Gutenberg · e01.org
Cover of De aardbeving van San Francisco
Project Gutenberg cover, or a typographic cover where none is held.

Gutenberg · ebook 18221

De aardbeving van San Francisco

by Hugo de Vries · Dutch · public domain in the US

  • Language Dutch
  • PG edition 2006
  • Rights public domain (US)
  • Source Project Gutenberg
0%

Contents

    Doodendal in Californië

    Een reiziger in het woestijngebied van Californië deelt een en ander mee over de groote ellende, die er wordt geleden in de water- en plantenarme streken van Californië. Hij, Walter V. Woelhke uit San Bernardino, vertelt als volgt:

    Onze cavalcade trok langzaam langs een rotswand, die de gloeiende zonnestralen met dubbele kracht terugkaatste. De thermometer aan den schaduwkant van den wagen wees een temperatuur van 45° C. (113° F.). Het fijne, alkalihoudende stof, door de vier-en-twintig met schuim bedekte, hoestende muildieren opgeworpen, had alles met een gele laag bedekt, onze kleederen doortrokken en zich in neus en mond afgezet; zijn bijtende werking verscherpte den brandenden dorst, die door het lauwwarme water, dat al twee dagen mee gevoerd werd, niet kon gelescht worden.

    Zonder schaduw, zonder water, zonder planten, levenloos en troosteloos strekte zich de geelwitte vlakte tusschen de grijsblauwe bergketenen uit. Hoog boven de toppen, een donker punt vormend tegen den harden, stalen hemel, zweefde in wijde kringen een aasgier. Slechts het knallen van de zweep, die nu en dan de muildieren om de ooren zwiepte, verbrak de stilte.

    Den koetsier, die reeds vijf jaar lang borax uit dit helsche oord had gehaald, schenen de hitte zoomin als het bijtende stof te hinderen. Zonder een trek in zijn leerachtig, typisch amerikaansch gezicht te veranderen, merkte hij op: "Een uitstekende ligging hier. De lucht is fijn, het uitzicht prachtig, goede buren, er is geen verwarming noodig en de belastinginner komt hier niet dikwijls. Ik heb er al aan gedacht mij op mijn ouden dag hier te vestigen".

    Gedurende de drie dagen, sedert de wagen het kleine station Dagget in de woestijn aan den Santa-Fé-weg had verlaten, had deze koetsier, borax-Jack, op denzelfden toon, als waarop een gids toeristen op bijzonder schoone punten in het landschap opmerkzaam maakt, ons het een en ander griezeligs gewezen en met een verhaal geïllustreerd. Hier een graf, daar een graf, ginds een klein kruis, elders eenige gebleekte beenderen, naast een ledigen waterzak. En over alles de zon, de onbarmhartige, gruwzame zon, voor wier verschroeiende stralen noch het gloeiende zand, noch de heete rotsen eenige beschutting boden.

    In den nauwen pas tusschen de beide rijen heuvels, waardoor de wagen heenreed, blies een wind, die uit een gloeienden oven scheen te komen. "Windy Cap" heet deze pas en daardoor komt men van uit het Zuiden in het Dal des doods, "Death Valley", de laagst gelegen plek van het amerikaansche vasteland, waar de temperatuur des zomers bijna dagelijks tot 55° à 60° C. stijgt, en waarvan de oostelijke wand door de Sierra Nevada, het hoogste gebergte der Vereenigde Staten gevormd wordt.

    Dit dal, dat aan den rand van de groote woestijn in het Zuidwesten van Amerika ligt, draagt zijn veelbeteekenenden, onheilspellenden naam sedert zijn ontdekking door de eerste blanke reizigers. In 1850 verdwaalde een uit zeventig Mormonen bestaand reisgezelschap, dat door Brigham Young uit Utah op een ontdekking was uitgezonden, in deze dorre woestenij. Slechts twee dier zeventig ontkwamen. De overigen bezweken onder de vlammende pijlen, die de zon op de naakte rotsen en zandvlakten afzendt en die het bloed der ongelukkige slachtoffers uit hun aderen schijnt te zuigen. Sinds die 68 Mormonen er den dood vonden, is de naam van het dal voor goed gerechtvaardigd.

    In den zomer van 1906 verdwenen er 15 avonturiers, wier beenderen dezen winter werden gevonden en begraven, en de kopergroeven in de nabijheid zullen volgende zomers nog wel meer waaghalzen er heen voeren.

    Dit doodendal is een kloof, 160 Kilometer lang en 20 tot 40 Kilometer breed, die zich 100 Meter lager dan de oppervlakte der zee, tusschen twee hooge gebergten op de grens van Californië en Nevada uitstrekt. Overdag brandt de zon aan den wolkenloozen hemel in dezen zandigen kuil tusschen de rotsen, totdat de heete lucht als uit een bakoven er uit opstijgt; des nachts waait een scherpe koude wind van de 5000 Meter hooge sneeuwtoppen der Sierra neer.

    In het diepste gedeelte van die kom strekken zich mijlenlange witte velden uit, alsof het sneeuwvlakten waren. Zij bestaan uit zout, het overblijfsel van den oceaan, die eens geheel zuidwest Amerika bedekte, tot dat vulkanische krachten land en bergen uit het water ophieven. In de komvormige vlakte zelf valt bijna nooit een droppel regen, zoodat dieren- en plantenleven er onbestaanbaar is, waarvoor echter moeder natuur een eigenaardige vergoeding heeft gegeven.

    Het doodendal is een enorm chemisch laboratorium, waarvan de grondstoffen overal voor den dag komen. Met die stoffen op haar palet heeft de natuur de wanden van het dal en de rotsen wondermooi gekleurd. Als groene en blauwe strepen vertoonen zich de aderen van het gesteente, waarin het koper voorkomt; de roode, cinnaber-houdende rotsen verheffen zich torenhoog; lichtend geel schitteren de met zwavel bedekte hellingen; grijs doen de granietmassa's zich voor, en dofzwart steken de lavavelden bij de witte zoutvelden af.

    Op andere plaatsen heeft, als het ware, een meesterhand de kleuren gemengd en heerlijke kleurspelingen te voorschijn geroepen, die met alle beschrijvingen spotten. Doch overal in deze kleurenpracht loert de dood. De weinige bronnen, die uit de gedoofde kleine kraters opborrelen, bevatten vitriool en arsenik, of als het water niet doodelijk vergiftig is, dan is het toch door zijn gehalte aan zout of petroleum ondrinkbaar.

    De grootste van deze bronnen, die uit een oude krateropening op de helling van het "begrafenisgebergte", aan de oostzijde van het dal ontspringt, doet een kleine beek ontstaan, waarvan de bedding uit den asphaltneerslag van het water is gevormd. Om zijn temperatuur heeft men het waterstroompje de gloeiovenbeek genoemd. Naast deze bron heeft voor eenige jaren een opmetingsexpeditie met wreeden spot een bord geplaatst, met de volgende aanwijzingen:

    Doodendal, 365 voet onder het zeeoppervlak.
    Het loopen over het gras is streng verboden.
    Het plukken van bloemen wordt gestraft volgens de wet.
    Ligging: 105 mijlen van Randsburg, 85 mijlen van Dagget,
    60 mijlen van alle houtgewas, 20 mijlen van water, 40 voet
    van de hel. God zegene deze plek!

    Bailey's opmetingsexpeditie.
    Kerstmis 1900.

    Niettegenstaande zijn schatten aan mineralen heeft dit doodendal tot nu toe geen groote voordeelen opgeleverd. De eenige, die er rijk door is geworden, is Frank J. Smith, borax-Smith, zooals men hem in Californië noemt. Toen Smith twintig jaar geleden de borax-lagen van het dal voor het eerst zag, werden in de Vereenigde Staten de borax en de soda voor een dollar per pond verkocht.

    De mijnen in het dal, die beide mineralen in bijna volkomen zuiveren toestand leveren, hebben Smith tot millionair gemaakt, en den prijs van het product tot op 10 cent per pond verminderd. Tegenwoordig zijn slechts weinige arbeiders in de mijnen, of liever kuilen van het doodendal werkzaam. Aanvankelijk lokten de hooge loonen, die betaald werden, honderden werklieden hier heen, en de opbrengst en het behaalde voordeel waren groot.

    Toen echter de arbeiders bij dozijnen ten offer vielen van de hitte, het slechte water, de giftige gassen en de andere moeilijkheden, werd het onmogelijk, het bedrijf op groote schaal voort te zetten. In het er om heen liggende deel van de woestijn werden andere, hoewel niet zulke rijke lagen der mineralen ontdekt, en thans doen de groote borax-wagens, die 40 000 pond inhouden, en bovendien nog een voorraad water voor de 2 dozijn muildieren en hun drijvers meevoeren, slechts weinige reizen per jaar.

    Het uit het dal aangevoerde ruwe product wordt in de fabrieken bij Dagget, aan den Santa-Fé-spoorweg, verwerkt. Dat het ook daar geen paradijs is, bewijst het feit, dat het bedrijf er van half Mei tot aan October gesloten is, daar in de er dan heerschende hitte zelfs de Indianen en Mexicanen het niet bij de ketels kunnen uithouden.

    Twee duizend meter boven den bodem van het dal ligt het mijn werkersstadje Greenwater, op een plateau tegen de helling van den Panamintberg. Het plaatsje schijnt zijn naam "Greenwater" gekregen te hebben omdat er noch iets groens, noch water te vinden is. Dit laatste kost er gewoonlijk 20 gulden per vat. In plaats van plantengroei vindt men er koper, enorm veel koper als de berichten waarheid spreken. Ofschoon dit stadje Greenwater eerst in October 1906 is ontstaan, en in Maart van 1907 naar een andere plaats verlegd is, wordt zijn lof toch reeds door twee weekbladen en een maandschrift aan de wereld verkondigd.

    Het besproken Dal des doods is niet de eenige streek, die jaarlijks, als een Moloch, haar schatting aan menschenoffers verlangt. Het rijk, waar de zon en de dorst heerschen, strekt zich over het geheele Zuidwesten van de Vereenigde Staten uit, van het Rotsgebergte in het Oosten tot bijna aan den Stillen Oceaan, en naar het Zuiden tot ver in Mexico. Overal in dit gebied bevinden zich steenhoopen, met hier en daar een verweerd houten kruis, waaronder de offers van den dorst rusten.

    Behalve in het hooggebergte en aan de groote rivieren, die door de gletschers daarvan gevormd worden, is er slechts op zeer groote afstanden water te vinden. De reiziger, die in een slaapwagon van een sneltrein twee dagen lang door de heete, stoffige woestenij wordt heengevoerd, bemerkt niets van het watergebrek.

    Hij heeft er niet het minste besef van dat het glas ijswater, dat hem door den zwarten bediende wordt overgereikt, misschien een mensch het leven zou kunnen redden, die nu slechts weinige mijlen van den spoorweg verwijderd, ellendig om het leven komt.

    Hoe licht men het offer der woestijn kan worden, kan ik uit eigen ervaring mededeelen. In Juni van het vorige jaar maakten wij met ons drieën van Mekka, een woestijnstationnetje aan de zuid-pacificlijn, een reis naar Los Palmos, een kleine nederzetting van goudzoekers 70 K.M. van den spoorweg, om daar een nieuw ontdekte laag fossielen in oogenschouw te nemen.

    De eerste op de kaart aangegeven waterkom bereikten wij op den juisten tijd, doch de brandende zon en het bijtende stof hadden ons toen reeds zoo gepijnigd, dat wij ondoordacht besloten, den marsch des nachts voort te zetten en overdag aan de volgende waterkom te rusten. Door de duisternis en onze slaperigheid weken wij van den weg af, en de eerste stralen der zon vonden ons ver van ons doel verwijderd. Het laatste droppeltje water was des ochtends om 6 uur opgebruikt.

    Des middags verhief zich een scherpe wind, waarvan de gloeiende adem onze aderen scheen uit te drogen, terwijl het bittere stof zich in het slijmvlies van neus en mond vastzette en de kwelling van den dorst nog tienvoudig verergerde. Bij elke bodemverheffing werd naar water uit gezien, doch steeds zagen wij geen ander beeld dan kaal, geelgrijs zand, grauwe cactusplanten, harde rotswanden en flikkerende zonnestralen, onder wier invloed het onbedekte deel van de huid verschrompelde, als de schil van een appel, die langzaam aan de lucht is gedroogd.

    Het koortsheete bloed suisde in de ooren, voor onze oogen voerden roode zonnen een dollen dans uit, en de opgezwollen tong weigerde den dienst bijna geheel.

    Fred, de jongste van het gezelschap, gaf tegen twee uur den strijd met den dorst op. Met schorre stem begon hij plotseling een straatliedje te zingen, rukte zich de kleederen van het lijf en snelde, terwijl hij zijn hemd boven zijn hoofd zwaaide, naar den voet van een naburigen berg, waar de Fata Morgana bedriegelijker wijze een blauw meer voor oogen tooverde. De woestijndorst had hem in zijn klauwen gegrepen en slechts krachtige maatregelen zouden hem kunnen redden. Zonder dralen sloeg mijn metgezel den jongeling tegen den grond, en te zamen droegen wij hem naar den wagen, die de vermoeide trekdieren nauwelijks door het heete zand konden voortsleepen.

    In de nu volgende uren moesten wij al onze wilskracht aanwenden, om niet het voorbeeld van onzen jeugdigen makker te volgen. Onze gedachten werden steeds verwarder, steeds sterker lokte de Fata Morgana, steeds duidelijker wenkte ons het koele water te midden van het gloeiende zand. De lippen barstten open en bloeden bij elke poging, om over den te volgen weg te beraadslagen. De rimpels en plooien in het gele bestoven gelaat van mijn metgezel werden dieper en zijn oogen trokken zich ver in hun kassen terug, zoodat hij in die weinige uren wel 20 jaar ouder scheen geworden te zijn. Binnen in den wagen kreunde en zuchtte de arme Fred, ijlende als in koorts.

    Slechts het gedrag der muildieren, die zonder ophouden en zonder eenige leiding voortstapten, hield ons er van terug den strijd op te geven.

    Eindelijk, te middernacht, bereikten wij de waterkom. Tong en keel van den patient waren echter toen zoo gezwollen, dat aan drinken niet te denken viel. Met natte doeken wieschen wij den bebloeden mond van Fred, wij sprenkelden hem water over zijn lichaam, en eerst na 4 uren was het mogelijk, hem eenige droppels van het kostbare vocht te doen opnemen. Gelukkig waren wij nog genoeg bij onze zinnen, om maar heel weinig te drinken, totdat wij eenigszins hersteld waren. Drie dagen bleven wij bij deze waterbron, totdat wij ons in gezelschap van eenige goed met den weg bekenden verder waagden.

    De zieke Fred moest na onze terugkomst nog veertien dagen in een ziekenhuis verblijven, voor hij geheel hersteld was.

    Wij waren slechts ongeveer 20 uur zonder water in de woestijn geweest, en toch waren we haast omgekomen van den dorst. Het zouthoudende stof en de wind, die het lichaam als in een bakkersoven doen uitdrogen, zijn de oorzaken, die in deze amerikaansche woestijn de marteling van den dorst zoo kwellend maken en zoo spoedig den dood doen optreden. Vaak treedt het einde reeds na 36 uren in, en in menig geval nog eerder, daar bijna elk slachtoffer zich in razernij de kleederen van het lijf rukt en zijn huid onbeschut aan de zonnestralen blootstelt. De meesten verdwijnen spoorloos.

    Een bijzonder slechten naam heeft een waterkom in zuidelijk Arizona, waar het water zeer verborgen achter een rotswand zich verzamelt en waar men in den omtrek 38 graven vindt. Meer dan drie dozijn menschen zijn daar dicht bij water van dorst omgekomen.

    Is het water in het uitgestrekte Zuidwesten van Amerika negen maanden lang uiterst schaarsch, gedurende de drie andere maanden, van December tot Maart, vormt de overvloed van water de grootste moeilijkheid, waarmee de spoorwegen te worstelen hebben. In den zomer moeten vele stations eener lijn hun water wel van 100 Kilometer ver laten komen, terwijl in den regentijd het water zooveel schade aanricht, dat op sommige lijnen de dienst dagen, ja wekenlang gestaakt moet worden.

    De gemiddelde jaarlijksche regenval voor het geheele gebied bedraagt niet meer dan 22 à 27 centimeter, die echter vaak in 3 of 4 wolkbreuken neerstorten. Van de naakte heuvelruggen, de kale rotswanden en de geheel onbegroeide hellingen van den bodem stroomt het water als van een leien dak naar de laagste plaatsen en vormt diepe beken, die alle naar één hoofdbedding vloeien. Den drang van deze watermassa kan niets weerstaan.

    De spoorwegen worden verweekt en weggedreven alsof ze van bordpapier waren vervaardigd. In de twee jaar, sedert hij gereed is, heeft de nieuwe spoorweg, die van Salt Lake-city door de woestijnen van Utah en Nevada naar zuidelijk Californië leidt, door wolkbreuken een schade geleden, die op 9 millioen gulden geschat wordt.

    In deze overigens zoo van water verstoken woestenij, komt merkwaardigerwijs de sterkste regenval voor, die in 24 uur is opgemerkt. In de nabijheid van Campo, in het San-Jacinto-gebergte, viel op 3 Februari 1895 in enkele uren een hoeveelheid regen van 54 centimeter. Door de dalen in het gebergte wierpen zich watermuren van 8 à 10 Meter hoogte met den gang van een sneltrein in de woestijn ter neer, en na een paar dagen was er niets meer van eenige vochtigheid te bemerken!

