĝuis, mi ne povis
    Satiĝi de l' feliĉo mia propra,
    Mi lin el miaj brakoj ne ellasis,
    Kaj mi ne sentis la danĝeron, kiu
    Ĉirkaŭis nin kaj estis tre proksima.
    Nun ili, por plenumi la intencon,
    Jam iras al la mara bordo, kie,
    Kaŝite en la golf', ilia ŝipo
    Atendas nur la signon. Kaj al mi
    Prudentajn vortojn ili en la buŝon
    Enmetis kaj instruis min, kiele
    Mi al la reĝ' respondu, se li sendos
    Insiste ekpostuli la oferon.
    Mi vidas, mi min devas lasi gvidi
    Simile al infano; mi ne lernis
    Inside aŭ per ruz' ion akiri.
    Ho ve al mensogantoj! La mensogo
    Neniam liberigas nian bruston
    Simile al la vortoj de la vero;
    Ĝi ne konsolas nin, ĝi nur turmentas
    La homon, kiu ĝin sekrete forĝas,
    Kaj kiel sago, kiun en la flugo
    Potenca dio kaptas kaj rebatas,
    Ĝi celon ne atingas, sed resaltas
    Kaj trafas tiun, kiu ĝin elpafis.
    Ho, pezaj zorgoj premas mian bruston.
    Ĉu eble sur la ter' nesanktigita
    De l' bordo nun denove la furio
    Atakis plej kruele mian fraton?
    Ĉu eble ili estas malkaŝitaj?
    Ha, ŝajnas, ke armitoj proksimiĝas!
    Ha, jen! Jen kuriero de la reĝo
    Ĉi tien venas per rapidaj paŝoj.
    La koro en mi batas, la animo
    Kovriĝas per nebulo, kiam mi
    Nun devas ekrigardi la vizaĝon
    De l' vir', al kiu devas mi mensogi.
    
    
    
    
    SCENO DUA.
    
    IFIGENIO. ARKAS.
    
    
    ARKAS.
    
    Rapidu, ho pastrin', kun la ofero!
    La reĝ' atendas, la popol' postulas.
    
    IFIGENIO.
    
    Mi volus tuj plenumi mian devon,
    Sed ve, malhelpo neantaŭvidita
    Stariĝis inter mi kaj la plenumo.
    
    ARKAS.
    
    Ha, kio baras reĝan la ordonon?
    
    IFIGENIO.
    
    Okazo, kiu ne de ni dependas.
    
    ARKAS.
    
    Rakontu, ke mi tuj al li raportu,
    Ĉar li decidis jam, ke ambaŭ mortu.
    
    IFIGENIO.
    
    La dioj ĝin ankoraŭ ne decidis.
    El tiuj viroj la plej aĝa portas
    Sur si la kulpon de parencmortigo.
    Lin la furioj venĝe persekutas,
    Kaj eĉ en la interno de la templo
    Atakis lin malsano la kruela
    Kaj malsanktigis la plej puran lokon.
    Mi nun kun virgulinoj miaj iras,
    Por per lavado en la pura maro
    Laŭ la misteraj leĝoj de la pastroj
    La bildon de l' diino resanktigi.
    Neniu nin malhelpu en la iro.
    
    ARKAS.
    
    Mi iros tuj raporti al la reĝo
    Pri la malhelpo; la ceremonion
    Vi ne komencu, ĝis li ĝin permesos.
    
    IFIGENIO.
    
    Ĝi estas nur afero de l' pastrino.
    
    ARKAS.
    
    La gravan fakton reĝo devas scii.
    
    IFIGENIO.
    
    Sed lia vol' nenion povas ŝanĝi.
    
    ARKAS.
    
    Pro formo potenculon ni demandas.
    
    IFIGENIO.
    
    Ne trudu, kion devus mi rifuzi.
    
    ARKAS.
    
    Konsentu tion, kio estas bona.
    
    IFIGENIO.
    
    Mi cedos, se ne tro vi malrapidos.
    
    ARKAS.
    
    Mi post momento estos ĉe la reĝo
    Kaj tuj returne kun la vortoj liaj.
    Ho, se mi ankaŭ povus al li porti
    Sciigon, kiu ĉion klare solvus!
    Ho ve, ke vi ne sekvis la konsilon
    De fidelulo!
    
    IFIGENIO.
    
    Volonte ja mi faris, kion povis.
    
    ARKAS.
    
    Ankoraŭ nun vi povas ĉion ŝanĝi.
    
    IFIGENIO.
    
    De mia volo tio ne dependas.
    
    ARKAS.
    
    Neplaĉantaĵon trovas vi ne ebla.
    
    IFIGENIO.
    
    Vi trovas ebla, kion vi deziras.
    
    ARKAS.
    
    Ĉu ĉion tiel pesas vi trankvile?
    
    IFIGENIO.
    
    Mi lasis la decidon al la dioj.
    
    ARKAS.
    
    Sed ili ja la homojn savas home.
    
    IFIGENIO.
    
    Mi faros ĉion, kion ili diros.
    
    ARKAS.
    
    Ho, kredu, ĉio nur de vi dependas.
    Nur la kolera stato de la reĝo
    Al ambaŭ la fremduloj donas morton.
    Jam de tre longe la militistaro
    Dekutimiĝis de l' oferoj sangaj.
    Eĉ multaj, kiujn malamika sorto
    Al fremda bordo pelis, sentis mem
    La tutan ĉarmon, tutan la diecon,
    Se la vaganton en la fremda lando
    Renkontas bondezira kaj afabla
    Vizaĝo homa. Ho, ne tiru for
    De ni la bonon, kiu por ni ĉiuj
    De vi dependas! Kion vi komencis,
    Vi povas ja facile alfinigi;
    Ĉar la mildeco, kiu de l' ĉielo
    En homa formo venas sur la teron,
    Nenie pli rapide al si regnon
    Konstruas, ol en tiu loko, kie
    Sovaĝe kaj konfuze nova gento,
    Plenega de kuraĝo kaj de forto,
    Gvidata per la propraj antaŭsentoj,
    La ŝarĝojn de la homa vivo portas.
    
    IFIGENIO.
    
    Ne skuu la animon mian, kiun
    Laŭ via vol' direkti vi ne povas.
    
    ARKAS.
    
    Dum temp' ankoraŭ estas, oni ŝparas
    Nek penon, nek admonon ripetatan.
    
    IFIGENIO.
    
    Al vi klopodojn kaj al mi suferojn
    Vi kaŭzas, tamen ambaŭ estas vanaj.
    
    ARKAS.
    
    De la suferoj mi nun petas helpon,
    Ĉar plej amike ili ja konsilas.
    
    IFIGENIO.
    
    Kruele ili ŝiras mian koron,
    Sed la malvolon ili ne ekstermas.
    
    ARKAS.
    
    Ĉu povas nobla kor' malvolon havi
    Por bono, kiun nobla hom' proponas?
    
    IFIGENIO.
    
    Jes, se la nobla hom' anstataŭ danko
    Min mem akiri malkonvene volas.
    
    ARKAS.
    
    Se iu ne deziras, tre facile
    Li ĉiam trovas vortojn de praviĝo.
    Mi pri l' oferoj al la reĝ' raportos.
    Ho, se vi en la kor' al vi ripetus,
    Kiele noble li kun vi agadis
    De via veno ĝis la nuna tago!
    
    
    
    
    SCENO TRIA.
    
