Gutenberg · e01.org
Cover of Ibong Adarna
Project Gutenberg cover, or a typographic cover where none is held.

Gutenberg · ebook 16157

Ibong Adarna

by Anonymous · Tagalog · public domain in the US

  • Language Tagalog
  • PG edition 2005
  • Rights public domain (US)
  • Source Project Gutenberg
0%

Contents

    IBONG ADARNA

    AKLATAN NI JULIANA MARTINEZ

    116 P. Calderon, Manila

    CORRIDO AT BUHAY NA PINAGDAANAN NANG TATLONG PRINCIPENG MAGCACAPATID

    NA ANAC NANG HARING FERNANDO AT NANG REINA VALERIANA SA CAHARIANG

    BERBANIA

    Virgeng Ináng mariquit
    Emperadora sa Langit,
    tulungan po yaring isip
    matutong macapagsulit.

    Sa aua mo po't, talaga
    Vírgeng ualang macapára,
    acong hamac na oveja
    hulugan nang iyong gracia.

    Dila co'i iyóng talasan
    pauiin ang cagarilán,
    at nang mangyaring maturan
    ang munting ipagsasaysay.

    At sa tanang nangarito
    nalilimping auditorio,
    sumandaling dinguin ninyo
    ang sasabihing corrido.

    Na ang sabi sa historia
    nang panahong una-una,
    sa mundo'i nabubuhay pa
    yaong daquilang monarca.

    At ang caniyang esposa
    yaong mariquit, na reina,
    ang pangala't bansag niya
    ay si doña Valeriana.

    Itong hari cong tinuran
    si don Fernando ang ngalan
    ang caniyang tinubuan
    ang Berbaniang caharian.

    Ang haring sinabi co na
    ay may tatlóng anác sila,
    tuturan co't ibabadyá
    nang inyo ngang maquilala.

    Si don Pedro ang panganay
    na anác nang haring mahal,
    at ang icalaua naman
    si don Diego ang pangalan.

    Ang icatlo'i, si don Juan
    ito'i siyang bunsong tunay,
    parang Arao na sumilang
    sa Berbaniang caharian.

    Ito'i, lalong mahal baga
    sa capatid na dalaua,
    salang malingat sa mata
    nang caniyang haring amá.

    Para-parang nag-aaral
    ang manga anác na mahal,
    malaqui ang catouaan
    nang hari nilang magulang.

    Ay ano'i, nang matuto na
    yaong tatlóng anác niya,
    ay tinauag capagdaca
    nitong daquilang monarca.

    Lumapit na capagcuan
    ang tatlóng príncipeng mahal,
    cordero'i, siyang cabagay
    nag-aantay pag-utusan.

    Anáng hari ay ganitó
    caya co tinauag cayó,
    dito sa itatanong co
    ay sabihin ang totoó.

    Linoob nang Dios Amá
    na cayo'i, nangatuto na,
    mili cayó sa dalaua
    magpare ó magcorona.

    Ang sagót nila at saysay
    sa hari nilang magulang,
    capua ibig magtangan
    nang corona't, cetrong mahal.

    Nang itó ay maringig na
    nang haring canilang amá,
    pinaturuan na sila
    na humauac nang espada.

    Sa Dios na calooban
    sa canilang pag-aaral,
    di nalao'i, natutuhan
    ang sa armas ay pagtangan.

    Ito'i, lisanin co muna
    yaong pagcatuto nila,
    at ang aquing ipagbadyá
    itong daquilang monarca.

    Nang isang gabing tahimic
    itong hari'i, na-iidlip,
    capagdaca'i, nanaguinip
    sa hihigán niyang banig.

    At ang bungang panaguimpan
    nitong hari cong tinuran,
    ang anác na si don Juan
    pinag lilo at pinatay.

    Ang dalauang tampalasang
    sa caniya ay pumatáy,
    inihulog at iniuan
    sa balón na calaliman.

    Sa pananaguinip bagá
    nitong mahal na monarca,
    nagbangon capagcaraca
    sa hihigán niyang cama.

    At hindi nanga na-idlip
    sa malaqui niyang hapis,
    sa hirap na masasapit
    niyong bunsong ini-ibig.

    Ito ang niyang dahilán
    nang sa bungang panaguimpan
    tuloy ipinagcaramdam
    at sa banig ay naratay.

    Nagpatauag nanga rito
    marurunong na médico,
    dili masabi cun anó
    ang saquit nang haring itó.

    Sa gayong carami bagá
    medicong tinauag nila,
    ay ualang macapagbadyá
    sa saquít na dinadalá.

    Ay mayroon namang isá
    na bagong cararating pa,
    siyang nagpahayag bagá
    saquit nang bunying alteza.

    Ang damdam mo haring mahal
    ay galing sa panaguimpán,
    sa iyo'i, aquing tuturan
    ang iyo pong cagamutan.

    May isang ibong maganda
    ang pangalan ay Adarna,
    cun marinig mong magcantá
    ang saquít mo'i, guiguinhaua.

    Sa Tabor na cabunducan
    ang siyang quinalalaguian,
    cahoy na hinahapunan
    Piedras Platas ang pangalan.

    Cun arao ay uala roon
    itong encantadang ibon,
    sa iba sumasalilong
    at nagpapaui nang gutom.

    Cun gabing catahimican
    ualang malay ang sino man,
    ay siyang pag-oui lamang
    sa Tabor na cabunducan.

    Cayá mahal na monarca
    yao'i, siyang ipacuha,
    gagaling pong ualang sala
    ang saquít mong dinadalá.

    Nang sa haring mapaquingan
    ang caniyang cagamutan,
    capagdaca'i, inutusan
    ang anác niyang panganay.

    Si D. Pedro'i, tumalima
    sa utos nang haring amá,
    iguinayác capagdaca
    cabayong sasac-yán niya.

    Yao nanga't, lumacad na
    cabunducan ang pinuntá,
    at hahanaping talagá,
    mahal na ibong Adarna.

    Mahiguit na tatlong buan
    paglacad niya sa párang,
    at hindi nga maalaman
    ang Tabor na cabunducan.

    May dinatnang landás siya
    mataas na pasalungá,
    tumahan capagcaraca
    itong príncipeng masiglá.

    Sa masamáng capalaran
    sa Dios na calooban,
    nang dumating sa ibabao
    cabayo niya'i, namatáy.

    Di anong magagaua pa
    uala nang masac-yán siya,
    ang bastimento'i, quinuha
    at lumacad capagdaca.

    Sa Dios na calooban
    na sa tanong bininyagan,
    dumating siyang mahusay
    sa Tabor na cabunducan.

    May cahoy siyang naquita
    na tantong caaya-aya,
    sa caagapay na ibá
    siyang tangi sa lahat na.