    End of Project Gutenberg's De aardbeving van San Francisco, by Hugo de Vries

    Edition notice Project Gutenberg source, credits & licence

    The reading text above is the public-domain work. The Project Gutenberg header, production credits and licence are kept here as provenance rather than shown before the book.

    Title
    De aardbeving van San Francisco
    Author
    Hugo de Vries
    Release date
    April 21, 2006 [eBook #18221]
    Language
    Dutch
    Credits
    Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
    Transcriber and production notes
    Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
    Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
    Front matter as received (title page, contents)
                    De aardbeving van San Francisco.
    
                     Door Prof. Dr. Hugo de Vries.
    
    
    
    Als men met een ferryboot van Berkeley naar San Francisco gaat, heeft
    men een overzicht over de geweldige ruïnen der hoofdstad. De aardbeving
    heeft rechtstreeks niet zulk een groote schade veroorzaakt, maar
    zij deed den brand ontstaan die nagenoeg de geheele stad in de asch
    gelegd heeft. Zij brak de pijpen der waterleiding en maakte daardoor
    het blusschen onmogelijk. Vóór zich ziet men het waterfront der stad
    en het lage gedeelte, daarachter stijgt de stad tegen de heuvelen
    omhoog. Zoowel de woningen der rijken als die der armen zijn door den
    brand verwoest. Nobb Hill is evenzeer vernietigd als China-town. Rondom
    Marketstreet, en tusschen deze hoofdader en het waterfront langs de
    golf is alles vergaan. Op de hoofdlijnen rijden de trams nu weder,
    nadat het puin van de straten verwijderd is. Rijdende van de ferries
    naar het station in Townsendstreet, heeft men een overzicht van de
    volkomen vernietiging. Alle hout, alle balken zijn geheel verbrand,
    verkoolde overblijfselen ziet men zoo goed als niet. De ijzeren balken,
    zelfs de allerdikste zijn door de hitte omlaag gezakt en gekromd,
    gewrongen in alle denkbare richtingen.
    
    De groote schade is door den brand aangericht; de rechtstreeksche
    schade der aardbeving is in vergelijking klein. Zij beperkt zich
    tot de slecht gebouwde huizen en tot de wijken die op weeken grond
    stonden. Wat op vasten bodem stond en goed gebouwd was, weerstond aan
    het geweldige schudden. Met name die gebouwen, die uit een stalen
    geraamte zijn opgetrokken, hielden de schokken uit. Waren de muren
    in de mazen van het geraamte los gebouwd, zoo werden zij verscheurd
    en uitgeworpen, en ziet men nu het naakte geraamte. Waren zij echter
    stevig gecementeerd, zoo bleven zij ongedeerd.
    
    Zoo bleef die reuzenzuil op den hoek van Marketstreet en van de derde
    straat, die naar het station van den Southern Pacific leidt, tijdens
    de aardbeving ongedeerd. Het is het zoogenaamde Call-gebouw, waarin
    het voornaamste dagblad, de San Francisco Call, gedrukt wordt. Het
    werd eerst later door den brand aangetast, die in den koker van de
    lift een weg vond, om in korten tijd alle verdiepingen te bereiken.
    
    Het is echter mijn voornemen niet, hier een overzicht van die ramp te
    geven. Daaromtrent is genoeg bekend geworden. Maar deze aardbeving is
    in Californië terstond aangevat als een bron van studie, eensdeels
    over de oorzaken van het verschijnsel zelf, en anderdeels over de
    omstandigheden die de materieele schade veroorzaakt hebben. Deze
    waren overal dezelfde, n.l. slechte bouw en weeke grond. De
    Universiteit van Berkeley rust op rotsgrond en is goed gebouwd; zij
    heeft betrekkelijk niet geleden. De gebouwen dierzelfde Universiteit,
    die door de medische en aanverwante vakken gebruikt worden staan ten
    zuiden van het Golden Gate op de helling der rotsachtige heuvelen
    en bleven gespaard. Westelijk van Marketstreet, op het heuvelachtige
    gedeelte, was alles na de aardbeving en vóór den brand zoo goed als
    onbeschadigd. Maar het lage gedeelte der stad, dat deels op gewonen
    kleigrond en deels op aangeplempten grond staat, werd het hevigst
    geteisterd. Huizen van gebakken steen leden het meest, vooral als de
    muren dun waren of waar, uit zuinigheid, slechte metselkalk gebruikt
    was. Hoe vaster de grond, hoe zwaarder de fondamenten en hoe meer
    het gebouw één massieve steenklomp vormde, des te minder schade leed
    het. Daartegenover staan de houten woonhuizen, die hier de groote
    menigte der gebouwen buiten het binnengedeelte vormen. Zij mogen
    gekraakt hebben, maar zijn niet gebroken. Hun steenen schoorsteen en
    zijn afgeworpen, en als het dak niet stevig genoeg was, vielen zij
    daar doorheen. Het pleisterwerk hunner muren is overal gescheurd,
    maar de huizen zelf zijn geen oogenblik onbewoonbaar geweest.
    
    De oorzaak der aardbeving is in dit geval aan de oppervlakte der
    aarde op verschillende punten zichtbaar, iets wat betrekkelijk zelden
    voorkomt. Het gevolg daarvan is de mogelijkheid van een ingaande en
    nauwkeurige studie. Terstond hebben de geologen deze taak in handen
    genomen, en reeds den 21en April werd door de regeering van Californië
    een commissie benoemd, om zooveel mogelijk alle gegevens te verzamelen
    en te verwerken. De hoogleeraar in de geologie, Prof. Lawson, is
    voorzitter dier Commissie. De zichtbare oorzaak der aardbeving is
    een groote scheur, die over een groot deel van Californië en dicht
    langs de kust loopt. Deze scheur is in den nacht van den 18en April
    plotseling ontstaan als een gevolg van opgehoopte spanningen, en de
    twee zijden van de scheur zijn daarbij langs elkander gegleden. De
    verschuiving bedraagt omstreeks 6 meter, wat klaarblijkelijk voldoende
    is om den geheelen bodem over een groot deel van den staat te doen
    trillen en beven.
    
    Het spreekt van zelf, dat ik er groot belang in stelde, deze scheur
    door eigen aanschouwing te leeren kennen. Natuurlijk moest ik
    mij tot een klein gedeelte beperken, want de scheur is bijna 400
    mijlen lang. Ook zijn niet alle gedeelten even duidelijk of even
    toegankelijk. De assistent van Prof. Lawson, de heer H. O. Wood,
    had de vriendelijkheid mij en Prof. Osterhout, den botanicus, op een
    zijner tochten mede te nemen. Hij moest een aantal photographische
    opnamen voor de Staats-Commissie maken en daartoe een tocht langs het
    noordelijkste gedeelte der scheur maken. Wij wandelden daar langs,
    over een afstand van ruim een uur gaans en bezochten daarbij alle
    punten waar de werking duidelijk was.
    
    Deze streek ligt ten noorden van San Francisco, op het schiereiland
    dat de golf aan de noordwestelijke zijde begrensd. Men vaart van de
    stad met de ferry naar Sausalito over, en van hier voert de trein
    eerst in noordelijke richting, om weldra naar het westen om te buigen
    en dan de kust te naderen. Door twee lange tunnels voert de spoorweg
    onder de heuvelenreeks van San Rafael naar het dal waarin de scheur
    ligt. Als men de kaart van Californië wil raadplegen, zal men hier
    een lang en smal schiereiland vinden, waarvan de noordelijke top
    Tomales en de zuidelijke Bolinas heet. Het is een hooge en steile
    heuvelenreeks. Van het vaste land is het, om het zoo uit te drukken,
    door een even lange en even smalle laagte gescheiden. Van deze laagte
    ligt de noordelijke helft onder water en vormt de Tomalesbaai; dan
    volgt een dal, en aan het zuidelijke uiteinde weer een baai, de Bolinas
    Lagoon. In het dal ligt het station Point Reyes, waar wij afstapten,
    en het dorpje Olema, dat het eindpunt van onzen tocht vormde.
    
    Dit dal is sedert vroegere geologische tijden de zetel van een stelsel
    van scheuren in de aardkorst geweest. In het dal en langs de beide
    baaien kan men de gevolgen van die scheuren zien, in verschuivingen
    der aardlagen. Zij lagen vooral langs den westelijken kant, dus
    langs de heuvelreeks van het schiereiland, en dit ziet men duidelijk
    aan de steile hellingen dier heuvels, vergeleken met de glooiende
    kanten aan de oostzijde. De steile hellingen zijn bedekt met bosch,
    afgewisseld met naakte rotswanden, maar aan de oostzijde gaan de
    grasvelden tot hoog op de heuvels. Die barsten gingen meestal gepaard
    met verschuivingen in verticale richting, zoodat de laag eenerzijds
    hooger kwam te liggen dan aan de andere zijde. Bij de aardbeving van
    18 April vond echter zoo goed als geen verticale, maar alleen een
    horizontale verschuiving plaats. Men neemt aan, dat elk dier barsten
    en verschuivingen met een aardbeving gepaard is gegaan. De scheur van
    18 April behoort klaarblijkelijk tot ditzelfde stelsel; zij vormt een
    deel van de verschijnselen die het oprijzen van de kust van Californië
    begeleiden. Men neemt aan, dat zij tot de zeer groote aardbevingen
    behoort, en dat verreweg de meeste, die hier hebben plaats gevonden,
    veel kleiner zijn geweest.
    
    Het bedoelde dal is een rechte lijn, die van het N.W. naar het
    Z.O. loopt. Als men deze lijn op de kaart verlengt, ligt haar
    noordelijke verlenging geheel in zee, vlak langs de kust gaande tot
    dicht bij Point Arena in Mendocine County, waar zij over land achter
    dit voorgebergte omgaat. De zuidelijke verlenging gaat eveneens
    eerst door zee, en loopt zoo voorbij San Francisco tot Mussel Rock,
    acht mijlen ten zuiden van het Cliffhouse. Van daar gaat de lijn,
    altijd in rechte richting, allengs het land in. Hier vindt zij weer een
    lange rechte vallei, in welke zij bij Chittenden, even ten noorden van
    Pajaro (lees Páharo) de spoorweglijn kruist. Dit punt ligt tusschen
    San José en Santa Cruz. In de zelfde richting doorgaande loopt zij
    door Monterey County tot in Ventura County bij Mount Pinos. Deze lijn,
    van Point Arena tot Mount Pinos is 375 mijlen lang. Over haar geheele
    lengte, zoover zij niet onder zee, of in moerassen of meren ligt,
    kan men de scheur vervolgen. Overal vertoont zij zich op de zelfde
    wijze en met de zelfde bijverschijnselen, en overal is de oostelijke
    rand naar het zuiden en de westelijke naar het noorden verschoven. De
    mate der verschuiving is waarschijnlijk overal in beginsel dezelfde;
    maar wat men daarvan te zien krijgt hangt natuurlijk van de soort
    van grond aan de oppervlakte af. Het gevolg daarvan is, dat men wel
    meestal verschuivingen van omstreeks zes meter gemeten, maar hier en
    daar ook kleinere waarden gevonden heeft.
    
    Het is uiterst merkwaardig dat die lijn, over bijna 400 mijlen, een
    zoo zuiver rechte richting volgt. Overal ligt zij in een streek,
    waarin de structuur der rotsen een geheel systeem van barsten uit
    oudere en jongere tijden aanwijst, die telkens met verschuivingen
    gepaard gegaan zijn. Of de lijn misschien veel langer is, weet men
    voorshands nog niet. Naar het Noorden ligt hare verlenging geheel in
    zee, en zal het dus wel niet mogelijk zijn haar te bestudeeren. Aan
    het zuidelijke uiteinde zijn de gegevens nog onvoldoende. Zeker is het,
    dat de barst daar niet ophoudt maar zich veel verder uitstrekt. Echter
    niet zuiver in het verlengde der oorspronkelijke richting, maar óf
    met een ombuiging landwaarts in, óf met een systeem van parallele,
    landwaarts in gelegen barsten.
    
    Hoe oud dit systeem van barsten is, weet men niet juist. Zeker is
    het dat het zich over een groot gedeelte der quaternaire periode
    uitstrekt, dus waarschijnlijk in zijn geheel jonger is dan de groep
    van barsten in de heuvels achter Berkeley. Hoe groot bij elke beweging
    der aardschors de verschuiving was, is eveneens moeilijk na te gaan,
    daar men in elke barst slechts de som van alle verplaatsingen meten
    kan. Waarschijnlijk gaf elke plotselinge verplaatsing een aardbeving,
    waarvan de intensiteit overeenkwam met de grootte der verschuiving.
    
    Om zich een denkbeeld van de oorzaken van zulk een scheur en
    dus van een aardbeving te maken, kan men uitgaan van de volgende
    beschouwingen. In de eerste plaats is deze aardbeving ten minste geen
    gevolg van een vulcanische werking en hangt zij met geen uitbarsting
    van eenigen vulcaan samen. Verder weet men dat de aarde voortdurend
    afkoelt en daarbij inkrimpt. De schors is echter al koud genoeg;
    zij ontvangt van het inwendige ongeveer evenveel warmte als zij naar
    buiten afgeeft en krimpt dus niet geleidelijk met het inwendige in. Het
    gevolg moet zijn, dat zij rimpels en plooien krijgt, evenals de schil
    van een appel die langzaam indroogt. De rimpels zijn de hoofdlijnen
    der gebergten. Maar de aardkorst is hard en bros, en niet zoo taai
    als een appelschil. Het rimpelen zal dus gepaard gaan met barsten,
    die in hoofdzaak evenwijdig met de rimpels en op of langs deze zullen
    loopen. Zulke systemen van barsten vindt men in Californië langs alle
    voorname bergruggen, en een blik op de kaart toont aan, dat zij in
    groote trekken evenwijdig met de kust loopen. De opheffing der kust,
    die in de jongste geologische tijden omstreeks 1000 voet bedragen
    heeft, is een van die verschijnselen van rimpeling.
    
    Moge nu ook het inwendige der aarde zeer geleidelijk afkoelen, de
    harde schors volgt haar inkrimpen slechts met schokken en stooten. Die
    schokken zijn de aardbevingen. Tusschen elke twee schokken volgt de
    schors niet, of niet voldoende en ontstaat er dus een spanning, die
    allengs toeneemt. Eindelijk wordt die spanning te groot, de rotsmassa's
    kunnen niet langer weerstand bieden en breken. Een verschuiving is het
    gevolg, en een opheffing of ten minste zeer aanzienlijke vermindering
    der spanning. In de volgende periode neemt deze nu weer langzamerhand
    toe, maar het is duidelijk, dat de gescheurde grond niet meer een even
    grooten weerstand kan bieden als de ongescheurde. M.a.w., veel vroeger
    en bij een veel kleiner spanning zal de oude barst weer openscheuren
    en de spanning vereffenen. Zoo worden de barsten allengs grooter en
    kunnen de verschuivingen, die telkens slechts enkele meters bedragen,
    in den loop der eeuwen tot honderden van meters aangroeien.
    
    Deze geheele beschouwing leidt ons tot de voorstelling, dat de barsten
    door de volle diepte van de vaste aardkorst heengaan. Dit punt kan
    men niet rechtstreeks nagaan en wat men van de barst ziet is precies
    het tegendeel. Deze is maar een meter diep, meest minder, zelden een
    weinig meer. Op verschillende plaatsen heb ik in de barst gestaan, maar
    overal was zij ondiep. Dit komt natuurlijk van het invallen van den
    grond. Nergens loopt de barst door zuivere naakte rotsen, overal is de
    bovengrond verweerd en kleiachtig, meer of minder hard. Die klei zakt
    in en vult de barst, zoodat men nergens in de diepte kan zien. Toch
    moet men aannemen, dat de barst ten minste een aantal mijlen diep is,
    en het feit dat Santa Rosa, San Francisco en San José, die vele mijlen
    ten oosten van de hoofdbarst liggen, verwoest zijn, bewijst natuurlijk
    dat de barst niet eenvoudig een oppervlakkig verschijnsel kan zijn.
    