    IFIGENIO (sola).
    
    
    De la parol' de tiu viro nun
    En plej malĝusta tempo mia koro
    Subite returniĝis. Mi ektimas!
    Ĉar kiel ondoj en potenca kresko
    La rokojn superverŝas, kiuj staras
    Ĉe l' bordo en la sablo, tiel fluo
    De ĝojo mian koron tute kovris.
    Mi en la brakoj tenis neeblaĵon.
    Nun al mi ŝajnis, ke denove nubo
    Kviete min ĉirkaŭas, de la tero
    Min levas kaj min dolĉe endormigas,
    Simile kiel tiam, kiam min
    La brako de l' diin' savante kaptis.
    La fraton mian kaptis mia koro
    Per sia tuta forto; mi aŭskultis
    Nur la konsilon de l' amiko lia;
    Nur ilin savi estis la enhavo
    De miaj pensoj. Kiel la ŝipano
    Volonte sin deturnas de la rifoj
    De negastama kaj dezerta lando,
    Mi tiel de Taŭrido min deturnis.
    Sed nun la voĉo de l' fidela viro
    Min ree vekis, min rememorigis,
    Ke ankaŭ ĉi mi ja forlasas homojn.
    Duoble abomena nun fariĝas
    Por mi la trompo. Ho, animo mia,
    Retrankviliĝu! Ĉu vi nun komencas
    Dubeme ŝanceliĝi? Ne! la teron
    De la soleco devas vi forlasi!
    Enŝipigitan kaptos vin la ondoj
    Per sia balancado,—nun pro timo
    Vi nek la mondon, nek vin mem rekonas.
    
    
    
    
    SCENO KVARA.
    
    IFIGENIO. PILADO.
    
    
    PILADO.
    
    Ha, kie estas ŝi, ke mi rapidu
    Al ŝi alporti ĝojan la sciigon
    Pri nia savo!
    
    IFIGENIO.
    
                  Vidu, jen mi estas,
    De zorgoj premegata, mi atendas
    Nun la konsolon, kiun vi promesas.
    
    PILADO.
    
    La frato resaniĝis! La ŝtonecan
    Ekstersanktejan teron kaj la bordon
    Atingis ni en gaja parolado.
    Ni ne rimarkis, kiam ni forlasis
    La arbareton. Ĉiam pli ravante
    La bela flamo de junec' ĉirkaŭis
    La buklan lian kapon. Hele brilis
    Kuraĝe kaj espere la okuloj,
    Kaj lia kor' libere sin fordonis
    Plenege al la ĝojo kaj plezuro.
    Ke vin kaj min li baldaŭ povos savi.
    
    IFIGENIO.
    
    Benata estu! De la lipo, kiu
    Eldiris tiajn feliĉigajn vortojn,
    Neniam sonu tono de suferoj!
    
    PILADO.
    
    Aŭskultu plu; feliĉo kiel princo
    Kun bela sekvantaro ĉiam marŝas.
    La kamaradojn ankaŭ ni retrovis;
    En roka golf' la ŝipon ili kaŝis
    Kaj sidis atendante kaj malĝoje.
    Apenaŭ ekvidinte vian fraton,
    Ekkriis ili ĝoje, kaj insiste
    La ŝipanaro petis rapidigi
    La forveturon. Ĉiu man' sopiras
    Remilon, kaj eĉ vento, de ni ĉiuj
    Tuj rimarkita, ĉarmajn la flugilojn
    Etendis kaj ekblovis de la bordo.
    Ni do rapidu, kaj vi tuj konduku
    Min al la templo, lasu min eniri
    Kaj kapti respektege la objekton
    De nia celo! Mi sufiĉos sola,
    Por porti for sur miaj fortaj ŝultroj
    La bildon de l' diino; kiel forte
    Mi sopiregas la celitan ŝarĝon!
      (Ĉe la lastaj vortoj li sin direktas al la
      templo, ne rimarkante, ke Ifigenio lin ne
      sekvas; sed baldaŭ li sin returnas.)
    Vi staras sendecide! Vi silentas!
    Vi ŝajnas konfuzita! Ĉu aperis
    Barante ia nova malfeliĉo?
    Ho, diru, ĉu vi al la reĝ' raportis
    La vortojn, kiujn ni interkonsentis?
    
    IFIGENIO.
    
    Jes, kara viro; sed vi min insultos.
    Mi sentas jam silentan la riproĉon!
    Sendito de la reĝo al mi venis,
    Kaj kion vi al mi instruis, tion
    Mi al li diris. Ŝajnas, ke li estis
    Tre mirigita, kaj li tre insistis,
    Ke pri l' malofta la ceremonio
    Raporton oni faru al la reĝo
    Kaj aŭdu lian volon; kaj mi nun
    Atendas la revenon de l' sendito.
    
    PILADO.
    
    Ho, ve al ni! Renovigita flugas
    Nun la danĝero ĉirkaŭ niaj kapoj!
    Nu, kial do vi vin ne kovris saĝe
    Per rajtoj de pastrino?
    
    IFIGENIO.
    
                            Mi neniam
    Kovrilon faris el la pastra rajto.
    
    PILADO.
    
    Ho, tiam vin kaj nin, animo pura,
    Vi pereigos. Kial mi ne pensis
    Pri ĝi antaŭe kaj vin ne instruis
    Eviti ankaŭ tiun ĉi postulon!
    
    IFIGENIO.
    
    Nur min insultu! Mi nur estas kulpa,
    Mi tion sentas; tamen mi ne povis
    Rifuzi al la vir', kiu postulis
    Prudente tion, kion mia koro
    Ne povis ja ne trovi tute prava.
    
    PILADO.
    
    La stato nun fariĝis pli danĝera;
    Sed ankaŭ tiel ni ne devas perdi
    Kuraĝon, aŭ per agoj neprudentaj
    Aŭ tro rapidaj mem nin elperfidi.
    Trankvile nun atendu la revenon
    De la sendito, kaj post liaj vortoj
    Vi staru forte, kion ajn li diros!
    Ĉar la aranĝo de sanktigaj faroj
    Ja estas ne afero de la reĝo,
    Sed de l' pastrino. Kaj se li deziros
    Ekvidi la fremdulon, kiun peze
    Atakis konvulsioj de frenezo,
    Rifuzu sub preteksto, ke vi tenas
    Nin ambaŭ nun kaŝitaj en la templo.
    Tiele vi al ni la eblon donos,
    Ke, forportante sanktan la trezoron
    For de l' popolo kruda kaj barbara,
    Rapide ni forkuru kaj saviĝu.
    Plej bonajn signojn sendas Apolono,
    Kaj antaŭ ol ni pie la kondiĉon
    Plenumis, li al ni jam aperigis
    Favoron sian, kiun li promesis.
    Oresto liberiĝis kaj saniĝis!
    Kun li, kun nia kara liberulo,
    Konduku nin, ho vi, favoraj ventoj,
    Al la insulo roka, kie loĝas
    La dio! Kaj tuj poste al Mikeno,
    Ke ĝi revivu, ke nun el la cindro
    De ĝiaj estingitaj fajrolokoj
    La patraj dioj ĝoje releviĝu
    Kaj bela fajro lumu nun denove
    Por ili. Via mano la unua
    Por ili ŝutos el la oraj vazoj
    Incenson. Trans la sojlon vi enportos
    Denove savon, ĝojon, novan vivon,
    Kaj la malbenon vi malaperigos,
    Kaj vian familion vi ornamos
    Per novaj, freŝaj floroj de la vivo.
    
