De Graecorum Medicis Publicis
by Rudolf Pohl · Latin · Gutenberg #18331 · 229,667 chars · public domain (US)
The Project Gutenberg eBook of De Graecorum Medicis Publicis
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,
you will have to check the laws of the country where you are located
before using this eBook.
Title: De Graecorum Medicis Publicis
Author: Rudolf Pohl
Release date: May 6, 2006 [eBook #18331]
Language: Latin
Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/18331
Credits: Produced by Louise Hope, David Garcia and the Online
Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK DE GRAECORUM MEDICIS PUBLICIS ***
Produced by Louise Hope, David Garcia and the Online
Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net
[Admonitio ad lectorem:
_x_ = "italice" scriptum
"x" = "gesperrt" (cum spatio inter litteris scriptum)
+x+ = graece scriptum
{N} = supra scriptum (h.e. editio vel adnotatio)
{a.} = littera expunctuata
{=a} = littera supralineata
[ ] = praeter adnotationes, sunt omnes in archetypo]
* * * * *
* * * *
* * * * *
DE GRAECORUM MEDICIS
PUBLICIS
Dissertatio Inauguralis quam ad Summos
in Philosophia Honores Rite Impetrandos
Consensu et Auctoriate Amplissimi Philosophorum
Ordinis in Alma Litterarum Universitate
Friderica Guilelma Berolinensi
scripsit
RUDOLFUS POHL
Berolinensis
Promotio Sollemnis Habebitur Die XXIV. M. Junii MCMV
De opusculo retulerunt
Udalricus de Wilamowitz-Moellendorff
Hermannus Diels.
Berolini
Typis expressit Georgius Reimer
MCMV.
FRIDERICO HILLERO DE GAERTRINGEN
UDALRICO DE WILAMOWITZ-MOELLENDORFF
SACRUM
CONSPECTUS CAPITUM.
pag.
Cap. I. Quibus temporibus medici publici inter Graecos
inveniantur 8
§1. de medicis publicis vetustissimis 8
§2. de Asclepiadis et Aesculapiis 10
§3. de medicis publicis a saeculo quinto usque ad
principatus tempora prima 16
§4. de medicis publicis aevi Romani sive de archiatris 23
Cap. II. De ratione et consuetudine medicorum publicorum 45
§1. de vocabulis usurpatis de medicis publicis 45
§2. de ratione eligendi medicos publicos 48
§3. de numero medicorum publicorum 54
§4. de munere atque officio medicorum publicorum 57
§5. de medicis ad certam causam a re publica et de
medicis a collegiis conductis 63
§6. de mercede et praemiis medicorum publicorum 67
§7. de collegiis medicorum 79
Libros citatos saepius ita descripsi:
AM. = Mitteilungen des Kaiserl. archäol. Instituts, Athenische
Abteilung.
Amer. Journ. = American Journal of Archaeology.
Arch. Anz. vid. Jahrb. d. I.
BCH. = Bulletin de Correspondance Hellénique.
BGU. = Ägyptische Urkunden aus den Kgl. Museen zu Berlin, Griechische
Urkunden.
CIG. = Corpus Inscriptionum Graecarum.
CIL. = Corpus Inscriptionum Latinarum.
Ditt. = Sylloge Inscriptionum Graecarum ed. Guilelmus Dittenberger.
Ditt. Suppl. = Orientis Graeci inscriptiones selectae. Supplementum
sylloges inscr. Graec. ed. Wilhelmus Dittenberger.
EG. vid. Kaibel.
Galenus K. = Claudii Galeni opera omnia cur. C. G. Kuehn Lipsiae 1821
sqq.
GGA. = Göttingische gelehrte Anzeigen.
Jahrb. d. I. = Jahrbuch des Kais. Deutschen archäol. Instituts. Mit dem
Beiblatt Archäologischer Anzeiger.
IG. = Inscriptiones Graecae consilio et auctoritate Academiae
Litterarum Regiae Borussicae editae.
JoHSt. vel Journ. of H. St. = The Journal of Hellenic Studies, London.
Inschr. v. Magn. = Die Inschriften von Magnesia am Maeander ed. Otto
Kern.
Inschr. v. Olymp. = Olympia, Textband V, Die Inschriften von Olympia
edd. W. Dittenberger et K. Purgold.
IvP. = Die Inschriften von Pergamon ed. Max Fraenkel.
K. vid. Galenus.
Kaibel EG. = Epigrammata Graeca ex lapidibus conlecta ed. Georgius
Kaibel.
Lebas vel Lebas-Foucart vel Lebas-Waddington = Voyage archéologique en
Grèce et en Asie Mineure par Ph. Le Bas. Inscriptions grecques et
latines: Tome I (Attique) par Ph. Le Bas, Tome II (Mégaride et
Péloponnèse etc.) par Ph. Le Bas et P. Foucart, Tome III (Asie
Mineure, textes et explications) par Ph. Le Bas et W. H. Waddington.
Littré = Oeuvres complètes d'Hippocrate, traduction nouvelle avec le
texte grec par E. Littré, Paris 1839 sqq.
Loewy = Inschriften griechischer Bildhauer ed. Emanuel Loewy.
M. Rh. vid. Rh. M.
Mich. = Recueil d'inscriptions grecques par Ch. Michel, Bruxelles 1900.
+Mous. k. Bibl.+ = +Mouseion kai bibliothêkê tês euangelikês scholês en
Smurnê.+
OP. vel Oxyrh. Pap. = The Oxyrhynchus Papyri Part I, II, III, IV ed. by
B. P. Grenfell and A. S. Hunt, London 1898-1904.
Pap. Oxyrh. vid. OP.
PH. vel Paton-Hicks = The inscriptions of Cos by W. R. Paton and E. L.
Hicks, Oxford 1891.
REG. = Revue des études grecques (publiée par l'association pour
l'encouragement des études grecques), Paris.
Rev. arch. = Revue archéologique, Paris.
Rh. M. = Rheinisches Museum für Philologie.
SGDI. = Sammlung griechischer Dialekt-Inschriften, herausgeg. von
H. Collitz.
Cum Udalrico de Wilamowitz-Moellendorff et Friderico Hillero de
Gaertringen auctoribus medicorum Graecorum titulos colligere coepissem,
mox intellexi tanto operi neque tempus neque spatium dissertationi
inaugurali statutum neque vires meas nunc quidem satisfacere. Seposito
igitur in futurum sylloges illius consilio malui de medicis Graecorum
publicis agere; quod collectis plus trecentis medicorum titulis melius
me facturum esse spero quam qui adhuc eandem provinciam
administraverunt.
Medicos publicos i.e. medicos, qui a re publica conducti civibus
aegrotantibus gratis mederentur, apud Graecos fuisse semper notissima
res erat. Quamquam in litteris antiquis non multa huius instituti
testimonia sunt, quae postquam semel sunt collecta in compendiis repeti
solent. Accessit larga titulorum copia, postquam primum a. 1840 Euenoris
Acarnanis medici tituli (nunc IG. II 186, 187) in arce Athenarum effossi
sunt; papyri nuper in Aegypto repertae alia nova addiderunt. Itaque
operae pretium videtur rem denuo tractasse.[1]
[Adnotatio 1: Inscriptionibus iam inventis hi viri docti in medicos
publicos accuratius uberiusque inquisiverunt:
"A. Vercoutre", _La médecine publique dans l'antiquité grecque_,
Rev. arch. 1880 (N.S. XXXIX), p. 99, 231, 309, 348 sqq., a quo
quibus in rebus erratum sit demonstravit "A. Dechambre", Rev. arch.
1881 (N.S. XLI), p. 52, qui de »medicina publica«, ut dicunt, se
ipsum profitetur disseruisse »dans un journal de médecine«, quam
ephemeridem non nominatam adhuc non inveni.
"P. Girard", _L'Asclépieion d'Athènes_, Paris 1881 (Bibl. des écoles
franç., fasc. XXIII). Pars II, cap. II, 2, p. 83.
"S. Reinach" apud Daremberg-Saglio, _Dictionnaire des antiq. grecq.
et rom._ s.v. _Medicus_, cap. XIII (vol. III, 2, p. 1691), ubi quae
de tota medicorum Graecorum conditione nota sunt, uberrime
exponuntur.
De medicis magis in universum (ut S. Reinach) commentati sunt, tamen
etiam de publicis nonnulla attulerunt:
"C. Becker", _Charikles_, ed. Göll III, p. 48 sqq. (_Erster Exkurs
zur achten Szene: die Ärzte_).
"G. Welcker", _Zu den Altertümern der Heilkunde_, Kleine Schriften
III, P. 1-234.
"R. Herzog", _Koische Forschungen und Funde_, Anhang 5: »_Die
Ärzteschule von Kos_«, p. 200 sqq.
Quos omnes infra nomine tantum citabimus.]
CAPUT PRIMUM.
QUIBUS TEMPORIBUS MEDICI PUBLICI INTER GRAECOS INVENIANTUR.
§1.
DE MEDICIS PUBLICIS VETUSTISSIMIS.
Tradit Herodotus (III 131) Democedem Crotoniatam medicum Calliphontis
filium (c. 125), cum Aeginam venisset, anno primo omnes medicos arte sua
adeo superasse, ut postero anno medicus publicus factus talentum ex
aerario publico acciperet; insequenti anno Athenis minas centum, quarto
denique a Polycrate Samiorum tyranno talenta duo accepisse. Ex quibus
duo sunt colligenda: cum Herodotus de medicis publice conductis verba
faciat tamquam de re notissima, quo tempore scripsit (circa annum 440),
institutum medicorum publicorum in civitatibus Graecis solemne fuisse.
Ex eis vero quae narrantur cognoscimus saeculo iam sexto exeunte medicos
aere publico conduci solitos esse.
Quae narrat Herodotus, Thuriis vel Crotone ipsa eum audivisse verisimile
est. Etenim Democedes medicus erat Crotoniensis, et comprobatur mihi
patrem, qui civis Cnidius fuerat, cum pontificem Aesculapii eum ibi
fuisse Suidas (s.v. +Dêmokêdês+) referat,[2] postquam Crotonem venit,
ibi munus medicum ut filium esse exsecutum (cf. Krische, _Forsch. zur
alten Philos._ I 72; Wachtler, _de Alcmaeone Crot._ 91). Sed num munus
medicum, quo et pater et filius Crotone fungebantur, publicum fuerit,
dici non potest.
[Adnotatio 2: "Pontificem Aesculapii" cum fuisse credi non
potest, quandoquidem hac aetate medicis nondum ullus erat usus cum
Aesculapio et Aesculapiis. Hic nuntius, quem apud Herodotum nondum
legis, tum demum enasci poterat, cum Aesculapia florerent et ars
medica in eis orta esse putaretur. Sed conferas quae infra scripsi
§2.]
At tamen medicos publicos in Graecia Magna etiam temporibus illis fuisse
aliunde comperimus. Diodorus enim e Timaeo tradit (XII 12, 4) Charondam
omnes qui ante eum leges scripsissent superasse sapientia, cum ludi
magistris mercedem publice dari iuberet; deinde pergit: +kai tosouton
huperebaleto "tous proteron nomothetêsantas dêmosiô misthô tous
nosountas tôn idiôtôn hupo iatrôn therapeuesthai" ktl.+ Sed quas illo
loco Diodorus tradit leges, Thuriorum sunt, qui saeculo quinto, ut saepe
tum et postea fiebat, leges Charondae receperunt. Dubitandum igitur est,
num vere ante Charondam ipsum, cum Catanae patriae[3] olim leges
condidisset, ab aliis iam legislatoribus de medicis publicis provisum
sit. Certum tantum est ab aliis iam ita factum esse, cum Thurii leges
quasdam instituerent, quae tum Charondae existimabantur. Sequitur, ut
saeculo quinto et fortasse iam sexto medici publici in urbibus Graecis
Siciliae et Italiae instituerentur.[4]
[Adnotatio 3: cf. praecipue Aristot. Polit. 1274a, 22 sqq.:
+nomothetai d' egenonto Zaleukos te Lokrois tois epizephuriois, kai
Charôndas ho Katanaios tois hautou politais kai tais allais tais
Chalkidikais polesi tais peri Italian kai Sikelian.+]
[Adnotatio 4: Zaleucum primum de medicis publicis legem scripsisse
atque praescripta eius Charondam in leges suas recepisse coniecerunt
A. Dechambre, Rev. arch. 1881 (XLI), 52, R. Herzog, l.l. 205. Sed
incertiores illae sunt res, quam ut nomen afferri possit.]
Quae cum ita sint, ex coloniis de earum originibus coniecturam nos
facere posse arbitramur. Nam est verisimile leges coloniarum non totas
ex novo fictas esse, sed quae domi usu magis quam lege constituta erant,
in coloniis iam legibus esse definita. Atque de Ionum usu ad ipsum
Homerum licet provocare. Antinous enim Ulixe mendico in oppidum
Ithacorum introducto pessime fecisse increpat Eumaeum, quod numerum
hominum egentium auxisset. Qui respondet (+r+ 381 sqq.):
+Antino', ou men kala kai esthlos eôn agoreueis;
tis gar dê xeinon kalei allothen autos epelthôn
allon g', ei mê tôn, "hoi dêmioergoi easin,
mantin ê iêtêra kakôn ê tektona dourôn,
ê kai thespin aoidon", ho ken terpêsin aeidôn?
"houtoi gar klêtoi ge brotôn ep' apeirona gaian;"
ptôchon d' ouk an tis kaleoi truxonta he auton ktl.+
Quibus ex versibus discimus quo tempore facti sunt (saec. VII.?) medicos
sicut vates architectos poetas (praecones adduntur +t+ 135) functos
esse munere libero et ab aliis separato. Migrabant autem per urbes et
considebant, ubi ut manerent invitabantur aut quo arcessebantur (vs.
386). Ibi quamquam cives non erant, in statu honorato collocati erant,
atque verisimile est, cum +dêmioergoi+ essent vel +ta dêmosia
ergazomenoi+,[5] eos a populo esse altos.
[Adnotatio 5: cf. schol. ad Od. l.l., Eustath. 1824, 34 et 1825,
5 sqq., Suidas s.v. +dêmiourgoi+ (= schol. ad Arist. Equit. 650)
et +dêmiourgos+.]
§2.
DE ASCLEPIADIS ET AESCULAPIIS.
At multi sunt qui Aesculapii in fanis medicinam usque ad Hippocratis
tempora excultam esse credunt, medicos autem civiles fuisse negant ante
saeculum quintum vel sextum iniens. Quibus cum ea quae scripsimus
opponimus tum Homerum iterum laudamus. Apud quem nullo loco fit mentio
de Aesculapii aliusve numinis sacerdotibus, qui ex officio curant
aegrotos, sed medici multis locis commemorantur sive in Iliade duces
medicinae periti sunt sive sunt veri medici in Iliade et maxime in
Odyssea. Etenim Aesculapius et filii eius Podalirius Machaonque
militibus praesunt et vulneribus atque morbis medicantur sicut alii
duces (+B+ 731 sq., +D+ 193 sqq., +L+ 517 sqq., +L+ 832 sqq.--cf. infra
p. 75). Nam exempli causa Achilles, qui artem medicam a Chirone
edidicerat (+L+ 831 sq.), in imagine vasculi Sosiae pulcherrima (Furtw.,
Berl. Vasens. 2278) Patroclum curans spectatur, in Iliade ipsa Patroclus
Eurypylum curat (+L+ 844 sqq.). Sed veri etiam medici in posterioribus
Iliadis partibus inveniuntur.[6] Iam vero in Odyssea munus medicorum ab
aliis secretum est, sed in templis Aesculapii medicos artem suam
didicisse nullo verbo dicitur.
[Adnotatio 6: +L+ 514 +iêtros gar anêr ktl.+ +N+ 213 sq. +ton men
hetairoi eneikan, ho d' iêtrois epiteilas êien es klisiên ktl.+
+P+ 28 (+beblêtai ... Diomêdês ... Oduseus ... êd' Agamemnôn ktl.+)
+tous men t' iêtroi polupharmakoi amphipenontai, helke' akeiomenoi+.
+L+ 835: +chrêizonta kai auton+ (sc. +Podaleirion helkos echonta+)
+amumonos iêtêros+.]
Uno loco medici nisi ad Aesculapium tamen ad Paeonem referuntur. Quem
omnino alium veterem deum atque Aesculapium esse Usener (_Götternamen_
153 sqq.) demonstravit (cf. Eisele apud Roscherum s.v. Paian). Sed illo
loco legis (+d+ 230 sq.):
+iêtros de hekastos epistamenos peri pantôn
anthrôpôn; ê gar Paiêonos eisi genethlês.+
Quae verba non spectant ad medicos Aegyptios, ut iam antiqui ex versibus
antecedentibus concluserunt (schol., Eust., Plut. Gryll. 9; cf.
Ameis-Henze, Anhang p. 100), sed medici omnes, praecipue igitur Graeci,
laudantur (v. Welcker l.l. 49). Nemo autem medicos cum Paeone artius
cohaerere ex versibus illis colliget. Nam medici humani appellantur
progenies dei medici poetica quadam fictione sicut milites +therapontes
Arêos+ vel poetae +Mousaôn therapontes+ nominantur. Ante Aesculapium
igitur Paeon deus medicorum erat, cum ipse esset "deus" medicus et
medicus deorum (v. +E+ 401, 899). Quem et Apollinem necdum Aesculapium
habet Hesiodus etiam deos medicos (fr. 139):
+ei mê Apollôn Phoibos hupek thanatoio saôsei
ê kai Paiêôn hos pantôn pharmaka oiden,+
et inde Iamblichus (de Pyth. vita 31, 208): +einai de tautên tên
epistêmên to men ex archês Apollônos kai Paiônos, husteron de tôn peri
ton Asklêpion+. Quare factum est, ut vetustioribus temporibus medici
nondum +Asklêpiou therapontes+ vel +paides+ nominarentur sed +Paiônos+.
Ita enim Solon etiam dicit, cum artes atque quaestus hominum enumeret
(4, 57):[7]
+alloi Paiônos polupharmakou ergon echontes
iêtroi;+
Itaque primum valetudinarium non Aesculapium est, sed Paeonium, quod
apud Athenas erat in ora maritima et in quo aquae calidae ducebantur
trans columnas. Quod quinti saeculi media parte recentius non est, cum
Crates in +Thêriois+ id commemoret (Ath. 268a).
[Adnotatio 7: Ibidem exempla complura moris poetici illius Graecorum
inveniuntur: 49 sqq.:
+allos Athênaiês te kai Hêphaistou polutechneô
erga daeis cheiroin xullegetai bioton,
allos Olumpiadôn Mouseôn para dôra didachtheis,
himertês sophiês metron epistamenos;
allon mantin ethêken anax hekaergos Apollôn ktl.+
cf. supra +r+ 384 sq. et Empedocles 146 (Diels, Vorsokr.) = Clem.
Strom. IV, 150, p. 632 P:
+eis de telos "manteis te kai humnopoloi kai iêtroi
kai promoi" anthrôpoisin epichthonioisi pelontai,
enthen anablastousi theoi timêisi pheristoi.+]
+Asklêpiadai+ autem omnes medici primum appellantur apud Theogn. 432
sq.:
+ei d' Asklêpiadais touto g' edôke theos,
iasthai kakotêta kai atêras phrenas andrôn,+
et vix ante annum 500 hymnus Homericus quem dicunt (h. H. XVI) in
Aesculapium deum et +iêtêra nosôn+ olim factus esse videtur. Tum etiam
familiae vel collegia medicorum ab Aesculapio se ortos esse praedicare
coeperant. Quod tradit Theopompus: +peri te tôn en Kô kai Knidô iatrôn,
hôs Asklêpiadai kai hôs ek Surnou hoi prôtoi aphikonto apogonoi
Podaleiriou+ (ita Photius, Bibl. c. 176, 203 = Müller, FHG. I, 296
fragm. 111). Ita facillime factum est, cum veteres de historia medicorum
anquirere coepissent illo tempore, quo in summo flore erant Aesculapii
valetudinaria sacra, ut etiam Asclepiadae vere medici in his sacris
quondam artem didicisse medicam putarentur.
De his rebus ita igitur diiudicandum est multos fuisse medicos
saeculis illis, quibus Homeri carmina facta sunt, usque ad Hippocratis
aetatem,[8] fuisse autem hos medicos civiles neque pontifices
Aesculapii, quem temporibus vetustioribus omnino non habebant deum.
Itaque falso Plinius, qui tradidit: _sequentia eius_ (Aesculapii),
_mirum dictu, in nocte densissima latuere usque ad Peloponnesiacum
bellum. tum eam revocavit in lucem Hippocrates_ eqs. (XXIX, 4).
Falso enarravit idem (l.l.) Varrone auctore Hippocratem tabulis
+iamatôn+, ut ita dicam, Cois exscriptis templum Aesculapii incendio
consumendum curavisse et medicinam suam instituisse (cf. S. Reinach,
l.l. p. 1670).[9] Quae indicia iam dudum sunt facta a viris doctissimis.
Ita enim G. Welcker, l.l. p. 101: _Gar sehr aber widerstreitet es der
wahrscheinlichen griechischen Kulturgeschichte, wenn man von einigen
abenteuerlichen Sagen von höchst verschiedenartigen mythischen Personen,
die in der Geschichte der Arzneikunde, die sie höchst negativ angehen,
wunderlich spuken, unmittelbar übergeht zu der Ausübung der Heilkunst in
den Tempeln;_ ib. p. 103: _Es ist dies ebenso unwahrscheinlich_ (nullos
fuisse medicos civiles inter Homerum et Hippocratem), _als daß
Hippocrates aus dem Schoße selbst dieser Nation, wie Athene aus dem
Haupte des Zeus in voller Rüstung, als der Meister einziger Art
hervorgegangen wäre, der nur auf sich ruhte, ohne Zusammenhang mit
vielen vorangegangenen Geschlechtern._ Idem autem Daremberg, Rev. arch.
XIX (1869), 267: _Il est donc temps de faire justice de la phrase
steréotypée: Hippocrate père de la médecine, et d'en embarrasser
l'histoire. Cette phrase est un véritable attentat aux lois de
dèveloppement de l'esprit humain, et chacun peut maintenant reconnaître
que le plus illustre représentant de l'Ecole de Cos, qu' Hippocrate a
fait son apparition au moment proprice quand tout concourait, depuis
longtemps déjà, à préparer les voies pour la manifestation d'un grand
événement scientifique._ Ita etiam S. Reinach, l.l. p. 1669. Sed tamen
in libris novissimis errores illi inveniuntur. Sunt etiam hodie, qui
credant medicinam Graecam illam celeberrimam in templis Aesculapii natam
ibique ad tempora Hippocratis esse excultam.
[Adnotatio 8: Uberius de hac re egit Daremberg, _Études d'archéol.
médicale sur Homère, Rev. arch._ N.S. XII (1865), p. 95, 249, 337;
idem, _De l'état de la médecine entre Homère et Hippocrate_
(962-460) _d'après les poètes et les historiens grecs, Rev. arch._
N.S. XVIII (1868), p. 345 sqq., XIX (1869), p. 63, 199, 259 sqq.]
[Adnotatio 9: Iam ante Hippocratem medicos scripsisse libros (sed
non sanctos in templis Aesculapii conservatos) ex multis etiam
librorum Hippocrateorum locis elucet. Ad quas antiquorum litteras
spectare videtur Hippocrates vel qui scripsit +peri archaiês
iêtrikês+ cum dicit (c. 2): +"iêtrikê de palai panta huparchei kai
archê kai hodos heurêmenê" kath' hên ta heurêmena polla te kai kalôs
echonta "heurêtai en pollô chronô" kai ta loipa heurethêsetai, hên
tis hikanos te eôn kai ta heurêmena eidôs ek toutôn hormômenos
zêtê.+ Quae verba Hippocrate ipso indigna non sunt. Alcmaeonem autem
Crotoniatam saeculo iam sexto librum medicum composuisse et fortasse
primum de rebus medicis scripsisse nunc inter omnes constat (cf.
Wachtler, _de Alcmaeone Crot._ p. 33 sqq.).]
Certum quidem est homines superstitiosos si aegrotabant semper deos
consuluisse aut in speluncis vel templis incubuisse. Qui mos, postquam
multi antea veri medici fuerunt, longius perlatus est, quo tempore
Empedocles mystica quadam arte aegrotos curabat et +iatromanteis+,
quo verbo solus Aeschylus utitur (Suppl. 260. Ag. 1606. Eum. 62),
exsistebant. Tum tempus erat--eodem autem tempore medicina ipsa maxime
florebat--ut templa Aesculapii ex officio aegrotos suo more sanare
coepissent. Tamen medici, qui Aesculapium habebant deum tutelarem et
praesidem eumque valde colebant[10] ut temporibus vetustioribus Paeonem,
causam suam tum quidem numquam cum pontificibus Aesculapii communicabant
aut consiliis eorum intererant. Quod paucis verbis apte locutus est
P. Girard (l.l. p. 86): _tout en protestant contre le charlatanisme
des prêtres, ils demeurèrent toujours pleins du respect pour le dieu._
Quantopere autem vere medici tamen animi haud intacti religione
fuerint, ex Hippocratis viri ingeniosi loco celeberrimo percipitur
(+peri aerôn+ 22, 77): +emoi de kai autô dokei tauta ta pathea theia
einai, kai talla panta, kai ouden heteron heterou theioteron, oude
anthrôpinôteron, alla panta homoia kai panta theia; hekaston de autôn
echei phusin tên heôutou, kai ouden aneu phusios ginetai+ (cf. 22, 81:
+alla gar, hôsper kai proteron elexa, theia men kai tauta estin homoiôs
tois allois; ginetai de kata phusin hekasta+).
[Adnotatio 10: Medici publici Athenis bis in anno Aesculapio et
Hygiae immolabant: IG. II 352b (cf. infra cap. II §7). Honores
medicis decreti Aesculapii diebus sacris pronuntiabantur: IG. XII 1,
1032, vs. 23 (Brycunte), Brit. M. 260, vs. 2 (Calymnae inventa; Co
honores pronuntiabantur); BCH. XXVI (1902), 269, vs. 32 (Delphis;
Co). Decreta honorifica medicorum marmori incisa in templis
Aesculapii constituebantur. Quod maxime Co factum est, ubi multas
medicorum stelas in Aesculapio nunc effodit R. Herzog (Arch. Anz.
1903, p. 10, 197, 198). Firmum hunc morem fuisse et alias etiam
urbes in Aesculapio Coorum stelas medicorum Coorum collocasse
demonstrat inscriptio Delphica (BCH. 1902, 269, vs. 28 sqq.): +domen
[d]e [k]ai tois ta Puthia epangellontois tai ton Koion polei tou
psaphismatos to a[nt]igraphon, hopôs anagoreuthê ho stephan[os t]ois
Dionusiois tois en Kôi kai tois [A]sklapieiois; anathemen de kai
stal[an e]n tôi hierôi tou Asklapiou+ (sc. Coo, cum antea (vs.
26 sqq.) iam legatur Delphis lapidem statuendum esse in templo
Apollinis). Sed aliis etiam in urbibus lapides medicorum honores
exhibentes in templis Aesculapii, si in urbe erant, constituebantur:
Athenis (IG. II, 256b, vs. 30; ibi in Aesculapio etiam lapis
inventus est, in quo decretum de sacrificiis ab medicis publicis
factis erat incisum: IG. II 352b); Olunte (BCH. 1900, 225, vs.
57 sqq.).]
Quare mihi non probatur saeculo iam quarto in Aesculapiis, quae ex
somniis sanabant, pontifices fuisse medicos. Tamen P. Girard (l.l.
p. 34) contendit in inscriptionibus Atticis IG. II 835 et 836 in
Aesculapio Atheniensi repertis Onetorem Melitensem pontificem (836 vs.
84 cf. vs. 73 et 65, 66) eundem esse hominem atque Onetorem medicum,
quem restituerunt 835, 13.[11] Inferioribus autem saeculis, cum ex toto
orbe terrarum ad fana Aesculapii concurreretur, medici adeo labebantur,
ut Aesculapiorum adiuvarent medicos sacros, quippe qui paullatim
aliquo modo medicinae ipsius periti essent facti. Quod demonstratur
inscriptionibus sanationes dei exhibentibus, quae aevo Romano exaratae
sunt: inscriptione C. Iulii Apellae (IG. IV 955; cf. v. Wilamowitz,
_Isyllos_ p. 116 sqq.); tabula olim Maffeiana vocata, quae Romae inventa
est et ad fanum Aesculapii situm in insula Tiberis attinet (IG. XIV
966); inscriptionibus Lebenae repertis in Aesculapio (v. I. Zingerle,
AM. XXI (1896), p. 67); (cf. etiam titulum Pergamenum JvP. 264). Quae
omnes inscriptiones ab tabulis +iamatôn+ Epidauriis notissimis (IG. IV
951-953; quartam edidit P. Cavvadias, _Mélanges Perrot,_ Paris 1903,
p. 41) longe eo distant, quod non fingitur deum ipsum homines quamvis
aegrotos, dum dormiunt, una nocte sanare (cf. Aristoph. Plut. vs. 627
sqq.), sed quod deus eis somnia tantum inspirat, quibus interpretatis
sacerdotes remedia praecipiunt. Eo modo Aristides quoque altero p. Chr.
n. saeculo cum deo communicabat.