    Onze tocht ging van Point Reyes langs den harden rijweg in de richting
    van Inverness, dat op het schiereiland ligt. De weg gaat dus dwars door
    het barsten-dal. Dit dal is laag en gedeeltelijk moerassig, terwijl
    in het breede moeras hier en daar, in overlangsche richting, lage
    glooiende, met gras begroeide heuvels loopen. Van het moeras loopt een
    beek naar Tomalesbaai en een andere naar Bolinas-Lagoon. Onze weg ging
    over de eerst genoemde beek, en een eind verder, in het moeras, over
    een zijtak van deze. Hier konden wij het verschijnsel der verschuiving
    voor het eerst waarnemen. De weg had vroeger in een lange rechte
    lijn, in de richting van Olema naar Inverness, schuin door het moeras
    geloopen. Er was natuurlijk geen reden om haar te doen afwijken, en de
    rechte richting is de kortste en dus de goedkoopste. Waar de barstlijn
    haar kruiste, was de grond uiteengereten en de twee einden waren van
    elkander geschoven. De eene helft lag niet meer in het verlengde der
    andere, maar daar naast, evenwijdig met dit verlengde. Op eenigen
    afstand der scheur staande zagen wij dit zeer duidelijk. Het was
    drie maanden geleden gebeurd, en de weg was dus hersteld. Een klein,
    S-vormig gebogen stuk verbond de beide deelen. Dat dit nieuw was,
    was gemakkelijk te zien, en aan de grasbermen aan de buitenzijde
    van den weg konden wij nog duidelijk waarnemen, dat die vroeger niet
    gebogen geweest waren maar recht doorgeloopen hadden. Wij maten de
    verschuiving en bevonden dat deze zes meter bedroeg. Links van den
    weg was het moeras deels drassig, deels blank water en begroeid met
    lischdodden, biezen, schermbloemigen (Berula), gras en andere planten,
    zoodat hier niets van de scheur te zien was. Rechts van den weg liep
    de beek op een afstand van omstreeks 20 meter, en over dezen afstand,
    die door een bank van harde klei ingenomen was, konden wij overal de
    scheuren zien. De oever zelf was gebroken en verschoven in denzelfden
    zin als de weg, waarmee hij evenwijdig lag, en onze meting gaf dus
    natuurlijk ook hetzelfde bedrag. Op den hoogen en steilen oever had
    een hek gestaan, uit houten palen en ijzerdraad gevormd. Westelijk
    van de scheur stond het nog ongedeerd, oostelijk waren de palen
    uit den grond getrokken en lag het hek in brokken op den grond. Wij
    vonden in dit gedeelte van den oever talrijke secundaire scheuren,
    meest een of twee voet breed, eenige meters lang en een halve meter
    diep. Zij liepen natuurlijk in allerlei richtingen, die afhingen
    van de hardheid der kleilaag. Waar die door een groep biezen vast
    ineen zat, bogen de scheuren uit. Maar meestal was het dor gras, met
    smalbladige weegbreê en andere gewone, betrekkelijk zwakke planten,
    wier wortels geen weerstand konden bieden. De hoofdrichting van deze
    kleine scheuren, die omstreeks 20 in aantal waren, liep schuin op de
    richting van de hoofdbarst. De scheuren waren soms zoo wijd, dat ik
    er gemakkelijk in kon afdalen, en toonden soms een omlaagzakking van
    de eene zijde, die één of twee voet bedroeg.
    
    Hoe de weg precies gescheurd was, konden wij natuurlijk niet meer
    zien. Maar een der leden van de aardbevings-commissie had het punt
    bezocht enkele dagen na den 18en April en vóór de reparatie, en toen
    den toestand gephotografeerd. Er waren tusschen de beide uiteinden
    van den weg drie groote scheuren geweest, op een onderlingen afstand
    van omstreeks een meter, zoodat een stuk weg van ruim twee meter
    lengte tusschen de beide buitenste scheuren verschoven en verbrokkeld
    was. Maar deze beiden gingen scherp langs de nog rechte uiteinden
    van den weg.
    
    Dit verschijnsel, dat de barst aan de oppervlakte niet
    noodzakelijkerwijze enkelvoudig is, maar uit twee of meer evenwijdige
    barsten kon bestaan, vonden wij op onze verdere wandeling overal
    terug. Soms liggen de barsten zoo dicht bij elkaar als hier, zelden
    dichter; nog zeldzamer is het slechts één enkele lijn. Meestal gaan
    zij verder uiteen, soms tot ruim 30 meter. De grond er tusschen
    is dan natuurlijk als het ware stuk gewreven tusschen de beide
    zich verschuivende kanten, en vol van secundaire barsten en andere
    begeleidende verschijnselen. Men moet zich dan voorstellen dat ver in
    de diepte de hoofdscheur enkelvoudig is, en zoo blijft, voor zooverre
    zij door rotsachtig gesteente gaat, maar dat zij in de kleilaag
    daarboven zich verdeelen kan, onder den invloed van den plaatselijk
    wisselenden samenhang van dien verweerden grond. Men zou het ook zoo
    kunnen opvatten, dat de kleigrond eigenlijk slechts passief gescheurd
    wordt en dus barst waar hij meegeeft, maar verbrokkelt waar hij te
    taai is.
    
    Wij gingen links van den weg, dus in zuidelijke richting door het
    moeras naar een lagen heuvelrug, waarin de scheuren duidelijk te zien
    waren. Die rug loopt ongeveer evenwijdig aan de hoofdrichting der
    vallei. Op zijn westelijke helling lag de scheur, die hier geregeld
    uit een systeem van scheuren bestond waarvan de beide buitensten nu
    eens wat verder, dan weer wat minder ver uiteenlagen. Alles lag op
    de westelijke helling, en bijna overal gingen dus de scheuren met
    secundaire verzakkingen naar het moeras toe gepaard. Denkt men zich
    dat de schok werkt als een tijdelijke opheffing van het verband der
    oppervlakkige lagen met hun ondergrond, dan begrijpt men gemakkelijk,
    dat dit een afglijden van de glooiing ten gevolge kon hebben. De
    grootte van die afglijding hing dan weer van de plaatselijke stevigheid
    der kleilaag en dus voor een goed deel van de doorgroeiing daarvan
    met plantenwortels af.
    
    Als men van uit het moeras naar de helling keek, zag men de barsten als
    lange donkere lijnen langs den bergrug loopen. Maar het moeras was,
    zooals alle Amerikaansche plassen, vol muggen die ons voortdurend
    beten, en wij gingen dus liever op den heuvelrug. De barsten waren
    hier talrijk, meest evenwijdig, maar daartusschen schuinloopende,
    als een gevolg van de wrijving der beide hoofdkanten. Nu eens was de
    onderkant eenvoudig omlaag gezakt, en dus een terras gevormd. Dan
    weer was de barst een of meer voeten breed geworden, zoodat men er
    in kon loopen. De dikke wortels der struik-lupinen en de tallooze
    wortelstokken van het adelaarsvaren hingen los in den gebarsten
    grond. Soms was de wortelstok uitgetrokken, liep schuin over de barst,
    maar was nog aan beide zijden in den grond bevestigd. Meestal waren
    zij echter afgescheurd. Soms lagen twee hoofdscheuren op korten
    afstand en was de grond er tusschen door kleine schuine barsten in
    schollen verdeeld die dan omgedraaid en verschoven waren en met hun
    westelijke punt over het gras naast de barst gedrukt waren. Men kon
    dan den aard der beweging duidelijk zien. Het was alsof er kleine
    aardschollen tusschen twee groote handen gewreven en geperst en ten
    slotte naar buiten gedrukt waren. Die overgeschoven uiteinden waren
    hier en daar afgebroken en meters ver over het gras, weggeworpen,
    aanduidende de kracht waarmede dat alles gebeurd moet zijn.
    
    Ook de plantengroei toonde soms duidelijk de werking aan. De grond was
    meest begroeid met gras, dat nu dor was, en daartusschen weegbreeën,
    herfst-paardebloemen en ander gewas, dat geen weerstand geboden had
    en dus ook geen aanwijzing gaf. De wortelstokken van het adelaarsvaren
    waren te talrijk, wij konden tenminste nergens vinden welke uiteinden
    links en rechts van de scheur bijeen behoorden. Maar een groepje
    bloembiezen, als onze Juncus conglomeratus, gaf ons de gewenschte
    inlichting. Het was een ronde pol geweest van een halven meter in
    doorsnede. Rondom waren de stengels groen en kleiner, naar het midden
    toe langer, dichter gedrongen en met veel doode er tusschen. Daardoor
    was het gemakkelijk, binnen en buitenzijde te herkennen. Die pol stond
    precies op de westelijke hoofdscheur en was midden doorgescheurd. De
    eene helft stond nog op haar plaats, de andere, oostelijke, was bijna
    drie meter in zuidelijke richting verschoven, en daar in de gleuf
    gevallen. Zij hing er nog halverwege in, want de gleuf was hier vrij
    breed en diep, en de westelijke helft stond dan ook op den rand van
    een afgrondje van een meter diepte. Zulke verschijnselen zagen wij
    hier en daar. Zij duiden natuurlijk niet de geheele verschuiving aan,
    omdat de andere hoofdbarst vrij ver weg gelegen is, maar gaven ten
    eerste zuiver de richting der verplaatsing, en dan ten minste ook
    een deel van de grootte daarvan aan.
    
    Iets verderop gingen de barsten over een deel van den bergrug
    waar een klein beekje den grond uitgegraven had en de omgeving
    vochtig hield. Zulke plekken zijn hier overal met groen chaparral en
    hoogere heesters, soms met boomen begroeid. Dwars door dit boschje
    gingen de barsten, maar de grond was nat, en bijna alles was dus
    al bij gezakt. Toch kon men de barstlijnen duidelijk zien, maar
    van gebroken of verscheurde boomwortels zagen wij niets. Langs de
    barsten waren de struiken echter langs elkander geschoven. Meestal
    had dat geen zichtbaar gevolg nagelaten, maar op eene plaats vond
    ik een Baccharis-heester, dus een der meest gewone soorten van het
    chaparral, die vlak aan de barst stond en zijn takken wijd en zijd,
    in alle richtingen en dus ook ver over de barst heen gezonden had. Die
    heester stond op den oostelijken rand, en op den westelijken stond
    een kleine live-oak, ook met een dikken, stevigen, rechtopgaanden
    stam. Tegen dien stam waren de takken, die over de barst hingen,
    aangeschoven; en daar de beide heesters een klein eindje voorbij
    elkander bewogen waren, waren die takken daar achterom gebogen,
    wat nog zeer duidelijk te zien was.
    
    Nog iets verder ging dezelfde barst midden door een elzenboschje
    waarvan de grond dicht met thimble-berries (platte wilde, een weinig
    zure maar zeer lekkere frambozen), bramen en ander groen struikgewas
    dicht begroeid was. De barst had klaarblijkelijk met den bodem alle
    wortels op haar loop doorgescheurd, en de onderhelft van het boschje
    was naar beneden gezakt, zoodat een ruim pad van meer dan een meter
    breedte ontstaan was. Aan de bergzijde van dit pad was er weinig
    veranderd, maar aan de moeraszijde waren al de elzen gestorven. Het
    waren een half dozijn hooge en vrij dikke stammen. De elzenproppen van
    het vorige jaar en hier en daar een groene, nog levende tak bewezen,
    dat het sterven pas kort geleden was, en er kon geen twijfel zijn dat
    het een gevolg van het afschuiven van den grond en het verscheuren der
    wortels was. De enkele groene takken correspondeerden waarschijnlijk
    met zijdelings gerichte en daardoor minder zwaar beschadigde wortels.
    
    Wij daalden nu van de helling omlaag en kwamen op den rijweg. De barst
    liep ongeveer evenwijdig aan deze, en eerst zagen wij de hoofdbarst
    aan onze linkerhand, later rechts en daarna weer links. Klaarblijkelijk
    waren er tal van kleinere barsten schuin door den weg gevormd geweest,
    maar later weer gerepareerd. Hier en daar was de weg ook duidelijk
    ineen gedrukt en opgeheven. Beiderzijds groeide nu heestergewas,
    meest live-oaks en bay-laurels, met langnavelige hazelnooten,
    thimble-berries, roosjes (Rosa gymnocarpa), Cascara (Rhamnus
    californicus), veel smalbladige wilgen en allerlei andere soorten,
    vaak overgroeid en ineengeslingerd door Lathyrussen en heggeranken
    (Echinocystis). Rechts van den weg was de scheur dubbel, en de grond
    er tusschen schuin gedrukt. Op die schollen vonden wij enkele kleine
    heesters, die door de beweging geheel of ten deele ontworteld waren,
    doch nog met hun hoofd wortels in de schol stonden als vroeger. Een
    looistof-eik, (Quercus densiflora) was op deze wijze geheel gedood,
    terwijl al de bladeren nog dor aan de takken zaten en een bay-laurel
    (Umbellularia californica) was half dood met dorre bladeren en groene
    takjes. Overal toonde de plantengroei min of meer duidelijk hoe de
    scheuren ontstaan waren; maar ik mag natuurlijk niet meer voorbeelden
    aanhalen.
    
    Onze weg voerde ons, korten tijd voordat wij Olema bereikten, langs de
    boerderij of ranch van den heer Skinner. De barst was midden door de
    plaats, vlak vóór de beide huizen en onder de schuur door gegaan. Het
    was hier maar één enkelvoudige barst, met een onderlinge verschuiving
    der beide randen van omstreeks zes meter. Allerlei in het oog loopende
    en zeer leerzame verschijnselen hebben dit punt tot het belangrijkste
    van de geheele, bijna 400 mijlen lange barst gemaakt. Het belangrijkste
    was de schuur. Deze is een groot, langwerpig vierkant houten gebouw,
    opgetrokken op een fondament, dat onder de beide muren aan de uiteinden
    goed en stevig gemaakt is, maar langs de lange zijden slechts uit
    enkele palen in den grond bestond. De barst ging zóó onder die schuur
    door, dat zij een hoek daarvan afsneed. Deze hoek brak echter niet
    van het gebouw los, maar bleef daaraan vastzitten, werd echter van
    zijn fondament afgeschoven. De beschadigingen van dit gedeelte waren
    voor den eigenaar meer van belang dan voor ons. Maar wat ons trof was
    het stuk fondament van de achterzijde. Het lag onbeschadigd in den
    grond, van den hoek van het vroegere gebouw tot aan de scheur, met een
    lengte van 8 à 10 Meter. Het was een rechte lijn, ongebogen. Het was
    juist 15.6 voet onder het huis weggeschoven, en de afstand kon zeer
    precies gemeten worden. De scheur rondom was weer aangevuld, maar de
    hoek der schuur hing nog ten deele in de lucht, en men was tijdens
    ons bezoek juist bezig die van een nieuw fondament te voorzien. Het
    oude liet men onveranderd, als een aandenken aan de ramp en als een
    gemakkelijke aanwijzing van haren aard en hare grootte. Achter de
    schuur had een breede rijweg geloopen en het hek daarlangs was ook
    gebroken op de scheur, terwijl de eene zijde eveneens 15.6 voet naar
    het zuiden verschoven was. Verderop stond een dwarshek, dat door de
    barst in evenwijdige richting getroffen was en alle sporen der daardoor
    ontstane verwoesting toonde. Wat de bewoners bizonder getroffen had,
    was de waterleidingspijp, die van uit een reservoir op den heuvel
    achter den stal leidde en door de scheur uiteen getrokken was. Een
    stuk pijp van ruim 15 voet had men moeten inlasschen om de schade
    te herstellen. Elders was een pijp, die onder den grond liep, ineen
    gedrukt en in een groote bocht boven den grond te voorschijn gekomen.
    
    Op de boerderij stonden twee woonhuizen. Aan een van beide was de
    scheur vlak langs den zijwand gegaan. Een hek, van paaltjes gemaakt
    en witgeverfd, was daardoor losgescheurd, hier en daar verwrongen
    en tenslotte met zijn uiteinde voor het midden van een kelderdeur
    blijven staan. Tijdens ons bezoek was men er nog niet toe gekomen,
    dit hek weg te nemen of de overige schade aan dit gebouw, dat hier
    en daar van onderen naar boven opengereten was, te herstellen. Achter
    het hek stond een rij van drie zware Eucalyptus-boomen (E. Globulus);
    deze waren natuurlijk ook 15.6 voet langs het huis verschoven. Eén er
    van was daardoor vlak voor een trapje geplaatst dat van de achterzijde
    van het huis omlaag ging. Men kon de trap dus niet meer afkomen;
    trouwens de boom had de onderste treden ook uiteengedrukt. Waar hij
    vroeger gestaan had was nu een weg gemaakt, maar ter plaatse waar
    de tweede boom gestaan had was de spleet nog open en konden wij de
    vingerdikke afgescheurde wortels nog in den grond zien zitten. Ook
    deze boom was natuurlijk 15.6 voet zuidwaarts verschoven.
    
    Het andere huis stond op korten afstand dwars op het vorige, zoodat de
    scheur aan zijn voorgevel voorbij was gegaan. Langs dien gevel liep
    de rijweg en aan de andere zijde was een moestuin, met een hek van
    witgeverfde paaltjes. De scheur was bijna evenwijdig aan den gevel
    gegaan, ten noorden in den moestuin en ten zuiden schuin over den
    rijweg loopende. Het pad door den tuin was recht tegenover de deur
    geweest; nu was het ruim 15 voet naar het zuiden verschoven. Het
    hek was vernield en ineengedrukt; enkele paaltjes stonden nog en
    waren hoog overgroeid door hop, die verder op de grenslijn eenvoudig
    over den grond moest kruipen. De scheur was dwars door een vak met
    frambozen gegaan, die op rijen stonden en dus in de verschuiving der
    rijen weer een goed middel gaven om de grootte daarvan te meten. In
    het bizonder werd een rij uien gewezen, die midden doorgescheurd en
    ruim 15 voet uiteengeschoven was.
    
    Daarmede was ons onderzoek van de scheur zelve afgeloopen. Een
    even belangrijke vraag is echter die naar hetgeen er buiten
    het eigenlijke scheurgebied gebeurt. Dit kan men in twee deelen
    verdeelen. De eene groep van verschijnselen omvat grondverschuivingen,
    de andere de gevolgen van de trillingen, die bij het losscheuren
    in de aardschors ontstaan en die meer in het bizonder den naam van
    aardbeving dragen. Van die grondverzakkingen konden wij dien dag het
    een en ander zien; de trillingen echter zijn het, die Santa Rosa,
    San Francisco en San José verwoest hebben.
    
    Het ligt voor de hand, wanneer de scheur in weeken grond de aardschors
    onvast maakt, dat dan op korten afstand hetzij op de helling van een
    heuvel, hetzij langs den oever van een beek of riviertje, grond omlaag
    kan schuiven. Geschiedt dit onder een gebouw, dan kan dit tengevolge
    daarvan verzakken. Het eerste wat wij daarvan zagen betrof de houten
    brug over de hoofdbeek der vallei, dicht bij de plaats waar de weg
    van Point Reyes zich naar Olema en naar Inverness vertakt. Aan den
    oostelijken oever was de grond onder de brug omlaag gegleden en had
    een der spanten medegenomen. De verplaatsing bedroeg maar enkele
    voeten, maar de balken, waarop de vloer van de brug lag, waren van
    het spant afgetrokken en met vloer en al omlaag gevallen. Evenzoo was
    het opgaande gedeelte uiteengescheurd. Dit alles was nog duidelijk
    te zien, ofschoon men tijdelijk een nieuwen vloer over het gebroken
    gedeelte heen gebouwd had.
    