    IFIGENIO.
    
    Ho, kiam mi vin aŭdas, mia kara,
    Tuj mia kor', trafita de l' radio
    De viaj vortoj, turnas sin feliĉe
    Al dolĉa la konsolo, kiel floro
    Sin turnas al la suno. Kian ĝojon
    Alportas firmaj vortoj de amiko
    Apudestanta! tiuj vortoj havas
    Ĉielan forton, dum solulo falas
    Sub ŝarĝ' de sia propra meditado!
    Ŝlositaj en la brusto, maturiĝas
    Nur malfacile kaj tre malrapide
    La pensoj kaj decidoj, sed alesto
    De kara homo ilin tre facile
    Disvolvas.
    
    PILADO.
    
               Nun adiaŭ! Mi rapidos
    Nun trankviligi la amikojn, kiuj
    Atendas sopirante. Poste baldaŭ
    Ĉi tien mi revenos kaj, kaŝita
    En arbetaĵ' de roko, mi atendos
    De vi signalon.—Tamen diru, kial
    Vi nun meditas? Vian frunton kovris
    Subite ia ombro de malĝojo.
    
    IFIGENIO.
    
    Pardonu! Kiel la senpezaj nuboj
    Antaŭe de la suno, tiel flugas
    Malgranda zorgo antaŭ mia koro.
    
    PILADO.
    
    Ne timu! Nur por trompi la danĝero
    Sin ligis kun la timo. Ambaŭ estas
    Kunuloj.
    
    IFIGENIO.
    
             Tamen ne malnobla estas
    La zorgo, kiu penas min averti,
    Ke mi ne trompu mian reĝon, kiu
    Por mi fariĝis kvazaŭ dua patro.
    
    PILADO.
    
    La homon, kiu buĉas vian fraton!
    
    IFIGENIO.
    
    La homon, kiu faris al mi bonon.
    
    PILADO.
    
    Se la neces' ordonas, ĝi ne estas
    Maldanko.
    
    IFIGENIO.
    
              Tamen restas ĝi maldanko;
    Nur la neces' ĝin senkulpigas.
    
    PILADO.
    
                                   Prava
    Vi estas antaŭ dioj, antaŭ homoj.
    
    IFIGENIO.
    
    Sed mia propra koro ne silentas.
    
    PILADO.
    
    Tro-severeco estas fiereco.
    
    IFIGENIO.
    
    Mi tion ne esploras, mi nur sentas.
    
    PILADO.
    
    Kun ĝusta sent' vi devas vin adori.
    
    IFIGENIO.
    
    Feliĉa estas kor' nur tute pura.
    
    PILADO.
    
    Vi tia vin konservis en la templo;
    La vivo nin instruas esti malpli
    Severa kontraŭ ni kaj la aliaj;
    Vi ankaŭ tion lernos. Tiel strange
    La homa gento estas konstruita,
    Tiele ĉio estas reciproke
    Interplektita kaj interligita,
    Ke en si mem aŭ kun aliaj homoj
    Neniu povas resti tute pura
    Aŭ senkonfuza. Ni ne devas esti
    Juĝantoj pri ni mem. La homo devas
    Nur marŝi kaj observi sian vojon;
    Ĉar tre malofte homo ĝuste taksas
    Faritajn siajn farojn, sed li preskaŭ
    Neniam scias taksi la faratajn.
    
    IFIGENIO.
    
    Vi preskaŭ min konvinkis.
    
    PILADO.
    
                              Sed por kio
    Konvinki, se elekto ne ekzistas?
    Por savi fraton, vin kaj la amikon,
    Nur unu voj' ekzistas; tial restas
    Nur la demand', ĉu ni la vojon iras?
    
    IFIGENIO.
    
    Ho, lasu min heziti! ĉar vi mem
    Ne farus kun anima trankvileco
    Tielan maljustaĵon kontraŭ homo,
    De kiu vi ricevis nur bonfarojn.
    
    PILADO.
    
    Se ni pereos, tiam vin atendas
    Riproĉo pli severa, kondukanta
    Al malesper'. Vi certe ne kutimis
    Suferi perdojn, se nun, por eviti
    Grandegan malfeliĉon, vi ne volas
    Oferi eĉ vorteton de malvero.
    
    IFIGENIO.
    
    Ho, se mi en mi portus viran koron,
    Por kiu, se ĝi ion jam decidis,
    Aliaj ĉiuj voĉoj restas mutaj!
    
    PILADO.
    
    Vi vane ŝanceliĝas. Nun ordonas
    La fera mano de la neceseco,
    Kaj ĝia serioza signo estas
    Plej alta leĝo, kiun eĉ la dioj
    Obei devas. La nekonsilebla
    Fratino de l' eterna sorto regas
    Silente. Se sur vin ĝi ion metis,
    Vi tion portu! kaj se ĝi ordonis,
    Plenumu sendispute. La ceteran
    Vi ĉion scias. Baldaŭ mi revenos,
    Por preni el la sankta via mano
    De nia sav' la belan sigelilon.
    
    
    
    
    SCENO KVINA.
    
    IFIGENIO (sola).
    
    
    Mi sekvu lin; ĉar mi la miajn vidas
    Urĝante en danĝero. Tamen ve!
    La propra mia sorto min timigas.
    Ĉu mi ne savu la esperon, kiun
    Mi en soleco tiel bele nutris?
    Ĉu la malbeno daŭru do eterne?
    Ĉu tiu gent' neniam sin relevu
    Kun nova beno? Ĉio ja forpasas!
    Feliĉo la plej bona kaj de l' vivo
    Plej belaj fortoj fine malaperas!
    Pro kio do malben' ne malaperus?
    Ĉu tie ĉi kaŝita, deŝirita
    De la kuranta sort' de mia domo,
    Mi vane do esperis, ke mi iam
    Per pura mano kaj per pura koro
    La makulitan domon senpekigos?
    Apenaŭ mia frat' en miaj brakoj
    De sufereg' mirakle resaniĝas,
    Apenaŭ longe sopirita ŝipo
    Alproksimiĝas, por min forkonduki
    Al la haveno de la hejma lando,—
    La surda neceseco sur min metas
    Per fera mano jam duoblan krimon:
    Forrabi sanktan, al mi konfiditan
    Kaj adoratan bildon kaj samtempe
    Fripone trompi viron, kiu zorgis
    Pri mia vivo kaj pri mia sorto.
    Ho, mi jam timas, ke en mia koro
    Ekĝermi iam povas abomeno,
    Ke la malam' profunda de l' titanoj
    Rilate al la dioj de Olimpo
    Jam ankaŭ mian delikatan bruston
    Ekkaptus per ungegoj de vulturo!
    Ho, bonaj dioj, savu min kaj savu
    En la animo mia vian bildon!
    En la oreloj la malnova kanto,
    Jam forgesita, nun al mi resonas,
    La kanto, kiun kantis kun teruro
    La Parkoj, kiam de la ora seĝo
    Tantalo falis. Ili mem suferis
    Kun la amiko. En ilia brusto
    Ventego bruis, kaj terura estis
    Ilia kanto. En la infaneco
    Mi aŭdis ĝin de mia vartistino;
    Mi bone ĝin memoras.
    
      Ho, gento de homoj,
    Vi timu la diojn,
    Ĉar ili regadon
    Eterne posedas
    Kaj povas ĝin uzi
    Laŭ sia bontrovo.
    