[Adnotatio 11: Legitur ibi: +- - daktulios sardion chrusiô
endedemenon, ho anethê[ken Onêt]ôr iatros, ho[lkê - - eni g]rups kai
elaphos.+ Aliud donum ab medico quodam votum Aesculapio habes in
eadem inscriptione vs. 17: +- - - Nikomachou iatrou DD.+]
Quae cum tum ita essent, aevo quidem Romano fieri poterat, ut medici
immemores ordinis prioris ab sacerdotibus advocarentur vel ipsi
sacerdotes fierent. Suo iure citat P. Girard (l.l. p. 33) IG. III 780
(Athenis, saeculi p. Chr. n. II. ineuntis): +hê ex Areiou pagou bo[ulê]
kta. Asulon Z..... | Steiriea "iatron z[akor]|reusanta Asklêpiô"+. IG.
III 780a (ibid., eiusdem fere temp.): +hê ex Areiou pagou b[ou]|lê<i>
kta. Sôzonta | Ladikou Souniea "ia|tron, zakoreusanta | Asklêpiou kai
Hugeia[s]" | en tô epi Stratolaou | archontos eniautô.+ Aliae
inscriptiones adiungi possunt: BCH. XVIII (1894), p. 160, 4 = AM. XXIV
(1899), p. 211, 34 (Germae apud Pergamum) vs. 5 sqq.: +[M]êno|dôros
Apol|lônidou to|u kai Otakili|ou "iatros kai | hiereus tou | Asklêpiou"
ktl.+ IG. XII 2, 484 (Lesbi): +[hê b]olla kai ho damos | Brêson Brêsô
"archiatron" kta.+ vs. 21: +"za|koron Saôtêros Asklêpiô" ktl.+ (qui
quidem sacerdotia alia administraverat plurima). Sed celeberrimi etiam
medici officii causa suscipiebant sacerdotia Aesculapii: C. Stertinius
Xenophon in urbe Co (Paton-Hicks 92 (cf. Ditt.{2} 368{1}), 345; Herzog,
Arch. Anz. 1903, 193 bis), Heraclitus Rhodiopoli (CIG. 4315 n.).
Prioribus temporibus cum saepe medici pii Aesculapio donaria vovissent
(v. adn. 11) maximeque si hominem valde aegrotantem servaverant (cf.
A. Koerte, AM. XVIII, 237), tamen parva erant dona et nihilo ab aliorum
differebant. Sed aevo Romano tota templa Aesculapio constituebant,
fortasse ut ipsi in eis medicarentur: BCH. 1886, 216 (Oenoandae in
Lycia): +to Asklêpeion+ (sic) +| kateskeuasen | tô Oinoandeôn | dêmô |
Kapaneus (Kapaneôs tou Kapaneôs) iatros | Oinoandeus | ek tôn idiôn.+
W. M. Leake, Transact. of the Roy. Soc. II, I (1843) p. 245, 2 et
p. 304, 2 = Lebas-Waddington III, 1, 1663b (Mastaurae in Lydia):
+Samiadês | Menandrou | iatros geno|menos aristos| anethêken to
t{e.}menos kai ta hier(a) Asklê|p[i]ô -- -- --+ CIG. III 4315 n.
(Rhodiopoli; Heracliti) vs. 17: +naon kataskeu|asanta kai agalmata
anathenta Asklê|piou kai Hugeias -- --+
Infima igitur aetate ars vere medica cum arte pontificum Aesculapii
commixta est, postquam e fontibus longe disparibus exortae diu separatim
adoleverunt. De Aristide autem nunc nondum egi, cuius ex +hierois
logois+ multa afferri possunt, quae quantopere saeculo p. Chr. n. altero
veri etiam medici artem pontificum probaverint atque adiuverint et ipsi
in Aesculapiis sanaverint demonstrant.
§3.
DE MEDICIS PUBLICIS A SAECULO QUINTO USQUE AD PRINCIPATUS TEMPORA PRIMA.
Ad medicos publicos revertamur. Inveneramus primos eorum apud Iones,
cum in Odyssea apud poetam quendam Ionicum primum de medicis publicis
testimonium exstet atque antiquis iam temporibus in urbibus Ionicis
Siciliae et Italiae[12] medici illi exstiterint. Athenis saeculo sexto
Democedes medicus publicus erat, saeculo quinto alium certum medicum
publicum Aristophanes tradit. Qui in Acharnensibus, cum Dicaeopolis ab
agricola bobus suis ab hostibus privato rogatus esset, ut oculos
lacrimis effusis paene occaecatos pace (ut finxit Aristophanes pro
unguento) sibi oblineret, illum ita facit loquentem (vs. 1030 sqq.):
+DIK. all', ô ponêr', ou dêmosieuôn tunchanô.
GEÔ. ith', antibolô s', ên pôs komisômai tô boe.
DIK. ouk estin, alla klae pros ta Pittalou.+
Fuit igitur Athenis Aristophanis temporibus Pittalus[13] +dêmosieuôn+
vel medicus publicus notissimus, ad quem aegroti in comoedia etiam
mittebantur. Quem saepius citat Aristophanes: in Acharnensibus iterum
Lamachus miles gloriosus, postquam in proelium profectus mox malum
nanctus est, ut ad illum se portent monet (vs. 1222):
+thuraze m' exenenkat' es ta Pittalou
paiôniaisi chersin.+
Denique Vesp. 1432 Philocleon cuidam, quem vulneraverat et qui hac de
causa eum reum facere volebat, suadet, ut medicum potius adeat:
+houtô de kai su paratrech' eis ta Pittalou+
(+therapeuthêsomenos tas plêgas+ addunt scholia). Sic plane intelligitur
harum comoediarum aetate medicos publicos Athenis fuisse homines
notissimos.
[Adnotatio 12: Calana et Leontini, quibus oppidis Charondas dedit
leges, coloniae erant Chalcidensium (Thucyd. VI, 3); reliquae autem
urbes, in quibus leges Charondae inducebantur, plurimae etiam
coloniae Chalcidensium erant (cf. Arist. Polit. 1274a, 24, vid.
adn. 3). Itaque leges illae sunt fortasse quae vocantur +nomima ta
Chalkidika+, quas contra Doricas vicisse in Himera urbe tradit
Thucydides VI, 5.]
[Adnotatio 13: Medicus hic, quin vere appellatus sit Pittalus, in
dubium vocari non potest (cf. +Pittakos, Pittalakos+). Tamen »nom de
fantaisie« nomen esse Pittali et re vera Attalum eum appellatum esse
Daremberg suspicatus est (Rev. arch. XIX, 1869, p. 69), quem secutus
est Vercoutre l.l., p. 107 (sed cf. Dechambre l.l., p. 53). Errore
autem Suidas +Spittalon+ eum nominat (s.v. +Spitt.+); sed +Pittalos+
omnibus Aristophanis locis auctoritate codicum constat. Sed nomen
Pittali Atticum non est.]
Quod quin inscriptione quoque in arce Athenarum eruta affirmaretur, ab
eo non multum afuit. Nam scribit A. Wilhelm (Wien. Jahresh. I (1898),
Beibl. p. 44) inscriptionem IG. I 81, si recte eam legerit, ad medicum
publicum pertinere, et posterius de hac et aliis accuratius se
disceptaturum esse promittit. Quam fidem cum nondum vir doctissimus
liberaverit, inscriptionem illam ad alteram quinti saeculi partem ut
videtur pertinentem afferre non possumus.[14]
[Adnotatio 14: Una alia est Attica inscriptio medici, quae ad saec.
VI. extremum pertinere videtur: +mnema tod' Aineo sophias iatro
aristo+ in disco marmoreo cum medici residentis imagine picta (IG.
I 422{14}, Suppl. p. 185). Sed medici publici esse eam non constat.
Nuper de inscriptione et imagine egerunt H. Dragendorff, Jahrb. d.
I. XII (1897), p. 1 sqq. et tab. I, R. Herzog l.l., p. 151, 201.]
Eodem fere tempore[15] inscriptio Cypria syllabarum signis indigenis
tabulae aheneae incisa est, quae Idalii olim est inventa (Deecke, SGDI.
60). Quae foedus inter Stasicyprum regem Idaliosque et Onasilum medicum
factum exhibet, quo illi pecuniam vel fundos polliciti Onasilum et
fratres eius sibi obligabant, ut per tempus obsessionis, qua Persae et
Citiei Idalium urbem premebant, viros vulneratos publice curarent: +hote
tan ptolin Êdalion kateworgon Madoi kas Ketiêwes, i(n) tôi Philokuprôn
wetei tô Onasagorau, basileus Stasikupros kai ha ptolis Êdaliêwes anôgon
Onasilon ton Onasikuprôn ton ijatêran kas tôs kasignêtôs ijasthai tôs
anthrôpôs tôs i(n) tai machai ikmammenôs aneu misthôn ktl.+ (vs. 1
sqq.). Habemus igitur quinto iam saeculo Idalii medicum, qui multis
promissis (vs. 5 sqq.) publicus advocatus est. Sed in summo discrimine
hoc factum est, qua ex re intellegitur Idalienses tum munus medicis
publice mandare nondum consuevisse aut omnino nullos medicos in urbe
fuisse.
[Adnotatio 15: De tempore inscriptionis, cui certus quidem Idaliorum
annus adscriptus est, magna est dissensio inter eos, qui praeter
Deeckium inscriptionem ediderunt et tractarunt: Cauer, Del. inscr.
Graec.{2} 472 (nonnullis annis ante 386) Meister, _Die griech.
Dial._ II, p. 199 (389 a. Chr.--cf. Larfeld apud Bursian, Jahresb.
LXVI, 36), Hoffmann, _Die griech. Dial._ I, p. 40 sqq. (449
a. Chr.), Solmsen, _Inscr. Graec. ad dialectos illust. sel._ 3
_(probabiliter ante a. 391)._ Vix Eduardi Meyeri coniectura (_Gesch.
d. Alt._ III, 304) probanda est, qui inscriptionem ad seditionem
Cypriorum anni 499 (Herod. V, 104, 108-115) revocavit, cum totum
genus dicendi ab hac antiquitate abhorreat. Sed alii etiam firmum
fundamentum quo nitantur non habent, neque ullum verbum apud
Diodorum legitur (quod Meisterum secutus asseveravit Larfeld l.l.)
de Idalio ab Persis et Citieis oppugnato, quamquam bellum accurate
narratum est (Diod. XIV, 98. XV, 1-4, 8-9). Sed legitur in
inscriptione ipsa medico soli praeter aliam summam dandas esse duas
didrachmas Idalienses. Quae didrachmae sunt stateres Idalienses,
quorum nunc etiam multi exstant (v. _Catalogue of the Greek coins in
the Brit. Mus., Cyprus_ tab. V). Sed hi post annum fere 420. non iam
forma publica percussi sunt, ut compluribus de causis sumpsit G. Fr.
Hill (l.l. p. XXX sq.: _the coins of Idalium cannot be dated later
than the third quarter of the fifth century_ cf. p. LII). Accedit,
quod in titulo Idaliensi Poenico (Euting, Sitz.-Ber. d. Berl. Ak.
1887, 422) Baalmelek tyrannus Citieorum (cc. 479-449) rex Citieorum
solorum nominatur, at filius eius Asbaal (445-425) et nepos
Baalmelek II. (425-400) reges nominantur »Citiensium et Idaliensium«
(cf. l.l. p. XXX et XXXIII). Itaque initio regni Asbaali Idalium ab
Citieis expugnatum esse videtur, unde sequitur, ut tabula ahenea
Onasili medici circa annum 445 exaratum sit (cf. l.l. XXX, LII).]
At saeculis insequentibus in Graecia multos medicos publice institutos
esse cum scriptores, Plato, Xenophon, Teles alii, quos suo quemque loco
tractabimus, testantur tum tituli multi approbant. Quas breviter nunc
enarrare supervacaneum non erit:
1. W. Judeich, AM. XVI (1891), 292. "Tei". Fragmentum synoecismi
pacti inter Teum et aliam civitatem. vs. 10 commemoratur +to
iatrikon+. Annorum a. Chr. n. 370-350 (J. Wackernagel, AM. XVII
143). Sed recentior esse videtur.
2. IG. II 256b (add. p. 424). Ditt.{2} 489. Mich. 120. "Athenis in
Aesculapio". Decretum in honorem Phidiae Apollonii f. Rhodii medici
Athenis publici. A. 304/3 a. Chr. n.
3. IG. II 352b (add. p. 426). "Athenis in Aesculapio". Fragmentum
decreti pertinentis ad sacrificia Aesculapio et Hygiae ab medicis
publicis facta. Anni, ut videtur, 240/39 a. Chr. n. (v. Kirchner,
PA. 3791: GGA. 1900, p. 443, §24).
4. IG. XII 1, 1032. Ditt.{2} 491. Mich. 436. "Carpathi (Brycunte)".
Decretum honorificum Menocriti Metrodori f. Samii Brycuntiorum med.
publ. III. fere saec.
5. R. Herzog, Arch. Anz. 1903, p. 198, 3. "Co in Aesculapio".
Decretum pagi +Aigêliôn+ in honorem Anexippi Alexandri f. med. publ.
III. saec. Nondum edita.
6. ibidem nr. 4. "Co in Aesculapio". Fragmentum decreti in honorem
medici publici alicuius. III. saec. Nondum edita.
7. Paton and Hicks, Inscr. of Cos 5. Ditt.{2} 490. Mich. 425. SGDJ.
3618. "Co". Decretum honorificum Xenotimi Timoxeni f. Coi medici,
qui vice medicorum publicorum morbo affectorum munere publico
functus est. III. fere saec.
8. Foucart-Wescher, Inscr. de Delph. 16. Ditt.{2} 466. Mich. 268.
SGDJ. 2615. "Delphis". Decretum populi Philistioni cuidam choregiam
et +to iatrikon+ remittentis. Anno fere 200. aut paullo superiore.
9. W. Vollgraf, BCH. XXV (1901), 234. "Amphissae". Decretum populi
Amphissiorum perscriptum populo Scarphiensium, in honorem Menophanti
Artemidori f. Macedonis ex urbe Lydiae Hyrcanio, qui medicus
publicus Amphissam accitus erat. II. saeculi partis prioris.
10. B. Latyschew, AM. VII (1882), p. 364. SGDJ. 1447. Mich. 297. IG.
IX, 2, 69. "Lamiae". Decretum honorificum Metrodori Adromenis f.
Pelinnaei medici publ. "veterinarii". Anno fere 130. a. Chr. n.
(A. Wilhelm, BCH. 1900, p. 230).
11. H. Demoulin, BCH. XXVII (1903), 233 sqq. (cf. 1902, p. 420, 2).
"Teni". Decretum Teniorum atque decretum Nesiotarum in honorem
Apollonii Hieroclis f. Milesii med. publ. II. saec.
12. C. T. Newton, Greek inscr. in the Brit. Mus. 143. "Gythei".
Decretum honorificum Damiadae ... lis f. Lacedaemonii med. publ.
Anni fere 100. a. Chr. n. aut paullo posterioris.
13. Paton and Hicks, Inscr. of Cos 344. "Co". Decretum pagi
Halensium in honorem Isidori Nicarchi f. Coi med. publ. Saeculi
p. Chr. n. primi.
14. Heberdey u. Kalinka, Zwei Reisen im südwestl. Kleinasien
(Denkschr. d. K. A. d. W. in Wien, ph.-h. Kl. Bd. XLV, 1), p. 23,
13. In Lyciae urbe "Tlo." Basis statuae erectae a populo in honorem
Bellerophontei med. publ. I. aut II. p. Chr. n. saec.
Quos adhuc enumeravimus titulos, certe sunt medicorum publicorum aut
certe ad medicos publicos spectant. Adiungimus eos, qui fortasse ad
medicos publicos pertinent, quamquam propter lapides nimis corrosos non
plane constat, et qui, nisi sunt medicorum publicorum, tamen his aliquid
proficiunt (nr. 15-28). Horum titulorum cum plurimi autem sint decreta
honorifica, decretis quae de medicis publicis facta sunt enumeratis usui
fortasse est aliorum quoque medicorum addere decreta atque bases
statuarum a "re publica" positarum (num. 29-48):
15. IG. II 186. "Athenis in arce". Decretum honorificum Euenoris
Euepii f. Acarnanis medici. 322/21 a. Chr. n.
16. IG. II 187. "Athenis in arce". Decretum in honorem eiusdem.
Paullo recentius.
17. R. Herzog, Arch. Anz. 1903, p. 197. "Co in Aesculapio". Decretum
factum de legibus colligendis, quae erant de piaculis (+hagneiais+
et +katharmois+) veteribus, et piaculorum ipsorum laterculus.
Commemorantur aedes medicorum (+ei toi iatroi tassontai+). Anno fere
a. Chr. 300. Nondum edita.
18. ibidem p. 10. "Co in Aesculapio". Epistula Cnossiorum ad Coos
missa de Hermia medico Coo Gortyna artem exercente et a Cnossiis
honorato. Anni a. Chr. n. 219. vel uno prioris posterioris.
19. IG, XII 5, 600. "Ceae". Decretum honorificum Polygnoti Dinonis
f. Phi[lippensis?] med. fortasse publici. III. saec. vix recentior.
20. Paton and Hicks, Inscr. of Cos 37 (cf. 40). Ditt.{2} 616. SGDJ.
3636. Mich. 716. Co. Fasti sacri Coorum. Medicis pars carnis
victimarum conceditur. III. saec.
21. J. Demargne, BCH. XXIV (1900), 225. In insula Creta ad oppidum
"Oluntem" reperta. In eodem lapide una cum compluribus aliis
decretis honorificis decretum est in honorem medici cuiusdam Casii
fortasse publici. Anni fere 200. a. Chr. n.
22. Ph. E. Legrand, BCH. XVII (1893), p. 550, nr. 48. Ditt.{2} 503.
REG. IX (1896), 359. In Mysia prope Parium (in vico _Dermendjik_).
Decretum synedrorum concilii Iliensis in honorem Parianorum et A
..... zi Zopyri f. agoranomi Pariani; panegyri Athenae Iliadis cum
cura instructa conduxerat filius Zopyri inter cetera medicum homines
in panegyri morbo affectos gratiis curantem. II. saec. partis
prioris.
23. Th. Homolle, BCH. VI (1882), p. 13 vs. 83. Ratio excepti et
expensi hieropoearum Apollinis "Delii" archonte Demare (a. fere 180.
cf. Ditt.{2} 588, p. 320{1}). Cuius anni hieropoei ab antecessoribus
in arcam publicam inter ceteras acceperant urnam in qua inerant
+[hôn] elatton elaben ho iatros {C C L} kai tou enoikiou hôsautôs
{X X V}+.
24. IG. IX 1, 104. "Elateae". Decretum honorificum medici Asc .....
haud scio an publici. Vix ante saec. II. medium.
25. C. T. Newton, Greek Inscr. in the Brit. M. 260. Exemplar
"Calymnae" constitutum, ut videtur, decreti Coorum, ut honores
medico cuidam Coo ab Calymniis tributi Co proclamarentur. II. fere
saec.
26. BCH. XVIII (1894), p. 197. "Amorgi." Decretum nimis mutilum in
honorem Uliadis Uliadis f. medici. II. fere saec.
27. R. Herzog, Arch. Anz. 1903, p. 198, 1. "Co in Aesculapio".
Decretum Apterae urbis Creticae in honorem Callippi Aristocriti f.
Coi medici a Cois missi. II. saec. Nondum edita.
28. IG. XII 5, 719. "Andri." Honorum decretum Artemidori Menodoti f.
medici fortasse publici. Aevi Romani ineuntis.
29. R. Herzog, Arch. Anz. 1903, p. 198, 2. "Co in Aesculapio."
Decretum Jasi urbis Cariae in honorem Philisti Nicarchi f. Coi
medici, qui Jasios curaverat, cum Coi in morbos incidissent. III.
saec. Nondum edita.
30. Jardé, BCH. XXVI (1902), 269. "Delphis". Decretum Philisti
Moschionis f. Coi medici ab Amphictyonibus honorati. Anni a. Chr. ut
videtur 218/17.
31. Th. Homolle, BCH. IV (1880), 348. "Deli." Decretum honorificum
Archippi Polychari f. Cei medici. III. vel II. saec.
32. Wescher et Foucart, Inscr. rec. à Delphes 462. SGDJ. 2632.
"Delphis". Decretum in honorem Melancomae nescio cuius filii
[Me]galopolitae medici. Anni a. Chr. 206/05.
33. CIG. 3596. Ditt.{1} 157; idem Syll. Suppl. (Orientis Graec.
inscr. sel.) 220. Troia u. Ilion, p. 465, 25 (Brueckner). In
"Troade" olim reperta. Decretum Iliensium in honorem Metrodori
Timoclis f. Amphipolitae medici, qui Antiochum regem et Meleagrum
ducem in pugna vulneratos sanaverat. III. a. Chr. saec. exeuntis vel
ineuntis II (cf. Th. Sokoloff, Klio, Beitraege zur alten Gesch.,
edd. C.F. Lehmann u. E. Kornemann IV (1904), p. 109 sq.: post pugnam
apud Panium commissam anno 198).
34. C.T. Newton, Greek Inscr. in the Brit. M. 258. SGDJ. 3557.
"Calymni". Fragmentum decreti in honorem Chartadae[16] Philoxeni f.
Berenicei medici (at non archiatri, cf. infra p. 27). Circa annum
200. a. Chr.
[Adnotatio 16: +Chatalas+ editor: +CH/--|TALAS+. +Chartadas+ vel
+Charêtadas+ coni. v. Wilamowitz laudans Hippocr. Epid. VII, 557
Ch., ubi +Chartadas+ legitur.]
35. IG. II 433. "Athenis". Fragmentum decreti in honorem Menandri
Pergameni, medici Eumenis II. regis Pergamenorum. Ex annis a. Chr.
197-159.
36. IG. IX 1, 516. "Actii". Decretum concilii Acarnanum in honorem
Diogenis Diogenis f. Pergameni medici per oppida Acarnaniae
medicantis. Annorum 167-146.
37. R. Weil, AM. I (1876), p. 337, 7a. "Amorgi". Cum aliis in eodem
lapide decretum est Minoetarum in honorem Pythionis Aeacidae
[Delphi] medici. II., ut videtur, saeculi.
38. P. Perdrizet, BCH. XX (1896), p. 341, 7. "Citii". Basis statuae
publice erectae in honorem Artemidori Artemidori f. medici. II. aut
I. a. Chr. saec.
39. CIG. 4379c. Sterret, Papers of the American School III
(1884-85), p. 287, nr. 407/8. In loco "Pisidiae" _Kara Baulo_. Basis
statuarum Orestis Antiochi f., qui Alexandriae studiosus medicinae
mortuus erat, et patris eius. Statuas ponendas curavit mater et
coniunx honore a senatu populoque decreto. II. vel I. p. Chr. n.
saec.
40. O. Kern, Inschr. von Magnesia 113. Ditt.{2} 371. In vico
_Üzümlü_ prope Magnesiam a. M. Decretum honorificum Tib. Claudii
Tyranni Magnetis Claudii imperatoris liberti medici. Ex I. p. Chr.
saeculi prima parte.
41. Paton and Hicks, Inscr. of Cos 409 et 418. Kaibel, EG. 200.
"Co". Basis statuae Satyri Themistocli f. medici a pago Isthmiotarum
honorati; in alio lapide basis duo sunt disticha medici ipsius tunc
iam mortui, qui gratias agit pago Isthmio. I. p. Chr. n. saec.
ineuntis vel medii.
42. CIG. 4315n. "Rhodiopoli." Basis statuae publice constitutae in
honorem Heracliti Heracliti f. Rhodiopolitae Rhodiique philosophi
et medici, Homeri inter medicos vocati, qui a multis civitatibus
societatibusque honoribus affectus est. I. vel II. p. Chr. saec.
43. IG. III 780. "Athenis." Basis statuae ab Areopago, senatu
sescentorum, populo constitutae in honorem Asyli Z..... f.
Stiriensis medici et zacori Aesculapii. Ex annis anno p. Chr. 126.
antecedentibus.
44. IG. III, 780a. "Athenis in Aesculapio". Herma sine capite
cum inscriptione Sozontis Ladici f. Suniensis medici et zacori
Aesculapii, quem Areopagus, senatus sescentorum, populus honorabant.
Eiusdem aetatis.
45. Th. Reinach, REG. VI (1893), p. 180, 19. "Jasi". Basis statuae
C. Cornelii Hecataei medici publice erectae. I. vel II. p. Chr.
saec.
46. G. Hirschfeld, Greek Inscr. in the Brit. M. 799. "Cnidi". Basis
statuae publice constitutae in honorem Servii [Sul]picii Apolloni[i]
f. Hecataei medici. Saec. p. Chr. I. vel II.
47. ibidem 838. "Cnidi". Basis statuae a populo erectae in honorem
Cliti Cliti f. medici mortui. Saec. p. Chr. II. vel III.
48. G. Cousin et Ch. Diehl, BCH. X (1886), p. 60, nr. 13. In urbe
Lyciae Cadyanda. Basis statuae Menophili Dosithei f. Cadyandensis
medici a senatu populoque statutae. Saec. p. Chr. II. vel III.
Ex his quos casus servavit titulis satis certo confirmatur quod in
universum dicit Xenophon: +peri de hugieias akouôn kai horôn hoti kai
poleis hai chrêzousai hugiainein iatrous hairountai ktl.+ (Inst. Cyr.
I 6, 15). Tam quarto igitur saeculo fere omnes omnino urbes Graecorum
medicos publice conduxisse censendae sunt.
A Graecis hoc institutum ad barbaros transgressum esse Strabo e
Posidonio docet. Qui de Massiliensibus suo etiam tempore Romanos et
Gallos litteras docentibus verba faciens dicit haec: +horôntes de
toutous hoi Galatai kai hama eirênên agontes tên scholên asmenoi pros
tous toioutous diatithentai bious ou kat' andra monon alla kai dêmosia;
sophistas goun hupodechontai tous men idia, tous de poleis koinê
misthoumenai, kathaper kai iatrous+ (C. p. 181; IV 1, 5 ex.).
Sed ad titulos supra compositos revertimur. In quibus modus honorum
alius est saeculis ante Christum natum, alius aetate Romana. Olim enim
senatus populusque virum de civitate meritum laude publica honorabant,
proxenia, civitate, aliis huiusmodi honoribus, qui lapide in publico
constituto memoriae prodebantur. Romanis autem temporibus, cum honores
illi pretium atque dignitatem amisissent, clariora apertioraque insignia
virtutis desiderabantur. Itaque totum hominem marmoreum posteris
constituebant. Quo factum est, ut, quo recentiora sunt tempora, eo
plures bases statuarum exsistant medicorum eoque magis decreta longa
atque aptissima ad nos erudiendos offerre se desinant.
Sin autem publicos spectamus medicos, omnes ferme, quorum titulos
possidemus, ante principatus tempora vivebant; neque omnino ullam
inscriptionem medici publici inde ab altero p. Chr. n. saec. habemus.
Quid igitur est? Institutum illud sensim et paullatim periitne
temporibus imperii Romani? Minime. Nam medici publici tum etiam munere
suo omnibus locis fungebantur. Sed nomen mutatum est. Quod quale fuerit,
mox videbimus.
§4.
DE MEDICIS PUBLICIS AEVI ROMANI SIVE DE ARCHIATRIS.
Aetate Romana uno loco medici publici usque in saeculum quartum eminent:
Oxyrh. Pap., I 51 (p. 108) anni p. Chr. 173. De corpore mortuo visitato
ad Claudianum praetorem relatio +p(ara) Dionyso(u) Apollodôrou
Dionys[i]ou ap' Oxurunchôn poleôs dêmosiou iatrou.+
Oxyrh. Pap., I, 40 (p. 83), saec. II. p. Chr. exeuntis vel ineuntis III.
Iudicium praefecti de questu Psasnis, qui quidem est +iatros
dêmos[ieu]ôn epi tari[cheia]+.
Oxyrh. Pap., I 52 (p. 109), anni 325. De inspectione puellae domo
collapsa vulneratae renuntiatio ad curatorem rei publicae +para Aurêliôn
.... kai Didumou kai Silbanou ap[o tês lam(pras)] kai lam(protatês)
Oxurunchitôn poleô[s dêmosiôn] i[atr]ôn+.
Quibus papyris addenda esse videtur similis renuntiatio C. Minicii
Valeriani +echontos to iatreion en kômêi Karanidi+ data a.d. XI. Kal.
Sept. anni 130. (BGU. 647). Quam papyrum medici publici esse, si ex
argumento eius collegerimus, a vero fortasse non aberrabimus.
Iam his papyris demonstratum est vetus medicorum publ. nomen (+dêmosios
iatros+ vel +iatros dêmosieuôn+) in Aegypto etiam per aevum Romanum
usitatum fuisse.
Aliis locis +dêmosioi iatroi+ posterioribus imperatorum saeculis non
inveniuntur. Tamen multi altero p. Chr. saeculo tituli medicorum exstant
et maxime in urbibus Asiae Minoris. Inter hos sunt multi archiatrorum.
Qui archiatri erant medici publici et excipiebant eos, quos adhuc
cognovimus +dêmosieuontas+, ipsi vocati +archiatroi+.[17] Quod priusquam
accuratius exponamus, de archiatris, unde provenerint, verba nonnulla
nobis facienda sunt.
[Adnotatio 17: De accentu huius vocis viri docti non pauci
erraverunt, qui titulos archiatrorum ediderunt Graecos, cum scribunt
+archiatros+. Sed monet in Thesauri Henrici Stephani editione
Parisiana L. Dindorf accentum acutum praecepisse Arcadium p. 89, 19
(+to de iatros philiatros anabibazei kai en tôi "archiatros" kai
"hippiatros" phulattei+--sed hausta sunt ex Herodiano +peri
katholikês prosôdias+ libro +th'+, vid. Lentz I, 229, vs. 10) et
conferendum esse Etymologicum Magnum, p. 215, 6 et 250, 34. Legitur
autem in EM. p. 250, vs. 28 sqq.: +ta gar eis os onomata en têi
sunthesei anabibazousi ton tonon; hoion kta. chôris gar, phêsin, ei
mê dia sêmasian tina kôlutheiê; dia to loigos, brotoloigos. xai
chôris tôn ethnikôn, Achaios, Panachaios. kai chôris tou iatros,
archiatros.+ Eadem autem p. 215, 6 sqq. leguntur.]