    Evenzoo zagen wij de bruggen van zijwegen door het moeras plaatselijk
    verzakt. Dicht bij Olema was de grond onder een huis naar de beek
    afgezakt, en stonden de beide zijwanden in plaats van vertikaal en
    evenwijdig, schuin en in een wijden hoek tegenover elkander. Het was
    een houten huis, en zou dus van de aardbeving als zoodanig niet geleden
    hebben. Toch was het, ofschoon niet inéén gevallen, onbewoonbaar
    geworden en de eigenaar was bezig, dicht er bij een nieuw te laten
    timmeren. Langs den weg in Olema zag men overal de gevolgen van die
    verzakking. Een huis was, in zijn geheel en vrij wel onbeschadigd,
    een paar meters achteruit gegleden, van de helling af, met grond en
    al. Andere, wier voorgevel te hoog stond en dus bleef staan, waren
    in het achtergedeelte van hun steunsel beroofd en dus omlaag gezakt,
    nu eens het huis schuin trekkende, dan weer de ruiten brekende, elders
    een veranda scheef zettende enz. Ook zag men sidewalks, die naar den
    huiskant toe omlaag gezakt waren. Natuurlijk waren de schoorsteenen
    gebroken en was men druk bezig die te herstellen.
    
    Voor zoover wij de scheur bezochten, had de verschuiving alleen in
    een horizontale richting plaats gevonden. Wat wij van verticale
    verplaatsingen zagen, was geheel van localen aard en veroorzaakt
    door de eigenschappen van den kleigrond of door het instorten van
    aardschollen in de kleinere spleten of het omlaagzakken van den grond
    tusschen de hoofdspleten. Evenzoo heeft men over de geheele lengte
    van de spleet ten zuiden van San Francisco slechts horizontale
    verschuivingen kunnen waarnemen. Van deze kon ik bij Chittenden,
    waar de barst den spoorweg kruist, het een en ander zien. Men ziet
    hier namelijk, van de trein uit, de barsten als zwarte lijnen over
    den met gras begroeiden en dus bruinen heuvel loopen, die vlak achter
    het station ligt. De voornaamste barsten gaan in de richting van de
    scheurlijn, maar ook enkele zijdelingsche barsten waren duidelijk
    te zien. Vertikale verplaatsingen ontbreken echter niet geheel op de
    scheurlijn; zij worden aan het noordelijkste uiteinde gevonden, waar
    deze het voorgebergte van Point Arena van het vaste land afscheidt. De
    westelijke of juister zuidwestelijke zijde van de scheur is hier
    omhoog en de tegenovergestelde dus omlaag gegaan. De verplaatsing
    bereikt ten hoogste 4 voet. Dit feit is daarom van belang, omdat
    het de overeenkomst van deze barst met de oudere barsten nog nader
    aantoont. In die oude barsten kan men n.l. de vertikale verplaatsing
    aan de verschuiving der lagen zeer goed waarnemen en meten, maar de
    horizontale is meest onbewijsbaar, omdat men daarvoor geen punten
    van vergelijking heeft.
    
    Een merkwaardig gevolg van de scheur van 18 April is, dat de
    plaatsen langs de kust van Californië niet meer precies daar zijn,
    waar zij vroeger waren. Voor de astronomische observatoriën en
    voor de merkpalen der landmeting moet dit natuurlijk een zeer
    ongewenschte verandering geven, en vooral in het begin nogal veel
    werk, om de juiste verplaatsing te bepalen. Langs de scheur kan men,
    op een gewone excursie, alleen zien hoeveel de eene rand ten opzichte
    der andere verplaatst is, maar of beide verschoven zijn, en zoo ja,
    hoeveel elk, kan men niet nagaan. Sommigen beweren dat de top van
    Mount Tamalpais door deze aardbeving juist even veel terug verplaatst
    is, als zij bij een vorige uit haar vroegere ligging verschoven
    was. Zij zou dus nu haar oude plaats weer hernomen hebben. Alle
    grenslijnen van grondeigendommen, die over de scheur heengaan
    zijn natuurlijk gebroken. Waar hekken stonden zijn de beide einden
    juist zoo uiteengeschoven als de weg, dien ik het eerst beschreef,
    en als niets anders op den grond de verschuiving aanwijst, is zulk
    een onderbroken hek een hoogst opvallend verschijnsel. Het zal heel
    wat werk kosten eer de juridische grensbepalingen weer geheel in
    orde gekomen zullen zijn, en het schijnt dat vele eigenaars zich
    voorloopig tot een eenvoudige praktische oplossing der vraag zullen
    bepalen. Maar bij een lateren verkoop van eigendommen kunnen dan nog
    allerlei kleine eigenaardige moeilijkheden ontstaan. Dringend echter
    is een oplossing in een geval, waarvan ik vernam, dat een spleet
    tusschen twee huizen doorging, zóó dat de muur van het eene voor de
    voordeur van het andere geschoven werd.
    
    Behalve in de vallei van Olema is de scheur der aardbeving voornamelijk
    bij Santa Cruz onderzocht. Prof. Branner had zich aldaar gedurende
    eenige jaren bezig gehouden met het in kaart brengen van de
    verschillende barsten in het gebergte en van de verschuivingen
    die zij veroorzaakt hadden. Juist was deze arbeid voltooid toen de
    aardbeving van 18 April kwam. Alles was dus als het ware voorbereid
    om de daarbij ontstane veranderingen nauwkeurig te bestudeeren. Een
    groote nieuwe scheur was te midden der oude ontstaan als een diepe
    groeve. Langs deze lijn waren de wegen van hun plaats geschoven,
    waterleidingen gebroken, hekken in wanorde gebracht enz. De groeve liep
    hier niet in het dal maar over de kam der heuvelen. De verschuiving
    bedroeg hier meestal ongeveer drie meters, maar een opheffing of
    verzakking was niet waarneembaar. Een oude eikenboom stond juist op
    de scheur en werd ontworteld. Een huis dat er op stond werd in twee
    deelen uiteengescheurd. Boomstronken werden van onderen naar boven
    opgescheurd en verloren nu eens alleen hun bast, dan weer werd ook het
    hout uiteengereten. In een bosch bij Loma Prieta maakte de scheur, die
    hier een dubbele was en den grond tusschen de beide lijnen fijnwreef,
    een recht pad, dat over de geheele lengte door liep. Hier ontstond
    ook een zijtak van de hoofdscheur. Langs dezen tak was de berg als
    't ware verbrijzeld, als of hij opgetild en daarna op een harde
    grond gevalle ware. Kleine barsten liepen hier zeer talrijk, meer
    dan driehonderd konden over een lengte van een mijl geteld worden.
    
    Het zichtbaar worden van de scheuren in de oppervlakte van den
    aardbodem is een verschijnsel, dat gewoonlijk bij aardbevingen niet
    wordt opgemerkt. Het schijnt dat de aardbeving van San Francisco in
    dit opzicht eenig is. Het is natuurlijk mogelijk, dat men er vroeger
    niet op gelet heeft, maar de verschijnselen zijn zoo in 't oogloopend
    en berokkenen in bebouwde streken zulk een onmiskenbare schade, dat
    dit haast niet denkbaar is. Men moet dus aannemen dat de scheur in
    de diepere aardlagen ontstond, en dat de bovenste elastisch genoeg
    waren om daarin niet te deelen. In zulke gevallen is het natuurlijk
    veel moeilijker om de juiste plaats van de scheur te bepalen dan in
    het tegenwoordige.
    
    Ik kom thans tot de bespreking van de trillingen of golven, die
    door het plotseling scheuren ontstaan. Links en rechts van de scheur
    zijn zij natuurlijk geweldig en veroorzaken zij de verschijnselen van
    omwerpen van gebouwen, die men als de gewone gevolgen eener aardbeving
    pleegt te beschouwen. In Californië heeft zich deze streek omstreeks
    25-30 mijlen landwaarts in van de scheur uitgestrekt, en voor zooveel
    de waarnemingen aan het zuidelijk uiteinde een gevolgtrekking toelaten,
    ook even ver naar den westelijken kant. Verderop, ja over den geheelen
    aardbodem is de aardbeving door de daarvoor bestemde toestellen
    opgeteekend. Zulke waarnemingen zijn gedaan te Washington, Potsdam,
    Tokio en elders. De geheele aarde beefde toen San Francisco verwoest
    werd. Die toestellen heeten seismograaf en bestaan in hoofdzaak
    uit een slinger, die zijn bewegingen op een onderliggend vlak kan
    opschrijven. De richting, het aantal en de betrekkelijke groote der
    trillingen worden aangeteekend, alsmede de tijd, waarop de aanteekening
    plaats vond. De aardbeving van 18 April veroorzaakte achtereenvolgens
    drie systemen van golven. De uitslag was eerst ongeveer van noord
    naar zuid, dus evenwijdig aan de scheur. Dit was klaarblijkelijk
    een rechtstreeksch gevolg van de verschuivingen bij het ontstaan
    daarvan. Nadat de naald een aantal zulke golven had opgeschreven,
    veranderde zij haar richting en trilde van oost naar west, dus
    loodrecht op de scheur, om ten slotte een groep onduidelijk draaiende
    en verwarde bewegingen aan te geven, die geen bepaalde hoofdrichting
    meer hadden. Deze brachten ten slotte de aardbeving tot rust. Voor
    een leek geeft zulk een figuur slechts een zeer onvolledig denkbeeld
    van de bewegingen. Daarom wil ik hier de waarnemingen aanvoeren van
    iemand die te Santa Rosa juist uit zijn raam keek toen de aardbeving
    begon. Vrij ver in den tuin stond een groote iep, vrijwel afgezonderd
    van andere boomen. Plotseling begon de geheele kroon heen en weer
    te zwiepen, niettegenstaande er geen wind woei. De geheele boom boog
    eerst naar de eene zijde en daarna naar de tegenovergestelde over en
    herhaalde dit een paar malen. Toen scheen de stam met den grond omhoog
    te rijzen en weer te dalen, en maakte allerlei bewegingen tot bijna
    even plotseling alles ophield. Niets was daarbij gebroken geworden,
    noch aan dien boom, noch aan eenig ander gewas in denzelfden tuin. Dit
    is trouwens een algemeene ervaring; behalve juist op de spleet zijn
    boomen en planten door de aardbeving zoo goed als nergens beschadigd.
    
    Een zeer belangrijk punt is de vraag, hoe de golven zich door harde
    en hoe door weeke gronden voortplanten. Met de eerste zijn de rotsen
    zelven bedoeld; als weeke grond wordt de alluviale, aangeslibde bodem
    bestempeld, die uit meer of min zanderige klei bestaat. In den harden
    grond planten de trillingen zich als krachtige maar kleine golven
    voort, in den weeken bodem veranderen deze in groote langzamere, maar
    geweldig verwoestend werkende golven. De kleigrond trilt als een gelei,
    zegt men, wat er opstaat wordt zoover heen en weer geslingerd, dat het
    breekt en ineen valt. Dit is de voorstelling, die men zich er thans
    van maakt, en die nog aan de waarnemingen moet getoetst worden, zoodra
    deze volledig genoeg zullen verzameld zijn. Ik vermeld haar hier niet
    als een vaststaande wetenschappelijke verklaring, maar omdat ik denk,
    dat zij voor mijn lezers het overzicht over de details der verwoesting
    gemakkelijk kan maken. De aard der gebouwen speelt natuurlijk ook een
    groote rol, en maakt daardoor dikwijls het maken van gevolgtrekkingen
    onzeker, vooral wanneer, zooals helaas bij deze gelegenheid zoo vaak
    gebleken is, de bouw niet voldeed aan de voorschriften, volgens welke
    de bouwmeester betaald werd.
    
    In San Francisco kon men hier en daar het wezen dier groote golven
    bestudeeren. Het is in het lage op aangeplempten grond gebouwde
    gedeelte ten zuidoosten van Marketstreet. Hier werden de straten
    volgens ooggetuigen golfsgewijs opgetild, met golven zoo hoog als
    een man. Men zag de golven als het ware onder de straten doorgaan en
    deze optillen en weer laten zakken. Hetzelfde vertelde een ooggetuige
    van een spoorweglijn bij Santa Rosa. Deze mededeelingen schijnen
    ongelooflijk, maar waar de achtste straat te San Francisco door dit
    aangeplempte gedeelte gaat, is de straat in die plooiingen gebleven,
    nadat de golven ophielden en loopt men daar dus nu nog als over een
    reeks van kleine heuvels.
    
    De streek, waarover de aardbeving haar verwoestingen deed gelden,
    bedraagt ter weerszijden van de barst omstreeks 25-30 mijlen. Maakt
    men nu een lijstje van de steden en dorpen van deze streek en wel
    eenerzijds voor die welke op rotsgrond staan, andererzijds voor die
    welke in de dalen liggen en dus op alluvialen grond gebouwd zijn, dan
    ziet men de tegenstelling terstond. In de eerste groep behooren Santa
    Cruz aan de westzijde, en Petaluma en San Rafaël aan de oostzijde der
    scheur. Tot de verwoeste plaatsen behooren Salinas aan de westzijde,
    San José en Santa Rosa aan de oostzijde. De drie eersten zijn op
    rotsgrond, de drie laatsten midden in de dalen gebouwd. San José ligt
    13 mijlen en Santa Rosa 20 mijlen oostelijk van de scheur, terwijl San
    Rafaël en Petaluma beiden dichter daarbij liggen. Te Salinas werden
    niet alleen de steenen gebouwen van het stadje verwoest, maar ook de
    suikerfabriek van den heer Spreckels, een gebouw met stalen geraamte,
    maar met onvoldoende fondeering. Omtrent een aantal andere minder
    bekende plaatsen ontving de Commissie, aan wier rapport deze gegevens
    ontleend zijn, opgaven die het bedoelde verband tusschen grondsoort
    en graad van verwoesting bevestigen.
    
    San Francisco behoort, zooals wij reeds gezien hebben, tot beide
    groepen. Het is voor een deel op de rotsachtige heuvels en voor een
    deel op zeer weeken grond gebouwd. Men kan er zelfs vier grondtypen
    onderscheiden, n.l. de rotsachtige heuvelhellingen, de valleien
    tusschen de heuvels, waarin in de oude tijden grond afgezet is, de
    zand-duinen en het kunstmatig aangeplempte land langs de baai. Wanneer
    men nu niet let op de gevolgen van den brand, maar alleen op den
    toestand na de aardbeving en vóór den brand, dan komen de verwoestingen
    zeer wel met deze vier grondsoorten overeen. Op den aangeplempten grond
    overtroffen zij alle voorstelling, en van hier uit zijn de branden
    dan ook voortgekomen. De grond schudde als een gelei of als water
    waarin een steen wordt geworpen. In de zandduinen moeten de golven
    ook groot geweest zijn, blijkens de talrijke scheuren en barsten,
    en hetzelfde geldt, ofschoon in iets mindere mate, van den lagen
    grond in de valleien. Hier werden vele gebouwen zwaar beschadigd,
    ofschoon in veel minderen graad dan op den aangeplempten grond. Op
    de rotsachtige heuvelhellingen en op de toppen der heuvels was de
    verwoesting echter zeer gering; hier en daar werden schoorsteenen
    afgeworpen, maar elders ook weer niet. De trillingen moeten hier
    kort en elastisch geweest zijn, en waarschijnlijk gelijk aan die
    van de rotsen onder de gebouwen. In Oakland en Berkeley kon men,
    ofschoon op veel kleinere schaal, de betrekking tusschen grondsoort
    en verwoesting zien, en de Universiteit, die op den rotsachtigen
    grond van haar campus staat is zoo goed als ongeschonden gebleven.
    
    In het begin heb ik er reeds op gewezen, dat niet de grond alleen
    beslist, maar dat ook de bouwwijze van groote beteekenis is. Houten
    gebouwen aan de eene zijde, en massieve steenen kolossen met stalen
    geraamte aan de andere zijde, mits met goede fundeering, weerstonden
    de schokken. Huizen van gebakken steen, vooral die met dunne muren,
    verdwenen bij de eerste trilling. Hieruit volgt, dat de beide
    eerste typen voor de toekomst alleen aanbeveling verdienen, en dat
    alle steenen gebouwen van een voldoend ijzeren geraamte behooren
    voorzien te worden. Tevens kan men besluiten, dat het geenszins
    onverschillig is, waar men een gebouw plaatst. De aangeplempte
    grond deugt niet voor publieke gebouwen; deze moeten op rotsgrond
    opgetrokken worden. De waarde van een huis of paleis moet de plaats
    bepalen, de beste terreinen moeten voor de duurste of belangrijkste
    gebouwen worden bestemd. In dit opzicht zijn uit de jongste aardbeving
    tal van lessen te trekken, die voor het vervolg de schade van zulke
    woeste natuurverschijnselen aanmerkelijk zullen kunnen verminderen.
    