      Plej timu la homo,
    Se dioj lin levis!
    Sur rifoj kaj nuboj
    Jen staras la seĝoj
    Ĉe tabloj el oro.
    
      Aperas malpaco,
    Kaj falas la gastoj
    Kun hont' kaj ofendoj
    En noktajn profundojn
    Kaj tie ligitaj
    Atendas nur vane
    Justecon kaj juĝon.
    
      Sed restas la mastroj
    En festoj eternaj
    Ĉe l' tabloj el oro.
    Kaj el la abismoj
    La spir' de l' titanoj
    Ofere falintaj
    Per fumaj nubetoj
    Al ili leviĝas.
    
      Kaj ili deturnas
    Benantan okulon
    De tuta la gento,
    Kaj eĉ en la nepo
    La iam amitaj
    La trajtoj de l' avo
    Jam ilin incitas.
    
      Tiel kantis la Parkoj;
    Kaj la ekzilito
    En noktaj kavernoj
    Aŭskultas la kanton
    Kaj, pri la infanoj
    Kaj nepoj pensante,
    Balancas la kapon.
    
    
    
    
    AKTO KVINA.
    
    
    
    
    SCENO UNUA.
    
    TOAS. ARKAS.
    
    
    ARKAS.
    
    Mi devas kun konfuz' al vi konfesi,
    Ke mi ne scias, kien la suspekton
    Mi devas nun direkti. Ĉu ĝi estas
    Ruzaĵo de l' kaptitoj, kiuj penas
    Sekrete kuri for? Ĉu la pastrino
    Al ili donas helpon? Pli kaj pli
    La famo kreskas, ke la ŝipo, kiu
    Al ni alportis ambaŭ la fremdulojn,
    Ankoraŭ ie staras en la golfo;
    Kaj tiu frenezeco de la viro,
    Kaj tiu resanktigo, la preteksto
    De la prokrasto, vekas ĉiam pli
    Suspekton kaj postulas singardecon.
    
    TOAS.
    
    Rapide al ni venu la pastrino!
    Kaj poste iru, akre kaj rapide
    Esploru, serĉu sur la tuta bordo,
    De l' promontoro ĝis la arbareto
    De la diin'. Sed sanktan la profundon
    Respektu; nur embuskon saĝe faru,
    Ataku la fremdulojn kaj, trovinte,
    Laŭ la kutimo via ilin kaptu.
    
    
    
    
    SCENO DUA.
    
    TOAS (sola).
    
    
    Terure nun alternas la kolero
    En mia kor': jen kontraŭ ŝi, en kiu
    Mi vidis tiel puran sanktulinon,
    Jen kontraŭ mi, ĉar per malsevereco
    Kaj per boneco mi ŝin mem edukis
    Por la perfido. Homo tre facile
    Alkutimiĝas al la sklava stato
    Kaj baldaŭ lernas plenan obeadon,
    Se oni lian tutan liberecon
    Forprenas. Jes, se en la krudan manon
    De la prapatroj miaj ŝi enfalus,
    Ŝi estus ĝoja, se ŝi mem saviĝus,
    Ŝi danke alte ŝatus sian sorton
    Kaj antaŭ la altaro fremdan sangon
    Volonte verŝus, kaj la necesaĵon
    Ŝi nomus sankta devo. Dume nun
    En ŝia brust' boneco mia naskas
    Deziron arogantan. Vane mi
    Esperis, ke mi ŝin al mi alligos;
    Ŝi mem por si preparas sian sorton.
    Per flatoj ŝi akiris mian koron;
    Se al la flatoj nun mi kontraŭstaros,
    Ŝi per ruzaĵo kaj per trompo serĉos
    Al si la vojon, kaj boneco mia
    Al ŝi aperas kiel posedaĵo,
    De longe jam al ŝi apartenanta.
    
    
    
    
    SCENO TRIA.
    
    IFIGENIO. TOAS.
    
    
    IFIGENIO.
    
    Vi vokas! Kio vin al ni venigas?
    
    TOAS.
    
    Oferon vi prokrastis; diru, kial?
    
    IFIGENIO.
    
    Al Arkas ĉion klare mi rakontis.
    
    TOAS.
    
    De vi mi volus tion aŭdi.
    
    IFIGENIO.
    
                              Tempon
    Al vi Diano donas, por pripensi.
    
    TOAS.
    
    Mi pensas, ke ĉi tiu tempo estas
    Tre taŭga por vi mem.
    
    IFIGENIO.
    
                          Se via koro
    En la decid' kruela rigidiĝis,
    Por kio do vi venis? Reĝo, kiu
    Postulas kruelaĵon, povas trovi
    Sufiĉe da servantoj, kiuj ĝoje
    Por rekompenco prenos sur sin mem
    Duonon de l' malbeno, kaj la reĝo
    Almenaŭ ŝajne restus senmakula.
    En peza nubo faras Jupitero
    Decidojn, kaj sendatoj liaj portas
    Pereon al la kapoj malfeliĉaj;
    Sed li trankvile marŝas en la altoj,
    Neatingebla dio en ventego.
    
    TOAS.
    
    La sankta lipo kantas nun sovaĝe.
    
    IFIGENIO.
    
    Ne la pastrino nun al vi parolas,
    Sed la filino de Agamemnono.
    De nekonata virgulin' la vorto
    Sanktecon por vi havis; nun subite
    Al la princino volas vi ordoni?
    Ho, ne! De la plej fruaj miaj jaroj
    Mi lernis obeadon, en komenco
    Al la gepatroj, poste al diino,
    Kaj plej libera mi min ĉiam sentis
    En obeado; tamen submetiĝi
    Al kruda vorto kaj ordon' kruela
    De viro—tion mi neniam lernis.
    
    TOAS.
    
    Ne mi—malnova leĝ' al vi ordonas.
    
    IFIGENIO.
    
    Avide ni alligas nin al leĝo,
    Se la pasion nian ĝi favoras.
    Al mi alia, pli malnova leĝo
    Parolas kaj ordonas kontraŭstari:
    La leĝo, kiu diras, ke fremdulo
    Por ĉiu homo devas esti sankta.
    
    TOAS.
    
    Videble la kaptitoj por vi estas
    Tre karaj; ĉar de granda ekscitiĝo
    Vi la plej ĉefan vorton de l' saĝeco
    Forgesas, kiu diras: ne incitu
    La potenculon!
    
    IFIGENIO.
    
                   Sed ĉu mi parolas,
    Ĉu mi silentas, vi ja scias, kio
    En mia koro estas nun kaj ĉiam.
    Ĉu rememoro pri egala sorto
    Ne naskas la kompaton en la koro?
    Kaj tiom pli en mia kor'! En ili
    Min mem mi vidas. Antaŭ la altaro
    Mi mem ja tremis, kaj la frua morto
    Solene min ĉirkaŭis genuantan;
    Jam la tranĉil' ekbrilis, por trabori
    La bruston, plenan de bolanta vivo,
    Teruro trapenetris mian koron,
    Mi fermis la okulojn, kaj—mirakle
    Mi trovis savon. Se al ni la dioj
    Favore sendis savon kontraŭ morto,
    Ĉu ĝi ne estas nia sankta devo
    Repagi tion al malfeliĉuloj?
    Vi tion scias, vi min konas, tamen
    Vi volas nun perforte min devigi!
    
    TOAS.
    