    Ang daho'i, sacdal nang inam
    para-parang cumiquinang,
    diamante'i, siyang cabagay
    sa mata'i, nacasisilao.

    Ang naisipan nga niya
    sa loob at ala-ala,
    doon na tumiguil bagá
    itong príncipeng masiglá.

    Ang nasoc sa calooban
    ang cahoy na ito'i, siyang
    marahil hinahapunan
    nang ibong cong pinag-lacbay.

    Ay ano'i, nang gagabi na
    ang Arao ay lulubóg na,
    madláng ibo'i, narito na
    at manga cauan ang ibá.

    Sa gayóng daming nagdaan
    ualang dumápo isa man,
    naguló ang gunam-gunam
    nitong príncipeng timtiman.

    Ganitong diquit na cahoy
    ualáng ibong humahapon,
    aco'i, dito nalingatong
    paghihintay cong malaon.

    Ang nasoc sa ala-ala
    sa loob niyang mag-isá,
    ang siya ay magpahingá
    at búcas lumacad siya.

    Humilig nanga't, sumandal
    doon sa cahoy na mahal,
    sa malaquing capaguran
    siya'i, tambing nagulaylay.

    Ay ano'i, nang tahimic na
    ang gabí ay lumalim na,
    siya nangang pagdating na
    niyong ibong encantada.

    Dumapo na siyang agad sa cahoy na Piedras Platás, balahibo ay nangulág pinalitán niyang agad.

    At capagdaca'i, nagcantá
    itong ibong encantada,
    ang tinig ay sabihin pa
    tantong caliga-ligaya.

    Ang príncipe ay hindi na
    nacaringig nang pagcantá,
    pagtúlog ay sabihin pa
    himbing na ualang capara.

    Ang sa ibong ugali na
    cun matapos na magcantá,
    ay siyang pag-táe niya
    at matutulog pagdaca.

    Sa masamáng capalaran
    ang príncipe'i, natai-an,
    ay naguing bató ngang tunay
    ang catauan niyang mahal.

    Di anong magágaua pa
    nang siya'i, maguing bató na,
    paghihintay sabihin pa
    nang haring caniyang amá.

    At nang maguing isang-taon na
    hindi dumarating bagá,
    inutusan capagdaca
    si don Diegong pangalauá.

    Sumunód at di sumuay
    sa hari niyang magulang,
    iguinayác capagcuan
    cabayo niyang sasac-yán.

    Pagca-handa'i, lumacad na
    cabunducan ang tinumpá,
    at hahanapin nga niya
    ang bunying ibong Adarna.

    Mahiguit sa limang buan
    nag-lacad niya sa párang,
    hindi naman maalaman
    ang Tabor na cabunducan.

    Nang siya ay dumating na,
    sa daan na pasalunga,
    nagtuloy at umahon na
    itong príncipeng masiglá.

    Sa masamáng capalaran
    nang dumating sa ibabao,
    nabual nanga't, namatay
    ang cabayong sinasac-yán.

    Di anong magagaua pa
    sa cabayong namatay na,
    ang báon niya'i, quinuha
    at lumacad capagdaca.

    Nang siya'i, dumating naman
    sa Tabor na cabunducan,
    may cahoy siyang dinatnan
    diquít ay di ano lamang.

    Nang caniyang mapagmalas
    ang cahoy Piedras Platas,
    ang dahon ay cumiquintáb
    diquít ay ualang catulad.

    Ang nasoc sa ala-ala
    nitong príncipeng magandá,
    cahoy na caaya-aya
    hapunán niyong Adarna.

    Sa puno nang cahoy baga
    may bató siyang naquita,
    cristal ang siyang capara
    nacauiuili sa matá.

    Doon niya napagmalas
    ang cahoy na Piedras Platas
    ang balát ay guintóng uagás
    anaqui'i, may piedrerías.

    Sa toua niya't, ligaya
    sa cahoy niyang naquita,
    oras nang á las cinco na
    madlang ibo'i, nagdaan na.

    Sa gayong daming nagdaan
    manga ibong cauan-cauan,
    ualang dumapo isa man
    sa cahoy niyang namasdan.

    Ganitong diquit na cahoy
    ualang ibong humahapon,
    ito'i, di co mapagnoynoy
    cahalimbaua co'i, ulól.

    Ang cahoy na caagapay
    mayroong ibong nagdaan,
    ito'i, siyang tangi lamang
    bucód na hindi dapuan.

    Cahit anong casapitan
    ay hindi co tutugutan,
    na cun anong cabagayán
    sa cahoy na gaua't, laláng.

    Ay ano'i, nang lumalim na
    ang gabí ay tahimic na,
    doon sa batóng naquita
    ay nangublí capagdaca.

    Ay ano'i, caalam-alam
    sa caniyang paghihintay,
    siya na nganing pagdatál
    nang ibong Adarnang mahal.

    Dumapo na nganing agád
    sa cahoy na Piedras Platas,
    at naghusay nangang caguiat
    balahibong sadyang dilág.

    Sa príncipeng napagmasdan
    ang sa ibong cariquitan,
    icao ngayo'i, pasasaan
    na di sa aquin nang camay.

    Ay nang macapaghusay na
    itong ibong encantada,
    ay siya nangang pagcantá
    tantong caliga-ligaya.

    Sa príncipeng mapaquingan
    ang voces na sadyang inam,
    capagdaca'i, nagulay-lay
    sa caniyang pagcasandal.

    Sino cayang di maidlip
    sa gayong tinig nang voces,
    cun marinig nang may saquít
    ay gagaling siyang pilit.

    Macapitong hintó bagá,
    ang caniyang pagcacantá,
    pitó naman ang hichura
    balahibong maquiquita.

    Nang matapos nganing lahat
    yaong pitóng pagcocoplas,
    ay tumáe namang agad
    itong ibong sadyang dilág.

    Sa casam-ang capalaran
    si don Diego ay natai-an,
    ay naguing bató rin naman
    cay don Pedro'i, naagapay.

    Di anong magagaua pa
    nang siya'i, maguing bató na,
    paghihintay sabihin pa
    nang haring caniyang amá.

    Hindi niya mautusan
    ang anác na si don Juan,
    at di ibig mahiualay
    cahit susumandalí man.

    Si don Jua'i, naghihintay
    na siya ay pag-utusan,
    aayao tauaguin naman
    nang hari niyang magulang.

    Siya nanga'i, nagcusa na
    dumulog sa haring amá,
    nag-uica capagcaraca
    nang ganitong parirala,

    Aco po'i, pahintulutan
    nang haring aquing magulang,
    aco ang quiquita naman
    nang iyo pong cagamutan.

    Ngayon ay tatlóng taón na
    hindi dumarating bagá,
    ang capatid cong dalaua
    saquít mo po'i, malubha na.