    Waterleidingspijpen moeten zooveel mogelijk beveiligd worden, teneinde
    niet juist gebroken en doelloos te worden, wanneer een aardbeving
    branden veroorzaakt. Wat dwars over de scheur gaat, zal wel altijd
    gebroken worden, maar op een afstand van de hoofdlijn, zooals te
    San Francisco, kunnen voorzorgsmaatregelen worden getroffen. Het
    is weer de harde grond, die de voorkeur verdient, en waarin dus de
    hoofdbuizen moeten liggen. Hun aansluitingen met de zijbuizen, die naar
    den weekeren grond gaan, moeten voldoende en gemakkelijk afsluitbaar
    gemaakt worden, teneinde gebroken pijpen van het overige deel van het
    stelsel te kunnen losmaken. Allerlei voorschriften kunnen ook hier
    allengs afgeleid worden, om ook dit gevaar zoo klein mogelijk te maken.
    
    Veel voorschriften waren feitelijk reeds van vroegere aardbevingen
    bekend, en o.a. de Universiteit van Stanford is voor een groot gedeelte
    overeenkomstig die voorschriften gebouwd en in dat gedeelte dan ook zoo
    goed als onbeschadigd gebleven. Maar zorgeloosheid en winzucht hebben
    overal tot afwijkingen en ontduikingen geleid, en de straf voor deze
    is verschrikkelijk. Zij treft echter zoo dikwijls anderen dan juist
    de schuldigen, dat men thans algemeen inziet dat de handhaving dier
    voorschriften een zaak van algemeen belang is, meer nog dan dat van den
    bizonderen eigenaar. Vooral de brand trof in hoofdzaak onschuldigen.
    
    Een vraag, die hier natuurlijk telkens besproken wordt, is die naar
    de kans van een herhaling der aardbeving. Het is aan aardbevingen
    eigen, dat zij zich herhalen. Gedurende eenige uren worden zij door
    talrijke kleinere schokken gevolgd, dan worden deze allengs zeldzaam,
    maar zij zijn eenige weken lang toch nog vrij talrijk, en daarna
    heeft men nog eenige maanden waarin van tijd tot tijd herhalingen
    voorkomen. Al deze schokken zijn echter ongevaarlijk; zij hebben
    ook ditmaal geen schade berokkend. Men schrijft ze daaraan toe, dat
    de aarde zich eerst allengs volledig kan ontdoen van de spanningen,
    die de eerste scheur veroorzaakten. De grond zet zich langzaam, om het
    zoo eens uit te drukken. Wellicht gaat aan elke schok het ontstaan van
    een grootere of kleinere secundaire scheur vooraf, die het middel is,
    waardoor de spanning wordt opgeheven.
    
    De aardbeving van 18 April begon des morgens om 5u. 12m. 6sec. volgens
    den tijd van Californië. Zij eindigde 5u. 13m. 11sec. en duurde dus
    één minuut en vijf seconden. In het eerste uur daarna werden twaalf
    kleinere schokken seismographisch opgeteekend, in de volgende twaalf
    uren nog 31. Dit duurde met afnemend aantal gedurende eenige dagen
    voort, en nog onlangs, op 19 Juli, werd des nachts door velen een
    zeer duidelijke schok gevoeld.
    
    Een zeer eigenaardige beschouwing, die ik hier vernam, is de
    volgende. Zij geeft een denkbeeld van de hoop der Amerikanen en hun
    vertrouwen op eigen werkkracht. Wat zou men kunnen doen om aardbevingen
    te voorkomen? Zou dit mogelijk zijn? Natuurlijk niet de kleinere,
    want die berokkenen geen schade. Maar zou het denkbaar zijn, schokken
    als van 18 April te voorkomen? Het schijnt ongerijmd, maar is het
    ongerijmder dan de telefonie was vóór Bell? Er is natuurlijk geen
    sprake van om in eens een middel te vinden. Maar een weg daartoe
    schijnt toch uit de ervaringen te kunnen worden afgeleid. Men kan
    daarbij uitgaan van het beginsel, dat een aardbeving een vereffening
    van spanningen is, en alleen dan verwoestend, als die spanningen te
    groot geworden zijn. Kon men dus een aardbeving zóó verdeelen, dat zij
    uit een aantal kleinere schokken bestond, dan zouden allen te zamen
    wellicht ongevaarlijk zijn. Men zou dan een middel moeten vinden,
    om het ontstaan dier spanningen rechtstreeks waar te nemen en ze te
    meten, en dit is, nu men weet waar men ze ongeveer te verwachten heeft,
    volstrekt niet onmogelijk. Kon men dan de oude barst openhouden, dan
    zou de weerstand tegen de opheffing slechts klein behoeven te zijn,
    en waarschijnlijk zouden de schokken dan gebroken kunnen worden. Of
    kon men de trillingen zelve lang vóór dat de spanning te groot
    werd, grooter doen worden, dan zouden kleine vereffeningen en dus
    onschadelijke schokken allicht de plaats der grootere aardbevingen
    kunnen innemen. Dit zijn alle natuurlijk nog maar vage beschouwingen,
    en de krachten die hier in werking zijn zullen misschien ten slotte
    toch te groot zijn om door den mensch beheerscht te worden. Maar
    dat men zulke beschouwingen verneemt, pleit voor den moed van het
    volk, en tevens opent het de kans, dat ook op dit gebied eenmaal een
    gelukkig toeval en een geniaal verstand samenwerken, om onze macht
    over de natuur tot welzijn van het menschdom te vergrooten.
    
    Inmiddels zitten de Californiërs niet stil. De ramp heeft hen
    niet terneergeslagen. Overal is men vol moed bezig te herstellen
    en te herbouwen. Wanneer een volgende aardbeving zal komen en hoe
    krachtig zij zal zijn, kan men nog niet weten. Maar aardbevingen
    met zulke verwoestende gevolgen zijn in den loop der geschiedenis
    zeldzaam en er is geen enkele reden om te denken dat zij in de
    toekomst veelvuldiger zullen worden. Lange perioden van rust volgen
    op iederen grooten schok. De aarde moet heel wat afkoelen voordat er
    weer zulke spanningen kunnen ontstaan. De kansen zijn gering, in elk
    geval klein genoeg om het herbouwen der verwoeste steden ten volle te
    rechtvaardigen. Andere landen mogen mindere kansen hebben, maar geheel
    vrij van gevaar is toch misschien geen enkele streek. Ten minste geen
    streek, groot genoeg voor een land als Californië. En nergens zijn de
    rijkdommen van den bodem en van het klimaat zoo onvergelijkelijk groot,
    nergens biedt een haven zulke onschatbare voordeelen als die van San
    Francisco. Alles samengenomen is het nadeel van de kans op aardbeving
    toch veel kleiner, dan het voordeel van alle goede eigenschappen des
    lands. Vooral als de leeringen der vroegere rampen eerlijk en zonder
    uitzondering in praktijk zullen worden gebracht. De kleinere steden
    herrijzen spoedig uit hun puinhoopen, maar het zal jaren duren vóór
    San Francisco zich weer geheel hersteld heeft. Dan echter zal het
    de parel van het Westen zijn, zoo schoon als nog nooit een groote
    handelsstad geweest is.
    
    
    
    
    De Stanford-Universiteit.
    
    
    Naast de ramp van San Francisco wordt onder de gevolgen der aardbeving
    de verwoesting van een deel der gebouwen van de Universiteit van Leland
    Stanford Junior te Palo Alto wel het meest besproken. De aardbeving
    heeft hier een groot aantal gebouwen getroffen, die om hun bouw
    algemeen bewonderd werden. Van de allerschoonste daaronder zijn de
    kunstwerken geheel of ten deele vernietigd. Iedereen in Californië
    kent, zij het ook slechts door afbeeldingen en beschrijvingen, de
    Memorial Arch en de Memorial Church. De eerste is onherstelbaar
    beschadigd en moet afgebroken worden, en daarmede gaat wellicht
    het meest imposante kunstwerk van Californië verloren. Van de kerk
    is de koepel ingevallen en het dak rondom vernietigd, de muren met
    hun beschilderde glasruiten zijn echter zoo goed als onbeschadigd
    gebleven. De voorgevel echter heeft zijn fraaie muurbeschildering
    verloren, en het is zeer twijfelachtig of die zal kunnen hersteld
    worden.
    
    Al deze rampen hebben echter aan de Universiteit een zeer duidelijke
    vingerwijzing gegeven omtrent de waarde van verschillende wijzen
    van bouwen. Een aardbeving is rechtvaardig, maar een brand is
    onrechtvaardig, zeide President Jordan toen ik hem in Juli bezocht. De
    aardbeving spaart wat goed is en vernielt wat slecht is, maar een brand
    tast alle huizen en gebouwen zonder onderscheid aan. Wat goed gebouwd
    was, d.w.z. overeenkomstig met de ervaringen bij vroegere aardbevingen
    opgedaan, heeft op 18 April weerstand geboden, maar wat uit zuinigheid
    minder deugdelijk opgetrokken was, is terneergeworpen of zoo gebroken,
    dat de kosten van het herstellen veel hooger zullen zijn dan de sommen,
    die men bij den bouw meende te kunnen besparen. Deze ervaring is
    geheel dezelfde als die men ook te San Francisco en elders opgedaan
    heeft; maar nergens zijn de feiten zoo sprekend en zoo eenvoudig en
    onweerlegbaar als hier.
    
    Palo Alto en de Stanford-universiteit liggen veel dichter bij de
    barst, die de aardbeving veroorzaakt heeft, dan San Francisco
    en Santa Rosa. Van het campus uit ziet men, in het westen, het
    Santa Cruz-gebergte zich als een lange lijn van noord naar zuid
    uitstrekken. De barst loopt langs den voet van dit gebergte aan
    de zijde van Palo Alto door een smal dal. Tusschen dit dal en de
    Universiteit ligt een reeks van lage heuvels, die voor een groot
    deel tot het grondgebied der stichting behooren. De afstand van de
    Universiteit tot de barst is slechts 4 1/2 mijl. De grond waarop de
    hoogeschool en de stad liggen is bijna vlak en daalt in zeer zachte
    helling van de heuvels in het westen naar de golf van San Francisco
    in het oosten. Deze is zoo dicht bij, dat men het blauwe water van
    verschillende punten zien kan. De grond is dus aangeslibd, een vrij
    vaste klei vormende, zooals die hier algemeen voorkomt en onder den
    spaanschen naam van adobe bekend is. Het is dezelfde klei, waarvan in
    de regenlooze woestijnstreken de lage huizen der Mexicanen gebouwd
    worden, zonder dat de klei gebakken wordt. In zulk een grond plant
    zich de aardbeving als machtige golven voort, die niet kort en scherp
    stooten als op rotsgrond, maar langzaam en krachtig de gebouwen heen
    en weer schudden. Hoe zij werken kon men het duidelijkst aan de boomen
    op het campus zien. Zoolang als de schokken duurden werden deze heen
    en weer geslingerd en nu eens naar rechts, dan weer naar links met hun
    takken ter aarde gebogen. Daarbij bewogen zij zich niet allen in een
    zelfde tempo, maar terwijl de een naar het oosten boog, kromde een
    ander zich naar het westen, en weer andere in andere richtingen. De
    boomen leden daarbij hoegenaamd geen schade; het is onbegrijpelijk hoe
    buigzaam en elastisch zij onder de werking van zulke groote krachten
    zijn. Op de barst zelve zijn, in het Santa Cruz-gebergte, een aantal
    boomen gebroken en neergeveld, ook van de reuzen van het gebergte, de
    Sequoia sempervirens. Zij werden nu eens van onderen af opgescheurd,
    dan weer onttopt, of ook midden doorgebroken, maar dit was natuurlijk
    een gevolg van den dubbelen stoot, die ze tegelijkertijd in twee
    tegenovergestelde richtingen trachtte te verplaatsen.
    
    De trillingen of golven in de aardkorst, die het gevolg van het
    plotseling openscheuren en de daarmede gepaard gaande verschuiving
    van de randen der barst zijn, vormen wat men gewoonlijk de aardbeving
    noemt. Men kan zich voorstellen dat die golven zich van de scheur af
    zijwaarts voortplanten, maar ook van elk punt der scheur in schuine
    en schuinere richtingen. Die welke rechtstreeks van de scheur kwamen
    gedroegen zich als gewone onschadelijke aardbevingen, en al wie op
    dit gebied voldoende ervaring had, meende aanvankelijk met zulk een
    goedig geval te doen te hebben. Maar de golven die in schuine richting
    aankomen, loopen natuurlijk tegen elkander in, waarbij zij elkander
    kunnen opheffen of versterken, of wel te zamen tot een snel draaiende
    beweging aanleiding geven. Deze opvatting komt in hoofdzaak, hoewel
    niet geheel, met de vroeger besproken seismographische aanteekeningen
    overeen; ik geef haar zooals zij mij werd medegedeeld. Aan de draaiende
    beweging werd vooral de vernielende werking van deze aardbeving
    toegeschreven. In het huis van President Jordan, dat op de grens van
    de groote groep van gebouwen ligt, scheen het alsof de natuur trachtte
    het houten huis rondom de steenen schoorsteenen te wringen. Het hout
    gaf toe en liet zich buigen, en de bouw was stevig genoeg om alles
    in één te houden. Maar het pleister werd afgewrongen en gebarsten,
    vooral dat van de schoorsteenen maar ook over groote gedeelten der
    kamerwanden. Boeken werden uit hun kasten naar het midden der kamer
    geworpen; daarop kwamen de vazen, borden en ander aardewerk terecht,
    die rondom de wanden sierden, en zij vielen zoo zacht op de boeken,
    dat er betrekkelijk slechts weinig van gebroken werd. Maar ook meubels
    werden naar het midden geslingerd; in een vertrek viel zelfs de piano
    voorover. Schilderijen en platen die aan koorden hingen, slingerden
    in de korte oogenblikken dat de muur schuin stond; soms draaiden zij
    daarbij om en kwamen met hun voorzijde tegen den muur weer op hun
    oude plaats terecht. Alles toonde later nog aan dat de draaiende en
    heen en weergaande bewegingen, die men in die lange minuut meende
    gezien te hebben, ook werkelijk zoo hadden plaats gevonden.
    
    Het is natuurlijk niet mogelijk, de waargenomen verschijnselen in
    alle bizonderheden te verklaren. Van een rij van aarden kannen werden
    enkele omlaag geworpen, terwijl andere onbeschadigd op hun plaats
    terug kwamen. In de kelderverdieping van het zoölogisch laboratorium
    zijn de rijke verzamelingen van visschen uit alle werelddeelen, die
    Prof. Jordan voor zijn studiën over de oorzaken der geographische
    verspreiding in den loop van vele jaren bijeengebracht heeft, op
    houten rekken als in een bibliotheek geplaatst. Elke vischsoort,
    en de exemplaren van elke vindplaats zijn in een flesch gebracht en
    worden hierin in spiritus bewaard. Van die flesschen waren er een
    groot aantal op den grond gevallen en gebroken, maar andere flesschen,
    op hetzelfde rek en op de zelfde plank, waren niet merkbaar van hun
    plaats geweken. Volkomen grillig had de aardbeving sommige soorten
    trachten te vernielen en andere gespaard. Soms lagen de flesschen
    naast elkaar op den grond, gebroken, doch met den inhoud nog er in
    of erbij, zoodat elke visch weer bij zijn etiquette terecht gebracht
    kon worden. Soms echter lag alles zoo wanhopig dooreen, dat men, om
    ze niet te laten bederven, eenvoudig den heelen hoop der visschen met
    al hun etiquetten dooréén, samen voorloopig in een groote flesch in
    spiritus gebracht had. Gelukkig trof dit noodlot vooral de verzameling
    van gedetermineerd en volledig beschreven materiaal, zoodat door
    raadplegen van de beschrijving, elk exemplaar weer terecht gebracht
    kan worden. In een andere kamer stonden echter de nog onbeschreven
    visschen, en hier zal het in vele gevallen wellicht niet mogelijk zijn,
    voor elk exemplaar het bijbehoorend etiquette, waarop de vindplaats
    vermeld is, terug te vinden.
    
    Deze grilligheid, die in zulk een verzameling zoo zeer in het oog
    loopt, vindt men nu overal in de gebouwen terug. In groote trekken
    is er geen twijfel aan, dat de graad van soliditeit beslist, en men
    kan dit tot in vele bizonderheden aantoonen. Maar ten slotte staat
    men altijd voor de vraag, waarom een bepaalde boog gebroken is,
    terwijl zijn buren heel bleven, of waarom uit een gevel juist dit
    stuk uitgevallen is, en niet het aangrenzende. Al die bijzonderheden
    behooren als onderdeelen van het geheele beeld opgemerkt te worden,
    maar tot de verklaring der verschijnselen dragen zij niet bij.
    
    De Universiteit is oorspronkelijk, omstreeks het jaar 1890, gebouwd
    als een langwerpig vierkant van gebouwen. De geheele groep omgeeft, in
    een dubbele rij, een plein van dien vorm. De gebouwen wier gevel naar
    het plein is toegekeerd, vormen het inwendig Quadrangle: daar rondom
    staat het uitwendig Quadrangle met de gevels naar buiten gekeerd. Beide
    gevelfronten zijn rondom gevormd door een zuilengalerij in Spaanschen
    stijl, en de gebouwen zelve zijn, met eenige uitzonderingen,
    slechts één verdieping hoog. Deze oorspronkelijke gebouwen zijn,
    volgens de plannen van den heer Stanford en onder diens toezicht,
    hoogst soliede gemaakt, en hebben dan ook zoo goed als geen schade
    geleden. Daarbij moet natuurlijk afgezien worden van het pleisterwerk,
    dat overal gebroken en gebarsten is, en van enkele schoorsteenen.
    