Inscriptionibus archiatrorum, quae ante Romana tempora exaratae erant,
nondum inventis diu viri docti putabant apud Romanos exstitisse
archiatros, plurimique Andromachum Neronis imperatoris medicum primum
omnium designabant. Quem Galenus +archiatron+ vocaverat (K. XIV, p. 2).
Erotianus autem librum, qui +tôn par' Hippokratei lexeôn sunagôgê+
inscribitur, Andromacho archiatro dedicaverat (ed. Klein, p. 29, 1: +Tên
Hippokratous pragmateian, archiatre Andromache, ouk oliga sumballomenên
pasin anthrôpois horôn ktl.+, quibus verbis liber incipit); sed hunc
recentiorem quam illum Neronis medicum et filium eius fuisse suo iure
exposuit Klein (Proleg. p. XII sq.). Inscriptione tum Coa inventa (PH.
345) C. Stertinius Xenophon primus archiater existimabatur.
Altera ex parte per complura saecula viri doctissimi inquirebant, quae
vis voci +archiatros+ subiecta esset, habebantque controversiam, +archos
tôn iatrôn+ an +tou archontos iatros+ (ne memoremus _principem atrii_
quemquam intellexisse) vis primitiva vocabuli esset (v. Dan. le Clerc,
_Hist. de la Méd._, p. 585 sqq.). Postremum commentationem de archiatris
ampliorem scripsit R. Briau: _L'archiâtrie romaine ou la médecine
officielle dans l'empire romain. Suite de l'histoire de la profession
médicale_ (Paris 1877). Qui rem acute perscrutatus tamen nimis
subtiliter in plura genera quam sunt distribuit archiatros.[18] Res tum
non promovebatur, nisi quod nomen archiatrorum iam saeculis Christum
natum antecedentibus occurrere demonstrabatur, id quod facillime fieri
poterat inscriptionibus, quae id ostendebant, repertis.[19]
[Adnotatio 18: Ita R. Briau archiatros in classes quinque divisit
(l.l. p. 18):
1. des archiâtres palatins (les médecins des empereurs),
2. des archiâtres municipaux (les médecins municipaux des villes de
province),
3. des archiâtres populaires de Rome et de Constantinople (les
médecins publics des deux villes impériales),
4. des archiâtres scholaires (les présidents des collèges ou
sociétés de médecins ou d'écoles de médecine),
5. des archiâtres du xyste et des Vestales (les médecins
spécialement attachés au service du portique appelé Xyste dans les
gymnases publics et à celui des vierges Vestales).
Sed nescio quid inter classem alteram et tertiam, inter quartam et
quintam intersit. Sic enim existimo primos archiatros apud Romanos
(i.e. in iure Romano) fuisse medicos publicos, tum nomen usurpatum
esse et ab medicis imperatorum et ab aliis praestantioribus medicis,
qui munere quasi publico fungebantur. Tria igitur genera sint
archiatrorum.]
[Adnotatio 19: Ante R. Briau, qui ipse etiam apud Daremberg-Saglio
s.v. _archiatrus_ (I, p. 373) rem exposuit, de archiatris Romanis
inter alios scripserunt: E. Th. Gaupp, _de professoribus et medicis
eorumque privilegiis in iure Romano dissertatio_. Vratislaviae 1827
(ubi priorum invenis de hac re dissertationes ac fontes ex Codice
Theodosiano et Corpore iuris accurate collectos); Goldhorn, _de
archiatris Romanis et eorum origine usque ad finem imp. Rom. occ._
Lips. 1841. Conferas etiam E. Kuhn, _Die städt. u. bürgerl.
Verfassung des röm. Reichs_ I, p. 83 sqq.; W. Smith, _Dictionary of
Greek and Roman antiquities_ (2e. ed. Lond. 1865) s.v. archiater
(ubi res, ut tum erant, breviter et perspicue explicatae sunt);
O. Marquardt, _Privatleben der Römer_, p. 752 sqq.; Friedländer,
_Sittengesch. Roms_ I{6}, p. 335 sqq. Vetustiores viros doctos
citant Leclerc, _Hist. de la Méd._ p. 585 sqq. et Bailie,
_Fasciculus inscr. Graec._ I, p. 112.--Quod in libro a R. Briau
scripto legis, excerpsit M. Salomon, _Deutsch. Archiv für Gesch.
der Medicin u. med. Geogr._ edd. H. et G. Rohlfs, II (1879), p. 216
sqq.--Nuper rem paucis tractarunt: A. Vercoutre l.l., p. 355;
M. Wellmann apud Pauly-Wissowa s.v. +archiatros+; J. Bloch apud
Neuburger u. Pagel, _Handb. d. Gesch. d. Med._ I, 583; S. Reinach
l.l., p. 1690.]
Quarum prior in basi statuae Deli inventa legitur (ed. Th. Homolle, BCH.
IV (1880), p. 217; Ditt.{1} 244; Löwy 294; Ditt. Suppl. 256):
+Krateron Kraterou Antiochea ton trophea
Antiochou Philopatoros, tou eg' basileôs
megalou Antiochou kai basilissês Kleopatras,
gegonota de kai tôn prôtôn philôn basileôs Anti-
ochou kai archiatron kai epi tou koitônos tês 5
basilissês, Sôsistratos Sôsistratou
Samios, tôn prôtôn philôn, aretês heneka kai
eunoias kai philostorgias tês eis heauton,
Apollôni Artemidi Lêtoi.
Philotechnos Hêrôdou Samios epoiei.+
Qua ex inscriptione apparet archiatrum ordinis nobilis fuisse et apud
regem ipsum (Antiochum VII.) munus medicum exsecutum esse, cum titulus
inter alias aulae regiae dignitates insertus sit. Est autem inscriptio
annorum 130. vel 129. a. Chr. (Ditt.{1} 244{1}. cf. Löwy 294). Altera
inscriptio gemina iterum +tôn prôtôn philôn basileôs kai archiatron+
ostentat. Quam Deli quoque inventam edidit S. Reinach, BCH. VII (1883),
359 (Ditt. Suppl. 374). Exarata est non multo post antecedentem, cum
Mithradates (VI.) Eupator per annos a. Chr. 120-63 regnaret. Legitur
autem in basi statuae ita:
+[Ho hiere]us Hêlianax Asklêpiodôrou Athênai[os]
Papian Mênophilou Amisênon
tôn prôtôn philôn basileôs,
Mithradatou Eupatoros
kai archiatron, tetagmenon de 5
kai epi tôn anakriseôn,
theois.+
Hi duo tituli, soli archiatrorum, qui e saeculis antechristinianis adhuc
exstant, plane demonstrant apud diadochos qui vocantur reges archiatros
exortos et munere aulico functos esse. Sed in inscriptione Calymnia
(nr. 34)[20] cum vs. 5 ante vocabulum +iatros+ lacuna hiaret et Newton,
qui illam edidit, vestigia litterae +Ch+ agnosci posse[21] putavisset,
hic +[arch]iatros+ supplevit. Haberemus igitur medicum "urbis", qui
archiater vocatus esset. At quae Newton explevit stare non possunt, cum
viri duo doctissimi, A. Smith et A. R. Munro, lapidem denuo inspexerint
atque litteram ullam in lacuna fuisse negaverint.[22]
[Adnotatio 20: Cito titulos medicorum, quos p. 19-22 enarravi,
numeris ibi praepositis.]
[Adnotatio 21: Adnotat Newton l.l.: _there seems to be traces of the
+Ch+._]
[Adnotatio 22: Scripsit haec A.R. Munro Friderico Hillero de
Gaertringen, qui precibus meis ut lapidem visitaret illum rogaverat:
_We both _(A. Smith et A. Munro)_ agree that the space indicated by
Newton was "never inscribed". The letters on each side of it are
quite clear and distinct, but the interval is blank. The last two
letters of +NIKEUS+ are widely spread. There would hardly be room
for +ARCH+ before +IATROS+. The surface does not appear to have
suffered, although it is a little rubbed. The letters would still
be perfectly legible if they had ever existed._ Gratias ago hoc
quoque loco viris doctissimis Britannicis et Friderico Hillero de
Gaertringen, qui multis quoque in aliis rebus animo libentissimo me
adiuvit et consilio et re.]
Qua igitur in domo regia archiatri primi exstiterint, quaerendum est.
Etenim mihi quidem probatur ante Alexandrum aut Alexandri ipsius
temporibus nondum quosvis medicos archiatros nominatos esse. Cum
autem titulus archiatri, qui regem Antiochum curabat, tempore prior
sit, in aula Seleucidarum medici aulici appellari archiatri coepti esse
videntur, optimeque propinquitate atque coniunctione familiae utriusque
probatur ab aula regia Antiochena ad regis Pontici nomen transiisse.
At S. Reinach verisimile esse existimabat (BCH. VII 359 et apud
Daremberg-Saglio, l.l. p. 1690) in Aegypto primos exstitisse archiatros,
cum aliae aulae mores atque institutiones Ptolemaeorum imitarentur, cum
in Aegypto tituli similes sicut +ho epi tôn iatrôn+ et +basilikos
iatros+ se praeberent, cum denique iam veteris imperii temporibus in
quinta, quam numerant, regum familia medici regis noti sint. Quarum
causarum quam primam vir doctissimus attulit, falsam esse infra videbis
(adn. 25), quam tertiam nihil ponderis habere nemo neget.
Sed legitur in inscriptione Deli inventa titulis Crateri et Papiae supra
exscriptis simillima quidam +epi tôn iatrôn+ (ed. Th. Homolle, BCH. III
(1879), p. 470; Ditt. Suppl. 104):[23] +Chrusermon Hêrakleitou
Alexandrea | ton sungenê basileôs Ptolemaiou[23] | kai exêgêtên kai epi
tôn iatrôn | kai epistatên tou Mouseiou | Areios ---- ---- Apollôni
ktl.+ Qui cum praefectus Musei vocetur praefectusque urbis Alexandriae
vel praefectus annonae (+exêgêtês.+ --cf. U. Wilcken, Ostr. I, p. 624,
654; cf. Ditt. Suppl. 104{4}), tertium etiam quod habuit officium
publice neque in aula regis administrasse videtur. Praefuit igitur
fortasse Alexandriae medicis et rebus medicis. Neque nego potuisse eum
omnibus medicis publicis, qui multi in Aegypto erant, summum praefectum
impositum fuisse, ut voluit R. Ditterberger (Suppl. 104{5}). Certe
quidem in aula regia non medicus erat regis.
[Adnotatio 23: Non Ptolemaei III. Euergetae I. (246-221), ut volebat
editor, sed fortasse Ptolemaei VI. Philometoris (180-145) (P. M.
Meyer, Heerwesen 61{206}; cf. Strack, M. Rh. 1900, 86; Ditt. Suppl.
104).]
At idem atque +archiatros+ titulus qui etiam testis excitatur
significare videtur. Legitur enim in magna papyro Taurinensi, quam
integerrimam edidit A. Peyron, _Papyri Graeci regii Taurinensis musei
Aegyptii I_ (Taurini 1826), pap. 1, vs. 25 Tatam, qui +ho basilikos
iatros+ vocatur, iussum regis per litteras tradidisse praefecto. Sicut
igitur ille +Papias archiatros, tetagmenos de kai epi tôn anakriseôn+
(p. 29) Tatas quoque res publicas subibat; tamen regis fuit medicus, qui
hunc ipsum curabat et munere aulico fungebatur, ut ex titulo +basilikos
iatros+ elucere videtur.
Sin autem in terris duabus eadem res altero loco +archiatros+, altero
+basilikos iatros+ vocatur, nomina mihi confundenda non esse videntur,
sed ita statuendum est medicum illum aulicum apud Ptolemaeos +basilikon
iatron+, apud Seleucidas +archiatron+ nominatum esse. Quid enim? Papyrus
Taurinensis anno a. Chr. 117. scripta est, id quod die in epistula
adscripta certe constat; inscriptio Crateri autem archiatri Antiochi
anni 130. vel 129. est.
Atque porro. Demonstrabitur continuo voci +archiatrou+ aliam vim
impositam esse temporibus Romanis, cum medici publici ab oppidis
conducti ita vocabantur. Quod in Aegypto non factum est; nam hic medici
publici usque ad IV. p. Chr. saec. +iatroi dêmosioi+ vel +dêmosieuontes+
vocabantur (v. p. 23 sq.) atque tituli archiatrorum non ante tempora
Byzantina inveniuntur. Duo enim archiatri tantum, quorum tituli in
Aegypto reperti sunt, adhuc sunt noti, uterque saeculi quinti et sexti:
+Prôteris archiatros+, cuius stelam sepulcralem in loco _Tehneh_ nuper
reperit G. Lefebure (BCH. XXVII (1903), p. 375 nr. 115) in coemeterio
christianorum saeculi quinti vel sexti (v. l.l. p. 369, 376 sq.).
Alterum invenis in Pap. Oxyrh. I 126 (p. 195) vs. 23: +Phl. Markos sun
theô iatros huios tou tês logias mnêmês Iôannou genome(nou) archiatrou
sunainô ktl.+ Sed est haec papyrus anni p. Chr. 572.
Qui praeterea commemoratur archiater Aegyptius, is quoque aetatis
est Byzantinae. Exstat apud Photium cod. 220 (p. 564/5): +Anegnôsthê
"Theônos archiêtrou Alexandreôs" iatrikon biblion ho epigraphei
anthrôpon+. Qui cum inter Oribasium et Aetium (saec. VI.) locum habeat
apud Photium, hac ex re aetas eius iam pellucet, quae fit clarior Photii
verbis ipsius (220 ex.): +esti mentoi tên chreian to biblion "tais tou
Oreibasiou sunopsesi" parechomenon "paraplêsian"+.
Byzantina igitur ante tempora nullus in Aegypto medicus archiater
vocatur.[24] Qua ex re satis apparet in Aegypto titulum archiatri
inventum non esse. Contra testes excitati in Syriam omnes nos ducunt:
in Syria igitur nomen archiatri videtur natum.[25]
[Adnotatio 24: In codicibus Aristeae epistulae ad Philocratem +ho de
archiêtros Nikanôr+ (§182 Wendland) legitur. Qui Nicanor Ptolemaei
I. temporibus Alexandriae LXXII senibus Judaeicis illis hospitio
excipiendis ad vivendum omnia paravisse dicitur. Sed +archiêtros+
interpolatum esse pro +archedeatros+ et olim iam Letronne coniecerat
(Journ. des Sav. 1828, 105) et ex eo sequitur, quod Josephus, qui
epistulam Aristeae excerpsit, eodem loco dicit +ho de epi tês tôn
xenôn apodochês tetagmenos Nikanôr+ (Ant. XII, 2, 12), ita ut
Josephum +archedeatron+ apud Aristeam legisse verisimile sit
(G. Lumbroso, _Recherches sur l'économie politique de l'Égypte
sous les Lagides_, p. 206{1}). Fuit autem hospites recipere eisque
prospicere maxime +edeatrou+, cf. Ath. 171b: +nun de ho edeatros
epistatês gegone tês holês diakonias. ên d' epiphanês kai entimos
hê chreia. Charês - - - Ptolemaion phêsi ton Sôtêra edeatron
apodeichthênai Alexandrou+.]
[Adnotatio 25: Equidem etiam puto titulum +archiereôs+ in Syria
primum publice usurpatum esse. Nam tertio iam saeculo +archiereis+
ab Seleucidis instituebantur, ut testantur optime tituli Ditt.
Suppl. 224 (vs. 21): +[kr]inomen de+ (Antiochus II.) +kathaper
[pantachou kathestêkasin k]ata tên basile[i]a[n hêmôn arch]iereis,
kai taut[ê]s+ (uxoris regis) +kathistasthai [e]n tois autois topois
archiereias hai pho[r]êsousin stephanous chrusous echontas - - - - -
- - - - - -is, epigraphêsontai de kai en [tois s]unallagmasi m[e]ta
tous tôn [te the]ôn kai hêmôn archiereis+. ibid. 230 (Solis):
+Ptolemaios Thrasea stratagos kai archiereus Syrias Koilas kai
Phoinikas Hermai kai Hêraklei kai basilei megalô Antiochô+. Tum hoc
institutum inde a temporibus Ptolemaei V., qui Cleopatram filiam
Antiochi III. in matrimonium duxit (Ditt. Suppl. 230{2}),
saepissime Cypri, quae Ptolemaeorum est, invenitur (cf. Brandis ap.
Pauly-Wissowa s.v. +archiereus+; Ditt. Suppl. l.l.). Sed in Aegypto
ipsa pontifices Graeci +archiereis+ ab Ptolemaeis vocati non esse
videntur (neque pontifices regum ipsorum), cum nullius +archiereôs+
titulus ante Romana tempora exstet. Nam inscriptiones, quae verbum
+archiereis+ exhibent, monumentum Canopium (Ditt. Suppl. 56, 3 et
74) et lapis Rosettanus (ib. 90, 6, ubi legis (sicut 56, 3): +hoi
archiereis kai prophêtai kai hoi eis to aduton eisporeuomenoi kta.
kai hoi alloi hiereis+) ex lingua Aegyptia translatae et titulis
Aegyptiis additae sunt. In his igitur vox Aegyptia quodam modo voce
+archiereôs+ reddita est. Graecus autem +Eratôn+, qui in titulo
saec. a. Chr. I. Philis invento vocatur +sungenês kai archiereus kai
(archi)prophêtês tês megistês theas Isidos+ (Lepsius, Denkm. XII,
87. 241, 250), in vetusto Aegyptiorum templo munere pontificis summi
functus est. Id quidem notissimum est multos et sacerdotes et
pontifices maximos in templis antiquis Aegytiis fuisse, ut in
vetustissimo iam regno fuerunt etiam medici regis, archiatri,
superpositi medicorum regis, ut nostris vocabulis utar (cf.
A. Erman, _Ägypten und ägypt. Leben im Altertum_, 447). De illis
autem +archiereusi+ Aegyptiis Herodotus iam verba fecit: II, 37:
+hiratai de ouk heis hekastou tôn theôn alla polloi, tôn heis esti
archiereus.+ II, 143: +archiereus gar hekastos autothi hista epi tês
heôutou zoês eikona heôutou+ (monstrantur autem statuae +archiereôn+
inde a regni vetustissimi temporibus). II, 151: +tôn de
duôdeka basileôn - - - - mellontôn kataspeisein ho archiereus
exêneike sphi phialas chruseas ktl.+ Sed +archiereis+ "Graeci" in
Aegypto ipsa Ptolemaeorum aetate nondum exstant. Quod autem nunc
res ipsas perscrutantes invenimus institutum et +archiatrou+ et
+archiereôs+ ab Seleucidis factum esse, aliis comprobatur. Viderunt
enim P.M. Meyer (Heerwesen 61{206}) et M.L. Strack (M. Rh. LV
(1900), 173 sq.) totum ordinem dignitatum aulicarum (+sungeneis tou
basileôs, tôn homotimôn tois sungenesi, tôn archisômatophulakôn, tôn
prôtôn philôn, tôn philôn, tôn diadochôn+) ab regno Ptolemaeorum per
saeculum tertium alienum fuisse. _Ptolemaeum Epiphanem (205-181 a.
Chr.) demum_ (ita quae illi tum eruerunt apte paucis complexus est
Guilelmus Dittenberger, Suppl. 104{2}) _circiter annum 190 a. Chr.
haec omnia instituisse. Quod quoniam per idem illud tempus Epiphanes
primus ex omnibus Ptolemaeis uxorem ex gente Seleucidarum duxisset,
Antiochia Alexandriam translatum hoc institutum omnium maxime
probabile esse, etsi nullum dum comparuisset testimonium quo iam
ante illud tempus Seleucidas eo usos esse demonstraretur. Illos vero
rursus partim, ut in +sungenôn+ honore, Persica, partim, ut in
+archisômatophulakôn+ ordine, Macedonia exempla expressisse._ Sed
hos titulos accipiebant Ptolemaei, +archiatrous+ omnino non,
+archiereis+ partim tantum (Cypri) instituebant.]
Ac primo archiater, ut docent tituli, praecipuum habebat in aula regis
locum et medicus aulicus erat. Qui regem ipsum et familiam eius curabat
intra domum regis et servis medicis, quorum multi in aula magna tum iam
fuerint, praeerat. Qua ex re nomen sumpsit. Nam est archiater +hos
archei tôn iatrôn+ sicut +architektôn+ est +hos archei tôn tektonôn+.
Sicut autem in aedibus aedificandis architectus optimus peritissimusque
omnium est et res difficillimas agit, ita archiater etiam est medicus,
qui inter alios excellit et propterea ad proprium et grave officium
vocatus est. Qua in re R. Briau assentiendum est, qui universam
archiatri naturam ita apte definivit (l.l. p. 127): _Ce caractère (le c.
général), c'est qu'ils étaient tous nommés par des corps constitués ou
selon un mode établi par le gouvernement impérial; c'est-à-dire qu'ils
avaient tous une empreinte officielle et des fonctions commandées et
obligatoires: "ils étaient médecins fonctionnaires" ..... Il (le titre
d'archiâtre) n'était en réalité qu'une marque d'honneur qui désignait le
médecin fonctionnaire à la consideration et au respect de tous._ Quibus
in verbis res Romanas vir ille doctissimus spectat, quas adhuc non
exposuimus. Sed ab initio ita fuit, ut archiatri munere certo et
definito fungerentur et ab rege aliove in hunc locum promoverentur.
Ab regibus Orientis Graeci munus et nomen via directa ad imperatores
Romanos transiisse opinio communis est. Sed uno iam exemplo C. Stertinii
Xenophontis medici Claudii imperatoris ita non esse planum faciemus.
Multae enim inscriptiones eius et Graecae et Latinae exstant, eius
ipsius vel ad eum pertinentes (inter 24 Graecos undecim sane textum
eundem exhibent), scriptoresque mentionem Xenophontis faciunt, de quo
postremum disseruit R. Herzog (l.l. p. 189 sqq.)[26] Nemo hunc medicum
Claudii dicit archiatrum, nec Plinius (NH. XXIX 7) nec Tacitus (Ann.
XII, 61 et 67), sed »medicum« tantum tradunt, sicut etiam Laertius
Diogenes (II, 6 n. 16), si verba ad Xenophontem Claudii medicum
spectant, simpliciter scripsit +iatros+. Verum etiam in inscriptione
Latina Romae reperta »medicus« traditur: _Cosmiae C. "Stertini ·
Xenophontis | medici · Augusti" | vix·ann·XVIIII | Blastus · conservos
· D · S · et | Iuliae Thymele | matri_ (CIL. VI 8905). Quae inter
inscriptiones Graecas ordinem indicant, altera Xenophontem Romae
etiam, ut apparet, moratum +iatron Tiberiou Klaudiou Kaisaros+ nominat
(Dubois, BCH. V (1881), 472, Calymni), altera Co reperta in basi statuae
titulum quem quaerimus exhibet (PH. 345): +G. kta. Xenophônta "ton
archiatron"+
[Adnotatio 26: Qui cum scripta pertinentia ad Xenophontem
composuerit (p. 190{1}), addatur: Rayet, Annuaire de l'association
pour l'encouragement des ét. grecq. IX, 271 sqq. R. Briau,
L'archiâtrie romaine, p. 43 sqq.]
+"tôn theôn Sebastôn" kai epi tôn Hellênikôn apokrimatôn,
cheiliarchêsanta kai eparchon gegonota tôn architektonôn kai timathenta
en tôi [tô]n Bretannôn thriambôi stephanôi chruseôi kai dorati ktl+.
Sequitur igitur, ut C. Stertinius in amplissimo statu apud Claudium
collocatus esset, qui medico, _cuius scientia ipse utebatur_ (Tac. Ann.
XII 61), sicut reges illi Graeci alia etiam dabat mandata. Sed statua
temporibus Neronis erecta est, cum Xenophontem +[philonerôn]a+ etiam
appellavissent (vs. 11),[27] quod quidem verbum, ut fiebat, postea
erasum est, et cum Xenophon in hoc titulo esset +archiereus tôn theôn
kai hiereus dia biou tôn Sebastôn kai Asklapiou kai Hugias kai Êpionês+
(vs. 14 sqq.). Similiter in inscriptione nuper Co effossa (R. Herzog,
Arch. Anz. 1903, 193) Xenophon ipse se nominat +ton hierea autôn dia
biou (Asklêpiou Kaisaros Sebastou kai Hugias kai Êpionês)+, atque hic
etiam in rasura quadam de Herzogii coniectura +philonerôn+ fuit. Haec
inscriptio certe Neronis aetate exarata est, cum Xenophon ipse statuam
consecraverit cumque novo honore herois a populo ornatus sit, qui honos
in inscriptionibus Claudii aetate incisis non invenitur, sed apte ei
Coum regresso[28] decernebatur. Cum autem in inscriptione priore, in
qua +archiatros+ legebatur, et +philonerôn+ et +hiereus dia bion tôn
Sebastôn kai Asklapiou kai Hugias kai Êpionês+ insit, apparet hanc
quoque conceptam esse temporibus Neronis, cum Xenophon paullo post
Claudium suo auxilio mortuum, quia Romae imperatore necato manere non
poterat (cf. R. Herzog l.l. p. 195), Coum redierat.
[Adnotatio 27: Quod Paton (l.l.) et Dubois (BCH. V, p. 474{1}) ante
+philonerôna+ eodem loco etiam +philoklaudion+ fuisse hac una de
causa contenderunt, quia sic spatium erasum melius expleretur verbo
longiore, eo refellitur, quod in versu inferiore decem ipsae
litterae (= +philonerôna+) id spatium occupant, quo in superiore
rasura est; itaque +philoklaudion+, cum litteras duodecim habeat,
non melius, sed peius in rasuram init. Similiter et aliis de causis
iam Dittenberger (Syll.{2} 368{7}) et Herzog (l.l. p. 198)
coniecturam illam respuerant.]
[Adnotatio 28: cf. nunc R. Herzog, Arch. Anz. 1905, p. 9/10.]
Quae cum ita sint, quid veri similius est, quam Coos ipsos simplicem,
»medicum Augusti« in titulum magnificentiorem mutavisse archiatri
promptum ex more Graecorum, ut virum de se bene meritum eo magis
honorarent? Sed vere Romanos hoc quidem tempore titulo archiatri nondum
usos esse alii tituli approbant:
IG. XIV 1759. "Romae". +Tiberios Klaudios Kouireinai Menekratês "iatros
Kaisarôn"+, cui a discipulis scholae conditae ab eo sepulcrum (+hêrôon+)
paratur. Medicus Caesarum complurium ex familia Claudia.
IG. XIV 1751. "Romae". +Ti. Klaudios Alkimos "iatros Kaisaros"+, cuius
sepulcrum Restituta quaedam res medicas docta ab Alcimo curandum fecit.
Medicus Claudiorum alicuius, quamquam sane formae litterarum in tempus
posterius deducunt. (Sed erret Harnack (_Medizinisches aus der ält.
Kircheng._ p. 14) qui titulum Christianum et aetate Byzantina esse
contendit).
Benndorf u. Niemann, _Reisen in Lykien und Karien_ p. 63 nr. 30 et p. 64
nr. 32. "Sidymae". Titulus dedicatorius in porticu, quam +Tiberios
Klaudios "Seb[astou ap]eleutheros" Epagathos "iatros akkêssos tou idiou
patrônos"+ cum alio quodam (cf. 32) et Claudio imperatori et Dianae et
deis aliis consecraverat. Idem +Epagathos apeleutheros iatros ak[kê]ssos
tou idiou patrônos+ una cum Tib. Claudio Tib. f. Quir. Liviano statuam
Claudii statuendam curavit (nr. 32). --Quibus titulis additur ad
»medicum Augusti« quidam »medicus accensus Augusti«, qui igitur medicos
Augusti in serviendo valetudini Caesaris ipsius adiuvabat. Qui quamquam
servus erat, non inter servos medicos ducendus est, qui homines et
maxime servos aulae imperatoriae curabant. Quibus praeerat quidam »supra
medicos« aut »decurio medicorum« aut »superpositus medicorum«,[29] inter
quos omnes aulae imperatoriae medicos archiatrum locum non habere late
patet.
[Adnotatio 29: CIL. VI 3982: _M. Livius Liviae l. Orestes supra
med(icos)_; CIL. VI 3984 (cf. 3983); _M. Li[vius] Boeth[us]
dec(urio) medic[orum]_; CIL. VI, 8504: _D. M. T. Fl. Paederot. Aug.
lib. Alcimiano superposito medicorum_ eqs.]
P. Perdrizet et Ch. Fossey BCH. XXI (1897), p. 66, 3. Rev. arch. 1897,
I p. 355. Byzant. Zeitschr. XIV (1905) p. 20 nr. 5. "Laodiceae
ad Libanum". (?--Tell Nebbi Mindu) + .... [Lik]inni[on?] .... |
Phi[l]ippiko[n] | "iatron Seb(astou)" | Phl. Sakerdos | Emisênos ton |
autou ph[i]lon.+ Imperatoris nescio cuius medicus. Sed Hadrianum, cum
in Syria versaretur, aut alium imperatorem ibi versatum curasse et
propterea ut titulum medici Augusti sibi adsumeret impetrasse videtur.
Ad tempora posteriora litterae formis rotundis (+ESl+) pertinent.