    Ang sagót nang haring mahal
    bunsóng anác co don Juan
    cun icao ay mahiualay
    lalo co pang camatayan.

    Mapait sa puso't, dibdib
    iyang gayác mo't, pag-alís,
    hininga co'i, mapapatid
    cun icao'i, di co masilip.

    Isinagót ni don Juan
    ó haring aquing magulang,
    sa loob co po'i, masucal
    mamasdan quitang may damdam.

    Cundi mo pahintulutan
    ang aquing pagpapaalam,
    ay di mo mamamalayan
    ang pag-alis co't, pagpanao.

    Sa uinicang ito naman
    ang hari ay natiguilan,
    at segurong magtatanan
    ang príncipeng si don Juan.

    Lumuhod na capagdaca
    sa haráp nang haring amá,
    bendición po'i, igauad na
    siya cong maguing sandata.

    Capagdaca'i, guinauaran
    at siya'i, binendicionan,
    at sa reinang iná naman
    ay lumuhód capagcuan.

    Ay ano'i, nang matapos na
    na mabendicionan siya,
    ay nagtindig capagdaca
    itong príncipeng masiglá.

    Ang despensa ay binucsán
    nuha nang limang tinapay,
    siyang babaunin lamang
    sa talagang parurunan.

    Di sumacay sa cabayo
    nag-lacad nangang totoo,
    ang príncipe nganing itó
    cabunducan ang tinungo.

    Doon sa paglacad niya
    ualang tauong naquiquita,
    paratí sa ala-ala
    ang Vírgen Santa María.

    Cung mahustong isang buan
    paglacad niya sa parang,
    ay siyang pagcain lamang
    nang isang baong tinapay.

    Sa isang buan ang isa
    nang pagcaing muli niya,
    parang nagpepenitencia
    nang sa ibon ay pagquita.

    Madai't, salita naman
    at di co na pahabaan,
    ay naguing apat na buan
    pag-lacad niya sa parang.

    Sa aua nang Vírgen Iná
    cay don Juan de Berbania,
    ay dumating capagdaca
    sa daan na pasalunga.

    Nang sa príncipeng matignan
    taas niyong cabunducan,
    lumuhód siya't, nagdasál
    sa Vírgeng Ináng marangal.

    Aco'i, iyong caauaan
    Vírgeng calinis-linisan,
    at aquin ding matagalán
    itong mataas na daan.

    Nang siya'i, matapos naman
    pagtauag sa Vírgeng mahal,
    nuha nang isang tinapay
    at cumain capagcuan.

    Sa limang tinapay bagá
    na baon niyang talaga,
    iisa na ang natira
    na pangpauing gutom niya.

    Nang matapos nang pagcain
    sumalunga siyang tambing,
    sa aua nang Ináng Vírgeng
    ualang hirap na dinating.

    Nang dumating sa ibabao
    ang príncipeng si don Juan,
    doo'i, caniyang dinatnán
    isang leprosong sugatán.

    Anitong leproso't, badyá
    maguinoó po aniya,
    na cun may baon cang dalá
    aco po'i, limosán mo na.

    Sa Dios po alang-alang
    aco'i, iyong cahabagán,
    cun gumaling ang catauan
    ay aquin ding babayaran.

    Isinagot ni don Juan
    aco nga'i, mayroong taglay,
    natirang isang tinapay
    na aquing baon sa daan.

    Dinucot na capagdaca
    yaong tinapay na isa,
    caniyang ibinigay na
    sa leproso na naquita.

    Anitong matanda't, saysay
    pasasaan ca don Juan,
    sabihin mo't, iyong turan
    ang layon mo't, iyong pacay.

    Anang príncipe at badyá
    ganito po'i, maquinig ca,
    sasabihin cong lahat na
    ang sadya cong quiniquita.

    Ang ama co'i, may damdam
    sa banig ay nararatay,
    ang ibong Adarna lamang
    ang caniyang cagamutan.

    Bucód dito ang isa pa
    ngayon ay tatlóng taón na,
    na hindi co naquiquita
    ang capatid cong dalauá.

    Anitong leproso bagá
    don Juan maghihirap ca,
    at sa pagca't, encantada
    yaon ngang ibong Adarna.

    Nguni't, ngayon ang bilin co
    ay itanim sa pusó mo.
    at nang hindi sapitin mo
    na icáo ay maguing bató.

    Sa iyong paglalacad diyan
    ay may cahoy na daratnan,
    diquít ay di ano lamang
    cauili-uiling titigan.

    Doo', huag tumiguil ca
    na sa cariquitan niya,
    totoong ualang pagsala
    don Jua'i, mamamatay ca.

    Sa ibaba'i, tumanao ca
    may bahay cang maquiquita
    ang magtuturo ay siya
    doon sa ibong Adarna.

    Yaring limos mong tinapay
    ay cunin mo na don Juan,
    nang may canin ca sa daan
    sa láyo nang paroroonan.

    Anitong príncipe't, badyá
    ugali pagcabata na,
    na cun mailimos co na
    ay di co na quinucuha.

    Pinipilit na ibigay
    ang limos niyang tinapay,
    umalis na si don Juan
    siya'i, hindi pinaquingan.

    Sa mahusay na pag-lacad
    nitóng príncipeng marilág,
    sumapit siyang liualas
    sa cahoy na Piedras Platas.

    Nang maquita ni don Juan
    yaong cahoy na malabay,
    loob niya'i, natiguilan
    sa gayon ngang cariquitan.

    Naualá sa ala-ala
    yaóng bilin sa caniya,
    parang naencanto siya
    sa cahoy niyang naquita.

    Sa caniyang pagmamalas
    sa dahong nagsisiquintáb,
    gayon din naman ang lahat
    na anaqui'i, guintóng uagás.

    Ay ano'i, caguinsa-guinsá
    na sa panonoód niya,
    ay parang pinucao bagá
    ang caniyang ala-ala.

    Tinutóp nanga ang noó
    at nag uica nang ganito,
    abá at nalimutan co
    yaóng bilin nang leproso.

    Sa ibabá'i, tumingin siya
    ay may bahay ngang naquita,
    lumacad na capagdaca
    itóng príncipeng masiglá.

    Nang dumating sa hagdanan
    napatano capagconan,
    capagdaca ay dumungao
    isang ermitañong mahal.

    Pinapanhic na sa bahay
    ang príncipeng si don Juan,
    at ang ermitaño naman
    ang pagcai'i, inilagay.

    Umupo na sa lamesa
    nagsalo silang dalaua,
    ay sa príncipeng naquita
    tinapay na limos niya.

    At nag-uica capagdaca
    sa loob niyang mag-isa,
    itong tinapay cong dalá
    ay baquit narito baga.

    Yaóng aquing linimosán
    leprosong gagapang-gapang,
    sacá dito'i, ibá naman
    ermitaño ang may tangan.