    De geheele Universiteit is gebouwd van zandsteen, zooals die hier in
    den omtrek gevonden wordt en onder den naam van San Jose-zandsteen
    bekend is. Het is een mooi, grijsgeel gesteente. Het wordt voor de
    binnenzijde der muren meest glad afgehouwen, maar aan de buitenzijde
    ruw gelaten, waardoor een zeer bepaalde indruk van het geheel
    verkregen wordt. De oude gebouwen waren gemaakt van steenen, die
    elk zoo dik waren als de geheele muur, en die met cement aan elkaar
    waren bevestigd. Deze methode bleek dus zoo volkomen te voldoen,
    als men tijdens den bouw verwacht had. Wel is het een dure bouwwijze,
    en om haar goed te doen uitvoeren, heeft men de werken in eigen beheer
    genomen. Mochten de kosten bezwaar maken, dan bestreed de heer Stanford
    dit steeds met de woorden: "Reken op een aardbeving."
    
    De galerij van arcaden, die rondom het plein en rondom het buitenste
    vierkant der gebouwen, telkens als één geheel doorloopt, is niet
    geheel zonder schade ontkomen, ofschoon zij op dezelfde wijze gebouwd
    was. Maar de bogen rusten natuurlijk op zuilen, die op afstanden van
    elkander staan, en dit kan op zich zelf ternauwernood als een hooge
    graad van soliditeit beschouwd worden. Daarenboven waren de bogen
    niet aan de gebouwen verbonden, maar stonden zij feitelijk los; het
    dak der galerij is van hout gemaakt, dat eenvoudig op de beide muren
    rust, zonder ze op eenige wijze soliede te verbinden. Op ééne plaats,
    n.l. achter de kerk, waar deze galerij over een lengte van een groot
    aantal bogen geheel zonder gebouw was, zijn de bogen allen omgeworpen,
    maar overigens zijn zij zoo goed als volkomen gespaard geworden. Toch
    werden zij door de aardbeving in lange golven opgetild en weer neer
    gezet, en bedroeg de verplaatsing daarbij, zoover men na kon gaan,
    ongeveer 5-10 c.M. Hier en daar is daardoor een boog opengebarsten,
    en het kon voorkomen dat een of twee der wigvormige steenen, waaruit
    zulk een boog pleegt te bestaan, losraakten en tijdens de optilling
    omlaag schoven. Dan bleven zij zoo zitten, nu eens meer, dan weer
    minder naar onderen tusschen hun buren uitstekend. Aan een aantal
    bogen heb ik dit gezien, en dan liep natuurlijk een barst van den
    verschoven steen door de muur boven de boog omhoog.
    
    Het merkwaardigste echter gedroegen zich de bogen tusschen het
    inwendige Quadrangle en het Memorial Court, dat van den Memorial Arch
    daarheen leidt. Het zijn één middenboog en twee kleinere zijbogen,
    en dit zoowel links als rechts van het pad dat tusschen de beide
    pleinen doorloopt. Elke boog rust op een vier-dubbele zuil van bijna
    manshoogte; de twee middelste zijn telkens vierkant, doch de beide
    buitenste rond. Aan den boog en aan hun voetstuk waren ze met cement
    verbonden. De aardbeving, die in golven over het terrein trok, heeft
    daarbij deze bogen opgetild en neergelaten, of misschien wel onder hen
    den grond omlaag getrokken en weer omhoog geschoven. Het gevolg was,
    dat de bogen van hun zuilen losbraken. Nu eens scheurde het cement
    boven een zuil en dan bleef deze staan; dan weer onder een zuil,
    zoodat deze bleef hangen. Maar bij een aantal zuilen brak het cement
    aan beide einden door. Dan begon de zuil om te vallen, terwijl de boog
    van haar weggetild werd. Doch alles ging uiterst snel, en voor dat de
    zuil meer dan duidelijk in een schuinen stand geraakt was, daalde de
    boog en klemde hij de zuil in dien stand vast. De geweldige schok brak
    de kanten waar de aanraking begon en schilferde soms groote stukken
    van den zandsteen af. Met de grootste belangstelling ging ik deze
    standen na, geholpen door de aanwijzingen van President Jordan. Niets
    was nog hersteld en men kon alles duidelijk zien, zoowel de een
    handbreed uit hun oude plaats verschoven zuilen als het losgebroken
    cement, de afgespleten schilfers. Alles stond en rustte op elkaar,
    maar bijna niets stond precies op zijn plaats. Meer dan door de grove
    verwoestingen werd ik door deze fijne verschijnselen getroffen, door
    de geweldige krachten die noodig moeten zijn om zulke veranderingen
    teweeg te brengen en door den solieden bouw van de bogen en de muur
    daarboven, die dit alles doorstaan hadden zonder te bezwijken, ja
    zonder zichtbare barsten te vertoonen. Toch waren deze muurstukken
    zoolang als het Memorial Court breed is; de middelste boog was even
    breed als de groote boog van den Memorial Arch.
    
    De ingang tot den Memorial Court, en daarmede tot de geheele
    Universiteit wordt gevormd door den Memorial Arch, een poort, die
    in hoogte voor den Arc de l'Étoile onderdoet, maar die door haar
    massieve vormen, haar harmonie met de omgeving en de sober maar trots
    aangebrachte versieringen den diepsten indruk op mij maakte. Van
    dat schoone geheel, dat ik voor twee jaren zoo zeer bewonderde,
    stond nu nog slechts een onherstelbare ruïne. De boog zelve en de
    beide vierkante gebouwen waarop zij rustte, stond nog; zij waren
    in den zelfden stijl opgetrokken als de overige oude gebouwen
    van het Quadrangle. Maar boven den boog was een fries geplaatst,
    de ontwikkeling der beschaving op deze aarde in haar beteekenis
    voor Amerika en haar kroning door de stichting dezer Universiteit
    voorstellende. Daarboven was een even hooge zuilengalerij en dan
    volgde weer een kapiteel. Die zuilengalerij omgaf een groote zaal;
    zij is door de aardbeving geheel omlaag geworpen, deels in de zaal,
    deels achter en naast den boog vallende. De breuk ging vlak boven het
    fries langs en daardoor zijn de hoofden van bijna al deze levensgroote
    figuren min of meer onherstelbaar beschadigd geworden. Naar die zaal
    geleidden twee trappen, van buiten aan de raampjes kenbaar. Langs
    deze lijnen is het gebouw van boven tot iets dieper dan halverhoogte
    opengescheurd met wijde barsten. De losgeraakte buitenmuren stonden
    zóó wankel, dat men ze voorloopig met ijzeren kabels aan het gebouw
    bevestigd heeft, in afwachting der latere afbraak. Het is niet
    onbelangrijk de verklaring van de werking der aardbeving op den boog
    te lezen in een beschrijving, die daarvan in 1903 in het blad Palo
    Alto Live-Oak gegeven werd, dus langen tijd vóór de aardbeving. Men
    leest er: "Het metselwerk is massief tot aan den top van den boog,
    met uitzondering van de groote zaal in het bovengedeelte en van de
    trappen die daarheen geleiden". Juist deze uitgezonderde gedeelten
    hebben geleden, het overige niet.
    
    Het is een treurig gezicht het fraaie allegorische fries met zijn
    tallooze relief-figuren die rondom het gebouw een grooten optocht
    vormen, in dezen toestand te zien. Aan de voorzijde, midden boven
    den ingang, staat de Beschaving, het begin en het eind van den
    optocht. Eerst komt de ontwikkeling van het menschdom vóór Columbus in
    enkele forsche figuren, dan de ontdekking van Amerika en de snelle
    groei der Vereenigde Staten. Een hoofdaandeel daaraan hebben de
    spoorwegen en onder deze vooral de eerste transcontinentale, die
    door den heer Stanford ontworpen en tot stand gebracht werd. Dit
    werk, waaraan Californië zijn bloei te danken heeft, is tevens een
    der voornaamste bronnen geweest van de schatten, waarmede de heer
    Stanford deze Universiteit stichtte. Men verhaalt dat Stanford,
    toen hij het denkbeeld van een lijn dwars door de Rocky Mountains
    opgevat had, stuitte op onoverkomelijke bezwaren van de zijde der
    ingenieurs. Toen besloot hij door te zetten, en begaf zich met zijne
    vrouw naar de streek, om deze met haar te paard door te trekken tot
    hij de lijn zou gevonden hebben, waarlangs de spoorweg kon en moest
    gaan. Tehuis gekomen liet hij zijn reisjournaal uitwerken, en waar
    hij eenzaam reed door woeste streken en met de hoop op een wellicht
    verre toekomst, rijden thans millioenen in de Pullman-cars met snelle
    vaart van het dicht bevolkte oosten naar het land der onafzienbare
    productie. Men ziet op de fries de echtgenooten te paard in het
    woeste rotsgebergte, gevolgd door werkvolk dat de rotsen doorhakt en
    door een locomotief. Midden door deze groep gaat helaas de groote
    barst, die nu een meer dan een meter wijde gaping is. Het schoone
    en imposante is verdwenen en herstel zoo goed als niet mogelijk,
    men zou bijna een geheel nieuwe Arch moeten optrekken. Het is een
    droevig denkbeeld dat juist de beide groote monumenten, de boog en
    de kerk, die de ouders voor hun geliefden zoon hebben opgericht,
    door deze aardbeving zoo volkomen zijn getroffen.
    
    Want ook de kerk is ter neergeworpen, ofschoon gelukkig niet zoo, dat
    zij niet zou kunnen hersteld worden. Zij is in kruisvorm opgericht, met
    korte armen. Boven het midden rustten de koepel en de kerktoren. De
    muren waren zwaar van zandsteen opgetrokken en soliede gebouwd;
    zij hebben niet geleden. Zelfs de talrijke beschilderde ramen zijn
    onbeschadigd gebleven, met uitzondering van enkele, door vallend
    puin gebroken ruiten. De koepel had een stalen geraamte, was goed met
    de muren verbonden en goed gebouwd. Ook zij bood weerstand. Maar de
    toren daarboven was van hout, en niet goed met den koepel verbonden. De
    aardbeving schudde haar los en liet haar midden in de kerk naar beneden
    vallen. Merkwaardigerwijze werd bij een der eerste zijbewegingen het
    klokwerk op den stevigen muur van den koepel geschoven en bleef daar
    staan toen de koepel instortte. Ik zag de vier klokken en het uurwerk,
    zij waren geheel ongeschonden, behalve de slinger die gebroken was. Op
    enkele photographiëen ziet men hun massa boven op den torenloozen
    koepel staan.
    
    Erger was het echter dat de koepel in de vier hoeken tusschen de daken
    van het kruis voorzien was van steenen hoektorens die zwaar gebouwd
    maar met den koepel niet door stalen gordels verbonden waren. De
    aardbeving behandelde ze als schoorsteenen, slingerde ze heen en weer
    en wierp ze daarna elk op het dak van een der kruisarmen omlaag. Met
    groot geweld kwamen zij op die daken, pletterden uiteen, braken het
    dak door en vielen als een regen van steenblokken en puin in de kerk
    omlaag. Geen zitplaats werd gespaard. Het gebeurde Woensdagochtend
    omstreeks vijf uur. De Zondag te voren was Paaschzondag geweest en had
    de kerk zoo vol gezien, dat geen enkele plaats ledig was. Ware de ramp
    toen gebeurd, zoo zou een groot deel van de bevolking van Palo Alto en
    van de Universiteit geweldig getroffen geweest zijn. Trouwens het feit
    dat de aardbeving op dat vroege uur gebeurde, heb ik in Californië
    telkens en telkens en overal dankbaar hooren prijzen. Het heeft het
    verlies aan menschenlevens onbegrijpelijk klein gemaakt.
    
    De val der torens vulde en omhulde de kerk plotseling met een dikke
    wolk van kalkstof. Het duurde lang, voordat men eigenlijk zien
    kon wat er gebeurd was. Het orgel was gespaard maar omhuld door de
    stofwolken. Een der eerste zorgen was, het met doeken zooveel mogelijk
    tegen verdere stof te beveiligen. Toen ik in Juli de kerk bezocht,
    was men bezig de orgelpijpen te reinigen, uitwendig en inwendig. Zij
    moesten daartoe een voor een van hun plaats genomen en hersteld
    worden, en de organist was bezig daarbij hun tonen te beoordeelen en
    te zuiveren. Een blik in de kerk toonde de verwoesting. De hoektorens
    waren hier en daar in groote blokken omlaag en door den vloer gevallen;
    zelfs ijzeren vloerbalken waren gebogen en verwrongen. Bijna alles
    was verwoest, en achter het altaar stond de rij der marmeren beelden,
    grof beschadigd maar nog helder wit in de grauwe omgeving. De ramen
    waren beiderzijds met planken schotten tegen beschadiging tijdens
    het weghalen van het puin en het latere opbouwen bedekt, en zoo was
    ook de vleugel waarin het orgel en het koor waren, beiderzijds door
    planken schotten afgedekt. Geen zijlicht viel in de kerk, alleen door
    de gaten in het dak viel het licht in. Alles herinnerde aan Schiller's
    woorden in het Lied Von der Glocke, na den brand:
    
    
                Und des Himmels Wolken schauen
                        Hoch hinein.
    
    
    Maar in dit zonneland zijn er geen wolken, en de zwaar getroffenen
    zitten ook niet bedrukt bij hun ondergegane werken neer. Zij
    zijn vol moed, en overal bezig een nieuwe toekomst op betere
    grondslagen op te bouwen. Binnen twee maanden moet de nieuwe cursus
    der Universiteit beginnen en dan zal, verzekerde mij de president,
    alles zoover hersteld zijn dat alle collegekamers, alle werkzalen
    der laboratoriën, de geheele boekerij en zelfs een deel der kerk
    weer in gebruik genomen kunnen worden. Zeker is er eenige vertraging
    in het herstellingswerk, maar de oorzaak daarvan is gelegen in de
    moeilijkheid de noodige bouwmaterialen te bekomen, nu San Francisco
    bijna alles gebruiken kan wat in voorraad is of langs de spoorwegen
    aangevoerd kan worden. Echter zijn er gebouwen, als de nieuwe boekerij
    en het nieuwe gymnastiekgebouw, die nagenoeg geheel verwoest zijn,
    maar nog niet in gebruik genomen waren. Hun balken en steenen leveren
    nu het materiaal voor het herstel der overige gebouwen.
    
    Van de kerk is ook het fraaie schilderwerk op den voorgevel
    afgeschud. Boven den ingang was een groot rond beschilderd venster,
    ter weerszijden waren zuilengangen en kleine schilderwerken, en boven
    was de geheele driehoek ingenomen door een groot, in goud en kleuren
    geschilderd tafereel uit het leven van Jezus. Dit gedeelte van den
    muur is omlaag gevallen en tot gruis verbroken; alleen de inscriptie
    er onder, welke verklaarde hoe dit alles tot Gods eer en tot aandenken
    aan den te vroeg gestorven zoon was opgericht, is gebleven. Het is
    twijfelachtig of de geldmiddelen, in verband met andere eischen,
    een herstel van dit schilderwerk volgens de nog aanwezige modellen
    zal toelaten.
    
    Niet alle gebouwen van het dubbele Quadrangle zijn in den ouden
    Spaanschen stijl opgetrokken. Integendeel, enkele zijn volgens
    de nieuwste begrippen uit staal, cement en steen gemaakt. Ook dit
    beginsel is goed en heeft bijna overal aan de aardbeving weerstand
    geboden. Schoorsteenen en pleisterwerk en enkele scheuren moeten
    natuurlijk uitgezonderd worden. Als men vóór de Arch staat, heeft
    men in het buitenste Quadrangle rechts de gebouwen voor plant-
    en dierkunde en physiologie, links die voor geschiedenis en talen
    en de oude boekerij. Zij zijn vierkant opgetrokken, zonder bogen en
    met talrijke ramen, twee of drie verdiepingen hoog. Maar hun stalen
    geraamte deed ze stand houden. Toch zijn zij geducht heen en weer
    geschud, zooals uit het vallen van flesschen met praeparaten, het
    uitbreken van stukken muur, waar die te zwak waren en uit enkele
    andere omstandigheden duidelijk blijkt. Zoo was de gevel van het
    zoölogie-gebouw boven den ingang gesierd met de meer dan levensgroote
    marmeren beelden van Humboldt en Agassiz. Humboldt bleef staan, maar
    het uitbouwsel waarop Agassiz stond, brak los. Hij viel, duikelde en
    drong met zijn hoofd door de cementen stoep in den lossen ondergrond,
    tot aan zijn ellebogen bedolven wordend. "Natuurlijk", zei president
    Jordan tot de studenten die hem bij het beeld brachten, "he has always
    been a man of deep penetration". Het beeld werd gephotografeerd,
    opgegraven, van een stalen balk in zijn inwendige voorzien, om het
    goed te bevestigen, en weer op zijn plaats gebracht. Het bleek zoo
    goed als ongeschonden te zijn. Ik zag het staan zooals ik het vóór
    twee jaren gezien had.
    
    Na het overlijden van den heer Stanford begon zijn weduwe angstig te
    worden dat zij de voltooiing der gebouwen niet meer beleven zou. Zij
    wilde daarom den bouw zooveel mogelijk bespoedigen en dus met de
    beschikbare geldmiddelen zooveel mogelijk tot stand brengen. In
    plaats van in eigen beheer met dagloonen te werken, ging zij over
    tot het systeem van aannemen. Het uiterlijk der gebouwen kon precies
    hetzelfde zijn als dat der overige, zoo zij van gebakken steen gemaakt
    en met een betrekkelijk dunne laag van zandsteen bekleed werden. De
    kosten en de duur van het werk zouden daardoor zeer aanzienlijk
    verminderd worden. Maar het oude beginsel "reken op een aardbeving",
    werd daarbij verwaarloosd. Het doel echter werd zoo goed als bereikt,
    en toen mevrouw Stanford, nu omstreeks een jaar geleden, overleed,
    waren bijna alle gebouwen òf in gebruik, òf ten minste in hoofdlijnen
    gereed. Echter slechts tijdelijk, zooals de aardbeving leeren zou, want
    juist deze gebouwen zijn zoo goed als geheel vernield. Gelukkig dat de
    drie voornaamste onder hen, de gymnastiekschool, de nieuwe bibliotheek
    en het gebouw voor de geologie, nog niet in gebruik genomen waren;
    het eerste werktuig, het eerste boek en het eerste fossiel zouden er
    juist ingebracht worden toen de aardbeving plaats vond.
    