G. Hirschfeld, Greek inscr. in the Brit. M. 799. "Cnidi". In basi
statuae publice erectae: +Serouïos [Soul]pikios Apollôniou huios
Hekataios ho "iatros kai philos tou Sebastou"+, ad quae verba extrema
medicos regum Graecorum conferas, qui +tôn prôtôn philôn basileôs kai
archiatros+ vocabantur (p. 26) et Eudemum _amicum et medicum Liviae_
(Tac. Ann. IV, 3). Cum ex nomine Servi Sulpici eluceat eum civitatem a
Galba accepisse, huius vel alicuius posteriorum medicus fuit. Adnotavit
etiam Newton litteras tituli Hecataei aliquanto priores esse tituli
Hadriani eodem loco reperti.
Falsa autem est inscriptio CIG. 3285 in anaglypho sepulcrali Smyrnaeo
nunc in museo Veronensi conservato, id quod et contextus verborum et
formae litterarum et locus inscriptionis sub anaglypho demonstrant. Ibi
legitur: +Markon Artôrion Asklêpiadên | "theou Kaisaros Sebastou iatron"
| hê boulê kai ho dêmos tôn Smurnaiôn | etimêsan hêrôa polumathias
charin+. Patet iam inscriptionem inepte compilatam esse ex eis quae
scriptores Romani passim de Artorio medico Caesaris Augusti tradunt.
Quam inscriptionem esse vitiatam Maffei iam olim (Mus. Ver. XLVII. 4)
Boeckhio non multum persuadens et tum iterum Duetschke (Antik. Bildw.
IV, 539) contenderat. Quod nemo negabit, qui anaglyphum ipsum aut
imaginem ope lucis expressam viderit.[30]
[Adnotatio 30: Copiam videndi praebuit E. Pfuhl anaglyphi imagine
photographica amabiliter dono data.]
Sed ne in falsis operam perdamus titulis. Pergamus afferre testimonia,
quae demonstrant medicos Caesarum saeculo primo et ineunte altero
publice nondum archiatros nominatos esse. Exstant enim Latini etiam
tituli:
CIL. VI, 3985 _Tyrannus Liviae medicus_ (cf. ibid. 3986 et 87 alios
Liviae medicos, quorum tabulae in columbario libertorum et servorum
Liviae Augustae et Caesarum inventae sunt, unde etiam tituli supra
laudati adn. 29, 1 et 2).
CIL. VI 8646 et 47 exstant duo »medici domus Augustae«.
CIL. VI 8895: _L. Arruntio Semproniano Asclepiadi Imp. Domitiani medico_
eqs. (cf. Plin. NH. XXIX, 5).
CIL. XIV 3641, Tibure: _D. M. Ti. Claudio Aelio Sabiniano medico Aug
{////} Pedanius Rufus amicus._[31]
[Adnotatio 31: Testem adhibet R. Briau (l.l. p. 39) etiam
inscriptionem Taurinensem Grut. p. 632, 6 al.: ACRONIP|MEDICO
AVG|eqs. Sed exemplum melius exhibet (v. CIL. V, 7043):
ACRON | {linea a manu scripta}
MEDICO M \ {eadem linea prosequitur}
eqs.]
Multi alii »medici« inter officiates ex familia Augusta, qui quidem
servi sunt aut liberti, ibidem exstant (CIL. VI 8894--8910).[32]
[Adnotatio 32: Conferas etiam Iacob. Arata, _L'arte medica nelle
iscrizione latine_ (Genova 1902), ubi non pauci tituli Latini
medicorum (Aesculapii, aliorum deorum sanantium) ex voluminibus
nonnullis Corporis Inscr. Lat. raptim sunt collectae.]
Certe igitur constat Domitiani etiam medicos titulo antiquo »medicus
Augusti« esse usos. Qui titulus ex Aegypto, ubi +basilikon iatron+ illum
inveneramus (v. p. 28), Romam translatus esse videtur, archiatri autem
titulum Graeci ex Asia oriundi in Italiam importaverunt. Nam quod
Galenus Andromachum Neronis medicum archiatrum nominat (K. vol. XIV,
p. 2: +Andromachos ho Nerônos archiatros ktl.+ cf. supra »Imp. Domitiani
medicus«), verisimile est, quod in sua patria mos erat, Galenum in res
alienas transtulisse. Fuit igitur Andromachus medicus (vocat eum Galenus
brevi ante loc. cit. simpliciter +iatron+) et factus est »medicus
Augusti«, id quod Galenus, Graecus quidem verborum amans, voce
+archiatrou+ interpretatur. Neque aliter iudicandum est de aliis
archiatris ab Galeno laudatis: K. Vol. XIV p. 261: +Magnos de ho kath'
hêmas archiatros genomenos+ et paullo post +Dêmêtrios de kai autos kath'
hêmas archiatros genomenos+. Quos Romae factos medicos imperatorios (ut
de Demetrio medico Marci Aureli constat: Gal. XIV p. 4) Galenus vocabulo
a Romanis nondum usurpato, sibi autem noto et grato vocare videtur. Nam
tertio etiam saeculo Lampridius tradit medicum imperatorium ab Severe
Alexandro salario firmo conductum et _medicum Palatinum_ nominatum esse
(Alex. Sev. c. 42). Denique ad Iuven. X, 221 Themiso, qui primo vixit
a. Chr. n. saeculo neque unquam medicus Augusti ullius fuisse potest,
ab scholiasta archiater vocatur. Sed scholion illud (ed. Jahn-Buecheler:
_Themison a. archiater illius temporis cui detrahit_), cum in Pithoeano
a manu prima scriptum legatur, non recentissimorum est, tamen sexto
demum saeculo exaratum esse potest. Quo tempore vox archiatri pro
simplici medici iam usurpata esse videtur ut est cum hoc vocabulum circa
annum 800 ad Germanos transflueret, apud quos pro antiquo medici
vocabulo recipiebatur.[33]
[Adnotatio 33: cf. Grimm, Dwb. I, 577; Kluge, Etym. W. p. 20.--ahd.
arzât. mnd. aersatre, aersater, ersater, ersetre. mhd. arzât, arzet.
nhd. arzt.]
Quae cum ita sint, res hoc modo disceptanda est: titulus archiatri, quo
reges Orientis Graeci utebantur, non continuo ab imperatoribus Romanis
excipiebatur, sed in urbes Graecas transiit et prioribus aevi Romani
saeculis ab Graecis hominibus tantum usurpabatur.
Quod praeter ea, quae adhuc exposuimus, multi archiatrorum tituli
demonstrant, qui in urbibus Graecis et maxime Asiae Minoris inventi
sunt. Cum in his ad vocem archiatri nihil aliud adiunctum sit, ab urbe
in qua erant medici hoc nomine vocati esse videntur. Accedit, quod ter
non +archiatros+ solus sed +archiatros tês poleôs+ vel +archiatros
poleôs+ dicitur. Hi tres igitur medici municipales vel ut adhuc diximus
publici erant, ita ut alii etiam +archiatroi+ ab urbe sic vocati medici
publici fuisse videantur. Cum autem tres illi tituli +archiatrôn tês
poleôs+ in urbibus reperti sint, quae longe inter se distant, cum prima
in Asia, secunda in Graecia, tertia in Italia sita sit, hac re iam
demonstratur aevo Romano morem Graecorum, ut valetudinem civium medicis
publicis mandarent, per totum imperium Romanum diffusum esse neque
umquam Graecos ipsos a more suo destitisse. Sed accuratiora proferamus
de tribus illis titulis:
49. CIG. 2714; Lebas, Voyage V, 314-318. In urbe Cariae "Euromo".
Eadem inscriptio dedicatoria quinque aut si imagini Fellowii (_Asia
Minor_, p. 260) fides habenda est octo columnis templi alicuius
affixa est. Quas dedicavit columnas +Menekratês Menekratous ho
"archiatros tês poleôs" stephanêphorôn ktl.+ Quo tempore columnae
dedicatae tabulis praefixae sint, certe dici non potest. Formae
litterarum mea quidem sententia altero saeculo antiquiores non sunt
+CÔNH+. Sed structuram et formas templi ipsius atque columnarum
(v. _Antiquities of Jonia_ I, cap. IV, tab. 1-5) recentiores aetate
Hadriani non esse et inter Augusti et Hadriani tempora cadere
R. Delbrueck mihi asseveravit.
50. IG. IV, 782. "Troezene". In basi statuae Aesculapii, ut satis
certum est, quam urbi dedicavit +Agasikleidas Agasikleida ho
"archiatros tês poleôs" agoranomôn to {={x th}}+ (coni. Bursian al.,
+{={z th}}+ in lapide) +etos+. Cum aera ab Hadriani itinere
Peloponnesiaco deducenda sit, titulus, si recte illud coniectum est,
anni p. Chr. 192 est.
51. IG. XIV, 689. In Hirpinorum urbe "Aeclano". In basi statuae
Aesculapio dedicatae. Quam constituendam curavit +G. Salouios
Attikianos "archiatros poleôs"+. Vix saec. p. Chr. II. antiquior.
Quibus ab +archiatrois tês poleôs+ vix ei medici distinguendi sunt, qui
solum +archiatroi+ in titulis vocantur. Quos titulos nunc per locos
disponamus, quo facilius quanto archiatri in Asia Minore frequentiores
sint perspiciatur:
52. Heberdey u. Wilhelm, _Reisen in Kilikien_ (1891 u. 92)
(Denkschr. d. K. A. d. W. in Wien, Ph.-h. Kl. Bd. XLIV, VI), p. 20
nr. 51. "Rhossi" (in loco _Arsâs_ in Cilicia). Titulus sepulcralis
christianus +Kurillo{u.} tou timiôtato{u.} kai enaretou
archeiatrou+. Valde recens.
53. Ibid. p. 84 nr. 161. "Olbae" (in loco Ciliciae
_Uzundschaburdsch_). Basis statuae: +M. Aurêlion Menandron Menandrou
ton archiatron ktl.+ II. saec. altera parte non prior.
54. Petersen und v. Luschan, _Reisen in Lykien etc._ p. 176 nr. 225.
In via, quae ab loco _Elmaly_ "Cibyram" ducit. Tit. sepulcr.:
+[Phil]ologon arch[iatr]on? ktl.+ II. saec.?
55. Benndorf u. Niemann, _Reisen in Lykien und Karien_. I p. 78
nr. 55. "Sidymae" in sarcophago. +M. Aur. Ptolemaios [ho kai
Arist]odêmos Aristodêmou tou kai Lusônos Aris[todêmou] Sidumeus
archiatros teteimêmenos hupo tôn Sebastôn {k.}ai tê[s] patridos
alitourgia ktl.+ Altera parte saec. II. non antiquior.
56. CIG. 4277. "Xanthi". Tit. sepulcr. +Klaudiou Epiktêtou
archi{a.}trou.+ II. saec.?
57. P. Paris et M. Holleaux, BCH. IX (1885), p. 336 nr. 19; rectius
Sterret, Papers of the Americ. School, II (1883/84), p. 21 nr. 17.
"Heracleae-Salbacae" (in Caria). Basis statuae. Statuebat nescio
quis quendam +.... ou Charmidou Men[an]drou prutanin kai
st[e]phanêphoron kai archiatron, [he]na tôn eugenestatôn kai
euschêmonestatôn, apo progonôn bouleutôn, pasas archas te kai
leitourgias ekt[etele]kota tê patridi ktl.+ II. saec. altera parte
non prior.
58. P. Paris et M. Holleaux, BCH. IX (1885), p. 337 nr. 20.
"Heracleae-Salbacae". Basis statuae. Totum do titulum: +[Ch]armidên
prutanin | kai stephanêphoron | huion M. Aur. Charmidou | prutaneôs
kai ste|phanêphorou kai archi|atrou.+ cf. tit. 57.
59. CIG. 3953h. »in oppido _Makuf_«, "Heracleae-Salbacae", ut nunc
constat (Waddington apud Lebasium III, 1695. Paris et Holleaux, BCH.
IX (1885), p. 330 sqq.). Tit. sepulcr. +Pappiou ....ou "archiatrou
apogono[u] archiatrôn".+ II. saec. vel recentior.
60. Babington, Transact. of the Royal Soc. of Lit., II. Ser. Vol. X,
p. 126 nr. 25; E. L. Hicks Journ. of. H. St., XI (1890), p. 127 nr.
11. In urbe Cariae "Ceramo". In basi rotunda protomae vel statuae,
quam urbs imperatori C. Valenti Hostiliano Decii filio erexit.
Verbis dedicatoriis subscriptum est: +M. Au. B(alenti) Poleitê {=b}
tô archiatrô prôtô archonti to {=b}+. Anni 251.
61. C. T. Newton, _Discov. of Halicarn. etc._ II, p. 790 nr. 96.
"Laginae". In basi duarum statuarum. In fine inscriptionis tempus
inter cetera verbis his definitur: +epimeloumenou tôn Mustêriôn
Soul. Dêmêtriou tou axiologôtatou arch[ia]trou+. Saec. II. partis
mediae, ut ex nomine +P. Ail. Aur. Neônos+ apparet.
62. Lebas-Waddington III, 568. "Alabandae". Tit. sepulcr.:
+Hermerôtos ar|chiatrou; zô. | Aur. Dionusiou; | zê+. (editor partem
priorem restituit: +[Tôn] Hermerôtos archiatrou+ (sc. +oikeiôn+).
+Zô[sin]+.) II. saec. partis alterius non prior.
63. CIG. 2847. "Aphrodisiade". Tit. sepulcr. +Markou Aurêliou
Messoulêiou Chrusaor[eô]s archiatrou.+ Aetatis Antoninorum.
64. A. E. Contoléon, REG. XII (1899), p. 382 nr. 3. "Trallibus". In
sigillo ferreo cum capulo legitur: +Eukarpou archiatrou+. De tempore
editor, qui titulum litteris parvis mandavit, nullum verbum addidit.
Sed certe ad saecula posteriora spectat.
65. CIG. 2987; Lebas V, 161. "Ephesi". In basi statuae +[Att]alou
Asklêpiadou Preiskou philosebastou "archiatrou dia genous"+, cuius
munera honoraria multa adduntur. II. fere saec.
66. Hicks, _Greek Inscr. in the Brit. Mus._ 677. "Ephesi". Tit.
sepulcr. +.... Io[uliou?].....{a.}rch{{ei}.}atrou+ hominis
Iudaeici ut ex verbis quae sunt in fine intelligitur: +[Tautês tê]s
sorou kêdon|[tai hoi en Ephe]sô Ioudeoi+. II. vel III. saec.
67. M. A. Wagener, _Inscr. Gr. rec. en Asie Min._ p. 20, 3 et tab. A
(_Mémoires des Prix de l'Acad. de Bruxelles_ 1861). +Mous. k. Bibl.+
III (1880), p. 159 nr. +tith'+. K. Buresch, _Aus Lydien_ (ed. O.
Ribbeck 1898) p. 55. In urbe Lydiae "Coloe". In lapide marmoreo
arae simili legitur: +Aurê[lio]s Artemidôros | ho archiatros
kai ierophan|tês heidrusato+. Nescio qui K. Buresch coniecerit
Artemidorum in +hiera sumbiôsei+ muneribus sacerdotalibus archiatri
et hierophantae esse functum. Equidem intelligo: +ho archiatros tês
poleôs kai hierophantês theou tinos+, fortasse +Asklêpiou+. II.
saec. vel III. ineuntis.
68. Lebas-Waddington III, 1523. "Smyrnae". Fragmentum temporis
Traiani. Fortasse versus 2. restituendus est: +....non archia[tron]+.
69. I. A. R. Munro, I. of H. St. XVII (1897), p. 286 nr. 54. In
loco Mysiae _Säujilar_. Stela sepulcralis +Aur. Hieroklei [b'] tô
archiatrô+ consecrata ab filio +Aur. Hieroklei g'+. Saec. II.
exeuntis vix antiquior.
70. CIG. 3943. "Lampsaci" (nunc Oxonii). Basis statuae a gerusia
+Kurô Apollôniou archiatrô aristô poleitê ktl.+ auctori beneficiorum
magnorum erectae. Quem Cyrum eundem esse ac _Cyrum Liv(i)ae Drusi
Caes(aris) medicum_ (CIL. VI, 8899) olim viri docti male putabant.
Non autem repugnabo, si quis Cyrum Apollonii f. Lampsacenum, qui
patri sepulcrum et funus consecravit (CIG. 3645), illum esse
archiatrum existimat. Uterque titulus ad II., ut videtur, pertinet
saeculum.
71. Perrot, _Exploration de la Galatie et de la Bithynie_, p. 48 nr.
27. Kaibel, EG. 352. Titulum multo accuratius lectum nuper edidit
G. Mendel BCH. XXVII (1903), p. 317 nr. 6. "Claudiopoli". Tit.
sepulcr. Acilii Theodori archiatri (+iatrôn pro[mou]+ quod ut nuper
in lapide lectum est Georgius Kaibel iam restituerat). Sepulcrum eius
faciendum curaverunt filius et +Theodôros archiatros+ propinquus.
72. G. Lefebure, BCH. XXVII (1903), p. 375 nr. 115. In loco Aegyptio
_Tehneh_, ubi fortasse fuit oppidum vetus "Acoris". Stela sepulcr.
reperta in christianorum coemeterio saec. V. vel VI.: +Prôteris |
archiatros | ekoimêdê | en K(uri)ô | Pachôn {={ka}}+.
73. IG. XII, 2, 484. In insula Lesbo a Conze olim reperta "Hierae".
Basis statuae a senatu populoque Mytilenorum, ut verisimile est,
constitutae: +[Hê b]olla kai ho damos Brêson Brêsô archiatron
alitou[r]gaton, za tôn paidôn de kai ekgonôn archas kai allas kai
kissophorias kai agoranomias epitetelekonta+, quae munera multa alia
praecipue sacerdotalia archiatri ipsius sequuntur, inter quae
+zakoros Saôtêros Asklêpiô+ (v. 21 sq.). II. ut videtur saec.
74. Paton and Hicks, Inscr. of Cos 282. "Co". Tit. sepulcr.:
+-- -- -- {K.}{o.}{s.}[seini]|ou Bassou {a.}[r]|chiatrou etô[n] |
{={ka}}+. II. saec.?
75. R. Herzog, Koische Funde u. Forsch. p. 92 nr. 115. "Co". Tit.
sepulcr.: +Ga. Ioulios | Prôtok(t)êtos | [a]rchiatros+. I. saec.
76. IG. XII, 3 259. "Anaphes". Basis statuae: +Eugnômôn Eugnômônos |
archiatros Apollôni | Aiglêtêi euchên+. Litterae apicibus longis et
multis ornatae. I. saec.?
77. CIG. 1407. "Spartae". Fragmentum basis statuae: +-- -- [sô]têros
tês poleôs | kai archiatrou | ps. [b.]+. II. fere saec.
78. IG. IV 723. "Hermiones". Basis statuae Aureliae filiae mortuae
+Leontida [tou pe]ri[ê]gêtou kai archiatrou+. Nomen +[A]UR[ÊL]IAN+
(vs. 1) ex +URNAIAN+ K. Keil emendavit (Jahrb. für kl. Phil. II.
Suppl.-Bd. 1856/57, p. 386) quod fugit editorem Corporis, qui cum
Boeckhio (CIG. 1227) +[Sm]urnaian+ dedit. Nomine Aureliae agnito
titulus ad aetatem Antoninorum vocatur.
79. IG. VII 2688. "Thebis". Tit. sepulcr.: +Epi | Charea archia|trô
hêrôi+. Litterae multis apicibus ornatae. Fortasse saec. I. potius
quam II.
80. IG. XIV 852. CIL. X, 2858. "Puteolis". Tit. sepulcr. bilinguis
cum nomine Latine scripto Q. Passeni archiatri (ARCHIA|T). II. fere
saeculi (Kaibel, EG. 677: I. fere saec.).
81. G. I. Ascoli, _Iscrizione etc. di antichi sepolcri Giudaici del
Napolitano_ p. 55 nr. 10 (cf. p. 54, 7). CIL. IX 6213 (cf. 6211 et
12). Lenormant, Gazette archéol. VIII (1883), p. 42. "Venosae". Tit.
sepulcr.: +hôde kite Phl. | Phaustinos gerousi|archon archiatros |
huios tou Isas etôn ..+ Saec. IV vel V. potius.[34]
[Adnotatio 34: Rangabé, (Ant. Hell. 426) suspicatus est in
Archippi duobus decretis honorum IG. II 230a vs. 9:
+NARCHIPPONTONARCHI+ legendum esse +..]n Archippon ton
archi[atron]+. Sed haec coniectura multis de causis reicienda est
(cf. Wescher, Rev. arch. 1863 (VIII), d. 481{1}).]
Quos titulos si contuemur mirum est Asiam Minorem adeo praevalere.
Viginti et unus enim sunt tituli Asiae Minoris, octo tantum Graeciae et
insularum, duo Italiae, unus Aegypti. Sequitur, ut quodam tempore in
Asia Minore titulo archiatri praecipue faveretur. Quod quo tempore
factum sit, ex nomine Aurelii, quod saepe in inscriptionibus illis
extat, facile coniicitur. Quod nomen cum demum aetate Aureliorum
Antoninorum apud Graecos pervulgatum sit, inscriptiones illas ante
M. Aurelii tempora incisas non esse intelligitur, inde a quibus illud
nomen per saeculum II. et III. audiebatur, sicut etiam inter titulos
supra collatos M. Aurelii Valentis Politae (nr. 60) concepta est anno
251.
Neque casu factum esse, ut aetate Antoninorum titulus archiatri in Asia
Minore effloresceret, ex alio sumi potest. Iulius Caesar olim medicis
civitatem dederat quippe Romae artem exercentibus. Testatur Suetonius,
Div. Iul. 42: _Omnisque medicinam Romae professos et liberalium artium
doctores, quo libentius et ipsi urbem incolerent et ceteri adpeterent,
civitate donavit._ Tum Augustus immunitatem addidit, sed etiam Romae
tantum, ut videtur, factitantibus: Cassius Dio LIII, 30: +tên te
ateleian kai heautô kai tois homotechnois, ouch hoti tois tote ousin
alla kai tois epeita esomenois, elaben+ (sc. Antonius Musa, postquam
Augustum valde aegrotantem sanavit.--cf. Sueton. Div. Aug. 42). Denique
munera municipalia omnibus medicis "in patria sua" factitantibus ab
Hadriano condonata sunt, id est honores (gymnasiarchia, agoranomia,
officia sacerdotalia), munera patrimonii (ad se milites recipiendi),
munera personarum (iudicandi, obeundi legationem, conscribendi milites,
comparandi frumentum et oleum, alia.--cf. E. Kuhn, _Die städt. u.
bürgerl. Verf. d. röm. Reichs_ I, 118). Leguntur haec in Digestis
XXVII, 1 l. 6, 8: +Estin de kai en tais tou basileôs Kommodou diataxesin
engegrammenon kephalaion ex epistolês Antôninou tou Eusebous: ...
»ho theiotatos patêr mou+ (Hadrianus igitur) +grapsas philosophous
rhêtoras grammatikous "iatrous" ateleis einai gumnasiarchôn agoranomiôn
hierôsunôn epistathmiôn sitônias elaiônias kai mête krinein mête
presbeuein mête eis strateian katalegesthai akontas mête eis allên
autous hupêresian ethnikên ê tiva allên anankazesthai.+ Quibus omnibus
antea concessis libertatibus cum in Asia Minore multi essent medici aut
qui medicinae peritiam sibi adsciscebant civitatesque immunitate eorum
onerarentur, Antoninus Pius civitatibus Asiae Minoris lege praescripsit,
ut certus tantum numerus medicorum muneribus liberandus esset. Quae lex
Antonini Pii ex Modestini libro secundo excusationum in Digesta recepta
est: l. 6 §2 libri Dig. de excusationibus XXVII, 1: +-- -- -- dêloutai
ex epistolês Antôninou tou Eusebous grapheisês men tô koinô tês
Asias, panti de tô kosmô diapherousês, hês estin to kephalaion touto
hupotetagmenon; »Hai men elattous poleis dunantai pente iatrous ateleis
echein kai treis sophistas kai grammatikous tous isous, hai de meizous
poleis hepta tous therapeuontas .... hai de megistai poleis deka iatrous
.... huper de touton ton arithmon oude hê megistê polis tên ateleian
parechei«.+[35]
[Adnotatio 35: Additque Modestinus ipse: +eikos de tô men megistô
arithmô chrêsasthai tas mêtropoleis tôn ethnôn, tô de deuterô tas
echousas agoras dikôn, tô de tritô tas loipas. touton ton arithmon
huperbainein men ouk exestin oute psêphismati boulês oute allê tini
pareuresei, elattoun de exestin.+ Immunitates autem medicos adipisci
non posse nisi in patria sua artem exercerent ut edixerat Hadrianus
Antoninus asseveraverat. Tamen +tous agan epistêmonas kai huper ton
arithmon kai en allotria patridi+ atque omnes professores Romae
habitantes (quod Augustus iam praescripserat) muneribus liberos
fuisse ex Dig. I. 6 §8 I. XXVII, 1 apparet.]
Quae verba primo obtutu ad medicos publicos pertinere non videntur;
tamen hos intelligendos esse facile perspicies, si epistulas imperatorum
posteriorum ad archiatros missas spectaveris, in quibus veterum
principum leges confirmantur et medici publici »archiatri« vocantur.
Nomen archiatrorum ipsum in libris Romanis primum in epistula
Constantini imperatoris extat, quae in Codice legitur Theodosiano XIII,
III, 2 (a. 326). Imperator ille alio in rescripto »"medicis"« iterum
_beneficia divorum retro principum_ confirmaverat (C. Theod. XIII,
III, 3), et sicut ante Constantinum a (Septimio) Severo (Dig. 6 §8
l. XXVII, 1) sancta erant, ita privilegia _vetustis sanctionibus
adtributa_ ab imperatoribus tum medicis tum archiatris confirmabantur
(v. C. Theod. XIII, III, 15. cf. ibid. §3, 4, 17, 18. Cod. Iust. X, 53,
6 et 11; X, 66, 1. Instit. I, 25, 15. Fragm. Vat. 149).
Archiatros nominatos in his imperatorum epistulis medicos esse publicos
apparet ex Constantini ad populum epistula anni 333 (C. Iust. X, 53, 6),
in qua, postquam _medicis et maxime archiatris vel ex-archiatris_
aliisque liberalium artium professoribus libertates confirmatae sunt,
hoc dicitur: _Mercedes etiam eorum et "salaria" reddi iubemus, quo
facilius liberalibus studiis et memoratis artibus multos instituant_
(cf. Th. XIII, 3, 1. Diog. 16 §1, XXXIV, 1). In quibus mercedes pecunias
a privatis datas esse putamus, salaria autem annua a re publica accepta.
Quae disertius etiam Lampridius memoriae tradit, cum dicit Severum
Alexandrum "medicos" Romae instituisse _usque ad sex, qui annonas binas
aut ternas accipiebant_ (Alex. Sev. 42). Ex quibus sex Severi Alexandri
medicis publicis quattuordecim urbis Romae archiatri prodierunt. Ita
enim in Cod. Iust. (X, 53, 9) et Theod. (XIII, 3, 8) de archiatris
quattuordecim regionum constitutum est: _archiatri scientes "annonaria"
sibi "commoda a populi commodis" ministrari_ eqs. et de eisdem C. Th.
XIII, 3, 9 ex.: _hisque "annonarum compendia" quae eorum sunt meritis
dignitatique praestanda tua sinceritas_ (Olybrius _p.u._) _iuxta
dispositionem prius habitam fiat ministrari_. Romae igitur medici
publici erant saeculo III. ineunte, qui IV. saeculo archiatri
nominabantur, ita ut apte intelligatur, cum medici publici ex urbibus
Graecis Romam profluxerint, qui ibi inveniuntur +archiatroi+, medicos
publicos fuisse.
Tituli quidem archiatrorum cum plurimi breves sint et longiores etiam
plerumque nihil nisi multa munerum nomina exhibeant, levia tantum
praebent momenta, ut natura archiatrorum Graecorum cognoscatur. Tamen
ex eo, quod munus archiatri una cum aliis muneribus publicis nominatur,
munus archiatri publicum fuisse apparere videtur. Exempli causa
Heracleae-Salbacae M. Aurelius Charmides +prutanis kai stephanêphoros
kai archiatros+ nominatur (nr. 58 cf. 57), Cerami M. Aur. Valens Polites
nominatur +ho archiatros+ (nr. 60) et eodem modo Aur. Artemidorus Coloae
(nr. 67) et alii (nr. 53, 69). Iam vero si Attalus Asclepiades Priscus
Ephesi +archiatros dia genous+ est (nr. 65), cum hunc titulum ei aut
alicui maiorum a populo datum esse necesse sit, munus archiatri publicum
munus fuisse manifestum fit. Sed Galeni etiam locus (K. XVIII, 2, 678)
demonstrat civitates saec. II medicinis (+iatreiois+) quidem
constituendis publice consuluisse, quem locum infra, ubi de medicina
agemus, tractabimus (c. II §4).
Adsunt autem illi +archiatroi tês poleôs+, quos a populo conductos
muneri medico praefectos esse ex titulo certe apparet. Verum cum etiam
Charmidae illi, Politae, alii, quos supra contulimus, medici a populo
instituti esse videantur, nihil iam inter utrumque titulum interest et
+ho archiatros+ vel +ho archiatros tês poleôs+ medicus publicus tum
vocabatur. Nam ne leve quidem indicium exstat saec. iam II. vocabulum
archiatri eandem habuisse vim ac simplex medici, cum praesertim multi
medicorum tituli eiusdem temporis in Asia Minore reperti sint, in quibus
medici +iatroi+ simpliciter vocantur.[36] Contra archiatri sunt
»médecins fonctionnaires«.