    Ngayo'i, hindi maisip co
    sa Dios itong secreto,
    anaqui'i, si Jesucristo
    ang mahal na ermitaño.

    Nang matapos ang pagcain
    ermitaño ay nagturing,
    don Jua'i, iyong sabihin
    cun anong sadyá sa aquin.

    Isinagot ni don Juan
    sa ermitañong marangal,
    gayon po'i, iyong paquingan
    at aquing ipagsasaysay.

    Ang sadyá co po aniya
    dahil sa ibong Adarna,
    igagamót na talagá
    sa hari pong aquing amá.

    Ang sagot nang ermitaño
    don Juan iyang hanap mo,
    maghihirap cang totoo
    at ang ibo'i, encantado.

    Isinagót niya naman
    cahit aquing icamatáy,
    ituro mo po ang lugar
    at aquing paroroonan.

    Ang sagot nang ermitaño
    don Jua'i, maquiquita co,
    na cun bagá nga totoó
    ang pagsunód sa amá mo.

    Ang cahoy mong naraanan
    cauili-uiling pagmasdan,
    yaon ang siyang hapunán
    nang ibon mong pinapacay.

    Na cun siya'i, dumating na
    sa cahoy ay magcacantá,
    at ang gabi'i, malalim na
    ualang malay cahit isá.

    At cun yao'i, matapos na
    nang caniyang pagcacantá,
    pitó naman ang hichura
    balahibong maquiquita.

    Ay nang iyong matagalán
    pitóng cantang maiinam,
    quita ngayon ay bibiguian
    nang maguiguing cagamutan.

    Naito at iyong cuha
    pitóng dayap at navaja,
    ito'i, siyang gamót bagá
    na sa ibong encantada.

    Balang isang cantá naman
    ang catauan mo'i, sugatan,
    at sa dayap iyong pigán
    nang di mo macatulugan.

    At cun ito'i, matapos na
    nang macapitóng pagcantá,
    ay siyang pagtáe niya
    don Juan ay umilag ca.

    Capag icao'i, tinamaan
    nang táe nang ibong hirang,
    maguiguing bató cang tunay
    doon ca na mamamatáy.

    Naito'i, cunin mo naman
    ang cintas na guintong lantay,
    pagca-hauac ay talian
    at gapusin mong matibay.

    Caya bunsó hayo ca na
    at ang gabi'i, malalim na,
    at malapit nanga bagá
    dumating yaóng Adarna.

    Yáo nanga si don Juan
    sa Tabor na cabunducan,
    at caniyang aabangan
    ang ibong pinag-lalacbay.

    Nang siya'i, dumating na
    sa puno nang cahoy bagá
    doon na hinintay niya
    yaon ngang ibong Adarna.

    Ay ano'i, caalam-alam
    sa caniyang ipaghihintay,
    ay siyang pagdating naman
    niyaong ibong sadyang mahal.

    Capagdaca ay naghusay
    balahibo sa catauan,
    ang cantá'i, pinag-iinam
    cauili-uiling paquingan.

    Naghusay namang mulí pa
    itong ibong encantada,
    umulit siyang nagcantá
    tantong caliga-ligaya.

    Nang sa príncipeng marinig
    yaóng matinig na voces,
    ay doon sa pagca-tindig
    tila siya'i, maiidlip.

    Quinuha na capagdaca
    ang dala niyang navaja,
    at caniyang hiniua na
    ang caliuang camay niya.

    Saca pinigán nang dáyap
    nitong príncipeng marilág,
    cun ang ibon ay magcoplas
    ay nauaualá ang antác.

    Di co na ipagsasaysay
    pitóng cantáng maiinam,
    at ang aquin namang turan
    sa príncipeng cahirapan.

    Pitóng cantá'i, nang mautás
    nitong ibong sacdal dilág,
    pitó rin naman ang hilas
    cay don Juang naguing sugat.

    Ay ano'i, nang matapos na
    ang caniyang pagcacantá,
    ay tumáe capagdaca
    ito ngang ibong Adarna.

    Ang príncipeng si don Juan
    inailag ang catauán,
    hindí siya tinamaan
    para nang unang nagdaan.

    Siya nangang pagtúlog na
    nitong ibong encantada,
    ang pacpac ay nacabucá
    dilát ang dalauang matá.

    Nang sa príncipeng matátap
    nagtahan nang pagcocoplas,
    umac-yat na siyang agad
    sa cahoy na Piedras Platas.

    Nang caniya ngang maquita
    ang pacpac ay nacabucá,
    dilát ang dalauang mata
    nilapitang capagdaca.

    Agad niyang sinungabán
    sa paa'i, agad tinangnan,
    guinapos niyang matibay
    nang cintas na guintong lantáy.

    At bumabá nanga rito
    ang príncipeng sinabi co,
    itong ibong encantado
    dinalá, sa ermitaño.

    Sa ermitañong quinuha
    mahal na ibong Adarna,
    inilagay nanga niya
    sa mariquit na jaula.

    Ang uica nang ermitaño
    itong bangá ay dalhin mo,
    madalí ca at sundin mo
    ang ipinag-úutos co.

    Muha ca nang tubig naman
    dalauang bató ay busan,
    nang sila ay magsilitao
    manga capatid mong hirang.

    Si don Jua'i, lumacad na
    ang banga'i, caniyang dala,
    sumaloc nang tubig siya.
    at ang bató'i, binusan na.

    Si don Pedro'i, ang nauna
    na siyang nabusan niya,
    lumitao capagcaraca
    at hindi namamatay pa.

    Umuling sumaloc naman
    si don Diego ang binusan,
    nagquita silang mahusay
    at hindi pa namamatay.

    Malaquing pasasalamat
    nang magcapatid na liyag,
    ualá silang maibayad
    cay don Juang manga hirap.

    Sila'i, agad napatungo
    sa bahay nang ermitaño,
    at naghain nanga rito
    pinacain silang tatló.

    Ay ano'i, nang matapos na
    nang pagcain sa lamesa,
    capagdaca ay quinuha
    garrafang may lamáng lana.

    At caniyang pinahiran
    yaong sugat ni don Juan,
    gumalíng agad nabahao
    at ualang bacás munti man.

    Nag-uica ang ermitaño
    mangagsi-ouí na cayó
    magcasundó cayong tatló
    at huag ding may mag-lilo.

    Don Juan ay cunin mo na
    iyang mariquit na jaula,
    baca di datning buháy pa
    ang monarcang iyong amá.

    Bago umalis at nanao
    ang príncipeng si don Juan,
    ay lumuhód sa harapan
    nang ermitañong marangal.

    Napabendición nga muna
    at saca sila'i, nalis na,
    si don Pedro ay nagbadyá
    cay don Diegong bunso niya.