    Het gebouw voor de geologie was uitwendig in denzelfden stijl
    opgetrokken als de gebouwen voor botanie en zoölogie, maar miste de
    noodige stevigheid. Het gymnasium of de gymnastiekschool en de nieuwe
    bibliotheek staan links van den grooten rijweg die naar den Arch voert,
    tegenover het ethnologisch museum en het scheikundig laboratorium. Het
    gymnasium bestond uit een middengebouw met een koepeldak en een
    zuileningang; dit is geheel ingestort. De beide vleugels staan nog en
    zijn grootendeels bedekt door het dak, dat op een goed gegord geraamte
    van ijzeren balken rustte. Maar aan den voorgevel was dit dak niet
    bevestigd, en de dakhelling hier bestond uit licht houtwerk. Dit deel
    viel langs beide vleugels in en sleepte een deel van den gevel mede.
    
    De boekerij had, zooals dat voor dergelijke gebouwen in Amerika
    gebruikelijk is, een centrale leeszaal, wier hoogte door het geheele
    gebouw ging en die haar licht van een glazen koepeldak ontving. Deze
    koepel rust op een goed en stevig ijzeren geraamte, maar was niet aan
    de beide vleugels verbonden, waarin de zalen voor de boeken waren. Op
    dit geraamte werd de hooge koepelbouw door de golven der aardbeving
    heen en weer geschud, gedraaid en gewrongen, maar hield goed stand;
    zelfs geen ruit in het half bolvormig glazen dak of in de ramen
    langs de galerij er onder, werd gebroken. Maar links en rechts,
    voor en achter drukte het gevaarte in zijn schuddende beweging de
    overige gedeelten van het gebouw eenvoudig ineen, en deed ze als puin
    omlaag vallen. Men kon dit nog duidelijk zien, en ziet het ook op de
    photographiëen vrij goed. Hoog verheven staat de glinsterend vergulde
    koepel op zijn naakten stalen onderbouw te midden van de puinhoopen van
    het gebouw, waarvan zoo goed als geen gedeelte meer voor den herbouw
    kan gebruikt worden. Het is een treurig gezicht, een ruïne zonder
    brand, en overal de oorzaken van de ramp duidelijk zichtbaar toonend.
    
    Vergelijken wij hiermede de beide woonhuizen voor de jongens en de
    meisjes. Zij heeten dormitories. Dat voor de jongens is Encina-Hall,
    dat voor de meisjes is geschonken door den heer Roble en draagt zijn
    naam. Zij zijn ongeschonden. Zij bestaan uit staal en cement, wat
    men in Amerika "reïnforced concrete" noemt. Het is ongeveer wat wij
    cementijzer en gewapend beton noemen; het ijzerwerk er in wisselt
    van dun gaas tot dikke stangen en zware ijzeren balken, die het
    geraamte van het geheele gebouw vormen. Zulk een gebouw, dat niet
    uit aaneengecementeerde steenen bestaat, noemen de Amerikanen een
    monolith, een éénsteensblok, en het bezit den hoogsten bereikbaren
    graad van soliditeit. Roble Hall is wel van buiten afgewerkt alsof
    het uit aaneengemetselde vierkant gehouwen steenen bestond, maar dit
    is slechts versiering. Het is één stuk, zoo goed als onbreekbaar en
    is dan ook niet gebroken, ofschoon zijn front twee bovenverdiepingen,
    elk met 15 ramen en een verdieping gelijkvloers met een arcadengalerij
    vertoont. Het gebouw voor de jongens heeft vier verdiepingen elk
    met 32 ramen in het front en is dus veel grooter, maar op dezelfde
    wijze gebouwd. Slechts één fout was er gemaakt. Boven den ingang
    waren op beide gebouwen, ter weerszijden, ornamenteele schoorsteenen
    aangebracht. Noodig waren zij niet, want de gebouwen behoeven nooit
    verwarmd te worden. Deze schoorsteenen wierp de aardbeving om. Zij
    waren zwaar en vielen door het dak en door de slaapkamers er onder en
    hun vloeren tot in de kelderverdieping omlaag. De jongens en meisjes,
    die in die kamertjes sliepen, tuimelden mee omlaag en kwamen in den
    kelder terecht; een der jongens werd gedood, maar de overige kwamen
    er met betrekkelijk geringe kneuzingen af.
    
    Het ethnologisch museum, dat ook een aandenken aan den jongen
    Stanford is, en waarvan de kamer met de door hem zelven bijeengebrachte
    verzamelingen het middenpunt uitmaakt, is ook van "reinforced concrete"
    gemaakt en ongeschonden gebleven, ten minste wat het hoofdgebouw
    betreft. Na den dood van den heer Stanford zijn uitbreidingen noodig
    geweest en hiertoe werden bijgebouwen inderhaast en zonder de noodige
    stevigheid gemaakt. Zij zijn als kaartenhuisjes ineengeschud en liggen
    als puinhoopen naast den trotschen kolos.
    
    "Een aardbeving is rechtvaardig", zij vernielt het slechte en
    spaart het goede. Het is een harde les, maar die op een zeer gelukkig
    oogenblik ontvangen is en zonder twijfel vruchten zal dragen. Gelukkig
    is het dat Mevrouw Stanford kort tevoren overleden was; voor haar
    zou de vernietiging van zooveel wat zij in koortsachtigen ijver voor
    het aandenken van haar man en haar zoon gedaan had, een te zware
    slag geweest zijn. Gelukkig was het dat de drie zwaarst beschadigde
    gebouwen voor het onderwijs nog niet in gebruik genomen waren, zoodat
    de kostbare verzamelingen die zij herbergen moesten gespaard gebleven
    zijn. Gelukkig was het ook, dat de ramp de Universiteit tegen het
    einde harer bouwperiode trof, daar nu het financieel gevolg eigenlijk
    alleen is, dat die periode met eenige jaren verlengd moet worden en
    dat de plannen, om de inkomsten voortaan zoo goed als geheel voor
    de bezoldiging der hoogleeraren en beambten, voor de verzamelingen
    en andere behoeften van het onderwijs te gebruiken, nog eenigen tijd
    moeten worden uitgesteld.
    
    De aardbeving heeft niet alleen geleerd hoe men te Palo Alto bouwen
    moet, maar hare lessen gelden voor de geheele geteisterde streek van
    Californië. De ervaringen zijn in hoofdzaak, zooals ik reeds zeide,
    dezelfde als te San Francisco, en zelfs een leek kan op verschillende
    punten overeenkomst waarnemen. Zoo kan ik de City Hall der hoofdstad
    met de Library van Stanford University vergelijken. Beiden hebben
    een koepel op een ijzeren geraamte en in beiden staat die koepel
    nog, na geweldig geschud en gewrongen te zijn. Maar de stalen
    bouw bood weerstand, terwijl de andere gedeelten instortten. Zoo
    is het in San Francisco met al de reuzengebouwen, de zoogenaamde
    skyscrapers. Zeker hebben zij geducht gezwiept en moet het voor de
    bewoners der bovenverdiepingen een benauwd gevoel geweest zijn, te
    denken dat het geheele gebouw wel eens rechts of links op den grond
    kon vallen. Maar ze hielden allen stand, tot dat zij later een prooi
    der vlammen werden.
    
    Vergelijkt men daarmede den hoogen fabrieksschoorsteen van de gebouwen
    voor de ingenieurswetenschap, die als een dubbele lijn van de volle
    lengte van het uitwendige Quadrangle daarachter geplaatst zijn. Die
    schoorsteen is ook heen en weer geschud. Eerst viel daarbij zijn
    top naar de zijde van het Quadrangle, daarna viel de rest van zijn
    bovenste helft naar de andere zijde omlaag. Beide deelen vielen door
    de daken der aangrenzende machinezalen en vernielden deze natuurlijk
    ten eenenmale. De schoorsteen had geen stalen geraamte, maar het is
    de vraag of zij daardoor voldoende zou kunnen beveiligd worden, om
    wel te buigen maar niet te breken. Zou de Eiffeltoren, zoo hij in San
    Francisco of te Palo Alto gestaan had, er ongeschonden afgekomen zijn?
    
    Nadat wij alle gebouwen zoo volledig mogelijk gezien hadden, reed
    President Jordan met den heer Dudley, hoogleeraar in de botanie
    aan de Universiteit en met mij een deel der uitgestrekte goederen
    van de stichting rond. Boomen en planten zijn nergens beschadigd;
    een boomstam is en blijft een voor den mensch onbereikbaar model van
    bouwkunst, dat alleen door een bamboeshalm overtroffen wordt. Stel u
    een toren voor als een bamboeshalm, geen halve meter dik en hooger
    dan de hoogste huizen. De wind kan hem ter aarde buigen, maar in
    volle elasticiteit stijgt hij later weer hemelhoog op. Wat mij op
    dien rit het meeste trof was het woonhuis van mevrouw Stanford. Bij
    mijn vorig bezoek was ik daar even eervol als hartelijk ontvangen,
    en had ik aangezeten aan den rijken disch van eene der rijksten in
    Amerika. De kamer waarin wij aanzaten was geheel vernield, geen deel
    van den muur was overgebleven, alles was eenvoudig door den vloer
    heen in de kelderruimte verdwenen. Niets van al die heerlijke luxe,
    van die rijke kunstverzameling was gered. Het overige deel van het
    huis stond nog, maar vol barsten, die van boven naar beneden gingen,
    en die zoo wijd gaapten, dat een herstel onmogelijk was. Het was
    de wensch van den heer en mevrouw Stanford, dat dit paleis later de
    trotsche zetel van den president der Universiteit zou zijn, maar het
    heeft zoo niet mogen zijn. Tijdens mijn bezoek was men bezig met te
    schoren en te sloopen, teneinde een verdere instorting te voorkomen.
    
    Niemand heeft den moed verloren. De herbouw der Universiteit is gesteld
    in handen van de hoogleeraren in de bouwvakken, die mannen zijn met
    een groote practische ervaring. Zij verzamelen de gegevens van de
    ramp tot in alle bizonderheden, en werken nauwkeurig het stelsel
    uit waarnaar zij willen bouwen. Voor elk bizonder geval zijn er een
    of meer overeenkomstige aan te wijzen, waardoor men zich kan laten
    leiden. Zandsteen en geen gebakken steen, geen metselkalk maar cement,
    aanéén gorden van alle deelen van een gebouw met stalen balken en een
    scherp waken tegen oneerlijke bezuinigingen zijn de hoofdpunten. Het
    zal natuurlijk jaren duren voor dat alles hersteld is, maar men rekent
    er vast op, dat een volgende aardbeving de geheele Universiteit zal
    vinden in den toestand, waarin deze de gebouwen van het inwendige
    Quadrangle vond. Schoorsteenen zullen vallen en pleisterwerk zal
    losbreken, enkele muren zullen scheuren, maar daartoe zal de schade
    zich moeten beperken. En misschien ontdekt men tegen deze kleinere
    bezwaren intusschen ook nog wel afdoende middelen.
    
    En ten slotte: een universiteit bestaat uit de hoogleeraren en de
    studenten en niet uit de steenen gebouwen. In dit opzicht is Stanford's
    roem geheel ongeschonden gebleven.
    
    
    
    Santa Rosa.
    
    
    Santa Rosa ligt 30 mijlen ten oosten van de scheur, waarvan het
    ontstaan de aardbeving van 18 April heeft veroorzaakt. Voor zoover
    het uit steenen huizen bestond, is het daarbij verwoest.
    
    Het stadje is de hoofdplaats van Sonoma County en telt een bevolking
    van 10.000 zielen. Gedurende de 5/4 minuut dat de schokken duurden,
    zijn alle steenen gebouwen ingestort en ruim 100 personen gedood. In
    het midden der stad stond het County house, uit drie verdiepingen
    bestaande, waarboven een toren met koepeldak uitstak. Het gebouw is zóó
    geschud, dat de toren en de bovenste verdieping geheel omlaag gevallen
    zijn, ten deele in de lagere verdiepingen en ten deele op het cementen
    trottoir rondom het gebouw. In dit laatste ziet men overal nog de
    beschadigingen, ofschoon alle puin buiten het gebouw weggehaald is. De
    muren der beide onderste verdiepingen staan nog, even zoo de trappen,
    maar zij zijn overal geweldig gescheurd, de ruiten gebroken en het
    binnenwerk vernield. Enkele kamers zijn voorloopig weer hersteld
    en in gebruik genomen, en naast het gebouw is een barak opgericht,
    waarin de bureaux tijdelijk geplaatst zijn. Het is een droevig en
    ontmoedigend gezicht.
    
    Maar veel verschrikkelijker is de toestand rondom dit centrale
    gebouw. Het binnen-gedeelte van de stad, de kantoren en winkels
    omvattende, was van gebakken steen gebouwd, ongeveer op dezelfde
    wijze als onze steden. De huizen hadden drie en meer verdiepingen
    en sloten dicht aaneen. Gebouwen met een ijzeren geraamte, zooals
    te San Francisco en elders, waren er slechts weinige, onder welke
    de bankgebouwen genoemd mogen worden. Dit geheele gedeelte is in
    een ruïne veranderd, al de muren zijn ingestort. Overal staan nog
    stukken van muren, meest niet meer dan een verdieping hoog. Alle
    straten lagen vol puin, en daar nagenoeg alle winkels vernield waren,
    dreigde er spoedig gebrek. De hotels en theaters deelden in de ramp,
    evenzoo het post- en telegraaf-bureau, waardoor de communicatie
    met de buitenwereld voor geruimen tijd afgesneden was. Treinen met
    vluchtelingen uit San Francisco kwamen te Santa Rosa aan, voordat
    het mogelijk was daarheen bericht te zenden dat de kleine stad nog
    erger getroffen was dan de hoofdstad.
    
    In tegenstelling met San Francisco heeft de aardbeving hier de buizen
    en pijpen der waterleiding niet gebroken. Er was dus voldoende water
    voor het blusschen der branden, ofschoon menige brandkraan natuurlijk
    onder het puin bedolven was. Er waren drie brandspuiten, die gelukkig
    ongedeerd gebleven waren. Overal braken branden uit, een twaalftal
    tegelijk, maar in den loop van drie uren gelukte het deze tot kleine
    afmetingen te beperken en te blusschen. Slechts op ééne plaats, op
    de grens van het onheil, zag ik in Juni nog een gebouw waarvan de
    gevel door de vlammen geblakerd was.
    
    Het steenen gedeelte der stad is omstreeks 3000 voet lang en 600
    voet breed. De schade wordt berekend op 4 millioen dollars. Rondom
    dit centrum strekt zich de stad vrij ver uit, maar bestaat uit de
    woonhuizen of residences. Dit zijn houten gebouwen op een gemetseld
    fondament en elk afzonderlijk staande, door een tuintje omgeven. In
    dit gedeelte is de schade zeer gering geweest. De schoorsteenen zijn
    vlak aan het dak afgebroken en daarop geworpen. In enkele gevallen,
    waar het dak slecht gebouwd was, zijn zij er door heen gevallen en
    is plaatselijk nog al schade aangericht.
    
    In de kamer waar ik zit te schrijven, in een dier woonhuizen aan
    Mendocino-street, was het behangsel op den muur geplakt, zooals hier de
    gewoonte is. Dit behangsel is geheel verscheurd. Groote scheuren loopen
    in verschillende richtingen over de muren, en nu eens zijn de scheuren
    een vingerbreed open, dan weer zijn de beide randen min of meer over
    elkaar geschoven. Zoo is het ook in de andere kamers van dit huis en
    in de meeste overige huizen. Ook de plafonds zijn dikwijls op erge
    wijze gescheurd. De huizen zijn opgetild en weer neergezet, daarbij
    tijdelijk scheef geplaatst en weer rechtop gebracht; en zij moeten
    tamelijk hevig gebogen en gewrongen geworden zijn, en de scheuren zijn
    daarvan het gevolg. In een kamer, die sedert de aardbeving nog niet
    opgeruimd was, zag ik de platen en schilderijen aan den muur scheef
    hangen, allerlei voorwerpen van de tafel en uit de open kasten op den
    grond geworpen enz. Maar het is een zeer belangrijk feit, dat bijna
    alle houten huizen geheel bewoonbaar gebleven zijn, terwijl alle
    steenen gebouwen vernield werden. Ook houten kerken met hun torens
    leden nagenoeg geen schade. Dat midden in de gespaarde wijken hier en
    daar een slecht gebouwd houten huis instortte en met den grond gelijk
    gemaakt werd, kan ternauwernood verwondering baren. Eén huis zag ik,
    waarvan de gevel afgevallen en het inwendige als een links en rechts
    gestooten kaartenhuis zigzagsgewijze gebogen was. Het stond te midden
    van onbeschadigde woningen.
    