[Adnotatio 36: CIG. 4249, 3872b. AM. XXIV, p. 211, 34; XXIX, p. 169,
12. IoHSt. X, p. 72, 24; XI, p. 251, 27; XXIV, p. 287, 33. BCH. VII
p. 452 II vs. 12; XVIII, p. 160, 4; XXIV, p. 403, 79. Americ. Journ.
IV, p. 13, 13. Papers of the Am. Sch. III, p. 27, 29 (= BCH. X 510).
Lebas 1663b. Wood, _Disc. at Eph._ App. 7, 7. Heberdey u. Wilhelm,
_Reisen in Kil._ p. 69, 179. aliae.]
Quae cum ita sint, cum Antoninus Pius immunitatem medicorum in numerum
definitum concluderet, medicis publicis a civitatibus Asiae Minoris, ut
in numero illo clauso inessent, concessum esse videtur. Quare factum
est, cum antea numerus publicorum vaccillaret, ut tum in oppidis,
quo erant ampliora, quinque vel septem vel decem medici publici
instituerentur. Simulque epistula illa efficiebatur, ut nomen archiatri,
quo usque ad id non omnes usi erant, ad totum illum certum numerum
medicorum publicorum transmitteretur et maxime per urbes Asiae Minoris
dilataretur.
Haec non omnino nos comminisci testes habemus archiatros duos, qui sibi
immunitatem praebitam esse praedicant: +M. Aurêlios Ptolemaios kta.
archiatros "teteimêmenos hupo tôn Sebastôn kai tê[s] patridos
alitourgia" ktl.+ (Sidymae, nr. 55), +Brêsos Brêsô "archiatros
alitourgatos"+ (Lesbi, nr. 73).
Sed tamen tenendum est vocem iam antea usitatam fuisse, atque tum
etiam qui ea significabantur medici publici fuerint. Sunt enim inter
inscriptiones archiatrorum nonnullae, quae non ad saec. II, sed ad
primum aut saltem ad primam partem saeculi secundi pertinere videntur.
Quae saepius, ut videtur, in Graecia ipsa inventae sunt. Quod quidem
nullo idoneo argumento certius statuere possumus, cum plerumque aetas
titulorum illorum non nisi ex litterarum formis agnoscatur. Quae quam
incerta praebeant iudicia, inter omnes constat.[37]
[Adnotatio 37: cf. O. Kern, _Inschriften von Magnesia_, p.
XXIX-XXXVII: »Die Geschichte der Steinschrift in Magnesia.«]
Tamen Coorum archiatri (nr. 74 et imprimis 75, ubi nomina +Ga. Ioulios+
respicienda sunt) haud scio an saeculi primi sint, cum praesertim eodem
saeculo C. Stertinius Xenophon ibi iam ita vocatus sit (v. p. 33). Immo
fortasse ab Cois, quippe apud quos medici multi et publici et alii
fuissent, titulus archiatri ex aulis regum Orientis Graeci acceptus est
et ab his paullatim ad alias urbes permanavit.
Quae utut se habent, saec. II. medici publici archiatri vocati in
urbibus Graecis ubique exstant, atque ex his et institutum et nomen in
alias provincias imperii Romani transiit praeter Aegyptum, quae ipsa
antiquitus plurimos habebat medicos publicos. Nam per totum aevum
Romanum medici ubique fere terrarum Graeci erant et sua verba et
vocabula secum ferebant. Itaque saeculo altero in Italia etiam archiatri
in municipiis inveniuntur (nr. 51, 80).
In Asia Minore primus etiam archiater imperatorius exstat, si
Xenophontem non curamus. Inscriptionem eius in loco _Makuf_
(Heraclea-Salbacae) inventam ediderunt olim Henzen Ann. d. Inst. 1852
p. 154 et Lebas-Waddington III, 1695. Legitur in basi: +[S]tateilian
Am|mi[an]ên St(ateilios) Atta|los _archiatros | Sebastôn_ | tên heautou
mê|te[r]a+. Qui Attalus quo tempore vixerit, ex nummis tribus eodem loco
inventis cognoscitur. Qui in parte adversa capita Antonini Pii et Marci
Aureli atque nomina eorum monstrant, in aversa autem inscriptionem: +St.
Attalos archiatros Hêrakleôtôn neois+, quorum verborum duo extrema semel
in parte adversa leguntur (v. _Cat. of Greek Coins, Caria_ p. LVII et
p. 120). Eodem igitur tempore, quo in Asia Minore +archiatroi (tês
poleôs)+ saepissime inveniuntur, etiam +archiatros Sebastôn+ hic
exstitit. Qui si Romae quondam in aula imperatoria militavit, tamen in
patriam demum reversus titulum ibi florentem sibi indidisse videtur, cum
voce ampliore tum usurpata carere non posset. Nam Romae, ut iam vidimus,
Alexander Severus etiam »medico Palatino« munus medicum mandaverat, et
quarto demum saeculo medici imperatorii in epistulis Caesarum archiatri
vocantur. Quo tempore nomina inveniuntur haec: »archiatri sacri Palatii«
(C. Th. XIII, 3, 14 et 19), »qui in sacro Palatio inter archiatros
militarunt« (C. Iust. X, 53, II = Th. XIII, 3, 16), »archiatri inter
Palatium militantes« (C. Iust. XII, 13, 1 = Th. VI, 16, 1), »archiatri,
qui intra penetralia regalis aulae« (C. Th. XIII, 3, 12).
Sed de his nunc accuratius non agemus. Nobis nunc quidem explicuisse
satis esto per totum aevum Romanum medicos publicos inter Graecos non
periisse, sed nomine mutato archiatros vocatos munere esse functos; hoc
nomine institutum, quod Graeci suo ingenio perfecerant, ab imperatoribus
Romanis iam antea affirmatum tum legibus eorum per totum imperium
diffusum esse.
CAPUT ALTERUM.
DE RATIONE ET CONSUETUDINE MEDICORUM PUBLICORUM.
§1.
DE VOCABULIS USURPATIS DE MEDICIS PUBLICIS.
Antequam archiatri nomen percrebesceret, medicus publicus nominabatur
+ho dêmosios iatros+ vel +ho dêmosieuôn iatros+. Sic legis in titulis
Cois: +kai tôn iatrôn tôn [dam]os[ieuon]tôn en tai polei ktl.+ (nr. 7
vs. 7) et +iatron damosieuonta+ (nr. 13 vs. 10) sic tradit Plato: +ei tô
tis tôn dêmosieuontôn iatrôn ktl.+ (Politic. 259a). In Aegypto autem,
ubi haec designatio diu vigebat, nunc +dêmosios iatros+ dicitur (OP. I,
51), nunc +iatros dêmosieuôn+ (OP. I, 40). Sed vocabulo +iatrou+ omisso
saepe etiam +ho dêmosieuôn+ tantum medicus publicus vocabatur. Quod
optime demonstrat versus Aristophanis: +all', ô ponêr', ou dêmosieuôn
tunchanô+ (Ach. 1030).
At tamen omnes hae designationes non loco firmi tituli ut postea titulus
archiatri habebantur. Saepe enim medici, quos muneri publico praefuisse
certe constat, simpliciter +iatros+ vel +ho iatros+ appellabantur.
Athenis ipsis inscriptio publici inventa est, in qua nominatur medicus
publicus +ho iatros+ (nr. 2). Ut autem decretum novissimum proferamus,
in titulo nuper Teni reperto +Apollônios Hierokleous Milêsios iatros
huparchôn+ bis legitur (nr. 11), etiamsi Apollonius cum in urbibus aliis
medicus publicus erat (vs. 7)[38] tum Teni munere publico fungebatur
(vs. 15).
[Adnotatio 38: Neque enim in hoc versu (7) mihi comprobatur
coniectura Demulini: +etê polla dôrean+. Cum antea +apodêmôn+
legatur atque hoc verbo dicatur Apollonium, ut saepissime fecerunt
medici publici, Tenum reliquisse, postquam laude, corona, honoribus
aliis affectus est (vs. 6 et 37), sic fere versum septimum explendum
esse puto: +apodêmôn te kai dêmosieuôn [en allais polesi]+, ad quae
apte conveniunt, quae continue insequuntur: +ektenê kai prothumon
homoiôs+ (atque apud Tenios) +heauton pareicheto [kata te tên
technên] kai kata tên loipên eunoian pasi tois entunch[anousin
autôi]+. Ut perspiciatur quod tum deest quo modo supplendum sit,
ab decreto concilii insulanorum, quod in hac prima parte integrius
conservatum est, proficiscamur oportet. Facile partes tres in hoc
decreto intelliguntur: prima vss. 34-38 in., in qua honores antea
iam decreti commemorantur (cui parti vss. 3-7 in. psephismatis
Teniorum respondent), altera vs. 38/39 nihil accuratius exhibens:
+en te tois meta tauta chronois diateteleken akoloutho[n heau]ton
parechomenos tei ex archês hairesei+, tertia denique rem ipsam
continens, propter quam insulani quoque Apollonium honoraverunt,
vs. 39 sqq.: +peristantôn de [loimôn epi]dêmôn+ (+[pathôn en]dêmôn+
Dem.) +kata koinon tous nêsiôtas ktl.+ (usque ad vs. 46).
Consentaneum est in decreto insulanorum, quod eorum ipsorum maxime
interest, pluribus verbis explicatum esse quam in Teniorum, quippe
qui quae ad se pertinerent accuratius exposuerint. Itaque parti
tertiae illi in decreto Teniorum respondent vs. 15-19 (vel tantum 16
et 17). Quos ita supplere fortasse licet: vs. 15: +nun te lambanôn
to dêmosion [ergon para tês poleôs philanthrôpos ên kai | loim]ou
periestêkotos epikindunou hap[antas tous] nês[iôtas esôi|se hôs
pleistous] k[ai ka]t[a] t[a a]ll[a] pro[noian apodeiknus iatreuse
dê]mosiai ktl.+, quorum complura iam Demoulin explevit. Quae autem
in altera parte decreti insulanorum paucis transacta sunt, eis
respondent versus 7-14 decreti Teniorum, in quibus quae insunt ad
solos Tenios spectare debent, cum insulani nihil nisi verba inania
faciant (vs. 38/39. vid. supra). Sed versus 7-9 ne ad Tenios quidem
attinere supra demonstravimus, tamen potius in decreto Teniorum quam
in insulanorum locum habent. Tum vs. 10-14 de Apollonio bene merito
de Teniis narrant. Quos versus non omnes satis explere potui,
fortasse autem vs. 11/12 ita percipiendi sunt: +epi tên ekklêsian
[autou elthon]tos sôtêr[ian hupescheto kai lei]|tourgêsein tên
examênon t[ên epiousan to iatrikon ergon] | kai touto poiêsantos
autou philotimôs kai ekte[nôs kai pollous] sôisantos eg+ (sic)
+megalôn arrôstiôn ktl.+
De Apollonio igitur haec fere ex lapide Tenio plus minusve certe
cognoscimus: Apollonius Milesius medicus cum apud Tenios aliquamdiu
artem medicam factitavisset (vs. 4), Tenum reliquit (vs. 7)
honoribus ab Teniis decretis (vs. 6 et 21 sq.--decretum hoc Fr.
Hiller de Gaertringen ex titulo Tenio Demulini nr. 23 (BCH. 1902,
429) restiturus esse videtur: Demoulin p. 236{4}). Tum in urbibus
compluribus insularum maris Aegaei (cf. vs. 35/36) medicus publicus
factus (vs. 7 sqq.) et ibi sicut Teni laudatus honoratusque est
(vs. 37). Sed pestilentia Teni exorta sua sponte eo revertit et per
sex menses gratis aegrotos curabat (vs. 10-14). Tum autem Tenii
officium publicum ei tradebant (vs. 15), et medicus publicus cum
de Teniis bene meritus est (vs. 15 et 17 sq.), tum de insulanis
pestilentia vexatis (vs. 19 et 39 sqq.). Qua pestilentia exstincta
ab Teniis novis honoribus affectus (vs. 22 sq. et 36) itemque ab
insulanis honoratus est. Quorum honorum lapis hic exstat.]
Similia habes in decreto Amphissiorum: +epeidê Mênophantos Artemi[dôrou]
Makedôn Hurkanios iatros ktl.+ (nr. 9 vs. 7 sq. cf. vs. 5), quem tamen
publicum fuisse verba versuum 8 et 9: +metapemphtheis hupo tas polio[s
kai] ep[idamês]a[s] kai ergolabêsas monos to iatrikon ergon+ ostendunt.
Damiades Lacedaemonius autem, qui certe publicus fuit (nr. 12 vs. 28
sqq.), tamen +iatros+ solum vocatur (vs. 9) et alio loco +Asklapiou
hupourgos+ (vs. 7). Postremum de veterinario publico Lamiensium nihil
nisi +hu[pa]rchôn hippiatros+ dicitur (nr. 10 vs. 5).
Sed dixerit quispiam hos omnes, cum +iatroi+ nominarentur, nondum
publicos fuisse, quia in titulis postea demum referretur eos factos esse
publicos: +"kai nun lambanôn" to dêmosion+ vel +"kai ergolabêsas" to
iatrikon ergon+ vel +"paraklêtheis" te epi to ergon+. At tamen, si +ho
dêmosios+ vel +ho dêmosieuôn iatros+ titulus firmus fuisset, iam antea
initio decreti ita dicendum fuisset, cum ibi nomen quoque totum cum
patris patriaeque nomine exacte proferatur. Sequitur, ut quidem medici
publici voce +ho dêmosieuôn+ vel +dêmosios+ ab aliis medicis
distinguerentur; at tamen his vocibus titulo firmo non utebantur. Quod
ne Athenis quidem neque Co factum est, licet in his urbibus saepius et
ratione certiore vocabula illa usitata fuerint. Sed poterat una voce
+iatrou+ et praecipue articulo apposito medicus publicus significari.
Quoniam medicus publicus +ho dêmosieuôn+ vocabatur, verbum
+dêmosieuein+ munus eius significat. Sub hac enim voce lexica vetera
quod de medicis publicis sciunt reservarunt. Hesychius quidem tradit
s.v.: +dêmosieuein: dêmosia hupêretein epi misthô+, exemplum medicorum
non laudans, eademque tantum inter cetera E. M. s.v. +dêmosios+ profert.
Suidas autem »+dôrean ergazomai+« verbum +dêmosieuein+ interpretatur et
tum Aristophanis locum (Ach. 1030) et quae scholia tradunt (+hoi dêmosia
cheirotonoumenoi iatroi kai dêmosioi proika etherapeuon+) affert. Sed
Athenis vox valde usitata fuit, cum Plato ea saepe utatur (Gorg. 514d.,
al.) eamque tituli exhibeant: +kai nun epidedô[ke]n heauton dêmosieuein
dôre[a]n+ (nr. 2 vs. 17 sq.), +tois iatrois hosoi dêmosieuousin+ (nr. 3
vs. 11 sq.); et in aliarum quoque urbium titulis verbum id exstat
(Brycuntis: 4 vs. 1; Teni: 11 vs. 7).
Sicut autem +dêmosieuein+ non solum de medicis usurpatur, sed etiam de
omnibus demiurgis aliis, ita verbum +iatreuein+, quod ad medicos omnes
attinet, de publicis dicitur addita voce +dêmosia+. Nam in titulo Tlo
reperto +iatreusanti dêmosia+ legitur (nr. 14 vs. 5), et idem verbum in
inscriptione Tenia restituendum esse puto: +[iatreuse dê]mosiai+ (nr. 11
vs. 17.--cf. adn. 38).
§2.
DE RATIONE ELIGENDI MEDICOS PUBLICOS.
Medicos claros ab urbibus invitari, ut munus publicum susciperent, et
consentaneum est et diserte enuntiant tituli. In decreto Gytheatarum,
quamquam titulus gravissimus valde mutilus est et lacunae nondum satis
sunt expletae, tamen ex verbis quae in lapide extant elucere videtur
Gytheatas cum munus publicum vacaret et audivissent Damiadam medicum
optimum esse, in contione populi archontibus ferentibus decrevisse illum
advocare eumque per litteras invitatum munus accepisse (nr. 12 vs.
9-15). Bonae famae causa Menophantus etiam ab Amphissiensibus accitus
esse videtur: +epeidê Mênophantos Artemi[dôrou] Makedôn Hyrkanios iatros
"metapemphtheis hupo tas polio[s]" kai ep[idamês]a[s] kai ergolabêsas
monos to iatrikon ergon ktl.+ (nr. 9 vs. 7 sqq.). Ac saepe ita factum
sit: civitas medicum clarum quendam invitabat, ut munus certum subiret
aut in urbe consideret, sive per litteras eum advocabat sive ut ex
decretis Cnossiorum et Apteriorum apparet (nr. 18 et 27) per legatos
impetrabat ut ab alia urbe (et maxime ab urbe medicorum Co) medicus
dimitteretur.
Tamen urbes non semper in angusto versabantur, sed medici ipsi munus
publicum petebant. Quod eo faciebant, quod valetudinem civium urbis
eius, quae ut munus sibi traderet efficere volebant, gratis curarent, si
illi in suum oppidum venerant, aut eo, quod in urbe quadam sua sponte
considebant et benevolentiam populi gratuito sanando et aliis rebus
aucupabantur. Demonstratur res decreto Lamiensium (nr. 10 vs. 5 sqq.):
+epei Mêtrodôros ktl. hu[pa]rchôn hippiatros kai "anestrammenos en tai
hêmeterai polei chronon pleiô" ktl. dia te hou metecheirizeto
epi[t]adeumatos "ôphelei tôn politan tous etunchanontas autôi aneu
misthou", spoudas kai philotimias ouden enleipôn, "paraklêtheis te epi
to ergon" epedexato epi tôi sumpheronti tai polei ktl.+ Apollonius etiam
Milesius, priusquam publicus factus sit, cum pestilentiam Teni exortam
esse audiret, ultro eo profectus est et per sex menses mercedem non
accepit, si modo recta sunt quae supra coniecimus (adn. 38). Brycuntii
autem Menocrito laudi verterunt, quod +"pro tou te misthôthêmein
diatribôn en [Rh]o[dôi] pollous tôn dametan"+ (sc. Brycuntiorum) +en
epikinduno[is d]iathesesi genomenous "esôse [mi]sthon o[u dexame]nos"+
(nr. 4 vs. 12 sqq.).
At tamen hos omnes sive advocabantur sive ipsi munus publicum petebant
non antea publicos factos esse consentaneum est quam a re publica electi
essent. Medicos ita institutos esse ex Xenophonte iam apparet: +peri de
hugieias akouôn kai horôn hoti kai poleis hai chrêzousai hugiainein
iatrous "hairountai" ktl.+ (Inst. Cyr. I 6, 15). Similia Plato affert
(Gorg. 455b): +hotan "peri iatrôn haireseôs" ê tê polei xullogos ê peri
naupêgôn ê peri allou tinos dêmiourgikou ethnous ktl.+ Sed qua in
contione medici Athenis electi sint, Plato non addit neque ex verbis mox
insequentibus (466b) elucet, cum contio incerta relinquatur et res ipsa
ficta esse videatur.[39] Tamen aliis in urbibus medici publici in
comitiis populi instituebantur: Gythei (nr. 12 vs. 10, 16; cf. p. 48),
Co. Qua in urbe contionem populi medico cuidam munus publicum tradidisse
R. Herzog ex inscriptione nondum edita enuntiavit (nr. 5). Cum autem
Athenis architecti, quibus multa cum medicis communia sunt, quoniam et
architecti et medici sunt demiurgi, in comitiis populi eligerentur,[40]
de medicis idem statuendum est. Ita res ex Teletis verbis (ap. Stob. 40,
8 p. 232) etiam apparet: +ou son ge, alla "tôn toutous cheirotonountôn
kai psêphophorountôn"; hôsper ei "ton ariston iatron" aphentes
pharmakopôlên "heilonto" kai toutô "to dêmosion enecheirisan", poter'
an tou iatrou eipas an oneidos kai aklêrêma touto ê tôn helomenôn?+[41]
--Quae verba ad Athenas quoque pertinere verisimile est, cum Teles
(circa annum a. Chr. 250) maximam partem Athenis scripserit et res
Atheniensium saepe spectet (cf. de Wilamowitz, _Antigonos_ p. 300 et
adn. 11).
[Adnotatio 39: Plato Gorg. 456b: +Phêmi de kai eis polin hopê boulei
elthonta rhêtorikon andra kai iatron, ei "deoi" logô diagônizesthai
en ekklêsia ê en allô tini sullogô hopoteron dei "hairethênai
iatron", oudamou an phanênai ton iatron, all' hairethênai an ton
eipein dunaton, ei bouloito.+]
[Adnotatio 40: IG. II, 167 vs. 6/7 (cf. vs. 2): +[neimai--ton
architekt]ona ton kecheiro[t]onêmeno[n] hup[o to]u d[êmou tôn
teichôn tou asteôs kai tou Peiraieôs kai tôn ma]krôn te[ich]ôn
ktl.+]
[Adnotatio 41: Grammatici etiam similia exhibent: +"hoi dêmosia
cheirotonoumenoi iatroi" kai dêmosioi proika etherapeuon+: schol. ad
Arist. Ach. 1030, unde habet Suidas (s.v. +dêmosieuô+) vel potius
Hesychius Milesius. (cf. schol. ad Arist. Eq. 650 = Suidas s.v.
+dêmiourgoi+).]
Quibus Teletis verbis simul demonstratur ad optimum quemque medicum
officium publicum deferri. Atque id spectabatur, quid polleret medicus
in arte sua et a quo disciplinam didicisset. Ita enim Socrates apud
Xenophontem (Mem. IV 2, 5) ironice fingit: +harmoseie d' an houtô
prooimiazesthai kai "tois boulomenois para tês poleôs iatrikon ergon
labein"; epitêdeion gar autois eiê tou logou archesthai enteuthen; par'
oudenos men pôpote, ô andres Athênaioi, "tên iatrikên technên emathon"
oud' ezêtêsa didaskalon emautô genesthai tôn iatrôn oudena; diateteleka
gar phulattomenos ou monon to "mathein te para tôn iatrôn", alla kai "to
doxai memathêkenai tên technên" tautên; homôs de moi to iatrikon ergon
dote; peirasomai gar en humin apokinduneuôn manthanein.+ Utrumque Plato
(Gorg. 514a) etiam demonstrat: +poteron edei an hêmas skepsasthai êmas
autous kai exetasai prôton men "ei epistametha tên technên" ê ouk
epistametha.... "kai para tou emathomen"+; quae verba, quae hoc loco ad
architectum pertinent, ad medicum referuntur 514d addito tertio medicum
aegrotos, si quos bene sanaverit, citasse.[42] Ars igitur et fama medici
intuebantur, et peregrino non minus quam civi, si ars optima erat, munus
medicum deferebatur. Quod enim solum decretum Atheniensium in honorem
medici certe publici conservatum est, Rhodii cuiusdam est (nr. 2).
Euenor autem Acarnan, quem publicum fuisse ex decreti IG. II 186 (nr.
15) versu 24 sq. certe colligi non potest: +kai hapanta hosa prosetaxen
autôi ho dêmos ho Athênaiôn kai idiai kai "koinei" epimeletai+, diu
Athenis versabatur, dum civitate donatus est (IG. II 187 vs. 14.--nr.
16), sicut etiam Metrodoros veterinarius a Lamiensibus inter alia
civitatem adeptus est (nr. 10 vs. 12), postquam multum tempus in urbe
eorum artem exercuit. Medicus quidam Casius ab Oluntiis civitatem est
nanctus, quia non deseruit eos in summo periculo (nr. 21 vs. 6 sqq.,
41). Iam in promptu est, quod aliis rebus quoque demonstrari posset,
nullo modo medicus publicus civis sit necesse fuisse.
[Adnotatio 42: Plato Gorg. 514d: +SÔ. oukoun houtô panta, ta te
alla kan ei epicheirêsantes dêmosieuein parekaloumen allêlous hôs
hikanoi iatroi ontes, epeskepsametha dêpou an egô te se kai su eme,
Phere pros theôn, autos de ho Sôkratês, pôs echei to sôma pros
hugieian? "ê êdê tis allos dia Sôkratên apêllagê nosou", ê doulos
ê eleutheros?+]
Aevo Romano, quamquam tum etiam urbes ipsae medicum publicum
instituebant, is tamen a praefecto vel alio magistratu Romano sanciendus
erat. Quod ex papyro Aegyptia quidem annorum p. Chr. 140--143
intelligitur (_Fayûm towns and their papyri_ by Grenfell, Hunt, Hogarth
nr. CVI). In qua medicus quidam +para ta apêgoreumena achth[eis]+
(vs. 8--cf. legem Hadriani p. 40) ut onere liberetur petit, eodemque
tempore in universum impetrare studet, ut praefectus edicat +hopôs
teleon apoluôntai tôn [leitour]giôn hoi tên iatrikên epistê[mên]
metacheirizomenoi, "mal[i]sta [de hoi de]dokimasmenoi hôsper kag[ô]"+
(vs. 20 sqq.). Cum satis mihi constare videatur numquam per totam
antiquitatem medicos, ut nunc est, a re publica approbandos fuisse,
sed omnibus qui volebant medicinam exercere licuisse et cum +hoi
dedokimasmenoi+ verbis +malista de+ medicis aliis opponantur, sequitur,
ut +hoi dedokimasmenoi+ in papyro illa medici publici sint, qui a
civitate quidem declarabantur, ab praefecto autem confirmandi erant.
Itaque in versu 7 papyri illius eo loco mutilae post +para Mar(kou)
Oualer[i]ou Gemellou+ verba +dêmosiou iatrou+ tota vel non perscripta
supplenda sunt.
Saeculo autem II. et III. medicos publicos in Asia Minore a civitatibus
institutos esse apparet ex Ulpiani _libra tertio opinionum_ (Dig. L,
9, 1): _Medicorum intra numerum praefinitum_ (sc. ab Antonino Pio)
_constituendorum arbitrium non praesidi provinciae commissum est, sed
ordini et possessoribus cuiusque civitatis, ut certi de probitate morum
et peritia artis eligant ipsi, quibus se liberosque suos in aegritudine
corporum committant._ Tamen medici probandi erant probatisque detrahi
poterat officium, si eo indignos sese praebuerant: Modestinus _libro
undecimo pandectarum_ (Dig. L, 4, l. 11, 3): _Reprobari posse medicum a
re publica, quamvis semel probatus sit, divus Magnus Antoninus cum patre
rescripsit_; Ulpianus _libro quarto "de officio proconsulis"_ (Dig.
XXVII, i, l. 6, 6): _sed et reprobari medicum posse a re publica,
quamvis semel probatus sit, imperator noster cum patre_ (Septimius
Severus et Caracalla) _Laelio Basso rescripsit_. Ex his locis sumas
Hadriani iam temporibus medicos publicos a proconsule vel praefecto
approbandos fuisse; initio autem imperii Antonini papyrus, quam modo
laudavimus, certus testis exstat. Sed inde a temporibus Diocletiani,
ut id addamus, medici non iam a civitatibus, quae libertates omnes
amiserant, instituebantur, sed Romae quidem, de qua urbe sola nota sunt
certiora, archiatri ipsi se reficiebant, assumpti autem ab imperatore
probandi erant (Cod. Iust. X 53, 10 et Theod. XIII 3, 8).
Sed ad priora saecula revertamur. Athenis cum magistratus in annos
singulos constituerentur, labores quoque publicos constantes in singulos
annos delatos esse verisimile est, quamquam hoc modo non omnes
deferebantur velut metalla rei publicae Atheniensis in tres annos
conducebantur (+Ath. pol.+ 47, 2). Sed de medicis publicis Atheniensium
nullum certum testimonium superest.[43] Damiadas autem Lacedaemonius
per annos duos Gythei permansit: +kai ergolabêsas ka[iriôs epe]klêthê
hupo tou damou kai "dietê chronon a[nastrepho]menos par' ame" ktl.+ (nr.
12 vs. 15 sqq.), atque tum illam urbem eum reliquisse et ex hoc loco
apparet et ex toto inscriptions tenore et ex versu 21 sq.: +[a]nastropha
de kai "parepidamia ha pepoi[êtai" aka]koph(r)ona [ae]s auton
diatetêrêche ktl.+ Sed non constat Damiadam in unum annum munus
suscepisse et tum recreatum esse aut a primo in utrumque annum se
obligasse. Unum autem et tum alterum quoque annum munus obiisse
Artemidorus medicus videtur in titulo Andrio (nr. 28). Quae enim
exscriptae sunt litterae in versu altero: +...... AIE ..
TÔIETEIONDEENIAUTÔI+, B. Keil +[en] tôi eteion de eniautôi+ legere
propouit, +[en] tôi e[ph]e[t]o[s] de eniautôi+ A. Wilhelm (cf. etiam
» +Etos+ und +eniautos+« Wiener Sitz.-Ber. 1900, IV), quem Fridericus
Hiller de Gaertringen dubitans quidem in Corpore secutus est. Sed
fortasse simplex vocabulum +epionti+ in litteris +ETEIONDE+ inest.
Cum autem deinceps in illo titulo legatur: +[bou]lomenos "akolouthos
g[ene]sthai tê [ap]o tês archês" ktl. "kalokagath[i]ai"+, consequens
est, quoquomodo litterae +ETEIONDE+ restituuntur, ut Artemidorus iam
antea tempus quoddam (et fortasse unum annum) medicus Andri fuerit et
tum assenserit, ut per annum insequentem apud Andrios medicus esse
pergeret. Itaque publicum fuisse Artemidorum consectarium est, id quod,
etsi in ipso titulo Artemidorus publicus non appellatur, tamen versibus
2-10 fulcitur et eo, quod vs. 15/16 legitur +epainesai Artemidôron
Mênodotou "ton" iatron+.