    Si don Juan ay magaling pa
    hindí mahihiyá siya,
    at siya ang nacacuha
    nito ngang ibong Adarna.

    Ang mabuti ngayon naman
    ang gauin nating paraan,
    patayin ta si don Juan,
    sa guitna nang cabunducan.

    Si don Diego ay nag-uica
    iya'i, masamang acala,
    ang búhay ay mauaualá
    nang bunsóng caaua-aua.

    Ani don Pedro at saysay
    cun gayon ang carampatan,
    umuguin ta ang catauan
    at saca siya ay iuan.

    Ito ang minagaling na
    sa loob nilang dalaua,
    ang cataua'i, inumog na
    nang bunsong capatid nila.

    Di anong casasapitan
    nang pagtulungan sa daan,
    ay di nanga macagaláo
    ang príncipeng si don Juan.

    Quinuha na capagdaca
    ang dalá nga niyang jaula,
    nang dalaua't, omoui na
    doon so reinong Berbania.

    Nang sila'i, dumating na
    sa canilang haring amá
    ang ibong canilang dalá
    nangulugó capagdaca.

    Itinanong si don Juan.
    nang hari nilang magulang,
    sagót nang dalauá naman
    di po namin naalaman.

    Nang ito'i, maringig na
    ang sabi nilang dalauá,
    ang saquít ay lumubhá pa
    nitong daquilang monarca.

    Saca ang ibong marilág
    balahibo'i, nangu-ngulág,
    di magpaquita nang dilág
    sa haring quinacaharap.

    Ang uica nang hari bagá
    itó ang ibong Adarna,
    anong samá nang hichura
    sa ibong capua niyá.

    Ang sinabi nang medico
    na ito rao ibong itó,
    ay may pitóng balahibo
    na tantong maquiquita mo.

    At cun ito ay magcantá
    lubhang caliga-ligaya,
    ngayo'i, nangasaan bagá,
    at di niya ipaquita.

    Hindi pa nga nagcacantá
    itong ibong encantada,
    at sapagca nga uala pa
    ang cumuha sa caniya.

    Ito'i, aquing pabayaan
    ang di niya pagsasaysay,
    at ang aquing pagbalicán
    ang príncipeng si don Juan.

    Ano ang casasapitan
    nang umuguin ang catauan,
    hindi naman macagapang
    sa guitna nang cabunducan.

    Di anong magagauá pa
    nang di macaquilos siya,
    ang nasoc sa ala-ala
    tumauag sa Vírgeng Iná.

    Aniya'i, ó Vírgeng mahal
    anó cayang naisipan,
    manga capatid cong hirang
    at aco'i, pinag-liluhan.

    Ang boo cong ala-ala
    caming tatlo'i, tiuasáy na,
    mahusay na maquiquita
    mahal naming haring amá.

    O bacá pa caya naman
    ay sa ibon ang dahilan,
    at caya pinahirapan
    sila ang ibig magtangan.

    Cun sinabi nila sana
    ang maghauac na ay sila,
    yao'i, gaano na bagá
    di ibigay sa canila.

    Cayo naua'i, pagpalain
    nang Dios at Ináng Vírgen,
    gaua ninyong di magaling
    ang guinhaua'i, siyang datnin.

    Nagpanibagong nangusap
    ang príncipeng na sa hirap,
    ó Vírgeng Ináng marilág
    amponin mo di man dapat.

    Aco'i, iyong calarahin
    cay Jesús Anác mong guilio,
    magdalita't, patauarin
    sa manga gaua cong linsil.

    At doon sa oras naman
    cun aco ma'i, mama matáy,
    caloloua co'i, hugasan
    nang caniyang dugóng mahal,

    Ay anó'i, caguinsa-guinsa
    sa pananalangin niya,
    isang matanda'i, eto na
    at nag-uica capagdaca.

    Don Juan ay pagtiisan
    ang madla mong cahirapan,
    di na malalaong arao
    guinhaua'i, iyong cacamtan.

    Ang cataua'i, hinipo na
    at hinilot nanga siya,
    gumaling na capagdaca
    at siya'i, nacatindig na.

    Hayo't, lacad na don Juan
    moui ca sa caharian,
    di pa gumagaling naman
    ang haring iyong magulang.

    Lumacad na at umalis
    itong príncipeng mariquít,
    lagay ay cahapis-hapis
    damit pa ay punit-punit.

    Nang dumating nga siya
    sa palacio'i, nagtuloy na,
    sa haráp nang haring amá
    at lumuhód capagdaca.

    Ang hari'i, di macagalao
    sa catre niyang hihigan,
    at di naquiquilalang tunay
    ang anác na minamahal.

    Ay sa uala ring magbadyá
    na magsabi sa caniya,
    ang ibong na sa jaula
    ay nangusap capagdaca.

    Namayagpág at naghusay
    nag-linis na nang catauán,
    balahibo'i, pinalitao
    anaquin ay guintong tunay.

    At nagcantá nang ganitó
    abá haring don Fernando,
    quilalanin mo ngang totoó
    ang naninicluhod sa iyo.

    Iyan ang bunsó mong anác
    si don Juan ang pamagát,
    na nagdalita nang hirap
    sa utos mo ay tumupad.

    Yaong anác mong dalaua
    na inutusang nauna,
    anoma'i, ualang nacuha
    at sila'i, naguing bató pa.

    Nang ito ay masabi na
    tumaha't, nagbago muna,
    balahibong icalauá
    na mariquit sa nauna.

    Saca muling nagpahayág
    abá haring sacdal dilág,
    paquingán di man dapat
    yaong cay don Juang hirap.

    Ang bunsóng anác monghirang
    nagtiis nang cahirapan,
    at siyang nag-alís naman
    batóng balot sa catauan.

    Nang masabi nanga itó
    naghaliling panibago,
    nang balahibong icatló
    na capua esmaltado.

    At nag-uica nang ganito
    mahal na hari'i, dinguin mo,
    nagsi-oui silang tatló
    sa bahay nang ermitaño.

    Sila nga ay piniguing pa
    pinacain sa lamesa,
    pinangaralan pa sila
    anác ang siyang capara.

    Nang ito'i, maipahayag
    naghalili namang agád,
    nang balahibong icaapat
    diamante'i, siyang catulad.

    Nang macacain na naman
    itong ermitañong mahal,
    madlang sugat ni don Juan
    pinagaling niyang tanan.

    Nang ito'i, masabi na
    tumaha't, naghalili pa,
    balahibong icalimá
    cahalimbaua'i, tumbaga.

    Nangsila'i lumacad naman
    sa bundóc at caparangan,
    si don Pedro ay nagsaysay
    na patayin si don Juan.

    Si don Diego'i, sumansala
    yao'i, masamang acala,
    sa búhay na mauauala
    ni don Juang ating mutya.