    Obeu la oficon, ne la reĝon!
    
    IFIGENIO.
    
    Ha, ĉesu! ne beligu la perforton,
    Ĝojantan de virina malforteco!
    Libera mi naskiĝis, kiel viro.
    Se nun la filo de Agamemnono
    Troviĝus antaŭ vi kaj vi altrudus
    Al li postulon, kiun vi ne devas:
    Li ankaŭ havas glavon, havas brakon,
    Por siajn rajtojn antaŭ vi defendi.
    Sed mi nenion havas krom la vortoj,
    Kaj nobla viro devas dece ŝati
    La vorton de virino.
    
    TOAS.
    
                         Mi ĝin ŝatas
    Pli, ol mi ŝatus glavon de la frato.
    
    IFIGENIO.
    
    Ŝanĝiĝas la sukces' en la batalo;
    Ne taksu malamikon tro malforta.
    Eĉ malfortulon la natur' ne lasis
    Sen helpo kontraŭ pugno de fortulo.
    Ĝi al li donis ruzon, artifikojn;
    Li cedas, li prokrastas, ĉirkaŭiras.
    Jes, la fortul' meritas la ruzaĵojn.
    
    TOAS.
    
    Ruzaĵon neniigas singardeco.
    
    IFIGENIO.
    
    Animo pura ruzon ne bezonas.
    
    TOAS.
    
    Vin mem vi nesingarde ja kondamnas!
    
    IFIGENIO.
    
    Ho, se vi vidus, kiel la animo
    En mi batalas forte, por rebati
    Malbonan tenton tuj en la komenco!
    Do sendefenda antaŭ vi mi staras?
    La belan peton, tiun ĉarman branĉon,
    En mano de virino pli potencan
    Ol glavo kaj ol lanco, vi forpuŝas?
    Per kio do mi povas min defendi?
    Ĉu mi miraklon petu de l' diino?
    Ĉu en mi mem jam forto ne ekzistas?
    
    TOAS.
    
    Mi vidas, ke la sorto de l' fremduloj
    Vin tre maltrankviligas. Kiuj estas
    La viroj, kiuj tiom vin zorgigas?
    
    IFIGENIO.
    
    La viroj—ili estas—mi supozas,
    Ke ili estas grekoj.
    
    TOAS.
    
                         Samlandanoj?
    Kaj certe ja en vi ili revekis
    La belan bildon de reveno hejmen?
    
    IFIGENIO (post mallonga silento).
    
    Ĉu por kuraĝa, ne aŭdita faro
    La rajton havas sole nur la viro?
    Ĉu neeblaĵon sole li alpremas
    Al sia forta kaj heroa brusto?
    Sed kion oni nomas granda? Kio
    Kun ekscitado levas la animon
    De ĉiam ripetanta rakontanto,
    Se ne la faro, kiu preskaŭ tute
    Sukceson ne promesas, kiun tamen
    Kuraĝa homo brave entreprenas?
    Ĉu tiu, kiu sola en la nokto
    Penetras en tendaron malamikan
    Kaj kiel flamo ne antaŭvidita
    Atakas furioze la dormantojn
    Kaj vekiĝantojn, fine, atakita
    De l' leviĝintoj, tamen forrapidas
    Kun multo da akiro,—ĉu li sola
    Meritas gloron? Ĉu nur tiu, kiu
    La vojon sendanĝeran malŝatante,
    Kuraĝe pasas montojn kaj arbarojn,
    Por landon liberigi de rabistoj?
    Por ni nenio restas? Ĉu virino
    Naturan sian rajton devas perdi?
    Sovaĝa esti kontraŭ sovaĝuloj,
    La rajton de la glav' de vi forrabi
    Laŭ maniero de amazoninoj
    Kaj la premadon venĝi nur per sango?
    En mia brusto ondas malkviete
    Kuraĝa entrepreno: mi konscias,
    Ke mi riproĉon grandan ne evitos,
    Nek malfeliĉon, se ĝi ne sukcesos;
    Sed mi al vi transdonas mian sorton,
    Ho, dioj! Se vi amas la justecon,
    Kiel pri vi glorante oni diras,
    Ho, tiam montru ĝin per via helpo
    Kaj nun per mi la veron vi honoru!
    Jes, sciu, reĝo, estas preparata
    Sekreta trompo. Vane vi demandos
    Pri la kaptitoj; ili estas for
    Kaj jam atingas la amikojn, kiuj
    Ĉe l' bordo ilin kun la ŝip' atendas.
    La pli maljuna, kiun la malsano
    Ĉi tie kaptis kaj nun jam forlasis,—
    Li estas—jes—Oresto, mia frato;
    La dua estas lia konfidato,
    Amiko lia de l' plej junaj jaroj,
    Pilado. Ilin sendis Apolono
    El Delfoj al ĉi tiu nia bordo,
    Kun la ordon' la bildon de Diano
    Forrabi kaj venigi la fratinon
    Al li, kaj rekompence por ĉi tio
    Al la persekutato de l' furioj,
    Al la kulpulo pri patrina sango
    La liberiĝon li promesis doni.
    Nin ambaŭ, kiuj tute solaj restas
    El la Tantala domo, mi nun metis
    En viajn manojn: pereigu nin,
    Se via konscienco ĝin permesas!
    
    TOAS.
    
    Vi pensas, ke la skito la barbara
    Aŭskultos tiun voĉon de la vero
    Kaj de l' homeco, kiun ne aŭskultis
    La grek' Atreo?
    
    IFIGENIO.
    
                    Ĝin aŭskultas ĉiu,
    Sub kiu ajn ĉielo li naskiĝis,
    Se nur la fonto de la vivo pure
    Tra lia brusto fluas.—Kion, reĝo,
    Vi nun por ni silente en la koro
    Preparas? Se ĝi estas pereigo,
    Ho, tiam min mortigu la unuan!
    Ĉar nune, kiam plu nenia savo
    Por ni jam restas, nun mi plene sentas
    La tutan terurecon de l' danĝero,
    En kiun mi per miaj propraj manoj
    Nun ĵetis miajn karajn. Ve, ho ve!
    Mi vidos ilin antaŭ mi ligitajn!
    Kun kia koro diros mi adiaŭ
    Al mia frato, kiun mi mortigas?
    Neniam en okulojn la amatajn
    Mi povos plu rigardi!
    
    TOAS.
    
                         Do tiele
    Per arta elpensado la trompistoj
    Elteksis reton ĉirkaŭ via kapo
    Al vi, la longatempe izolita!
    El tio, kion via kor' deziris,
    Facile ili faris por vi kredon!
    
    IFIGENIO.
    
    Ne, reĝo, ne! Min trompi oni povus,
    Sed tiuj estas veraj kaj fidelaj.
    Se la esplor' alie al vi montros,
    Vi tiam povas ilin pereigi,
    Vi tiam min forpuŝu kaj pro puno
    Por mia malsaĝeco min forpelu
    Al la malgaja kaj senhoma bordo
    De rifa kaj sovaĝa insuleto!
    Sed se montriĝos, ke la viro estas
    La kara kaj amata mia frato,
    Ho, tiam lasu nin libere iri,
    Kaj kiel antaŭ nun por la fratino,
    Vi nun por la gefratoj estu bona!
    La patro mia mortis de l' edzino,
    Kaj ŝi de l' filo. Lasta la espero
    De la Atrea gent' sur li teniĝas.
    Permesu do, ke mi kun pura koro
    Kaj pura mano iru al la hejmo,
    Por tie nian domon senpekigi!
    Plenumu vian vorton! Vi promesis,
    Ke se mi iam havos la eblecon
    Reiri al la miaj, vi min lasos:
    Nun la ebleco venis. Reĝa vorto
    Ne estas kiel vorto de simpluloj:
    Li ne promesas nur por embarase
    Momente liberiĝi de l' petanto,
    Li ankaŭ ne promesas, se li kredas,
    Ke la plenum' neniam povas veni.
    Nur tiam li eksentas la altecon
    De la valoro sia, se li povas
    Feliĉon doni al la atendanto.
    