[Adnotatio 43: Coniecerit quispiam ex verbis Aristotelis Polit.
p. 1281b vs. 38 sqq., cum ibi legatur medicis rationem reddendam
fuisse, quotannis ita factum esse et locum ad medicos publicos
spectare. At totum exemplum fictum est, et medicus pro certae rei
perito aliquo adhibetur.]
Sed multum etiam tempus uno loco commoratos esse medicos publicos ex
titulo comperis Anaxippi, medici publici pagi Coi +Aigêliôn+, quem
»jahrelang« civibus operas praebuisse R. Herzog denuntiat (nr. 5). Idem
Menocriti titulus inventus Carpathi demonstrat, in quo ita legis initio:
+epeidê [M]ê[nokr]itos Mêtrodôrou Samios "dedamosieu[kô]s etê huper ta
eikosi" ktl.+ (nr. 4).
Etenim haec maxime fuit causa, cur novus medicus esset admovendus,
medicum publicum saepe non multo postquam consedit urbem iterum
reliquisse, ut novas regiones peteret. Nam multa honorum decreta, nisi
forte est pestilentia, in qua medicus de civibus sanatis bene meritus
est, hunc decessurum esse habebant ansam, ut decernerentur: Damiadae
(v. p. 52), Artemidori (ibid.), Metrodori veterinarii (nr. 10 vs. 11:
"+epainesai kta. "epi tai anastrophai--"+), Menophanti (nr. 9 vs.
14 sq.: +diaphulaxas tan te kata ton bion anastrophan ["ton panta"]
"kata tautas (tas) epidamias chronon"+, vs. 18: "[ape]r[ch]omenos ek tas
polios hamôn"+). Qua de causa fortasse etiam in decreto invento Elateae
(nr. 24) civitas et alii honores medico dati sunt; in quo versus primi
haud scio an sic restituendi sint: +epeidê Ask[lapiodôros] vel +hodotos+
vel simile +.............. paragenomenos | en tan poli+n hamôn kai tan
anastrophan poiêsamen[os kalôs en tô chronô, hô elabe to ergon, kai
epime|loumenos pollas] ameras pleionas peri tôn kata to epitadeum[a
ergôn ktl.]+ (in quibus +[paragenomenos en tan poli]n+ suppl. Ditt.).
Quae si veri similia sunt, hic quoque medicus fuit publicus, id quod
etiam ex versibus 4 et 5 elucere videtur: +[ou lamban]ô(n) "para tas
polios" ta tô epitadeumati kathêkonta+ (i.e. mercedem) +[...... kai
pasan kakopathian pareschê|tai "poiêsas tan] endechomenan phrontida" tas
tôn en arrôstia eo[ntôn sôtêrias ktl.+ (+..... pe|poiêtai tan] endech.
phront.+ et +eo[ntôn sôtêrias+ suppl. Ditt.).
Sed accidit, ut medicus non sua sponte aliquam urbem relinqueret, sed a
patria cogeretur. Itaque Coi, ut urbibus petentibus medicos mittebant,
hos quoque ex illis, si res postulabat, revocaverint. Quod Casii
fecerunt, qui medicum civem suum Olunte revocabant, hac in causa quidem
frustra: +"metapemptou de autou genomenou es oikon"+ (Casum, ut apparet
ex vss. 62 sqq.) +kai ontos peri to apotrachen, empeptôkotos hamin
kairou sklêrou kta. epeisames auton axiôsantes parameinai kai mê
katalipen hame en tô anankaiotatô[i] kairôi ktl.+ (nr. 21 vs. 3 sqq.).
Romanis autem temporibus non ita medici urbem mutabant, sed saepe, ut
ita dicam, +dia biou+ instituebantur. Quod quidem non nisi medico
gymnasii confirmare possum, qui in titulo Attico inter magistratus
+dia biou+ exstat (IG. III 1202 Col. I vs. 38). Sed habemus Ephesi
archiatrum, qui +dia genous+ etiam institutus erat (nr. 65). Quarto
tum saeculo Romae saltem medici, cum publici facti sint, vitam in
hac conditione degere soliti esse videntur, quia, cum de archiatris
supplendis agitur, id quoque sumitur morte alicuius locum archiatri
vacuum esse factum (Cod. Theod. XIII, III, 8 et 9). Id igitur in
universo interest inter Graeca et Romana tempora his medicos publicos
saepe in totam vitam vel etiam +dia genous+ institutes esse, illis autem
munus in annum vel biennium iniunctum, saepe etiam continuatum esse, sed
raro medicos uno loco tantum tempus versatos esse quantum Menocritum
Brycunte.
§3.
DE NUMERO MEDICORUM PUBLICORUM.
Certos numeros medicorum, qui in aliqua urbe munere medico eodem tempore
fungebantur, afferre non possumus, nisi tempora Romana intuemur. Quot
enim archiatri quarto saeculo Romae fuerint, certe constat: Cod. Theod.
XIII, III, 8: _Exceptis Portus Xysti[44] virginumque Vestalium_ (quibus
igitur proprius archiater erat) _quot regiones urbis sunt totidem
constituantur archiatri._ Itaque cum quattuordecim regiones fuerint,
quattuordecim archiatri illo tempore Romae fuerunt. Quem numerum saeculo
tertio nondum tantum fuisse Lampridius narrat (A.S. c. 42), cum Severus
Alexander _usque ad sex_ medicis _annonas binas aut ternas_ concederet.
In urbibus autem Asiae Minoris saeculo p. Chr. altero licuisse quinque
vel septem vel decem medicos publicos prout urbes magnae erant
instituere iam supra testes citantes explanavimus (p. 43).
[Adnotatio 44: i.e. athletorum in porticu Xysto. cf. Marquardt,
_Privatleben_ p. 756 cum adn. _2._]
Saeculis Christum natum antecedentibus Athenis plures fuisse medicos
publicos consentaneum est. Quod testimonia certa affirmant, et tituli:
+epeidê patrion esti "tois iatrois, hosoi dêmosieuousin," thuein tôi
Asklêpiôi+ (nr. 3 vs. 9 sq.) et scriptores (Plato, Polit. 259a). At
certus numerus non indicatur. Sed in anaglypho marmoreo primae partis
saeculi quarti reperto in clivo meridionali arcis Athenarum anno 1876,
quod Proserpinam Cererem Aesculapium repraesentat quibus in altera parte
sex viri adorantes oppositi sunt, mihi quidem viri hi sex medici publici
esse videntur.[45] Nam inter nomina adscripta duo medicorum Atheniensium
sunt, Mnesithei scilicet et Dieuchis (cuius quidem filii Epeuches et
Diacritus nominantur). Qui medici ab Galeno (K. XI 795; XV 136) in
numero +palaiôn+ et +archaiôn+ habentur et saepe ab scriptoribus aliis
commemorantur (de Mnesitheo vid. Knaack, Hermes 1883, 148, Girard BCH.
II 89 et eundem de Dieuche). Cum autem Epeuches et Diacritus Dieuchis
medici filii sint, utrumque medicum fuisse verisimile est, ita ut tria
medicorum nomina legantur et inde colligi possit homines sex adorantes
omnes fuisse medicos. Quoniam medici sex una a populo honorati sunt
(quod coronae demonstrant, intra quas nomina quinque incisa sunt), ii
quasi collegium medicorum fuerunt. Collegium autem sex medicorum apte
medici publici sunt. Sed quaerendum est, qua de causa medici publici
coronis +thallou+ honorati sint et cur ea de causa anaglyphum illud non
Aesculapio soli, sed omnibus deis in Aesculapio aram habentibus (Cereri,
Proserpinae)[46] dono dederint. De Epidauriis, quae pars Eleusiniorum
esset et quibus Cereri et Proserpinae propter templa finitima et sacra
in idem tempus incidentia (cf. Rubensohn AM. XX 365) in Aesculapio etiam
immolaretur, medicos dedicantes meritos esse Udalricus Koehler olim
suspicatus est (l.l.), et fortasse res ita expedienda est medicos
publicos, cum maxima hominum turba tempore Eleusiniorum Magnorum et
Epidauriorum Athenas confluxisset, in aegris et vulneratis curandis
omne genus diligentiae adhibuisse et propterea laudatos esse, sicut
agoranomus quidam Parianus, qui inter cetera ad panegyrin Minervae
Iliadis +[pareschen iat]ron ton therapeusont[a tous asthe]nountas en
tê pan[êgyrei]+ (nr. 22 vs. 16 sqq.).
[Adnotatio 45: Anaglyphum edidit U. Koehler, AM. II, 243 et tab.
XVIII; idem rectius interpretatus IG. II, 1449; cum multis aliis
anaglyphis ibidem repertis descripsit v. Duhn, Arch. Zeit. 1877,
153, nr. 41; descripsit P. Girard, BCH. I, p. 163, nr. 32 et idem
primus donum ab medicis dedicatum esse agnovit BCH. II, 88, sed ipse
iterum an non recte coniectatum sit dubitavit _L'Asclépieion d'
Athènes_, p. 48, cum antea id probavisset Udalrico Koehler (IG. II,
1449), Ernesto Curtius (_Stadtgesch._ 211), aliis. Sed coniecturam
eius tum etiam continuit A. Körte, AM. XVIII, 237{1}.]
[Adnotatio 46: Deest autem Hygiea, quippe cui in eadem ara atque
Aesculapio et una cum »patre« immolaretur. In anaglypho alio autem
Atheniensi Aesculapius et Hygiea una cum Cerere adorantur: H. L.
Urlichs, Bonner Jahrb. LXXXVII p. 1 sqq., tab. I.]
Quae utut se habent, si medici illi sex publici sunt, tamen anaglypho
hoc certo argumento uti non possumus, cum nesciamus an non omnes medici
publici honorati sint. Sed tantum fere numerum medicorum publicorum
Athenis saeculo quarto fuisse et urbem et tempus decet atque per se
sumendum est, si numeros medicorum aevo Romano institutorum spectamus.
Ut Athenis ita Co complures medicos publicos eodem tempore conductos
fuisse titulo Xenotimi (nr. 7) perspicies. Qui medicus privatus ab Cois
laudatus et honoratus est, quod morbis gravissimis affectis civibus ipse
medicum se praebuit +"tôn iatrôn tôn [dam]os[ieuon]tôn en tai polei"
arrôstêsantôn [dia] tas [k]a[ko]pathias tas genomenas peri autous d[ia]
tên epimeleian an [e]poieu[nto] tôn kamno[ntôn]+ (nr. 7 vs. 7 sqq.).
Itaque nihil impedit ne sumamus in aliis quoque urbibus maioribus
medicos fuisse publicos complures.
Minora autem oppida unum medicum publice conducebant. Brycunte,
Amphissae, Teni, Gythei medicum unum tantum fuisse ex toto titulorum
tenore pellucet (nr. 4, 9, 11, 12). Ac maxime fiebat, si unus omnino in
urbe erat medicus, ut hic unus publicus esset, cum medici alii in urbe
minima non considerent, ne minus quam par esset pecuniae caperent
timentes, sicut hodie etiam medici in oppidum minimum saepe non
proficiscuntur, nisi pecunia a communi adiuvantur. Olunte autem unum
et eum publicum fuisse medicum ex contextu verborum et ex eo apparere
videtur, quod Oluntii in summo erant timore, cum in eo esset, ut medicus
ille morbis saevientibus Oluntem relinqueret (nr. 21). Idem de
Gortyniorum medico sumendum est, quem per legatos Gortynii ipsi Co
arcessiverant: +epeidê presbeusantôn Gortuniôn pros hume huper iatrou
kai humôn philotimôs speusantôn kai aposteilantôn autois Hermian iatron
ktl.+ (nr. 18 vs. 2 sqq.).
Itaque in oppidis quamvis parvis, nisi forte male administrata aut nimis
paupera erant, medici publici instituebantur. Sin autem in regione
maiore una tantum urbs erat, multi autem vici, in his quoque medici
publici erant. Mirum quidem est de pagis Atticis nullum testimonium
exstare. Sed de pagis Coi insulae magnae, quae synoecismo in novam urbem
Coum anno 366 peracto unam iam urbem habebat, res accuratius demonstrari
potest. Nam repperit in Coorum Aesculapio R. Herzog titulos medicorum
pagi alicuius saeculo III. a. Chr. exaratos: medici ignoti ab ignoto
pago conducti (nr. 6), Anaxippi medici publici, qui in pago +Aigêliôn+
per multos annos aegrotos curavit (nr. 5). Iam vero in titulo Coo aevi
Romani, qui Isidorum medicum publicum corona aurea honorabant, sunt +toi
katoikeuntes en tôi damôi tôn Halentiôn kai to[i] enektêmenoi kai toi
geôrgeunte[s] en Halenti kai Pelêi tôn te poleitan kai Rhômaiôn kai
metoikôn+ (nr. 13 vs. 4 sqq.).
In Aegypto autem, ubi plurimi erant vici et omnia plena medicis iam
Herodoti temporibus fuerant (Her. II 84), res erat similis. Exemplum
unum afferi etiam potest, aevi quidem Romani demum: in papyro
Berolinensi (BGU 647, cf. p. 24) legitur: +Gaios Menêkios Oualerianos
echôn iatreion epi kômên Karanidi+ vel melius (vs. 21) +echôn to
iatreion "en kômê" Karanidi+, sita in +Arsinoïtou Hêrakleidou meridi+
(vs. 2).
§4.
DE MUNERE ATQUE OFFICIO MEDICORUM PUBLICORUM.
Nunc alia atque graviora disceptanda sunt. +Hoi dêmosia cheirotonoumenoi
iatroi kai dêmosioi proika etherapeuon+: haec verba scholiasta ad
Acharnensium Aristophanis versum 1030 adnotavit. Gratis igitur medici
publici aegrotos curare debebant, et ii, ut videtur, omnes cives,
quicumque volebant, et peregrinos et qui in itinere urbem visitantes
auxilium ab illis petebant. Ita apud Aegyptios veteres fuisse tradit
Diodorus (I 82). Graeci quoque et pauperes et divites medicum publicum
consultabant. Namque in Acharnensibus agricola ille pauper ad Pittalum
mittitur, sed etiam Lamachus miles superbissimus Pittalo se committit
(vs. 1222). Sed haec ficta esse possunt, tamen tituli idem demonstrant.
In titulo enim Gytheato de medico certe publico mercedem a re publica
accipiente sic legis: +spoudas kai philo[storgias ou]then elleipôn eis
to pasin isos einai ka[i penêsi kai] plousiois kai doulois kai
eleutherois [kai xenois]+ (nr. 12 vs. 18 sqq.). His quidem verbis opus
non fuit, si medicus ab divitibus, si dare volebant, mercedem propriam
accipere vetitus esset, tamen etiam demonstrare videntur omnibus a re
publica medicum publicum promptum lege esse praebitum. Athenis metoecos
etiam medico publico usos esse titulus Euenoris, si publici est,
demonstrat: +kai [chrêsimon heauton pa]reschêken kata tên tech[nên tois
deomenois] tôm politôn kai tôn al[lôn tôn oikountôn e]n têi polei+ (nr.
16 vs. 5 sqq.). Saepe autem publici longius etiam in aliis curandis
progressi sunt et aegrotos etiam extra urbem habitantes visitabant
(Brycunte, nr. 4 vs. 15 sqq.) vel advenas aegrotos comiter ac humane
sanabant (nr. 18, 29).
Ut tradit Herodotus (III 131), Democedes Aeginae munus publicum suscepit
+askeuês per eôn [kai echôn ouden] tôn hosa peri tên technên esti
ergalêia+ (St.). Medicus igitur publicus aetate superiore quibus ad
artem exercendam opus erat sibi ipse praestitisse videtur. Itaque ipse
etiam medicinam (+to iatreion+ vel +ergastêrion+) sibi instruxit. Fuit
autem to +to iatreion+[47] habitatio medici, cuius unum aut complura
membra arti factitandae destinata et reservata erant (cf. Littré V 25
sq.). Aetate inferiore proprium adeo aedificium instruebatur, sicut
+ergastêria+ Tyranni Magnetis medici instructa in vico Cadyia (nr. 40
vs. 21 sqq.): +dedosthai de autô ateleian pantôn <de> tôn telôn hôn
kateskeuake ergastêriôn epi tês chôras ês kômê Kaduiê+ (cf. Pollux IV
177: +kai to ergastêrion iatreion+). Quam in medici officinam aegroti si
poterant veniebant, ut medicum consulerent, hic tractabantur, cum omnia
adessent instrumenta, hic ab medico remedia parata accipiebant
(cf. Plato Leg. I 646c: +tous eis ta iatreia autous badizontas
"epi pharmakoposian" ktl.+). Sed qui affecti erant morbis tam gravibus,
ut ire non possent, in medicina remanebant, donec refecti sunt, ita ut
+to iatreion+--fortasse inde a quarto vel tertio a. Chr. saeculo--esset
etiam +nosokomeion+. Quod inter alia declarare videtur Plaut. Men. V 5
vs. 43 sqq.; ubi dicit medicus: _ad me face uti deferatur_ (sc.
aegrotus.--vs. 45), _elleborum potabis faxo aliquos viginti dies_ (vs.
47), _imo ego ibo domum, ut parentur quibus paratis opus est_.[48] Sed
quae in medicina facienda erant, medicus non solus exsequebatur, sed
discipuli atque medici servi adiuvabant eorumque optimi negotia eius
procurabant, cum domum visitatu aegrotos reliquisset. De discipulis
autem testimonium legitur apud Aeschin. in Timarch. §40: +houtos gar
prôtos pantôn men, epeidê apêllagê ek paidôn, ekathêto en Peiraiei epi
tou Euthudikou iatreiou, prophasei men tês technês mathêtês.+ [49]
[Adnotatio 47: De medicina non ut est sed ut esse debet Hippocrates
ipse, ut videtur (cf. R. Fuchs ap. Neuburger-Pagel, _Handb. d.
Gesch. d. Med._ I, p. 231), descriptiones reliquit, quas in scholis
habuerat pro fundamento: +kat' iêtreion+ vel +peri tôn kat'
iêtreion+ Littré III, p. 272 sqq. Ad quas ut adumbratas tantum ab
auctore Galenus perlongum commentarium scripsit, K. XVIII, 2, p. 629
sqq., et aliud quod non exstat Asclepiades (Erot. 116, 11; Gal.
XVIII, 2, 660, 666).]
[Adnotatio 48: Alios autem locos protulit Vercoutre l.l., p. 232
(332) sqq., qui quam improbabiles sint demonstrat A. Dechambre l.l.,
p. 53.]
[Adnotatio 49: Citat hunc locum Becker, Charikles (ed. Göll) III,
p. 62, qui composuit ibi locos de medicorum discipulis et servis.
De quibus nunc nobis agendum non est, si recte existimamus nihil
aut paene nihil interesse inter medicos publicos et privatos, si
discipuli erudiendi aut servi adiuvantes spectantur. Sed videas
A. Vercoutre l.l., p. 309 sqq., quae quamvis nobis non probentur
disserere longum est.]
Sed si medicos publicos spectamus--de medicina in universum quaerere
nunc non licet, quamvis multa nondum aperta sint--medicina Pittali in
Acharnensibus commemoratur, in quam aegroti eunt, Lamachus vulneratus
transportatur. Alii etiam testes adhibendi sunt, sed multis saeculis
inferiores. Nam quae in inscriptione Cea valde mutilata III. a. Chr.
saec. H. Schoene supplevit: +tên [de megistên ôphe]|leian tês
therapeias tês k[ata to iatreion proika] | poiêsamenos philotimôs,
hô[ste pleistois aition ei|n]ai meta tôn theôn tês oikad[e epanodou]+
(nr. 19 vs. 20 sqq.), cum res incertissimae sint, nec probare nec
reprobare nunc audemus.[50] Sed Galenus in commentario ad scriptum
Hippocratis +kat' iêtreion+, cum de duplici luce et natura et arte
effecta ab Hippocrate explicata verba faciat, haec addit: +to men+
(sc. +phôs+) +oun koinon estin, hô pantes anthrôpoi chrômetha, malista
men en hupaithrô, deuteron de en "oikois megalois" thuras megalas
phôtos plêreis echousin, "hoioi kai nun kata pollas tôn poleôn didontai
iômenois tois iatrois", hous parônumôs autôn "iatreia" prosagoreuousi+.
Ergo saeculis p. Chr. n. +iatreia+, aedificia magna, publice
instruebantur et medicis profecto publicis praestabantur. Et certae
medicinae monstrari possunt: +ergastêria+ Tyranni Magnetis medici (p.
58), +to iatreion+, quod in Aegypto habebat C. Minicius (p. 24, 57).[51]
Magna igitur valetudinaria publica aevo demum Romano certis testimoniis
adstruuntur. Quo tempore officinae sacrae Aesculapii quoque +iatreia+
nominari poterant, quo nomine Aristides utebatur. Sed nullo modo probari
potest, quod contendit R. Herzog (l.l. p. 204 et 206) longius quam par
est quae a Vercutrio[52] ficta sunt secutus fuisse Hippocratis iam
aetate in insula Co magnam medicinam publicam et aliam sacram, quas ille
vir doctus +to dêmosion iatreion+ et +to hieron iatreion+ vocat.
[Adnotatio 50: Id unum obiter adnotemus +proika+ in versu 21 potius
delendum esse, cum +philotimôs+ iam legatur et +proika+ in toto illo
contextu minus aptum sit et cum, si adest +proika+, litterae 40 sint
in versu 21, 30 autem et 34 litterae tantum sint in versibus 27 et
28 recte totis expletis.]
[Adnotatio 51: In insula quadam Hecatonnesorum, quae hodie
_Daskalió_ vocatur, longa moles marmorea (1,81 m. l., 0,37
m. alt.) inventa est, in qua editor legit +ICHI IATROI TÔN PATHÔN
PRESBEUSATE+ (AM. XXV, 1900, 119). Verba +iatroi tôn pathôn
presbeusate+ ad trimetrum iambicum pertinere U. de Wilamowitz
animadverterat. Nuper titulum cum aliis, qui omnes in epistylii
fragmentis nunc in oppido _Aiwaly_ conservatis leguntur, ita edidit
Th. Wiegand (AM. XXIX (1904) p. 259): +Ch(rêsto)u iatroi tôn pathôn
presbeusate [huper hêmôn]+ (sed +huper hêmôn+ vix supplenda sunt,
cf. supra). Sumit Th. Wiegand lapides esse monasterii, cuius patroni
Cosmas et Damianus medici essent. Fortasse autem nosocomium erat, ut
multa tum cbristiani instituerant (cf. p. 61). Certe in inonasterium
Cosmae et Damiani aegroti migrabant.]
[Adnotatio 52: Qui l.l. p. 237 coniecit in unoquoque oppido inde a
temporibus Charondae medicinam fuisse sustentam a re publica et
quibusvis rebus instructam: _en un mot, chaque ville possédait un
iatrium public, pourvu non seulement de medicaments, mais encore
d'instruments, de lits, de meubles etc. et d'un personnel esclave
pour les besoins du service; le médecin public, une fois élu,
s'installait dans cet iatrium; son successeur en prenait possession
de même, et par là tout s'explique, tout se comprend sans la moindre
difficulté._ Quae nullo modo nobis probantur, cum nihil afferatur
quo nitamur cumque quae alia Hippocratis temporibus fuerint, alia
Galeni confundantur. Sed medicamenta a re publica medicis publicis
tradita esse ex intolerabili Rangabis coniectura sumpsit non solum
Vercoutre, sed multi alii (Becker l.l., p, 57; Wescher, Rev. arch.
1863, VIII, 481) et novissimi etiam (R. Fuchs apud Neuburger et
Pagel, _Handb. d. Gesch. d. Med._ I, 181: S. Reinach l.l., p. 1692,
cf. 1698). Ille enim in titulo Euenoris, qui nunc IG. II 187
legitur, in versu 8 sqq. coniecerat (Ant. Hell. II, 35): +kai nun
ep[i t|ôn pharmakôn hairethe]is tên paraskeuên tal[a]|nton
anêlôsen--+ Sed Graeca non sunt, et in extremis versibus 8 et 9
littera una excedit, id quod pacto nullo tolerari potest, cum
titulus accurate +stoichêdon+ incisus sit. U. Koehler sic partem
maiorem lacunarum restituit: +kai nun epi|[dedôke......... e]is tên
paraskeuên tal|[anton arguriou]--+ In quibus perfectum +epidedôke+
rectum videtur, cum perfecta +apodedeiktai, pareschêken+ antecedant,
atque alia etiam probabilia sunt. Neque tamen mihi contigit, ut quae
superest lacuna novem ipsarum litterarum explerem.]
Cum saeculis p. Chr. tertio et quarto iatria vetera dilabi coepta
essent, ab christianis mox recreata sunt (cf. Vercoutre l.l. p. 360),
cum praesertim haec per saecula christiani in corporibus hominum
sanandis cum paganis maxime concertarent (cf. Harnack, _Medizinisches
aus d. ält. Kirchengesch._ p. 89 sqq.; idem, _Die Mission und
Ausbreitung des Christentums in den ersten drei Jahrh._ p. 79 sqq.).
Itaque ut initio Jesum Christum ipsum instituebant pro Aesculapio
corporum etiam verum medicum (v. Harnack l.l. c.c.), tum autem Cosmam
et Damianum medicos illos, qui eodem fere modo atque Aesculapius aegros
in aedibus sacris incubantes sanabant (cf. Deubner, _de incubatione_
p. 68 sqq., p. 75), ita etiam medicinas veterum nosocomiis propriis
compensabant. His in nosocomiis medici publice instituisse videntur.
Nam exstat titulus Christianus in Galatia inventus, in quo legitur:
+Thesis Theodôrou "iêtrou" xanth[o]u(?) "tou nosok[omei]ou" ktl.+ (CIG.
9256).
Medici publici autem saepe ab magistratibus aut iudicibus, si viro artis
medicinae perito opus erat, de arbitrio suo interrogati sint et causae
multae medicis publicis advocatis disceptate sint.[53] Vero certa
monumenta aevi demum Romani exstant: OP. I 51 (a. 173), OP. I 52
(a. 325), BGU. 647 (a. 130). Quae monumenta supra iam commemorata (p. 23
sq.) relationes sunt medicorum publicorum inspexisse se homines
vulneratos vel corpora eorum, qui ipsi necem sibi consciverant (OP.
I 51). In papyro Oxyrh. I 51 medicus ipse renuntiat (vs. 6 sqq.):
+epetratomên hupo sou (Klaudianou stratêgou) dia Hêrakleidou hupêretou,
ephidein sôma nekron apêrtêmenon Hierakos kai prosphonêsai soi hên ean
katalabômai peri auto diathesin+, et tum quid viderit ita tantum refert
(vs. 15): +heuron auto apêrtêmenon brochô; dio prosphônô+. In secunda
papyro (OP. 152) pater quidam filiam violatam esse domo dilapsa questus
est et postulasse videtur, ut noxia ab domino domus compensaretur. Quam
ob rem medici duo ab curatore (+logistê+) causam quaerente vulnera
inspectum missi sunt. Qui renuntiant (vs. 14 sqq.): +paragenomenoi
{e.}{p.}{i.} tên toutou oikian {e.}[i]damen tên paida echousan kata tôn
eischiôn amuchas+ (leviora pellis vulnera)[54] +meta periômatôn[54] ka[i
t]ou dexiou gonatiou traumatos+. Postremum in papyro tertia (BGU. 647)
C. Minicius initio et in fine iusiurandum per vitam (+tuchên+) Traiani
iurat verum se retulisse +tê pemptaia hêmera tou peplêchth(ai) ton
Musthariôna traumarapeukenai+ (+tetraumatotherapeukenai+ vel similia:
Wilcken) +huper ton aristeron krotaphon tês kephalês trauma kateagma epi
bathous, en hô heuron mikra kateagmata lithôn+ (vs. 10 sqq., vs. 22
sqq.). Quae papyri forte conservatae in clara luce reponunt fuisse
medicorum publicorum facere arbitrium, si ab magistratibus admonebantur.
[Adnotatio 53: cf. Plato Leg. XI, 916: +diadikazesthô de en tisi tôn
iatrôn, hous an koinê probalomenoi helôntai+. Sed non sunt publici,
cum Plato nullo loco in Legibus praescripserit, ut medici publici a
re publica instituerentur.]
[Adnotatio 54: Falso verbum +periômata+ editores interpretati sunt,
falso Herwerden _Lex. suppl._ s.v. +periôma+. Adnotat U. de
Wilamowitz +periôma+ Aegyptiace esse pro +peliôma+ (GGA. 1898,
680{4}). Sunt igitur +periômata+ livores, partes pellis, quae livore
sffusae sunt.]