    Nang ito'i, maipagturing
    nitong ibong nagniningning,
    naghalili siyang tambing
    balahibong icaanim.

    Ito'i, lalong cariquitan
    sa icalimang nagdaan,
    mahal na hari paquingán
    cay don Juang cahirapan.

    Ay ang pinagcaisahan
    nang dalauang tampalasan,
    ay umuguin ang catauan
    sa guitna nang caparangan.

    Nang hindi macagalao
    ang príncipeng si don Juan,
    capagdaca ay iniuan
    aco'i, canilang tinagláy.

    Nang masabi nanga itó
    naghaliling panibago
    balahibong icapitó
    na anaqui ay carbungco.

    Ito'i, siyang catapusán
    mahal na hari'i, paquingán,
    pinagdaanang cahirapan
    nang bunsó mong si don Juan.

    Sa malaquing auang lubós
    nang Vírgeng Iná nang Dios,
    isang matanda'i, dumulóg
    at siya'i, tambing guinamót.

    Hinipo na ang catauán
    at pinag-ayos ang lagay,
    nacatindig na mahusay
    itong príncipeng si don Juan.

    Caya co di ipaquita
    ang mariquit na hichura,
    ay hindi dumarating pa
    ang sa aquin ay cumuha.

    Ang isa pa haring mahal
    ang anác mong si don Juan,
    siya mo pong pamanahan
    nitong iyong caharian.

    Nang ito'i, masabi na
    nitóng ibong encantada,
    tumahán na nang pagcantá
    hindi na naringig niya.

    Ang saquít na dinaramdam
    nang haring aquing tinuran,
    parang nagdahilán lamang
    at gumaling ang catauán.

    Ang haring si don Fernando
    tinipon na ang consejo,
    at pinaghuntahan dito
    si don Pedro't, si don Diego.

    Sa guinauang caliluhán
    sa capatid nilang hirang,
    cun ano ang catampatang
    parusang dapat ibigay.

    Ang sagot nang calahatán
    destierro'i, ang carampatan,
    nang huag silang mapisan
    sa príncipeng cay don Juan.

    Nang cay don Juang matatap
    ang hatol na iguinauad,
    siya ay nagdalang habág
    sa capatid niyang liyág.

    Lumapit capagcaraca
    sa harap nang haring amá,
    dinguin nang vuestra alteza
    ang aquing ipagbabadyá.

    Alang alang sa corona
    at hauac na cetro niya,
    huag nang biguiang parusa
    ang capatid cong dalauá.

    Cun sila'i, ipadalá man
    sa malayong caharian,
    di co mababatang tunay
    na hindi paroroonan.

    Caya haring aming amá
    patauarin na po sila,
    sa Dios ito'i, talagá
    ang guinaua nilang sala.

    Ang di magpatauad naman
    sa guinauáng casalanan,
    ay di rin naman cacamtán
    ang gloria sa calangitán.

    Nang sa haring maunaua
    yaóng cay don Juang uica,
    pinatauad alipala
    yaóng dalauang cuhilá.

    Nagsamang nuling mahusay
    doon sa palacio real,
    ang hari nag-uica naman
    sa tatlóng anác na hirang.

    Cayong tatló'i, halinhinan
    sa ibong co'i, magbabantay,
    ang magpaualáng sino man
    macacapalit ang búhay.

    Sa cahabaan nang arao
    nang canilang pagbabantay,
    di mauala sa gunam-gunam
    cay don Pedrong cainguitan.

    Ang guinaua nilang laláng
    ang dalaua'i, magsasabáy,
    saca hahalili naman
    ang príncipeng si don Juan.

    Ay nang isang gabí bagá
    ang ora'i, á las doce na,
    guinising na nang dalaua
    ang bunsóng capatid nila.

    Si don Juan ang nagbantay
    niyaong gabing calaliman,
    nang magmamadaling arao
    siya'i, agad nagulaylay.

    Ang cay don Pedrong nilaláng
    linapitang dahan-dahan,
    yaong jaula at binucsan
    ang ibon ay pinaualán.

    At saca nga umalis na
    na nag-ualang quibó siya,
    ay niyong mag uumaga
    si don Jua'i, naguising na.

    Ano'i, nang caniyang maquita
    na ang ibon ay uala na,
    sinidlán nang tacot siya
    sa mahal na haring amá.

    Ito'i, sucat na pagmasdan
    nang anác na sino pa man,
    sinong di matacot naman
    sa castigo nang magulang.

    Sa malaquing tacot niya
    sa búhay na macucuha,
    nagtaanan capagdaca
    at siya'i, umalis na.

    Nguni aquin munang lisan
    ang pag-alis ni don Juan
    at ang aquing ipagsaysay
    ang hari niyang magulang.

    Nang siya ay maguising na
    nagtuloy nanga sa jaula,
    ang pintó ay nacabucá
    at ang ibon ay uala na.

    Capagdaca ay tinauag
    ang caniyang tatlóng anác,
    ang dalauang lilo't, sucáb
    siyang lumapit na agád.

    Itinanong capagcuan
    ang ibon cung napasaan,
    sagót ni don Pedro't, saysay
    si don Juan ang nagbantay.

    Ang nagpauala po'i, siya
    doon sa ibong Adarna,
    at cun cami ngang dalauá
    huag mo pong biguiang sála.

    Ang uica nang haring mahal
    ay hanapin si don Juan,
    at nang aquing maalaman
    cun sinong may casalanan.

    Yáo nanga't, lumacad na
    magcapatid na dalauá,
    cabunducan ang pinunta
    si don Jua'i, quiniquita.

    Ito'i, aquing pabayaan
    na pag-lalacad sa párang,
    ang aquing ipagsaysay
    ang principeng si don Juan.

    Doon naghinahán siya
    sa bundóc niyong Armenia,
    tantong caliga-ligaya
    sa tanang bundóc na ibá.

    Ang cahoy sa caparangan
    cauili-uiling pagmasdan,
    ang damó'i, gayón din naman
    sadyáng nangagdiriquitan.

    Ipagparito co muna
    magcapatid na dalauá,
    ang paghanap sabihin pa
    cay don Juang bunsó nila.

    Sa mabuting capalaran
    sa Dios na calooban,
    canilang napatunguhan
    ang Armeniang cabunducan.

    Doon nga nila naquita
    ang bunsóng capatid nila,
    si don Diego'i, nag-uica na
    nang ganitong parirala.

    Cun dalhín ta si don Juan
    sa Berbaniang caharian,
    quita ang parurusahan
    nang haring ating magulang.

    Ngayo'i, lalong mabuti pa
    tayong tatló'i, magsasama,
    at huag nating ipaquita
    sa mahal na haring amá.