    Het groote en fraaie hotel St. Rosa, waar ik twee jaar geleden
    gelogeerd had, gelegen aan de 4e straat, midden in het gemetselde
    gedeelte der stad, was geheel vernield. Het was vier verdiepingen
    hoog en zeer soliede gebouwd. Het stortte als een kaartenhuis ineen,
    terwijl een honderdtal gasten er in woonden. Velen werden in de ruïnen
    ingesloten en later met moeite gered, anderen werden zonder letsel op
    straat geschoven. Toch is het hotel nu reeds weer in werking. Alle
    puin is verwijderd, alle binnenmuren zijn met den grond gelijk
    gemaakt. Een houten geraamte van één verdieping hoog is opgericht,
    en de ruimte is door zeildoek in kamertjes zonder dak en in gangen
    verdeeld. Voor een kleine honderd gasten is weer gelegenheid om
    gehuisvest te worden, terwijl keuken, eetzaal, bureau en zitkamers op
    dezelfde wijze ingericht zijn. Alles staat op een nieuwen houten vloer
    en is door een groote tent van zeildoek overdekt. Natuurlijk hebben
    die binnenwanden hier en daar reten en gaten en wordt het onder die
    tent zeer warm of zeer vochtig, al naar gelang van het weer, maar de
    zaken gaan door, en dat is de hoofdzaak.
    
    Vele daken en muren in de stad waren van gegolfd plaatijzer
    gemaakt. Dit materiaal is wel sterk gescheurd, doch grootendeels
    bruikbaar gebleven. De achtermuur van het tijdelijk hotel St. Rosa
    is er nu van gemaakt, en overal elders zag ik het voor muren en daken
    van tijdelijke inrichtingen in gebruik.
    
    Want met bewonderenswaardigen moed en verbazende snelheid hebben de
    inwoners in die twee maanden de stad zoover hersteld dat de zaken
    gewoon door kunnen gaan en met den herbouw kan begonnen worden. Het
    puin is opgeruimd, zoover het verkeer dit eischt. Hoopen steenen en
    groote stapels afgebikte steenen vindt men natuurlijk overal langs
    de straten, evenals bouwafval en nieuwe bouwmaterialen tusschen de
    trottoirs en den rijweg liggen.
    
    De winkels en kantoren zijn tijdelijk in houten schuren geplaatst. Deze
    zijn opgericht op de plaats der huizen, langs de straat, zoodat
    men tijdelijke drukke winkelstraten overal tusschen de puinhoopen
    vindt. Honderden zulke winkels zag ik er; het maakte den indruk alsof
    nagenoeg alle zaken weer loopende waren. In den regel zijn de muren
    tot op den grond geslecht en is op de fondamenten de houten vloer
    zorgvuldig gelegd, terwijl daarop de schuur zoo los mogelijk is
    opgebouwd. Veelal is daarbij van den afval gebruik gemaakt, en waar
    nog muren stonden ziet men de barakken gedeeltelijk daar binnen,
    gedeeltelijk daartegen aangeleund, of is ook op de oude muren een
    tijdelijk dak geplaatst, zoodat de oude ruimte weer voor winkel
    kan dienen.
    
    Afgezien van de verwoesting der huizen en gebouwen, kan men in de
    stad van de aardbeving als natuurverschijnsel zoo goed als niets
    meer zien. Hier en daar zijn de trottoirs gebroken en opgetild, of
    schuttingen schuin geplaatst. De geloofwaardigheid der verhalen die
    men mij deed, is natuurlijk door de Amerikaansche wijze van vertellen
    en verslaggeven beperkt; het meest trof mij het bericht van iemand
    die tijdens de aardbeving op den spoorweg geweest was en den weg
    in voortloopende golven had zien gebogen worden. Dit komt overeen
    met de buigingen, die hier en daar ook na de aardbeving zichtbaar
    gebleven zijn. Verder is de meening algemeen, dat de beide eerste,
    hardste schokken in richtingen loodrecht op elkaar plaats vonden,
    terwijl daarna een draaiende beweging plaats vond. De juistheid van
    dit bericht wordt door de seismographische opteekeningen bevestigd.
    
    Op de kweekerij van den heer Burbank te Sebastopol had ik de
    gelegenheid de grondverschuivingen en barsten te zien, die het
    gevolg der aardbeving waren. Rondom Santa Rosa was de grond toen
    overal vol barsten, die meest een paar voeten breed en zelden dieper
    dan een meter waren. Zulke barsten waren soms een halve mijl lang en
    liepen soms langs, soms dwars over de wegen. Hier en daar was dan een
    gedeelte van een weg zijwaarts uitgebogen, en deze verschuiving was
    klaarblijkelijk de oorzaak van de barst aan de eene zijde. De meeste
    barsten waren natuurlijk allengs weer aangevuld en vereffend, maar
    eenige kon ik toch nog in hun oorspronkelijken staat zien. De schokken
    van de aardbeving hebben in horizontale richting plaats gevonden,
    en men kan dus gemakkelijk begrijpen dat de grond nu eens in die
    richting samengeperst en dan weer uitgerekt werd. Het samenpersen kan
    tot tijdelijke golven en opheffingen aanleiding gegeven hebben, terwijl
    het uitrekken overal scheuren moet hebben doen ontstaan daar, waar de
    grond niet stevig of meegaande genoeg was om aan de beweging weerstand
    te bieden of haar te volgen. Het is verbazend dat de cementen trottoirs
    in de stad van die bewegingen zoo goed als geen, schade geleden hebben.
    
    De kweekerij van Burbank te Sebastopol ligt grootendeels op de helling
    van een heuvel, maar de graad van helling verschilt op de verschillende
    plaatsen. De landweg stijgt vrijwel recht tegen de helling op, en
    van den ingang der kweekerij naar het huis, dat ongeveer in het
    midden ligt, loopt een rijweg, die aan beide zijden begrensd is
    door culturen van bloemgewassen die op lange rijen, even lang als
    de weg en evenwijdig aan dezen, geplant waren. Dit gedeelte van den
    grond was bergafwaarts over ruim een meter verschoven, terwijl aan de
    bovenzijde der afschuiving talrijke barsten ontstaan waren en aan de
    onderzijde de grond ineen en omhoog gedrukt was. De rijweg was daarbij
    zoo beschadigd, dat men hem niet berijden kon, en de barsten waren
    zoo talrijk dat het niet mogelijk was, de paarden voor den ploeg er
    over te laten gaan, om den grond te herstellen. Het verschoven stuk
    grond was meer dan honderd meters lang en breed.
    
    De planten waren half April in vollen groei en konden dus niet
    meer verplant worden. Vandaar dat de gebogen en gescheurde rijen nu
    duidelijk te zien waren. Op een plaats was een houten waterput; deze
    was, vrij wel zonder beschadiging, over bijna 1 1/2 meter bergafwaarts
    verplaatst. Dit was het punt van de grootste verschuiving en hier
    waren de rijen midden door gebroken en was het eene deel naast de
    breukplaats sterker verschoven dan het andere. Van een der einden
    der rij ziende, zag men haar in haar midden doorgebroken en over
    een meter of meer verplaatst. Breede rijen van Shasta-daisies, vol
    in bloei, toonden dit merkwaardige verschijnsel. Iets minder was de
    breuk en de verschuiving in de rijen van Gladiolus. In het lagere
    deel waren de rijen niet gebroken maar bergafwaarts uitgebogen. In
    zoodanige rijen van Lobelia cardinalis kon ik duidelijk zien, dat
    de verplaatsing in het midden ook omstreeks een meter bedragen had;
    naar de uiteinden nam zij zeer langzaam af.
    
    Op mijn vraag of de ondergrond misschien rotsachtig was, en of de
    bouwgrond daarover omlaag kon gegleden zijn, kreeg ik ten antwoord,
    dat er tot op tientallen van meters diepte geen rotsgrond aanwezig
    was, maar dat alles kleiachtig zand was. Het was dezelfde grond
    als waarop Santa Rosa gebouwd is. Het is zeer merkwaardig, dat de
    beschadigingen meestal in de dalen en valleien hebben plaats gevonden,
    waar de grond zoo niet alluviaal, dan toch van dezelfde losse structuur
    is, terwijl de bergen weinig schijnen geleden te hebben. Eigenlijke
    bergafschuivingen schijnt de aardbeving niet te hebben veroorzaakt.
    
    Tusschen de rijen van het verschoven gedeelte was den vorigen dag
    geploegd, en moest den volgenden dag de grond vlak geëgd worden. Maar
    de aardbeving had alles zoo geschud, dat de voren verdwenen, de
    grond gelijkgemaakt en het onkruid bedolven was. Het eggen was dus
    niet noodig. Dit heeft mij 35 dollars arbeidsloon bespaard, zeide
    Burbank, en dat bedrag dekt ongeveer de schade aan den weg en aan
    het huisje berokkend.
    
    Zeer merkwaardig is, dat geen enkele plant, heester of boom door de
    aardbeving beschadigd werd. Zoo zag ik het op Burbank's kweekerij
    en langs de straten en in de huizen van Santa Rosa en Sebastopol, en
    ooggetuigen bevestigden dit opvallend feit. Zij zijn klaarblijkelijk
    beter gebouwd dan de beste woonhuizen der stad.
    
    Overeenkomstige verschijnselen als te San Francisco, Palo Alto en
    Santa Rosa heb ik ook te San José en elders kunnen waarnemen. Maar
    de indruk is overal dezelfde en ik zou vreezen in herhalingen te
    vervallen. De aardbeving werkt volgens zeer eenvoudige beginselen,
    hoewel met geweldige kracht. De gevolgen der werking laten zich niet
    alleen betreuren maar ook begrijpen, en een grondige studie leidt tot
    de kennis van de middelen en wegen, die bij een volgende aardbeving de
    materieele schade zoo klein mogelijk kunnen doen zijn. De Californiërs
    wanhopen dan ook niet en bouwen met vollen moed hun steden op dezelfde
    plaatsen weer op. Maar zij voorzien hun steenen gebouwen van stalen
    geraamten en maken ze tegen de schokken en trillingen even bestand
    als de rotsen zelve zijn.
    Header as received
    The Project Gutenberg eBook of De aardbeving van San Francisco
        
    This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
    most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
    whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
    of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
    at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,
    you will have to check the laws of the country where you are located
    before using this eBook.
    
    Title: De aardbeving van San Francisco
    
    Author: Hugo de Vries
    
    
            
    Release date: April 21, 2006 [eBook #18221]
    
    Language: Dutch
    
    Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/18221
    
    Credits: Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
            Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
    Full Project Gutenberg licence
        
    
    Updated editions will replace the previous one—the old editions will
    be renamed.
    
    Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
    law means that no one owns a United States copyright in these works,
    so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United
    States without permission and without paying copyright
    royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
    of this license, apply to copying and distributing Project
    Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™
    concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
    and may not be used if you charge for an eBook, except by following
    the terms of the trademark license, including paying royalties for use
    of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for
    copies of this eBook, complying with the trademark license is very
    easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation
    of derivative works, reports, performances and research. Project
    Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may
    do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected
    by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark
    license, especially commercial redistribution.
    
    
    START: FULL LICENSE
    
    THE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE
    
    PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
    
    To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free
    distribution of electronic works, by using or distributing this work
    (or any other work associated in any way with the phrase “Project
    Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full
    Project Gutenberg License available with this file or online at
    www.gutenberg.org/license.
    
    Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg
    electronic works
    
    1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg
    electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
    and accept all the terms of this license and intellectual property
    (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
    the terms of this agreement, you must cease using and return or
    destroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your
    possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
    Project Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound
    by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person
    or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
    
    1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be
    used on or associated in any way with an electronic work by people who
    agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
    things that you can do with most Project Gutenberg electronic works
    even without complying with the full terms of this agreement. See
    paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
    Gutenberg electronic works if you follow the terms of this
    agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg
    electronic works. See paragraph 1.E below.
    
    1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the
    Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
    of Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual
    works in the collection are in the public domain in the United
    States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
    United States and you are located in the United States, we do not
    claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
    displaying or creating derivative works based on the work as long as
    all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
    that you will support the Project Gutenberg mission of promoting
    free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg
    works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
    Project Gutenberg name associated with the work. You can easily
    comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
    same format with its attached full Project Gutenberg License when
    you share it without charge with others.
    
    1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
    what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
    in a constant state of change. If you are outside the United States,
    check the laws of your country in addition to the terms of this
    agreement before downloading, copying, displaying, performing,
    distributing or creating derivative works based on this work or any
    other Project Gutenberg work. The Foundation makes no
    representations concerning the copyright status of any work in any
    country other than the United States.
    
    1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
    
    1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
    immediate access to, the full Project Gutenberg License must appear
    prominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work
    on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the
    phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,
    performed, viewed, copied or distributed:
    
        This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most
        other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
        whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
        of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online
        at www.gutenberg.org. If you
        are not located in the United States, you will have to check the laws
        of the country where you are located before using this eBook.
      
    1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is
    derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
    contain a notice indicating that it is posted with permission of the
    copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
    the United States without paying any fees or charges. If you are
    redistributing or providing access to a work with the phrase “Project
    Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply
    either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
    obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg
    trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.
    
    1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted
    with the permission of the copyright holder, your use and distribution
    must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
    additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
    will be linked to the Project Gutenberg License for all works
    posted with the permission of the copyright holder found at the
    beginning of this work.
    
    1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg
    License terms from this work, or any files containing a part of this
    work or any other work associated with Project Gutenberg.
    
    1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
    electronic work, or any part of this electronic work, without
    prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
    active links or immediate access to the full terms of the Project
    Gutenberg License.
    
    1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
    compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
    any word processing or hypertext form. However, if you provide access
    to or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format
    other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official
    version posted on the official Project Gutenberg website
    (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
    to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
    of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain
    Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the
    full Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.
    
    1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
    performing, copying or distributing any Project Gutenberg works
    unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
    
    1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
    access to or distributing Project Gutenberg electronic works
    provided that:
    
        • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
            the use of Project Gutenberg works calculated using the method
            you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
            to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has
            agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
            Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
            within 60 days following each date on which you prepare (or are
            legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
            payments should be clearly marked as such and sent to the Project
            Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
            Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg
            Literary Archive Foundation.”
        
        • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
            you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
            does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™
            License. You must require such a user to return or destroy all
            copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
            all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™
            works.
        
        • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
            any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
            electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
            receipt of the work.
        
        • You comply with all other terms of this agreement for free
            distribution of Project Gutenberg™ works.
        
    
    1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
    Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than
    are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
    from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of
    the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set
    forth in Section 3 below.
    
    1.F.
    
    1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
    effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
    works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
    Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™
    electronic works, and the medium on which they may be stored, may
    contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
    or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
    intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
    other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
    cannot be read by your equipment.
    
    1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right
    of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project
    Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
    Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project
    Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all
    liability to you for damages, costs and expenses, including legal
    fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
    LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
    PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
    TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
    LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
    INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
    DAMAGE.
    
    1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
    defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
    receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
    written explanation to the person you received the work from. If you
    received the work on a physical medium, you must return the medium
    with your written explanation. The person or entity that provided you
    with the defective work may elect to provide a replacement copy in
    lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
    or entity providing it to you may choose to give you a second
    opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
    the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
    without further opportunities to fix the problem.
    
    1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
    in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO
    OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
    LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
    
    1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
    warranties or the exclusion or limitation of certain types of
    damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
    violates the law of the state applicable to this agreement, the
    agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
    limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
    unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
    remaining provisions.
    
    1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
    trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
    providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in
    accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
    production, promotion and distribution of Project Gutenberg™
    electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
    including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
    the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
    or any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or
    additions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any
    Defect you cause.
    
    Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg
    
    Project Gutenberg is synonymous with the free distribution of
    electronic works in formats readable by the widest variety of
    computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
    exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
    from people in all walks of life.
    
    Volunteers and financial support to provide volunteers with the
    assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s
    goals and ensuring that the Project Gutenberg collection will
    remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
    Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
    and permanent future for Project Gutenberg and future
    generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
    Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.
    
    Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
    
    The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit
    501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
    state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
    Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification
    number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
    U.S. federal laws and your state’s laws.
    
    The Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,
    Montclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up
    to date contact information can be found at the Foundation’s website
    and official page at www.gutenberg.org/contact
    
    Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
    Literary Archive Foundation
    
    Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread
    public support and donations to carry out its mission of
    increasing the number of public domain and licensed works that can be
    freely distributed in machine-readable form accessible by the widest
    array of equipment including outdated equipment. Many small donations
    ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
    status with the IRS.
    
    The Foundation is committed to complying with the laws regulating
    charities and charitable donations in all 50 states of the United
    States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
    considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
    with these requirements. We do not solicit donations in locations
    where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
    DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state
    visit www.gutenberg.org/donate.
    
    While we cannot and do not solicit contributions from states where we
    have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
    against accepting unsolicited donations from donors in such states who
    approach us with offers to donate.
    
    International donations are gratefully accepted, but we cannot make
    any statements concerning tax treatment of donations received from
    outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
    
    Please check the Project Gutenberg web pages for current donation
    methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
    ways including checks, online payments and credit card donations. To
    donate, please visit: www.gutenberg.org/donate.
    
    Section 5. General Information About Project Gutenberg electronic works
    
    Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
    Gutenberg concept of a library of electronic works that could be
    freely shared with anyone. For forty years, he produced and
    distributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of
    volunteer support.
    
    Project Gutenberg eBooks are often created from several printed
    editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
    the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
    necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
    edition.
    
    Most people start at our website which has the main PG search
    facility: www.gutenberg.org.
    
    This website includes information about Project Gutenberg,
    including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
    subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

    Source: Project Gutenberg ebook #18221. Public-domain status is recorded per item; the licence text above is reproduced unchanged.

    Source
    Project Gutenberg
    Record
    ebook 18221
    Rights
    public domain (US)
    Rendered
    2026-11-21
    Completeness
    Complete held text.