Supra medicos privatos fuisse publicos non puto. Neque ullo verbo in
testimoniis, quae exstant de medicis publicis, talia commemorantur, sed
omnia consentiunt medicos publicos privatos eo praecessisse, quod
tamquam optimi a re publica electi et pecunia conducti res medicas
mandatas a re publica, quippe a qua solverentur, exsequebantur. Sed
tradit Galenus Andromacho archiatro, Neronis medico, negotium esse
datum, ut imperaret medicis: +to goun archein hêmôn dia tên en toutois
(ou monon tê peira tôn ergôn alla kai tois logois) huperochên hupo tôn
kat' ekeinon kairon basileôn hên pepisteumenos+ (K. XIV 2, 211). Haec
an non ad omnes medicos Romae considentes referanda sint (ut sumit
Friedlaender, SG. I{6} 338), valde dubito. Sed ita ea mihi explicari
posse videntur Andromachum medicis multis aulae imperatoriae praefuisse,
non servis solum, quibus praeterea proprius erat dominus, sed medicis
etiam aliis domus Augustae, qui multi illo tempore fuerunt. Cum Galenus
autem +archein "hêmôn"+ dicat, ipsum se medicum imperatorium fuisse
indicat, ut aliunde constat. Quare Andromachus non »medicus Augusti«,
sed fere »praefectus medicorum« fuisse videtur. Quae utut se habent,
negandum est aut Romae saeculo I. et II. quosvis medicos aut in urbibus
Graecis saeculo II. et III. archiatros ullam in medicos privates
potestatem habuisse. Collegio autem archiatrorum ipsorum in extrema
antiquitate unus ex eis praepositus erat, qui vocabatur »comes
archiatrorum« (cf. Cassiod. var. l. 6, 19.--Meibomius, _Comment. in
Cassiodori formula archiatr._ Helmstaedt. 1668). Sed collegium
archiatrorum quattuordecim ipsum illis etiam temporibus medicis
reliquis, ita ut veram potestatem in eos haberet, praefectus non erat.
Nam altum est silentium in libris iuris Romani.[55]
[Adnotatio 55: Quare Perrot vel qui scripsit brevia atque optima
illa de archiatris (_Exploration de la Galatie et la Bithynie_ I,
50), haec tamen ex inanibus finxisse videtur, cum scribit: _L'ordo
archiatrorum exerçait une surveillance légale sur les autres
médecins, et ceux-ci étaient forces de lui rendre compte de leur
pratique et d'accepter son contrôle; c'était lui aussi, qui devait
distribuer l'instruction professionelle aux jeunes gens qui se
destinaient à la médecine et qui tenait sans doute ces scholae
medicorum_ (citat Orelli 4226 [sic], ubi autem _tabularium scholae
medicorum_ Ligorius interpolatus est: CIL. VI, 988*).]
§5.
DE MEDICIS AD CERTAM CAUSAM A RE PUBLICA ET DE MEDICIS A COLLEGIIS
CONDUCTIS.
Teneamus esse inter titulos medicorum publicorum veterinarii etiam
publici (nr. 10). In terra propter equos famosa, Lamiae, +hippôn iatros+
ille altero a. Chr. saeculo publice conduc-tus est.[56] Ad bella etiam
medicos proprios a Graecis conductos esse et ex titulo Idaliensi
apparuit (cf. p. 18) et ex testibus nonnullis aliis intelligitur, [57]
quamquam saepe etiam medicis publicis, si in urbe instituti erant, bello
exorto milites, quippe qui cives essent, curandi erant (cf. tit. 18;
Xen. rep. Lac. 13, 7).
[Adnotatio 56: Alii in inscriptionibus et papyris etiam exstant
+hippiatroi+, sed omnes aevi Romani: CIG. 1953 (= Lebas II, 1321,
Dii in Macedonia: +Oualerianos hippoïatros huos hippoïatrou+);
J. H. Mordtmann, AM. XVIII (1893), 417, nr. 4 (Edessae, sed infimae
aetatis, titulus christianus: +Iordanos Ippoïatros+); Eph. arch.
1841, nr. 602, K. Keil, Philologus XVI (1860), p. 10 (Deli:
+Eutuchos Kaisaros hippoïatros+); CIG. 5117 (in porta templi Isidis
et Sarapidis in finibus imperii Romani ad Nubiam versis: +G[a]ios
Auphidios [hi]ppôïatros+); etiam CIG. 4716d{57} (in valle _Foaekhir_
in Aegypto) mihi legendum esse videtur: +to proskunêma Longinou
hippeos kai tou hipp[o]iat[rou]+ (Franz: +IPP.IAT... tou hipp(ikou)
iat[rou]+: _intellige_ +iatrou tou hippikou+ _medicus alae
equitum_); Oxyrh. Pap. I, 92 (a. p. Chr. n. 335(?), +Amesustô
hippoïatrô+). Inest etiam in Anthol. Planud. 271 +adespoton eis
Sôsandron hippoïatron+, qui cum Hippocrate comparatur.]
[Adnotatio 57: v. Xen. Iust. Cyr. I, 6, 15: +hoi stratêgoi tôn
stratiôtôn heneken iatrous exagousin+. cf. Anab. III, 4, 30:
+iatrous katestêsan oktô+, non veros autem medicos, sed qui idonei
videbantur e militibus. Coi navibus longis etiam singulis, si
solvebantur, medicum addebant. Quod demonstratur titulo Byzantii
invento (Jahresh. des oesterr. Inst. I, 31 et Beibl. p. 92) in quo
inter praepositos navis ultimo loco legitur +iatros.......gos
Theugeno[u]+.]
Nonnumquam ad dies festos et ludos medici conducebantur, ut e
spectatorum coetu si quis aegrotaret statim et gratis curarent. Quod
testatur inscriptio Iliensis supra iam laudata (nr. 22--cf. p. 56), in
qua dicitur agoranomum quendam per dies festos Athenae Iliadis medicum
praebuisse, qui aegrotantes sanaret. Similiter interpretandus est
Olympiae titulus (_Inschr. v. Olymp._ 62). Qua in inscriptione, quae
inter annos 36 et 24 a. Chr. cadit, omnes enarrantur, qui munus aliquod
in statis sacrificiis a re publica Eleorum Olympiae factis exercebant
(cf. _Inschr. v. Olymp._ 138). Sed una cum eis, qui sacris ipsis
operabantur, sacrificibus, haruspicibus, tibicini, multis aliis,
nominantur, qui in sacrificando ipso operam non consumebant:
+grammateus, architektôn, iatros+ (+Sôtiôn Sôtiônos+ vs. 13).
Architectus autem est publicorum illorum, qui multis locis et maxime
apud templa magna instituebantur, ut aedificia sarta et tecta
conservarent, et quorum non pauci in inscriptionibus extant
(v. Lebas-Foucart 194a, comm. ad vs. 17; Th. Homolle BCH. XIV, 477).
Item medicus videtur publicus fuisse, qui peregrinorum causa ad dies
festos confluentium versatus est Olympiae. Qui officiales rei publicae
Eleorum, quamquam aliis de causis Olympiae essent, tamen collegio illo
sacrificum publico adscribebantur. Quod quidem non semper ita fuit, quia
in omnibus aliis huiusmodi catalogis medicum et architectum non invenis.
Sed a collegiis ipsis etiam medici conducebantur vel instituebantur,
a gymnasiis, gerusiis, magnis privatorum sodaliciis. In gymnasiis
praeter iatroliptas, paedotribas, gymnastas, quos medicinae studuisse
Hippocrates tradit (cf. Krause, _Gymn. u. Agonistik der Hellenen_ p. 218
sqq.), Romanis temporibus medicos veros etiam fuisse tituli docent. In
catalogo Tegeatico anni p. Chr. 168 vel 171 post gymnasiarchum,
hypogymnasiarchum, archephebum nomina epheborum enumerantur et tum
cetera gymnasii officia: +elaiotethês, grammateus, "iatros" (Epiktêtos
Alexandrou), koureus, paidotribês, kaminiôn, spadeikophoros+ (V. Bérard,
BCH. XVII, 20). Duo gymnasii medici in titulis Spartanis aevi Romani
CIG. 1275 et 1279 extare videntur (cf. Boeckh l.l.), quamquam non satis
constat titulos ad gymnasia pertinere. Athenis autem iatroliptae,
paedotribae, gymnastae aevo Romano esse non desinunt, tamen tertio p.
Chr. saeculo in epheborum Atticorum catalogis (annorum 230-260 p. Chr.)
inter alios gymnasii magistratus veri quoque medici nominantur: IG. III
1193 col. I vs. 32: +[iat]ros: Artemeisios+. IG. III 1199 col. I vs. 36:
+iatros | Aur. Artemeisios+. IG. III 1202 col. I inter multos alios
magistratus +dia biou+ vs. 38: +iatros: Hermog[e]nês+. (cf. Grasberger,
_Erz u. Unterr._ III, 477. A. Dumont, _Essai sur l'ephébie attique_ I,
199).
Medici publici aevo Romano gymnasiis veterum quoque virorum defuisse
non videntur. Ad hanc rem quod certe pertinet exemplum, proferri quidem
non potest. Sed ipsae gerusiae [58] habebant medicos publicos, ut
inscriptiones demonstrant. Qui quidem medici aliqua tantum ex parte
publici erant, eo usque enim, ut a collegiis ipsis mercedem muneris
acciperent et singulos collegii socios gratuito curarent. Praeterea
privatim eos artem suam exercere potuisse consentaneum est. Invenitur
autem gerusiae ipsius medicus in catalogo sacrificulorum, qui est in
_Inschr. v. Magnesia_ 119 vs. 19: +M. Aur. Hermês "iatros gerousias"+,
cum multis aliis Aureliis, unde tempus tituli sumas. Alius extare
videtur in titulo in urbe Phrygiae Sebaste reperto (P. Paris, BCH. VII
452 II), in quo +h[o]i {e.}iselthontes [e]is tên gerousian+ inde ab
anno p. Chr. 99 inscripti sunt. Inter quos col. I vs. 12 +Theogenês
Theogenous iatros+ nominatur et nomine officii apposito ab omnibus aliis
distinguitur.[59]
[Adnotatio 58: Gerusias, quae in omnibus fere Asiae Minoris urbibus
aevo Romano erant, publicas esse institutiones, sed in rebus
publicis gerendis et administrandis nullam fere habere potestatem
contra Waddingtonem (Lebas III ad inscr. 53) et Mommsenum (RG. V 326
adn.), qui privata ea esse sodalicia volebant, nuno viri docti
consentiunt: J. Lévy, _Études sur la vie municipale de l'Asie
Mineure_ REG. VIII (1895), 231 sqq. cf. Hicks, Inscr. in the Brit.
Mus. III, 74 (_The Ephesian Gerusia_); Benndorf und Niemann, _Reisen
in Lykien and Karien_ I, 72. Inter medicorum etiam titulos unus est,
quo gerusiam institutionem publicam fuisse demonstratur (nr. 42):
+Rhodiapoleitôn "hê boulê kai ho dêmos kai hê gerousia eteimêsan"
-- -- -- Hêrakleiton Hêrakleitou Oreiou+.]
[Adnotatio 59: Cyro archiatro filio Apollonii "gerusia"
Lampsacenorum statuam erigendam curavit (nr. 70), quia praeter multa
alia beneficia gerusiae oleum in gymnasio praebuerat (+aleipsanta
lamprôs kai poludapanôs kai asunkritôs+, cf. Boeckh ad CIG. 3643) et
mille donaverat Atticas. Sed nullo verbo dicitur Cyrum medicum
gerusiae illius fuisse.]
Qui saeculo quarto apud Romanos ipsos inveniuntur archiatri _portus
Xysti_ et archiatri _Vestalium_ (cf. p. 54), illos gymnasiorum et
gerusiarum medicos excipiunt. Quamquam saeculo iam p. Chr. I. Romae
medici quasi collegiorum fuisse videntur, quoniam extat titulus ibi
repertus: _Ti. Claudius Aug. l. Hymenaeus medicus a bibliothecis_ eqs.
(CIL. VI 8907). Sed libertus est et medicus in domo patroni
collibertorum et servorum quasi collegio additus.
Sin autem medici publici urbium sunt, pagorum, vicorum, si medici ad
bella, ad dies festos instituebantur, si exstant medici conducti ab
gymnasiis et gerusiis, nihil obstat, quin etiam a collegiis vere
privatis, si satis magna erant, medici proprii conducerentur. Quid enim
multum interest inter medicum quem constituebant +toi katoikeuntes en
tôi damôi tôn Halentiôn kai toi enektêmenoi kai toi geôrgeuntes en
Halenti kai Pelêi tôn te poleitan kai Rhômaiôn kai metoikôn+ (cf. p.
57), et medicum a magno collegio private conductum? Talem demonstrare
videtur titulus CIG. II add. 2339b, Teni inventus, aevi Romani. Quo in
titulo praesides sodalicii nautarum[60] quod +sumbiôsis+ vocabatur,
enarrantur; inter quos praeter nauarchum eponymum, scribam, hierodulum
medicus quoque fuit (+iatrou Hierakos+ vs. 7.--cf. Ziebarth, _Griech.
Vereinswesen_, p. 16 et 206 sq.). Alium collegii medicum agnoscendum
esse in titulo IG. IV 365 (Kaibel, EG. 885) Corinthi reperto voluit
L. Liebenam (_Röm. Vereinswesen_, p. 123), qui +thêreutoras andras+, qui
medico cuidam statua gratiam referentes ibi extant, collegium venatorum
fuisse existimabat. Sed sunt venatores amphitheatri Corinthii, quos
firmum collegium habuisse opus non est. Medicus autem circensis fuisse
videtur.
[Adnotatio 60: Quod titulo eponymi demonstratur: +epi nauarchou
Apollônidou tou Angelou Prôtiônos+. Nam cum magistratum eponymum
rei publicae Teniorum nauarchum nominatum esse nullo testimonio
affirmetur (sunt autem +archontes+ CJG. 2329, vs. 27; 2332, 14;
+archôn+ 2338, 1; +archôn epônumos+ 2339, 1; +stratêgoi+ 2330, 16),
nihil impedit, quominus nauarchus ille ad sodalicium ipsum
referalur. Vocabantur autem interdum sodalicia negotiatorum vel
fabrorum +sumbiôseis+, de qua re conferas Ziebarth, _Griech.
Vereinswesen_, p. 102, ubi citatur CJG. 3639: +hê sumbiôsis tôn
chalkeôn+.]
§6.
DE MERCEDE ET PRAEMIIS MEDICORUM PUBLICORUM.
Quaerentibus, quantam mercedem medici public! acceperint, prima se
offerunt Herodoti verba de Democede (III 131): +kai min deuterô eteï
"talantou" Aiginêtai dêmosia "misthountai", tritô de eteï Athênaioi
"hekaton mneôn", tetartô de etei Polukratês "duôn talantôn"+. Quae
summae, etiamsi saepe a viris doctis in dubium vocatae sunt (cf.
praecipue adn. Valckenarii ap. Herod, ed. Gaisford III p. 277), tamen
mihi ab omni veri similitudine abhorrere non videntur. Etenim tempora
remotiora sunt, quibus non tot medici quot saeculo IV. vel insequentibus
novam aegris promittebant valetudinem; medicus ille celeber autem est et
artis peritissimus (+hupereballeto tous allous iêtrous+ c. 131), quem
Aeginetae, quamvis nulla artis instrumenta secum ferret, conducebant et
mercedem tam insolitam reddebant, ut Herodotus, quantam dedissent, sibi
adnotandum esse putaret. Vero quas pecuniae summas Athenienses et
Polycrates Democedi expendebant, eae in tantam altitudinem propterea
sunt expressae, quod alter alterum licendo superare studebat.
Et tantas pecunias illis temporibus medicis interdum praebitas esse
certo testimonio alio affirmatur. Ex Onasili enim inscriptione Cypria
(cf. p. 18), quae praemia illi et fratribus data sint, cum verbis ipsis
pactionis tum factae dici potest, si quae in tabula exstant recte sunt
lecta. Legunt autem viri doctissimi constituisse regem urbemque
Idaliorum Onasilo una cum fratribus +a(n)ti tô misthôn ka a(n)ti ta
huchêrôn+ (i.e. +epicheirou+) unum talentum argenti aut si mallent
agrum quendam cum plantis et fructibus, ut ipsi et posteri semper eum
haberent; Onasilo autem soli illi addiderunt quattuor secures argenteas
et duo didrachma Idalia aut agrum hortumque huic pecuniae pares (vs. 23
sqq.: +ê ke sis Onasilon ê tôs paidas tôs Onasilôn ex tai zai taide i
ex tôi kapôi tôide exoruxê, ide, ho exoruxê peisei Onasilôi ê tois paisi
ton arguron to(n)de; argurôn pe(lekewas) d' pe(lekewas) b' di(dralma)
Ê(dalia).+). Sed Onasilus et fratres agros et hortos pecuniae
antetulerunt, ut ex appendice inscriptioni posterius addita apparet (vs.
29-31). Hi autem valebant unum talentum, eandem igitur summam, quae
Democedi ab Aeginetis praebita est, si modo talentum idem est. Duo autem
didrachma Idalia et quattuor secures argenteae, pro quibus praeterea
Onasilus solus agrum et hortum accepit, e tribus duas fere partes
talenti valebant.[61] Quae omnes mercedes non totum in annum, sed in
tempus obsessionis, quae quam longa fuerit non constat, constitutae
erant, et perspicuum est eas modum usitatum mercedis valde excessisse.
Nam res insolita et insueta erat, cum urbs in summo periculo fuerit,
atque medico illo fratribusque summi labores obeundi erant, alii autem
medici cogi non potuerant.
[Adnotatio 61: De didrachmis argenteis vid. supra p. 18{15}. Secures
argenteae pars talenti et ea Cypri decem minae fuisse videntur:
Hesych. s.v. +pelekus; axinê distomos. ê "stathmion examniaion"
archaion; "hoi de dekamniaion"+. idem s.v. +hêmipelekon; trimnaion
ê tetramnaion ê pentamnoun. "to gar dekamnoun peleku kaleitai para
Paphiois"+. Eustath. 1878, 57: +dêloi gar hê lexis homônumias logô
kata tous palaious kai "stathmon en Krêtê examnoun ê dekamnoun"+.
cf. _A catalogue of the greek coins in the Brit. Mus., Cyprus_
(G. Fr. Hill) p. XXII.]
Quanta merces medicis publicis vulgo soluta sit, his non docemur. Neque
alios certos testes habemus, cum libri immemores eorum, quae vulgo in
urbibus antiquis instituta erant, nihil tradant, monumenta autem,
inscriptiones, papyri, quae magis ad usum consuetudinemque cotidianam
pertinent atque accuratiora interdum tradunt, nunc etiam satis non
exstent. Sunt quidem, quae summam pecuniae referant, quae medico private
est data in re certa atque definita.[62] Sed ex his nullo modo, si mere
opinari nolis, merces annua medicorum publicorum colligenda est.
[Adnotatio 62: v. Papyr. Londin. 131r. col. 8, vs. 179; Tebtunis
Pap. 112 passim; Amherst Pap. 128 v., vs. 120. cf. fragm. Cratetis
ap. Diog. Laert. VI, 5, 86; Vercoutre l.l. p. 242 sqq.; Becker l.l.
p. 57 sqq.]
At res fortasse apertior fit, si meminimus Teios paedotribis mercedem
annuam 500 drachmarum dedisse, grammaticis 600, 550, 500, citharistae
700 drachmarum (v. Ditt.{2} 523a, vs. 10 sqq.). Architecti autem templi
Apollinis Delii 720 drachmas accipere soliti esse videntur (v. Th.
Homolle BCH. XIV (1890), 478). Nam haec summa vel partes eius saepius
in rationibus templi illius leguntur, e.c. BCH. XIV 396 (I vs. 82):
+--kai tade alla edôkamen; Architektoni misthos--{D C C X X}+.
Athenienses architectis interdum mercedem non altiorem praestabant
quam aliis opificibus et artificibus, unam pro die drachmam; hac enim
mercede muneris architecti Erechthei Atheniensis fruebantur, cum 37
drachmas in prytania acceperint (JG. I 324a vs. 56; c col. II vs. 8. cf.
Gregor Huch, _Organisation der oeffentl. Arbeit im griech. Altertum_ I
(Diss. Lips. 1903) p. 51 sq.).
Quas summas si respicio, eis mercedem annuam medicorum non maiorem
fuisse et vulgo quarto saeculo et insequentibus in urbibus Graecis
500-700 drachmas medicis fere datas esse puto. Consentaneum est prout
urbes res tempora erant mercedes quoque impares fuisse. Athenis bello
Peloponnesiaco confecto pecuniae publicae erant consumptae et exhaustae.
Quamobrem medici etiam mercedem minorem accipiebant, et quo minor merces
erat, eo peiores medici munus publicum suscepisse videntur. Ad quod mihi
cum Welckero (l.l. p. 230) Pluti Aristophanei versus 407 eqs. spectare
videntur:
--+tis dêt' iatros esti nun en tê polei;
oute gar ho misthos ouden est, outh' hê technê+
--+skopômen.+ --+all' ouk estin.+ --+oud' emoi dokei.+
Unus inscriptionis cuiusdam locus nobis etiam disceptandus est. In magna
ratione et catalogo hieropoearum templi Apollinis Delii exarato Demare
archonte (circa annum a. Chr. 180), cum pecuniae ab decessoribus +en tê
dêmosia kibôtô+ acceptae describantur, haec leguntur vs. 82 sqq. (BCH.
VI 13.--nr. 23): +allos stamnos epigraphên echôn; apo tês Hellênos kai
Mantineôs, epi Dêmêtriou Posideônos, ethesan eis to hieron Phôkiôn
Kleokritou tamias kai Parmeniôn ho Poluboulou klêronomos [hôn]+
([+hô+] edit.) +elatton elaben ho iatros+ (+ho iatros+ supra lineam,
_en surcharge_) +{C C L} kai tou enoikiou hôsautôs {X X V}+. Quae verba
inscripta in urna demonstrant Demetrio archonte, mense Posideone,
quaestorem et hominem privatum duas summas tradidisse, quae pecuniae
publicae sunt et auxilio Hellenis et Mantinei, de quibus qui sint nihil
constat (cf. Homolle l.l. p. 71), aerario publico tradebantur. Quas
summas medicus quidam non sibi habuerat, alteram 250 drachmarum de
mercede sua, ut consentaneum est, alteram viginti quinque drachmarum de
pensione aedium. In antecessum igitur res publica huic medico praeter
mercedem etiam pensionem aedium dederat, ut ipse habitaret et medicinam
instrueret; sed mortuus esse Polybulus medicus videtur, et moriens
Parmenionem heredem suum summas illas rei publicae reddere iusserat,
quia nondum tempus totum circumactum erat, in quod iam antea mercedem
et pensionem acceperat. Cum autem ducentae quinquaginta drachmae
summa solida sint, veri simillimum est totam mercedem annuam ex
multiplicatione simplici effectum iri. Sed quae multiplicatio facienda
sit, incertum est, fortasse simplicissima, ita ut 500 drachmae merces
annua medici publici illius essent et quinquaginta pro habitatione
additae essent. Quod in ea quadret, quae supra in universum
explanavimus, sed incertius est, quam ut firmum quicquam ex eo colligi
possit.
De mercedibus aevo Romano archiatris datis, exempli causa in urbibus
Asiae Minoris, nihil memoriae proditum est. Ad publicorum autem sicut
ad privatorum medicorum mercedes referenda sint, quae Ulpianus _libra
octavo de omnibus tribunalibus_ scripserat (Dig. L, XIII 1): _praeses
provinciae de mercedibus ius dicere solet, sed praeceptoribus tantum
studiorum liberalium ... Medicorum quoque eadem causa quae professorum,
nisi quod iustior, cum hi salutis hominum, illi studiorum curam agant:
et ideo his quoque extra ordinem ius dici debet._[63] Sed de summis
nihil aperitur. Romae medicis publicis annonae praestabantur, saeculo
tertio binae aut ternae (Lamprid. Alex. Sev. 42), quot quarto
archiatris, non dicitur (Cod. Iust. X 53, 9; Theod. XIII 3, 9.--cf.
p. 42), et quantum annona medicorum valuerit, quot quisque modios
tritici assecutus sit, ignoramus. Sed mercedes publicae expendebantur
usque ad lustiniani tempora, quem mercedem munerum publicorum abolevisse
ex Procopio (hist. arc. 26) intellegitur (quem laudat Perrot,
_Exploration de la Galatie_ I, 50{3}).
[Adnotatio 63: Adiungamus, quae continuo sequuntur: _Sed et
obstetricem audiant, quae utique medicinam exhibere videtur. Medicos
fortassis quis accipiet etiam eos, qui alicuius partis corporis vel
certi doloris sanitatem pollicentur; ut puta si auricularius, si
fistulae vel dentium, non tamen si incantavit, si inprecatus est,
si, at vulgari verbo impostorum utar, si exorcisavit: non sunt ita
medicinae genera, tametsi sint, qui hos sibi profuisse cum
praedicatione adfirment._ Sunt autem qui _exorcizaverunt_
christianorum medici: cf. Harnack, _Med. aus der ält.
Kirchengesch._, p. 68 sqq.]
Hippocrates vel potius qui scripsit librum +parangeliôn+ medicis suadet
ut medeantur +hote de proika anapherôn mnêmên eucharistiês proterên ê
pareousan eudokiên; ên de kairos eiê chorêgiês xenô te eonti kai
aporeonti, malista eparkeein tois toioutois. ên gar parê philanthrôpiê,
paresti kai philotechniê+ (Littré IX 258). Quod consilium amplius
secutos medicos gratuito interdum sanavisse tituli docent: +kai
prosanetheto tas chreias tois en arrôstian empesousin aneu misthou+
(nr. 36 vs. 7 sq.), +iatreusanta proika+ (de Heraclito Rhodiopolita
nr. 42 vs. 17). Sed multos medicos, quo facilius munus publicum sibi
traderetur, gratis sanando gratiam populi petivisse supra iam vidimus
(p. 48 sq.). Tamen non desunt, qui commodo suo non servientes etiam
postquam medici publici facti sunt aliquamdiu mercede sua destiterint.
Nam de Damiada Lacedaemonio decretum Gytheatarum haec refert: +[e]pi
Biada de Laphriôi theôrôn tan p[olin exaporou]menan en tais eisphorais
epang[eilato tôi da]môi "dôrean iatreusein" par' hame[teran polin auton+
(nr. 12 vs. 28 sqq.). Damiadas igitur alterius quem publicus erat anni
(cf. vs. 45) mense Laphrio, cum oppidum tributo ab Romanis imposito
valde premeretur,[64] de mercede muneris destitit, sed unum tantum
mensem hoc fecit, cum certus mensis anno additus sit. Sequitur, ut
merces singulis mensibus Gythei medicis publicis expenderetur, id quod
Athenis aliis locatione non constitutis prytaniis singulis saepe fiebat
(cf. Boeckh, _Staatshaushalt_ I{3} 308). Sed habemus alium etiam titulum
et eum Atheniensem, qui medicum publicum munus gratis suscipientem
affert. Ibi Phidias homo Rhodius, qui Athenis medicus privatus erat, tum
+"epidedô[ke]n heauton dêmosieuein dôre[a]n" endeiknumenos tên eunoian
hên echei pros tên polin+ (nr. 2 vs. 17 sqq.). Qua de causa ille omni
mercede destiterit, non declaratur. Sed fortasse ita conicere licet.
Medici publici qui a civitate mercedem accipiebant et propterea aegrotos
gratis curabant, tamen a quovis cive, si modo dabat, pecuniam accipere
vetiti non erant. In maioribus autem urbibus et maxime Athenis factum
sit, ut qui hoc modo redibant reditus mercedem publicam multo
superarent, cum divites quoque medicos publicos, qui saepe medicorum
optimi erant, consultarent. Quare efficiebatur, ut medici munus publicum
valde appeterent, praesertim cum eo medici quasi approbati fierent, et
ut eo facilius crearentur civitati pollicerentur se gratuito munus
suscepturos esse. Immo Ioh. Toepffer (AM. XVI 429) usque eo progressus
est, ut oppida et tempora fuerint, quibus munus publicum eis medicis
traderetur, qui a civitate magno id fortasse pretio conduxissent sicut
temporibus quibusdam sacerdotia ad licitationem deducerentur.
[Adnotatio 64: cf. Lebas-Foucart 242a, vs. 15 sqq.: +epi Biada de
eniautôi hote idian charin exaitêsamenoi Poplion te Autrônion; kai
Leukion Markilion ontas autois xenous, hous kai hupedexanto tois
idiois dapanêmasin kai para[i]têsanto tous te stratiôtas kai ta
loipa ta epitassomena hup' autôn, onta ikana, di' hôn ekouphisan
tên polin, holoscherôs charisamenôn autois tôn progegrammenôn andrôn
-- -- --+]
Tamen medicos publicos a privatis etiam mercedem accepisse certis quidem
testimoniis affirmari non potest. Diserte autem archiatris Romanis
permittebatur, ut pecuniam a privatis acciperent, si ab sanatis
voluntarie oblata sit: _archiatri scientes annonaria sibi commoda a
populi commodis ministrari honeste obsequi tenuioribus malint quam
turpiter servire divitibus. Quos etiam ea patimur accipere, quae
sani offerunt pro obsequiis, non ea, quae periclitantes pro salute
promittunt_ (Cod. Iust. X 53, 9 = Theod. XIII 3, 8).[65] Quae
Valentiani, Valentis, Gratiani imperatorum epistula anni 370, cum ad
Praetextatum praefectum urbis missa sit, ad archiatros quattuordecim
Romae urbis maxime pertinet.
[Adnotatio 65: Quae verba secutus esse videtur Dionysius medicus
Antiochenus, de quo scripsit Libanius ad Tatianum (ep. 911 extr. ed.
Wolf): +kai toioutos men ôn tên technên, toioutos de ton tropon tôn
penesterôn estin, ou kata to mê einai tous didontas, "eisi gar hoi
sesôsmenoi", alla nun mikrô tini tên cheira upeichen aidoumenos, nun
de to pan dieôsato+. Qui cum nihil nisi ea acciperet, _quae sani
offerunt pro obsequiis_, publicus esse videtur.]