    Doon nga tumahan sila
    tatlóng magcapatid bagá,
    ang tuá ay sabihin pa
    sa cabunducang Armenia.

    Ay ano'i, caguinsa-guinsa
    isang balón ang naquita,
    ibig ni don Juan bagá
    ang lalim mataróc niya.

    May lúbid nga sa ibabao
    ang balón nilang dinatnán,
    ay nag-uica si don Juan
    acó ay inyong talian.

    Sumagót nga si don Diego
    aco'i, matanda sa iyo,
    ang ihulog muna'i, aco,
    ang lalim nang matantó co.

    Si don Pedro'i, nagpahayag
    aco'i, matanda sa lahat,
    aco ang siyang marapát
    na sa baló'i, sumiyasat.

    At capag aquing tinangtáng
    ang lúbid na iyong tangan,
    hilahin ninyo pagcuan
    nang aco'i, mapaibabao.

    Tinalian nanga siya
    inahulog capagdaca,
    tatlong puóng dipa bagá.
    ang siyang sinapit niya.

    Sa malaquing catacután
    ang lúbid agad tinangtáng,
    hinila na sa ibabao
    nang dalauang nagtatangan.

    At tinanong nanga nila
    cun ano bagang naquita,
    paquingan ninyong dalauá
    ang aquing ipagbabadyá.

    Ang balón cong nilusungan
    di co mataróc ang hangán,
    dilím na di ano lamang
    aco ay nahintacutan.

    Ani don Diego naman
    acó ang inyóng talian,
    at nang aquing maalaman
    ang sa balóng cahanganan.

    Tinalian capagdaca
    at siya'i, inihulog na
    tatatló pa lamang dipá
    ang siyang sinapit niya.

    Sa malaquing tacot bagá
    ang lubid ay tinangtáng na,
    sa ibabao ay hinila
    nang capatid na dalauá.

    Ani don Juan at saysay
    sa amin ay iyong turan,
    cun inabót mo ang hangán
    nang balón mong linusungan.

    Sagót ni don Diego naman
    di co masapit ang hangan,
    at sa lubhang cadilimán
    loob co'i, nahintacutan.

    Ani don Juan at turing
    aco ang taliang tambing,
    at aquing sisiyasatin
    itóng balóng sacdal dilím.

    Tinalian capagdaca
    ang bunsóng capatid nila,
    sa baló'i, inihulog na
    nang capatid na dalaua.

    Ang sa historia ngang saysay
    na sa balóng calaliman,
    mahiguit sa isang daan
    na dipá ang casucatán.

    Nang siya nga'i, dumating na
    sa fondo nang balón bagá,
    ay quinalág capagdaca
    ang lubid na tali niya.

    Lumacad na capagcuan
    ang príncipeng si don Juan,
    isang pintó ang binucsán
    pumasoc na nagtuluyan.

    May isang campong maluang
    doo'i, caniyang dinatnán,
    linis ay ualang cabagay
    nang lupang tinatapacan.

    Ang sari-saring bulaclac
    naroo't, namamacetas,
    diquít ay ualang catulad
    bangó'i, humahalimuyac.

    Doon sa pag-libot niya
    sa macetas at sampaga,
    may bahay siyang naquita
    diquít ay ualang capara.

    Tumauag na capagcuan
    ang príncipeng si don Juan,
    siya naman ay dinungao
    nang princesang na sa bahay.

    Nang maquita'i, binati na
    ang mariquit na princesa,
    bibiguiang arao na maganda
    poon nang tanang sampaga.

    Anang princesa'i, ganito
    salamat naman sa iyo,
    namamangha ang loob co
    nang iyong pagcaparito.

    Sagót nang príncipe't, uica
    abá mariquit na tala,
    pagcaparito co'i, bigla
    dalá nang sintang gahasa.

    Inalipád sa itaas
    nang malabay niyang pacpac,
    saca po caringat dingat
    sa harapan mo'i, lumagpác.

    Caya mahal na diosa
    huag cang mag-ala-ala,
    sa Dios ito'i, talagá
    tangáp ang hain cong sinta.

    Ang sagot ni doña Juana
    na cun may tapang cang dalá
    magtulóy na pumanhic ca
    at dini mag-usap quita.

    Pumanhic na capagcuan
    ang príncipeng si don Juan,
    at nuha nang silla naman
    ang dalaua'i, nag-agapay.

    Ang uica nang princesa
    doon sa hain mong sinta,
    malaqui cong ala-ala
    sa loob bagáng mag-isa.

    Saan quita ilalagay
    na iyong pagtataguan,
    at baca icao ay datnan
    nang giganteng tampalasan.

    Yaong lilo at cuhilá
    sa aqu'i, nag-aalaga,
    malaqui co ngayong aua
    sa buhay mong mauauala.

    Isinagót ni don Juan
    ualin mo sa gunam-gunam
    at hamac sa aquing camáy
    ang giganteng tampalasan.

    Sa pag-uusap nila
    nang príncipe at princesa,
    siya nangang pagdating na
    nang giganteng palamara.

    Sa hagdan nang dumating na
    tinauag si doña Juana,
    amóy manusia aniya
    dito'i, may tauo cang ibá.

    Si don Jua'i, sumagót nga
    anong dami mong usisa,
    aco ang siyang nagsadyá
    sa princesa mong alagá.

    Anitong gigante naman
    malaqui cong catuaan,
    mayroon acong dinatnan
    na sucat cong icabuhay.

    Isinagót ni don Juan
    yao'i, sucat mong asahan,
    cun aco'i, iyong mapatay
    pagsil-in ang aquing bangcay.

    Anang gigante at badyá
    cun gayon ay lalaban ca,
    hinauacan capagdaca
    ang espada't, naghamoc na.

    Sa mabuting capalaran
    sa Dios na calooban,
    ay napatay ni don Juan
    ang giganteng tampalasan.

    Anang príncipe at badyá
    ó mariquit na princesa,
    anong hinihintay mo pa
    at di pa umalis quita.

    Ang sagót ni doña Juana
    may lumbay rin acong dalá,
    at aquing maiiuan pa
    bunsó cong si Leonora.

    Nariyan sa cabila naman
    ang siyang quinalalaguian,
    may alilang nagtatangan
    isang serpienteng matapang.

    Ani don Juang masiglá
    dito ay iiuan quita,
    at paroroonan siya
    capatid mong Leonora.

    Lumacad na nagtuluyan
    itong príncipeng matapang,
    doon sa icalauang bahay
    sa mata'i, nacasisilao.

    Ang hagda'y, gintong lantay
    cauili-uiling titigan,
    na cun sa lupang ibabao
    ualang catulad cabagay.

    Napatauo capagdaca
    itong príncipeng masiglá,
    siya namang pagdungao na
    nang princesa Leonora.