    TOAS.
    
    Simile kiel fajro kontraŭ akvo
    Batale sin defendas kaj muĝante
    Ekstermi penas sian malamikon,
    Tiele nun batalas la kolero
    En mia brusto kontraŭ viaj vortoj.
    
    IFIGENIO.
    
    Ho, lasu do, ke via favorkoro,
    Simila al la sankta oferflamo,
    Por mi ekbrilu, dolĉe ĉirkaŭata
    De danko kaj de beno kaj de ĝojo!
    
    TOAS.
    
    Ho, dioj, kiel ofte tiu voĉo
    Min kvietigis!
    
    IFIGENIO.
    
                   Donu vian manon,
    Ĝi estu por mi signo de la paco!
    
    TOAS.
    
    Tro multe vi postulas tro rapide.
    
    IFIGENIO.
    
    Bonfaroj ne bezonas pripensadon.
    
    TOAS.
    
    Tre multe! ĉar tre ofte post la bono
    Ja sekvas la malbono.
    
    IFIGENIO.
    
                          Nur la dubo
    Malbonon povas fari el la bono.
    Ne dubu, sed plenumu mian peton
    Libere, kiel diktas via sento!
    
    
    
    
    SCENO KVARA.
    
    ORESTO (armita). LA SAMAJ.
    
    
    ORESTO (turnita al la scenejo).
    
    Duoble streĉu ĉiujn viajn fortojn,
    Rebatu ilin, restas nur momento!
    Ne cedu, kovru vojon al la ŝipo
    Por mi kaj la fratino! Venu tuj!
      (Al Ifigenio, ne vidante la reĝon.)
    Ni estas perfiditaj. Tre malmulte
    Da tempo ni disponas por la kuro.
    Rapidu!
      (Li ekvidas la reĝon.)
    
    TOAS (kaptante la glavon).
    
            Tie, kie mi alestas,
    Neniu povas teni nepunate
    La glavon nudigitan!
    
    IFIGENIO.
    
                         Ne profanu
    Per furiozo kaj per mortigado
    La templon de l' diin'. Al la amaso
    Ordonu stari pace kaj aŭskultu
    Pastrinon kaj fratinon!
    
    ORESTO.
    
                            Diru, kiu
    Li estas, tiu, kiu nin minacas?
    
    IFIGENIO.
    
    Respektu en li reĝon, kiu estis
    Por mi la dua patro! Ne koleru
    Min, frato! La infana mia koro
    Konfide metis nian tutan sorton
    En lian manon. Vian entreprenon
    Konfesis mi al li kaj mi tiele
    Animon mian savis de perfido.
    
    ORESTO.
    
    Ĉu pace li permesas forveturon?
    
    IFIGENIO.
    
    Min silentigas via nuda glavo.
    
    ORESTO (enigante la glavon en la ingon).
    
    Parolu! mi obeas viajn vortojn.
    
    
    
    
    SCENO KVINA.
    
    LA SAMAJ. PILADO kaj tuj post li ARKAS (ambaŭ kun nudigitaj glavoj).
    
    
    PILADO.
    
    Ne perdu tempon! Jam la lastajn fortojn
    La niaj nun kolektis; repaŝante,
    Cedante malrapide, ili estas
    Premataj en direkto al la maro.
    Sed kian paroladon inter princoj
    Mi vidas! Tio estas ja sendube
    La respektata kapo de la reĝo!
    
    ARKAS.
    
    Kviete, kiel ĝi al vi konvenas,
    Vi, reĝo, staras kontraŭ malamikoj.
    La aroganta entrepreno estos
    Punita baldaŭ. La anar' ilia
    Falante cedas; jam la ŝipo estas
    En niaj manoj. Vi nur vorton diru,
    Kaj tuta ĝi en fajro staros.
    
    TOAS.
    
                                 Iru,
    Al la popol' ordonu trankviliĝi!
    Neniu tuŝu nun la malamikojn,
    Dum ni parolas!
      (Arkas foriras.)
    
    ORESTO.
    
                    Mi akceptas. Iru,
    Amiko mia kara, kaj kolektu
    La reston de l' anaro! kaj silente
    Atendu, ĝis ni vidos, kian finon
    Al niaj faroj la ĉiel' preparis!
      (Pilado foriras.)
    
    
    
    
    SCENO SESA.
    
    IFIGENIO. TOAS. ORESTO.
    
    IFIGENIO.
    
    Mi tremas. Antaŭ ol komencas vi paroli,
    Mi petas, liberigu min de zorgoj!
    Mi timas malfeliĉon, se vi, reĝo,
    La voĉon de l' justeco ne aŭskultos,
    Aŭ vi, ho mia frato, ne retenos
    La rapideman flamon de l' juneco.
    
    TOAS.
    
    Mi, kiel pli maljuna, estas preta
    Reteni la koleron. Diru, kiel
    Vi pruvos, ke vi vere estas filo
    De l' reĝ' Agamemnono kaj la frato
    De ŝi?
    
    ORESTO.
    
           Jen, vidu, estas tiu glavo,
    Per kiu li batalis kun Trojanoj.
    De lia mortiginto mi ĝin prenis
    Kaj mi la diojn petis, ili donu
    Al mi la kuraĝecon kaj la brakon
    Kaj la feliĉon de la granda reĝo,
    Sed nur pli belan morton. Nun elektu
    El viaj militistoj la plej noblan
    Kaj lin batale kontraŭ mi starigu!
    Nenie sur la tero al fremdulo
    Tiela peto estas rifuzata.
    
    TOAS.
    
    Ĉe ni antikva moro al fremdulo
    Neniam donis tiun rajton.
    
    ORESTO.
    
                              Sekve
    De vi kaj mi la moro komenciĝu!
    Per imitado tuta la popolo
    La noblan agon de l' reganto baldaŭ
    Sanktigos kiel leĝon. Mi batalu
    Ne sole por ni mem,—sed mi, fremdulo,
    Batalu por la rajtoj de fremduloj!
    Se mi pereos, tiam decidiĝos
    Kun mia sorto ankaŭ sort' ilia;
    Sed se mi havos la feliĉon venki,
    Neniam paŝu sur ĉi tiun bordon
    Fremdulo, kiun ne renkontos tuj
    Rigardo de la plej helpema amo,
    Kaj ĉiu forŝipiĝu konsolita!
    
    TOAS.
    
    Vi al mi ŝajnas inda, ho, junulo,
    La patrojn, kiujn vi la viaj nomas.
    Tre multe da kuraĝaj, noblaj viroj
    Min akompanas; sed en mia aĝo
    Mi mem ankoraŭ kontraŭ malamiko
    Volonte staras, kaj mi estas preta
    Kun vi la sorton provi de l' batalo.
    
    IFIGENIO.
    