Merces, quae a re publica medicis expendebatur, multis locis non ex
aerario emanabat, sed tributo ad hanc ipsam causam civibus imposito
cogebatur. Quod tributum inscriptiones et papyri quadraginta fere
proximis annis aperuerunt, vocabatur autem +iatrikon+.[66] Repetemus
breviter res notas. Prima Delphis inscriptio reperta est (nr. 8) annorum
a. Chr. 230-200 (H. Pomtow Rh. M. XLIX 582). In qua Philistioni cuidam
damnum quod fecerat, cum ab creditoribus quibusdam Delphorum pecuniam,
quam hi debebant illis, solvere coactus erat, ita resarciebatur, ut ei
et posteris +ateleia choragias kai tou iatrikou+ daretur (cf. Ditt.{2}
466 adn.). Deinceps cum quarto saeculo inter Teum et aliud oppidum,
cuius nomen non exstat, synoecismus conveniret (cuius foederis
fragmentum lapidi incisum a. 1891 repertum est), civibus novis, qui Teum
transmigrabant, in decem annos immunitas praeter iatrici praebita est:
+einai de autous ka[i tôn allôn eisphor]ôn ateleis plên iatrikou+ (nr. 1
vs. 10 sqq.). Eodem anno Coorum lex sacrificiorum in medium prolata
est.[67] Qua in tabula inter eos, qui diebus festis quibusdam sacrificia
faciant et »casam constituant«, multi sunt vectigalium redemptores, et
vs. 15 sq. legitur: +[thuetô]<i> de kata tauta kai skanopageisthô<i> kai
ho echôn tan ônan tou latrikou+. Cum autem +tou latrikou+ enucleare non
possent, erratum esse a lapicida et legendum esse +tou iatrikou+ viri
docti existimabant.[68] Sed Udalricus Wilcken, cum multa in papyris
ostracisque Aegyptiis tributa ignota enodavisset, quid +latrikon+ esset,
etsi dicere non potuit, tamen verbum ita tenendum esse arbitratus
est.[69] Nobis igitur ab hoc incerto titulo abstinendum est, quamvis
multum inter-esset in urbe Co ipsa tributum medicum inveniri.
[Adnotatio 66: cf. A. Toepffer, AM. XVI 430 (= _Beiträge zur
griechischen Altertumswissewchaft_ p. 221); U. Wilcken, _Griech.
Ostraka_ I, 375 sqq.; R. Herzog l.l. p. 204{3}.]
[Adnotatio 67: edd. +A. Kontoleôn+, AM. XVI (1891), 406; Th.
Reinach, REG. IV, 357 sqq. Ingeniose interpretatus est A. Toepffer,
AM. XVI (1891), 411 sqq. = _Beiträge zur griech. Altertumswissensch_.
204 sqq. cf. BCH. XVI, 162.]
[Adnotatio 68: Sed cum Th. Reinach scripsis-set (REG. IV 371): _On
serait tenté de corriger_ +latrikou+ _en_ +iatrikou+, posteri iam
certius affirmabant et pro certo habebant, quae mera coniectura
est.]
[Adnotatio 69: _Griech. Ostr._ I, 375{1}: _Da der Stein nach der
Publikation ein deutliches_ +L+ _zeigt, wird man an_ +latrikou+
_festzuhalten haben._]
In duobus autem aliis oppidis, Delphis, in media parte Graeciae, et Tei,
in urbe Ionia Asiae Minoris, +to iatrikon+ adhuc certe exstat. Ubi
accuratiora ignoramus, nisi id intelligimus Tei iatricum tam necessarium
esse existimatum, ut civibus novis, qui omnibus aliis oneribus
liberarentur, tributum medicum tamen pendendum esset. Quod tributum
etiam sua sponte homines aliqui constituebant. Nam consentaneum est, si
pagani pagi Halentis una cum eis, qui in hoc pago agros possidebant et
qui ibi et in agris Pelae pagi laborabant, medicum proprium conducebant
(v. p. 57, 66), illos omnes voluntariam stipem contulisse, ut medico
mercedem darent.
Quantum quisque pecuniae dederit, cum in Graecia ignoremus, papyri
Aegyptiae demonstrant. Nam in papyris alterius fere a. Chr. saeculi:
_Flinders Petrie Papyri_ (ed. Mahaffy) II nr. XXXVIIIa (p. 36) semel,
nr. XXXIXe (p. 129) passim +"iatrikon b'"+ legitur, ex quo apparet
binas frumenti artabas a quibusdam pro tributo medico annuo pensitatas
esse. Qui tributum solvebant, in utraque papyro coloni Graeci veterani
sunt, ita ut dici non possit omnesne cives tributum idem pependerint an
fuerint qui plus debuerint (cf. U. Wilcken l.l. 375). Sed tributum
duarum artabarum[70] parvum est, quoniam to +to phulakitikon+, quo
tributo custodes alebantur, ternas artabas pro capite et anno faciebat
atque multa tributa alia muneribus multo maioribus explebantur. Si
igitur +to iatrikon+ comparamus cum custodum tribute, merces muneris
medicorum minor fuisse videtur quam custodum publicorum, nisi eorum
plures in unoquoque loco quam medici publici fuerant. Medicis autem pro
mercede non pecunia, sed frumentum ipsum datum esse videtur sicut
archiatris urbis Romae annonae vel _annonaria commoda_.
[Adnotatio 70: Valebat autem artaba aetate Ptolemaeorum 39, 39l.
(Hultsch, _Metrologie{2}_ 625) vel 39, 39-23, 62l. (Wilcken, _Ostr._
I, 747).]
De mercede pars aliqua medico publico in medicinam consumenda fuerit
aut alia summa ei praeter mercedem ex iatrico data sit, ut medicinam
sustentaret, sicut medico illo Delio (v. p. 69). Apud Graecos ita fuisse
E. Curtius iam suspicatus est, cum primo iatrici titulo Delphis invento
existimaverit iatricum esse exactum _zur Besoldung von Aerzten und
Erhaltung ärstlicher Anstalten_ (GGA. 1864, 1227). Tum multa verba et
plures etiam coniecturas de hac re incerta fecit A. Vercoutre.[71]
[Adnotatio 71: Qui iatricum a Charonda inventum esse contendit (l.l.
241 sqq.). Coniecerit autem quispiam, cum leges Charondae in urbe Co
receptae essent (anno 366: U. v. Wilamowitz, _Arist. u. Athen._
I, 65{36}; aliud tempus proposuit Crusius, _Untersuch. zu Herondas_
36), iatricum etiam ibi constitutum esse (testari autem ibi hoc
tributum titulum AM. 1891, 406, vid. p. 73) et inde per alias urbes
Graeciae divulgatum esse. Sed sunt vanae suspiciones. De Charonda
nihil fere scimus, et titulus ille, cum +latrikou+ legatur, adhiberi
non potest. Equidem puto tributum illud tam vetustum non esse, sed
saeculo quarto demum inventum.]
Mercede et publica et privata accepta medico publico alio etiam modo
pro laboribus praemia data sunt. Populus enim medicos bonos laudabat,
coronas eis dedicabat, hospites publicos (+proxenous+) eos faciebat,
in civitatem ascribebat. Cum medicus urbem relinqueret, ut novam sedem
appeteret, rebus bene gestis saepissime ei honores tales decreti sunt.
Horum decretorum paullatim numerus maior in lucem prolatus est, cum nunc
habeamus triginta (p. 19 sqq.); baseon autem statuarum quibus aevo
Romano medici maxime honorati sunt publice constitutarum undecim
collectae sunt (p. 21 sq.). Itaque et aevo Romano et ante Romana tempora
et statuae et decreta plurima in urbibus collocata erant, atque spes est
excavationibus locis omnibus nunc florentibus plura etiam inventum iri,
quibus tota haec causa in quam inquirimus planior apertiorque fiet.
Quantopere autem mos honorandi medicos pervulgatum sit, inde facile
perspicias apud scriptores decreta talia ficta et vera imitantia
inveniri. In codicibus enim Hippocrateis cum aliis rhetorum inventis
decretum Atheniensium in honorem Hippocratis fictum exstat (Littré IX
400). Quod decretum est commixtum ex veris nonnullis apud scriptores
collectis,[72] ex verbis in decretis honorificis vulgo usurpatis, ex
multis omnino ementitis (cf. Littré IX 308; Herzog 215 sqq.). Ab
Atheniensi quodam illud factum esse Littré arbitratus est (I 430),
Herzog Petersenium (Philologus IV 251: _Zeit und Lebensverhältnisse des
Hippocrates_) secutus ludum scholae rhetorum Coorum esse dicit circa
annum a. Chr. n. trecentesimum factum. Id rectius coniectatum videtur,
cum Co decreti faciendi maius esset incitamentum et cotidie in
Aesculapio multa medicorum decreta spectarentur. Sed num trecentesimo
iam a. Chr. n. anno decretum factum sit, magnopere est dubitandum. Mihi
probatur primo demum a. Chr. n. saeculo (v. Kaibel GGA. 1900, 63) vel
postea etiam decretum illud commentitum esse.
[Adnotatio 72: Conferas exempli causa initio: +kai loimou iontos apo
tês barbarôn epi tên Hellada+ et Thucyd. II 48: +êrxato de to men
prôton, hôs legetai, ex Aithiopias tês huper Aiguptou, epeita de kai
es Aigupton kai Libuên katebê kai es tên basileôs gên tên pollên. es
de tên Athênaiôn polin exapinaiôs enepese ktl.+]
Aliud tale decretum apud Diodorum legitur (IV 71). Ubi fictum est
Graecos Troiam oppugnantes Machaoni atque Podalirio immunitatem
decrevisse Aesculapii filiis, qui homines sunt ut alii, at non dei,
atque vulneratos multos medici quasi publici sanaverant: +kata de
ton polemon megalas chreias autous paraschesthai tois Hellêsin,
therapeuontas empeirotata tous titrôskomenous, kai dia tas euergesias
tautas hupo tôn Hellênôn megalês tuchein doxês; ateleis d' autous
apheinai tôn kata tas machas kindunôn kai tôn allôn leitourgiôn dia tên
huperbolên tês en tô therapeuein euchrêsias.+ Quae verba in memoriam
redigunt, quae interdum in veris medicorum decretis leguntur.[73]
[Adnotatio 73: Adnotat U. de Wilamowitz (Isyllos 82{55}): _Diese
Darstellung wird in den Jahrhunderten entworfen sein, aus denen wir
so manche Ateliepsephismen für Ärzte haben_.]
Inter honores alios medicis immunitas etiam praebebatur, quamquam
ante Romana tempora non saepius ea in titulis extat, si generatim qui
dabantur honores intuemur (legitur nr. 21 vs. 50, nr. 24 vs. 9, nr. 32
vs. 6, nr. 36 vs. 13, nr. 40 vs. 21 sq.). Id eo explicatur, quod medici
his temporibus saepe urbem, in qua consederant, mox relinquebant, ita ut
laus atque hospitium publicum gravius eis esset quam cunctarum rerum
immunitas. Sed aevo Romano res valde exculta est et immunitas medicis
legibus praecipuis praestabatur (v. p. 40 sq.) Quod primo tamquam
gratia et favor a medicis adsumptum est, cum diserte rem in titulis
adnotaverint (v. p. 43; praeter archiatros duos ibi citatos Heraclitus
Rhodiopolites immunitatem se adeptum esse praedicat: nr. 42 vs. 16:
+alitourgêsia "timêthenta"+, ita ut titulus vix ante Hadriani aetatem
exaratus sit). Cum autem archiatri in urbibus Asiae Minoris maxime in
hoc loco haberentur, medici Aegyptii idem sibi praeberi volebant. Nam
Antonini epistula ad urbes Asiae missa omnes alias quoque urbes spectare
videbatur: +grapheisês men tô koinô tês Asias, "panti de tô kosmô
diapherousês"+ (Dig. XXVII 1, 6 §2.--cf. 40 sq.). Itaque in papyris
medici questi sunt, quod munera publica sibi imponerentur contra
imperatorum epistulas. Talem querimoniam M. Valerius Gemellus habuit
(p. 51), et in eadem papyro supra querella alius medici descripta esse
videtur atque responsio magistratus alicuius a praefecto ita confirmata:
+kekrike[n - - -] apolusas+, quod videtur esse: +kekrike[n dikaiôs ho
deina] apolusas+. Unde apparet medicum questum confirmante praefecto
muneribus liberatum esse. Duorum aliorum medicorum querellae
disceptantur in papyro Oxyrhynchitana I 40, in qua multae huiusmodi
causae una transcriptae sunt. Quarum in una anni p. Chr. 138 medico
alicui de immunitate praestari referunt editores, qui hanc partem
papyri nimis mutilatam non ediderunt. Quae tum sequitur causa,
iterum querimoniam medici publici exhibet, sed qui cadaveribus arte
medicabatur. Qui de liturgia imposita sibi ab eis, apud quos munere
fungebatur, questus est; sed ei responsum est: +tacha kakôs autous
etherapeusas. didaxon t[o kata]têkon+ (qua re cadavera conserventur),
+ei iatros ei dêmos[ieu]ôn epi tari[cheia], kai hexeis tên
aleitourgêsian+. Tradebantur igitur apud Aegyptios mortuorum corpora
medicis publicis propriis conservanda, sicut medici in unamquemque
partem corporis erant (Herod. II 84). Qui ad se etiam pertinere
epistulas imperatorum, quae medicos muneribus liberaverant,
praedicabant.
Sunt tum libertates immunitatesque illae ad omnes medicos perlatae
et epistulis imperatorum saeculis insequentibus etiam atque etiam
affirmatae et auctae, ita ut mulieribus medicorum et filiis etiam
libertates summae praeberentur (Cod. Theod. XIII, 3 et Iust. X 53
passim). At tamen cum in titulis medicorum saeculi II. vel. III., quibus
immunitates iam datae erant, multa munera publica cum praedicatione
quadam descripta sint, apparet medicos munera publica, etsi liberi eis
erant, tamen si volebant suscipere potuisse. Et volebant multi, qui
favorem populi et honores appetebant. Quae cum ita essent, Constantinus
inter cetera anno 321 edixit: _quoniam gravissimis dignitatibus vel
parentes vel domini vel tutores esse non debent, fungi eos honoribus
volentes permittimus, invitos non cogimus_ (Cod. Theod. XIII 3, 1).
Et tituli multos demonstrant archiatros, qui in summis honoribus
versabantur: +Menekratês Menekratous ho archiatros tês poleôs
"stephanêphorôn" ktl.+ (Euromi, nr. 49); +M. Aurêlios Charmidês
"prutanis kai stephanêphoros" kai archiatros+ (Heracleae-Salbacae, nr.
57 et 58); +M. Aurêlios Poleitês b ho archiatros prôtos archôn to b+
(Cerami, nr. 60); +"epimeloumenou tôn Mustêriôn" Soul. Dêmêtriou tou
axiologôtatou archiatrou+ (Laginae, nr. 61); +Agasikleidas Agasikleida
ho archiatros tês poleôs "agoranomôn" ktl.+ (Troezene, nr. 50); cf. nr.
73 (Lesbi) Bresum archiatrum, qui plurima munera et publica et
sacerdotalia administrabat. Quorum ex titulis apparet cives hos fuisse
et viros in sua urbe illustrissimos, cum in summis urbium dignitatibus
obveniant. Simul intelligitur cum hi munus medicum publicum appeterent,
id quoque ipsum honoratum fuisse. Ut autem archiatri ex medicis optimis
eligerentur, praeceperunt etiam saeculo IV. imperatores Romani: _si quis
in archiatri defuncti est locum "promotionis meritis" adgregandus_ eqs.
(Cod. Iust. X 53, 10 = Th. XIII 3, 9); _quod si huic archiatrorum
numero_ (XIV) _aliquem aut conditio fatalis aut aliqua fortuna
decerpserit, in eius locum, non patrocinio praepotentium, non gratia
iudicantis, alius subrogetur, sed horum omnium fideli circumspectoque
dilectu qui "et ipsorum consortio et archiatriae ipsius dignitate et
nostro iudicio dignus habeatur": de cuius nomine referri ad nos protinus
oportebit_ (Cod. Th. XIII 3, 8).
Unus ex archiatris, qui munera publica obierunt pecuniasque civitati
dono dederunt, Attalus Priscus Ephesius Asclepiadis filius, +archiatros
dia genous+ vocatur (nr. 65 vs. 3). Ut maxime aevo Romano sacerdotia
hereditaria fuerunt, ita huic quoque medico vel maiorum alicui munus
archiatri in omne tempus traditum est, cum per se sumi posset filium
semper officium patris secuturum esse.[74] Quod iure sumptum esse alius
titulus affirmat: praedicat Heracleae-Salbacae (in Phrygia maiore)
Pappias quidam maiores iam archiatros fuisse: +[To mnêmeion esti Pappiou
- - -]ou "archiatrou apogono[u] archiatrôn" ktl.+ (nr. 59). Aliam
familiam quasi familiam archiatrorum fuisse demonstrat titulus Acilii
Theodori (nr. 71). Quem ipsum in titulo +iatrôn promon+ vocatum tamen
archiatrum fuisse inde colligas, quod iambi vocabulum +archiatron+ eo
loco respuebant:
+Akeilion Theodôron "iatrôn promon"
spoudaion eugenê te kai euschêmona
huos Theodôros thapsen, êd; ho<s> sungenês
Theodôros archiatros ktl.+
Consentaneum est versus causa mollissimam hanc translationem usurpari
potuisse.[75] Archiater quoque fuit Theodorus Acilii propinquus (vs.
3/4). Cum autem filio Acilii nomen Theodori inditum sit, patrem Acilii
Theodorum quendam fuisse verisimile est, ita ut +ho sungenês Theodôros
archiatros+ Acilii mortui frater esset. Tum pater, qui duos filios
archiatros habuerat, ipse archiater fuerit. Ut igitur rem stemmate
ante oculos proponamus, sic existimamus:
(Theodorus archiater)
|
+Akeilios Theodôros+ +ho sungenês Theodôros+
+archiatros (iatrôn promos)+ +archiatros+
|
+huos Theodôros.+
Dubitandum non est, quin +huos Theodôros+ postea archiater factus sit.
Postremum familiam veterinariorum quoque ostentemus: +Oualerianos
ippoïatros huos hippoïatrou+ (+Aurêliou Lukou.+--CIG. 1953, Dii in
Macedonia, vs. 7).
[Adnotatio 74: Qui mos Graecorum vetustissimus per totam
antiquitatem usque ad imperii Romani tempora extrema duravit, ut
demonstrat epistula Constantini in Cod. Iust. X 66, 1 (= Th. XIII
4, 2) anni 337: _artifices artium -- -- -- ab universis muneribus
vacare praecipimus, si quidem ediscendis artibus otium sit
accommodandum, quo magis cupiant et ipsi peritiores fieri et suos
filios erudire_. Nam filios in arte, quam pater ipse edidicit,
erudiendos esse patet.]
[Adnotatio 75: Ut id in praetereundo adnotem, nullo modo, opinor,
dubitandum est, quin in epigrammate hermae Alcamenis nuper repertae
vs. 2 +Herman ton pro pulôn+ dictum sit pro +Herman propulaion+
(v. Conze, Sitz.-Ber. d. Berl. A. d. W. 1904, 69. Sed cf. Altmann,
AM. 1904, 180). Simillimae enim sunt translationes +Akeilios iatrôn
promos+ pro +Akeilios archiatros+ et +Hermês ho pro pulôn+ pro
+Hermês propulaios+.]
Rem igitur apud Graecos notissimam aevo Romano etiam pervulgatam fuisse
certis exemplis illustravimus et familias quasdam medicorum ostendimus,
quarum gentiles nominatim in titulis exstant. Medico autem magnae
commendationi et usui erat, quod ex antiqua medicorum familia ortus erat
aut ab vetusto aliquo medico incluto genus ducebat. Et saepe olim urbs
aliqua Graeca medicum quendam publicum libenter instituerit, si patrem
aut avum eius apud se munere iam functum esse audierit.
§7.
DE COLLEGIIS MEDICORUM.
Athenis medici publici, sive sex sive plures minoresve fuerunt, saeculo
III. et iam antea pro se et aegris, quibus quisque medicatus erat,
Aesculapio et Hygiae bis in anno sacrificium facere patrio more
solebant. Quod inscriptione in Aesculapio Atheniensi eruta manifestum
fit: +epeidê patrion estin tois iatrois, hosoi dêmosieuousin, thuein tôi
Asklêpiôi kai tei Hugieiai dis tou eniautou huper te hautôn kai tôn
sômatôn hôn hekastoi iasanto agathei tuchei dedochthai tei boulei ktl.+
(nr. 3 vs. 9 sqq.--cf. P. Girard l.l. p. 85). Sed quid consilium
quingentorum in hac re rogaverit, lapide fracto non exstat, nisi forte
sumis sacrificia, quae antea medici publici sua sponte et more patrio
fecerunt, aliquo modo sancta esse a re publica. Constat autem medicos
Atheniensium publicos una omnes in publicum prodiisse et sacra pro
salute sua et eorum quibus medicabantur fecisse. At tamen proprium
collegium medicorum publicorum fuisse ex hoc titulo sumi non potest.
Fuisse autem apud Graecos collegia medicorum iam ex eo apparere
existimaverunt viri docti, quod nominibus medicorum vocabulum officii
+iatros+ in titulis additum sit; ordinem autem nomini adiunctum in
titulis Graecis ante Romana tempora eam habere vim, ut socius collegii
alicuius declaretur (U. Koehler AM. X 77; E. Ziebarth, _Griech.
Vereinswesen_ 96 sqq.). Sed res incertissima est, et tituli +thiason+
vel +koinon+ aliquod +tôn iatrôn+ exhibentes nondum inventi sunt.
In urbe Co, cum multi fuerint medici, hos aliquo modo in collegii corpus
coaluisse putares. Quod tituli quodam modo demonstrare videntur. In
titulo Coo nuper reperto locus nominatur +ei toi iatroi tassontai+ (nr.
17). Quibus ex verbis locus elucet, quo medici vel publici vel omnes
coibant, ut res communes inter se expedirent. In alio titulo quarti
a. Chr. saeculi non multo post urbem traiectam, ut videtur, fasti sacri
Coorum leguntur (nr. 20): quibus diebus ad quas aras sacra facienda sint
et quo ritu, et quibus hominibus in quoque sacrificio caro et cetera
victimarum obtingant. Vicesimo autem die mensis Batromii Iovi Polieo bos
immolandus erat, cuius quae partes in ara non comburebantur imprimis
pontifici et sacricolis tradendae erant, tum aliis hominibus:
+Nestoridai[s] n[ôt]ou dikreas; "iatrois kreas"; aulêtai kreas; chalkeôn
kai kera[meô]n hekaterois to kephalaio[n; ta de alla ta krea tas polios;
tauta de panta] ap[opher]eta[i] ektos to[u temeneus]+ vs. 53-56, in
quibus extrema suppleta sunt ab Ioh. de Prott, _Fasti sacri_ p. 20.
Illo igitur die medicis portio simplex carnis hostiae obveniebat. Cum
autem inter ceteros gens una vocetur, qui nominantur +iatroi, chalkeis,
kerameis+ collegia esse videntur (cf. Ziebarth l.l. 97), quibus quod
negotium cum Iove Polieo fuerit apertum non est. Sed cum non
intelligatur, cur +chalkeis+ et +kerameis+ a re publica conducti
sint, collegia "omnium" opificum aut artificum hic nominata esse
verisimile est.
Hae res incertae, utut se habent, aevo quidem Romano certum collegium
medicorum nominatur (Wood, _Discov. at Ephesus_ App. 7, p. 8 nr. 7):
Ephesi enim M. Pomponius Boro medicus sarcophago, quem sibi et coniugi
vivus fecit, haec in fine inscribenda curavit: +tês sorou kêdontai to
sunedrion, hoi en Ephesô apo tou Mouseiou iatroi, hois kathierôsatên+
(ipse et coniunx) +eis klêron -- --+ (sequitur summa quaedam). Qui
medici Ephesii firmum, ut patet, habebant collegium.[76]
[Adnotatio 76: Hoc opusculo magna ex parte iam prelo mandate tituli
medicorum autumno a. 1904 Ephesi eruti publici iuris facti sunt (J.
Keil, Wiener Jahreshefte VIII (1905) p. 128 sqq.). Qui ad synhedrium
supra laudatum (+hoi en Ephesô apo tou Mouseiou iatroi+) pertinent
(a vs. 9) et firmum id collegium fuisse in clara luce reponunt, cum
magistrates eius commemorent (+archôn+ a vs. 2; +gumnasiarchôn tôn
iatrôn tais tou agônos dusin hêmerais+ passim). Museum autem non
Alexandrinum est, ut antea cum aliis existimavi, sed Ephesium esse
alius titulus Ephesius ab Keilio editus demonstrat (p. 135: +hoi
peri to Mouseion | paideutai P. Ouêdion | Antôneinon asiarchên
ktl.+). De re ipsa, certaminibus medicis ab collegio illo quotannis
propositis, videas, quae exposuit Keil l.l. p. 133 sqq. Nos
nonnullas nunc adnotamus res, quae eis, quae supra explanavimus,
usui sunt. Commemoratur fragm. a vs. 4 aliquis' +archiatros to d'+.
Qua re moderantur, quae supra p. 54 existimavimus, quamquam eodem
fere tempore, quo hi tituli exarati sunt (altero p. Chr. n.
saeculo), in ipsa urbe Epheso Attalus Priscus est +archiatros dia
genous+ (nr. 65). Medici publici Athenis saeculo a. Ch. n. tertio
bis quotannis Aesculapio immolabant (v. p. 79), collegium medicorum
Ephesiorum in Museo eruditorum quinque saeculis post diebus feriatis
idem fecit (a vs. 9 sqq.). Tum p. 78 sq. familias nonnullas
medicorum aevi Romani ostendimus. Quibus nunc familia P. Aelii
Menandri archiatri adiungi potest, cum duo filii eius inter medicos
praemio ornatos nominentur (d vs. 1 sqq., e vs. 1) et alius fortasse
propinquus (g vs. 3 sqq.). Denique quoniam in titulis illis
archiatri multi praemium certaminis abstulerunt (a vs. 6, 7; b/c vs.
5; e vs. 2; f vs. 1; h passim), archiatros sive medicos publicos
inter medicos optimos fuisse comprobatur (cf. p. 50, 77).]
Sed de collegiis medicorum publicorum nihil comperimus, neque quicquam
dici poterit, nisi novi tituli inventi erint.
INDEX TITULORUM ET PAPYRORUM.
pag.
CIG. 1275 64
" 1279 64
" 1407 39
" 1953 63n56, 79
" add. 2339b 66
" 2714 36, 77
" 2847 37
" 2987 38, 42, 54, 78, 80n76
" 3285 34
" 3596 21
" 3645 38
" 3872b 42n36
" 3943 38, 65n59
" 3953h 37, 78
" 4249 42n36
" 4277 37
" 4315n 15, 16, 22, 70, 76
" 4379c 22
" 4716d{57} 63n56
" 5117 63n56
" 9256 61
IG. I 81 17
" I 422{14} (p. 185) 17n14
" II 167 vs. 6/7 49
" II 186 20, 50
" II 187 20, 50, 58, 60n52
" II 256b 14n10, 19, 45, 47, 50, 71
" II 352b 14n10, 19, 47, 55, 79, 80n76
" II 433 21
" II 835/36 14
" II 1449 55
" III 780 15, 22
" III 780a 15, 22
" III 1193 col. I vs. 32 65
" III 1199 col. I vs. 36 65
" III 1202 col. I vs. 38 54, 65
" IV 365 66
" IV 723 39
" IV 782 36, 77
" IV 951 sqq. 15
" IV 955 15
" VII 2688 39
" IX 1, 104 20, 53
" IX 1, 516 21, 70
" IX 2, 69 19, 47, 48, 50, 53, 63
" XII 1, 1032 14n10, 19, 47, 48, 53, 56, 58
" XII 2, 484 15, 38, 43, 76, 77
" XII 3, 259 39
" XII 5, 600 20, 59
" XII 5, 719 21, 52, 53
" XIV 689 36, 44
" XIV 852 39, 44
" XIV 966 15
" XIV 1751 33
" XIV 1759 32
CIL. VI 3982 33n29
" VI 3984 33n29
" VI 3985 sqq. 34
" VI 8504 33n29
" VI 8646/47 34
" VI 8895 34, 35
" VI 8905 31
" VI 8907 66
" IX 6213 39
" X 2858 39, 44
" XIV 3641 34
Brit. Mus. 143 19, 47, 48, 49, 52, 53, 56, 57, 71
" " 258 21, 27
" " 260 14n10, 21
" " 677 38
" " 799 22, 33
" " 838 22
Cauer, Delectus{2} 472 18, 63, 67
Ditt{1} 157 21
" 244 26
Ditt{2} 371 22, 58, 60
" 466 19, 72
" 489 14n10, 19, 45, 47, 50, 71
" 490 19, 45, 56
" 491 14n10, 19, 47, 48, 53, 56, 58
" 503 20, 56, 64
" 616 20, 80
Ditt. Suppl. 104 27
" " 220 21
" " 224 29n25
" " 230 29n25
" " 256 26
" " 374 26
Inschr. v. Magn. 113 22, 58, 60
" " " 119 vs. 19 65
" " Olymp. 62 64
" " Perg. 264 15
Kaibel EG 200 22
" " 352 38, 78
" " 677 39, 43
Lebas II 1321 63n56
III 161 38, 42, 54, 78, 80n76
" III 314-318 36, 77
" III 568 37
" III 1523 38
" III 1663b 16, 42n36
" III 1695 44
Loewy 294 26
Mich. 120 14n10, 19, 45, 47, 50, 71
" 268 19, 72
" 297 19, 47, 48
Showing first 200,000 characters. Full text: gutenberg.org/ebooks/18331