    Ho ne, ho ne! Tielan sangan pruvon
    La dioj ne permesos! Prenu for
    De l' glavo vian manon! Pensu, reĝo,
    Pri mi kaj mia sorto! La batalo
    Rapide decidita eternigas
    La viron; se eĉ falas li, la kanto
    Lin gloras. Tamen la senfinaj larmoj
    De la restintoj, do virin' amata,
    Ne estas kalkulataj; la poeto
    Silentas pri la miloj de la tagoj
    Kaj de la noktoj, kiam orfigita
    Animo vane vokas la perditon,
    Silente konsumiĝas, sopirante.
    Min mem avertis tuj en la komenco
    La zorgo, ke min trompo de rabisto
    Ne ŝtelu for el mia rifuĝejo
    Kaj ne fordonu min al la sklaveco.
    Kaj diligente faris mi demandojn,
    Pri ĉio plej detale informiĝis
    Postulis signojn, kaj nun mia koro
    Jam estas tute certa. Vidu tie
    Sur lia dekstra mano la makulon
    Tristelan, kiu tuj post la naskiĝo
    Ĉe li aperis kaj pri kiu diris
    La pastro, ke ĝi estas antaŭsigno
    De peza faro, kiun por la mano
    Rezervis la destino. Kaj duoble
    Konvinka por mi estas la cikatro
    Ĉi tie, ĝuste super lia brovo.
    Ankoraŭ kiam estis li infano,
    Elektro iam per nesingardeco
    Faligis lin; li trafis tripiedon
    Kaj vundis brovon.—Jes, ĝi estas li!
    Kaj ĉu la simileco al la patro,
    Ĉu la interna ĝoj' de mia koro
    Ne estas certigantaj atestantoj?
    
    TOAS.
    
    Kaj se eĉ viaj vortoj ĉiun dubon
    En mi forigus, kaj eĉ se mi bridus
    En mia brusto tutan la koleron,
    Ni tamen devus inter ni decidi
    Per bataliloj: pacon mi ne vidas.
    Ĉar ili venis,—vi ĝin mem konfesas,
    Por rabi for la bildon de l' diino;
    Ĉu mi trankvile tion ĉi toleru?
    La greko ofte ĵetas avidege
    Okulon al trezoroj malproksimaj
    De la barbaroj, al la ora felo,
    Aŭ al ĉevaloj, al filinoj belaj;
    Ne ĉiam tamen ruzo kaj perforto
    Kun malhoneste akirita havo
    Feliĉe ilin hejmen revenigis.
    
    ORESTO.
    
    La bild', ho reĝo, nin ne malpacigu!
    Nun jam klariĝis la eraro, kiun
    La dio metis ĉirkaŭ nian kapon,
    Simile al vualo, kiam li
    Deziris, ke ĉi tien ni vojaĝu.
    Mi petis, ke li donu al mi helpon,
    Por liberiĝi de l' furioj; tiam
    La dio diris: “Kiam la fratinon,
    Restantan kontraŭvole en la templo
    De l' malproksima bordo de Taŭrido,
    Vi revenigos en la grekan landon,
    Vi tiam liberiĝos de l' malbeno.”
    Ni pensis, ke la vortoj de la dio
    Koncernas la fratinon de li mem,
    Li tamen pensis vin! La fortaj ĉenoj
    Nun falis; vi, senkulpa virgulino,
    Denove apartenas al la viaj.
    Vi min ektuŝis, kaj mi resaniĝis;
    En viaj brakoj min la lastan fojon
    Atakis la malsano plej kruele
    Kaj plej terure skuis mian cerbon;
    Sed tuj, kiel serpento en kavernon,
    Ĝi fulme malaperis. Kaj per vi
    Mi ĝuas nun denove plej libere
    La lumon de la tago. La decido
    De la diino nun al mi montriĝas
    En plena brilo. Kiel sanktan bildon,
    Al kiu per mistera dia vorto
    La sorto de la urbo alligiĝis,
    Ŝi vin forprenis, la protektantinon
    De nia domo, kaj ŝi vin konservis
    En sia sankta kaj silenta loko,
    Ke vi fariĝu beno por la frato
    Kaj por la viaj. Kiam ĉia savo
    Jam ŝajnis senespere forperdita,
    Vi ĉion nun al ni redonas. Reĝo!
    Direktu vian koron al la paco!
    Vi ne malhelpu, ke ŝi resanktigu
    La patran domon, ke ŝi min redonu
    Al la palaco pente purigita
    Kaj kronu min per la antikva krono!
    Redonu por la beno, kiun ŝi
    Al vi alportis; rajton pli proksiman
    Al ŝia frato nun permesu ĝui!
    La forton kaj la ruzon, de la viroj
    Plej grandan gloron, kovras nun per honto
    La vero de ĉi tiu alta koro,
    Kaj pura kaj infana konfideco
    Al nobla vir' ricevas rekompencon.
    
    IFIGENIO.
    
    Memoru vian vorton! La parolo
    El la sincera kaj fidela buŝo
    Vin tuŝu! Nin rigardu! La okazo
    Por tia nobla far' ne ofte venas.
    Vi ne rifuzos; cedu!
    
    TOAS.
    
                         Bone, iru!
    
    IFIGENIO.
    
    Ne tiel, mia reĝ'! Sen via beno
    Kaj kontraŭ via volo mi ne iros.
    Nin ne forpelu! Ĉarma kora rajto
    De reciproka gastameco ligu
    Nin ambaŭ: kaj tiele ne por ĉiam
    Ni estos disigitaj. Tiel same
    Profunde, kiel mian propran patron,
    Mi amas vin per mia tuta koro,
    Kaj tiu sento restos por eterne.
    Se iam eĉ la plej malgrava homo
    El via gento al orelo mia
    Alportos sonon de la lingvo, kiun
    El via buŝo aŭdi mi kutimis,
    Kaj sur la plej malriĉa mi rimarkos
    La karan formon de la vesto via:
    Mi tiam lin akceptos kiel dion,
    Mi mem al li pretigos la kuŝejon,
    Sidigos lin sur seĝo ĉe la fajro,
    Demandos nur pri vi kaj via sorto.
    La dioj al vi donu rekompencon
    Por viaj faroj, via bonkoreco!
    Adiaŭ! Turnu vin al ni kaj donu
    Al mi elkoran vorton de disiĝo!
    Ho, tiam pli kviete al la veloj
    La vento blovos, kaj pli trankvilige
    El la okuloj de la foriranto
    Silentaj larmoj fluos. Ho, adiaŭ!
    Por signo de antaŭa amikeco
    La dekstran manon vi al mi etendu!
    
    TOAS.
    
    Adiaŭ!
    
    
    Fino.
    Header as received
    The Project Gutenberg eBook of Ifigenio en Taŭrido
        
    This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
    most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
    whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
    of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
    at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,
    you will have to check the laws of the country where you are located
    before using this eBook.
    
    Title: Ifigenio en Taŭrido
    
    Author: Johann Wolfgang von Goethe
    
    Translator: L. L. Zamenhof
    
    
            
    Release date: September 13, 2007 [eBook #22592]
    
    Language: Esperanto
    
    Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/22592
    
    Credits: Produced by Andrew Sly, David Starner, and the Online
            Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
    Full Project Gutenberg licence
        
    
    Updated editions will replace the previous one—the old editions will
    be renamed.
    
    Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
    law means that no one owns a United States copyright in these works,
    so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United
    States without permission and without paying copyright
    royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
    of this license, apply to copying and distributing Project
    Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™
    concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
    and may not be used if you charge for an eBook, except by following
    the terms of the trademark license, including paying royalties for use
    of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for
    copies of this eBook, complying with the trademark license is very
    easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation
    of derivative works, reports, performances and research. Project
    Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may
    do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected
    by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark
    license, especially commercial redistribution.
    
    
    START: FULL LICENSE
    
    THE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE
    
    PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
    
    To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free
    distribution of electronic works, by using or distributing this work
    (or any other work associated in any way with the phrase “Project
    Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full
    Project Gutenberg License available with this file or online at
    www.gutenberg.org/license.
    
    Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg
    electronic works
    
    1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg
    electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
    and accept all the terms of this license and intellectual property
    (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
    the terms of this agreement, you must cease using and return or
    destroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your
    possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
    Project Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound
    by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person
    or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
    
    1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be
    used on or associated in any way with an electronic work by people who
    agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
    things that you can do with most Project Gutenberg electronic works
    even without complying with the full terms of this agreement. See
    paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
    Gutenberg electronic works if you follow the terms of this
    agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg
    electronic works. See paragraph 1.E below.
    
    1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the
    Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
    of Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual
    works in the collection are in the public domain in the United
    States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
    United States and you are located in the United States, we do not
    claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
    displaying or creating derivative works based on the work as long as
    all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
    that you will support the Project Gutenberg mission of promoting
    free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg
    works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
    Project Gutenberg name associated with the work. You can easily
    comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
    same format with its attached full Project Gutenberg License when
    you share it without charge with others.
    
    1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
    what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
    in a constant state of change. If you are outside the United States,
    check the laws of your country in addition to the terms of this
    agreement before downloading, copying, displaying, performing,
    distributing or creating derivative works based on this work or any
    other Project Gutenberg work. The Foundation makes no
    representations concerning the copyright status of any work in any
    country other than the United States.
    
    1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
    
    1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
    immediate access to, the full Project Gutenberg License must appear
    prominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work
    on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the
    phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,
    performed, viewed, copied or distributed:
    
        This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most
        other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
        whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
        of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online
        at www.gutenberg.org. If you
        are not located in the United States, you will have to check the laws
        of the country where you are located before using this eBook.
      
    1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is
    derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
    contain a notice indicating that it is posted with permission of the
    copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
    the United States without paying any fees or charges. If you are
    redistributing or providing access to a work with the phrase “Project
    Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply
    either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
    obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg
    trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.
    
    1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted
    with the permission of the copyright holder, your use and distribution
    must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
    additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
    will be linked to the Project Gutenberg License for all works
    posted with the permission of the copyright holder found at the
    beginning of this work.
    
    1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg
    License terms from this work, or any files containing a part of this
    work or any other work associated with Project Gutenberg.
    
    1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
    electronic work, or any part of this electronic work, without
    prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
    active links or immediate access to the full terms of the Project
    Gutenberg License.
    
    1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
    compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
    any word processing or hypertext form. However, if you provide access
    to or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format
    other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official
    version posted on the official Project Gutenberg website
    (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
    to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
    of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain
    Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the
    full Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.
    
    1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
    performing, copying or distributing any Project Gutenberg works
    unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
    
    1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
    access to or distributing Project Gutenberg electronic works
    provided that:
    
        • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
            the use of Project Gutenberg works calculated using the method
            you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
            to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has
            agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
            Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
            within 60 days following each date on which you prepare (or are
            legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
            payments should be clearly marked as such and sent to the Project
            Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
            Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg
            Literary Archive Foundation.”
        
        • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
            you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
            does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™
            License. You must require such a user to return or destroy all
            copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
            all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™
            works.
        
        • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
            any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
            electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
            receipt of the work.
        
        • You comply with all other terms of this agreement for free
            distribution of Project Gutenberg™ works.
        
    
    1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
    Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than
    are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
    from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of
    the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set
    forth in Section 3 below.
    
    1.F.
    
    1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
    effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
    works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
    Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™
    electronic works, and the medium on which they may be stored, may
    contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
    or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
    intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
    other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
    cannot be read by your equipment.
    
    1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right
    of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project
    Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
    Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project
    Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all
    liability to you for damages, costs and expenses, including legal
    fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
    LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
    PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
    TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
    LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
    INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
    DAMAGE.
    
    1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
    defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
    receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
    written explanation to the person you received the work from. If you
    received the work on a physical medium, you must return the medium
    with your written explanation. The person or entity that provided you
    with the defective work may elect to provide a replacement copy in
    lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
    or entity providing it to you may choose to give you a second
    opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
    the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
    without further opportunities to fix the problem.
    
    1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
    in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO
    OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
    LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
    
    1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
    warranties or the exclusion or limitation of certain types of
    damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
    violates the law of the state applicable to this agreement, the
    agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
    limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
    unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
    remaining provisions.
    
    1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
    trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
    providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in
    accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
    production, promotion and distribution of Project Gutenberg™
    electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
    including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
    the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
    or any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or
    additions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any
    Defect you cause.
    
    Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg
    
    Project Gutenberg is synonymous with the free distribution of
    electronic works in formats readable by the widest variety of
    computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
    exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
    from people in all walks of life.
    
    Volunteers and financial support to provide volunteers with the
    assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s
    goals and ensuring that the Project Gutenberg collection will
    remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
    Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
    and permanent future for Project Gutenberg and future
    generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
    Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.
    
    Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
    
    The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit
    501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
    state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
    Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification
    number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
    U.S. federal laws and your state’s laws.
    
    The Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,
    Montclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up
    to date contact information can be found at the Foundation’s website
    and official page at www.gutenberg.org/contact
    
    Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
    Literary Archive Foundation
    
    Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread
    public support and donations to carry out its mission of
    increasing the number of public domain and licensed works that can be
    freely distributed in machine-readable form accessible by the widest
    array of equipment including outdated equipment. Many small donations
    ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
    status with the IRS.
    
    The Foundation is committed to complying with the laws regulating
    charities and charitable donations in all 50 states of the United
    States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
    considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
    with these requirements. We do not solicit donations in locations
    where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
    DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state
    visit www.gutenberg.org/donate.
    
    While we cannot and do not solicit contributions from states where we
    have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
    against accepting unsolicited donations from donors in such states who
    approach us with offers to donate.
    
    International donations are gratefully accepted, but we cannot make
    any statements concerning tax treatment of donations received from
    outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
    
    Please check the Project Gutenberg web pages for current donation
    methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
    ways including checks, online payments and credit card donations. To
    donate, please visit: www.gutenberg.org/donate.
    
    Section 5. General Information About Project Gutenberg electronic works
    
    Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
    Gutenberg concept of a library of electronic works that could be
    freely shared with anyone. For forty years, he produced and
    distributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of
    volunteer support.
    
    Project Gutenberg eBooks are often created from several printed
    editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
    the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
    necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
    edition.
    
    Most people start at our website which has the main PG search
    facility: www.gutenberg.org.
    
    This website includes information about Project Gutenberg,
    including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
    subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

    Source: Project Gutenberg ebook #22592. Public-domain status is recorded per item; the licence text above is reproduced unchanged.

    Source
    Project Gutenberg
    Record
    ebook 22592
    Rights
    public domain (US)
    Rendered
    2026-11-22
    Completeness
    Complete held text.