    Nang cay don Juang maquita
    ang cariquitan at ganda,
    ito'i, lumalo aniya
    doon cay doña Juana.

    Big-yan nang Dios na mahal
    niyong pong magandang arao,
    sagot nang princesa naman
    ay capua maquinabang.

    Nguni aco'i, namamangha
    ó príncipeng daraquila,
    lugar na ito'i, lihim nga
    ay baquin mo naunaua.

    Isinagót ni don Juan
    ay abá palabang Buan,
    paquinga't, aquing tuturan
    ang sa aquin ay nagtaglay.

    Isang bungang panaguimpan
    sa pagtulog co'i, pumucao,
    ang catulad co't, cabagay
    ang isang pinag-ulapan.

    Ang sa bungang tulog co nga
    na pumucao sa pag-higa,
    sa ilalim nitong lupa
    ay mayroong isang tála.

    At sa aquing pangangarap
    aco'i, agád inalipad,
    camuc-há'i, ibong may pacpác
    dito aco inilagpac.

    Hindi co nga máalaman
    itó pong lihim na lugar,
    sa Dios na calooban
    cun caya po natutuhan.

    Cayá mahal na princesa
    huag cang mag-ala-ala,
    ang Dios ang may talagá
    cayá tangáp yaring sintá.

    Sagót nang princesa't, sulit
    magtulóy ca pong pumanhíc,
    at nang iyo pong mabatid
    handóg mong sintá sa dibdib.

    Pumanhíc na capagdaca
    itong príncipeng masiglá,
    sa silla ay umupó na
    nag-usap silang dalauá.

    Isinagót ni Leonora
    tungcól sa alay mong sintá,
    malaquí cong ala-ala
    serpiente'i, cun dumating na.

    Saan quitá ilalagáy
    na sucat mong pagtaguan,
    nang hindi ca maamuyan
    niyong lilo't, tampalasan.

    Sagót nang príncipe't, badyá
    huag cang mag-ala-ala,
    ang bahala ay acó na
    sa tacsíl at palamara.

    Ano ay caguinsa-guinsa
    ang lúpa ay umugong na,
    siyang pagdating pagdaca
    nang serpienteng palamara.

    Sa hagdana'i, lumapit na
    tinauag na si Leonora,
    amóy manusia aniya
    dito'i, may tauo cang ibá.

    Sumagót si don Juan
    sa serpienteng tampalasan,
    yaring espada cong tagláy
    aalis nang iyong búhay.

    Anang serpiente'i, ganitó
    iyan ang siyang hanap co,
    ualang pagsalang totoó
    icao ay bibihaguin co.

    Ano pa nga at nag-laban
    ang capua lacas, tapang,
    ang príncipe'i, di tamaán
    nang serpienteng tampalasan.

    Ang isang catacá-tacá
    sa tacsíl at palamara,
    ang úlo'i, cun mapútol na
    naniniquit na mulí pa.

    Nang maguing tatlóng oras na
    ang canilang pagbabaca,
    cay don Juan ay nagbadyá
    ang tacsíl at palamara.

    Quita ay magpahingaláy
    nitóng ating pag-lalaban,
    napa-ayon si don Juan
    sa serpienteng tampalasan.

    Sa príncipeng pagcalagay
    sa bintanang tapat naman,
    ang princesa ay dumungao
    at siya ay tinauagan.

    Don Juan ay abutín mo
    itóng mahal na bálsamo,
    at siyang ibubuhos mo
    sa mapupútol na úlo.

    Ang balang úlong mapugay
    cahit siya'i, lumucsó man
    cun ma agád mong mabusan,
    di mauulí sa lagay.

    Quinuha na capagdaca
    ang mahal na balsamera,
    at mulíng naghamoc sila
    nang serpienteng palamara.

    Nang maputol na ang anim
    na úlo nang lilo't, tacsíl,
    at di na mauling tambing
    cagalitan ay sabihin.

    Lalo nga ang cagalitan
    dito sa princesang mahal,
    at biniguian si don Juan
    nang bálsamong cagamutan.

    Anang serpiente at badyá
    dini sa úlo cong isá,
    na ngayo'i, natitirá pa
    sa búhay ninyo'i, cucuha.

    Ang dalaua'i, nagsagupa
    umulit silang nagbangá,
    ang úlong natitirá nga
    nalaglág agád sa lúpa.

    Capagdaca ay binusan
    nang bálsamo ni don Juan,
    siya nangang pagcamatáy
    nang serpienteng tampalasan.

    Ani don Juan at badyá
    ó mariquit na princesa,
    anong hinihintáy mo pa
    at hindi umalís quitá.

    Sa pagmamadaling tunay
    nang princesang matimtiman,
    ang lobo niyang aliuan
    ang na-isucbit na lamang.

    Diamanteng singsing niya
    ay naiuan sa lamesa,
    nagsi-alis nanga sila
    dalauang magcasi't, sintá.

    At canilang dinaanan
    si doña Juanang marangal,
    ang tatló'i, nalis naman
    at sa lúbid nagtuluyan.

    Nang sila ay dumating na
    sa lúbid na laan bagá,
    sila ay nangagtáli na
    at hinila capagdaca.

    Nang dumating sa ibabao
    ang tatló'i, magcacasabáy,
    si don Diego ay nagsaysay
    narito na si don Juan.

    Cay don Pedrong maquita
    mariquit na Leonora,
    tinablán agád nang sintá
    púso niya't, ala-ala.

    Niyong sila'i, aalis na
    at oouí sa Berbania,
    ay nangusap capagdaca
    ang princesa Leonora.

    O don Juang aquing búhay
    ay aquing nacalimutan,
    ang singsing cong minamahal
    sa lamesa ay naiuan.

    Anang príncipe at badyá
    cayo'i, maghintay aniya
    at aquing cucunin muna
    yaong singsing nang princesa.

    Ani doña Leonora
    huag na guilio co't, sintá,
    cun paroon cang mag-isá
    malaqui cong ala-ala.

    Ang uinica ni don Juan
    yao'i, masamáng maiuan,
    aquin ngang pagbabalicán
    at aco'i, nahihinayang.

    Sa hindi ngani mapiguil
    itong príncipeng butihin,
    ay nagtali nangang tambing
    lumusong na magtuloy rin.

    Nang mayroong sampóng dipá
    ang lúbid na nahugos na,
    ay pinatíd capagdaca
    ni don Pedrong palamara.

    Di anong casasapitan
    sa gayong lalim na hucay,
    gauang capanganyayaan
    capatid na tampalasan.

    Nang maquita nang princesa
    guinauá sa casi't, sintá,
    halos manao ang hininga
    sa baló'i, tatalóng sadyá.

    Agád siyang hinauacan
    ni don Pedrong tampalasan,
    aanhin mo si don Juan
    aco'i, narito rin naman.

    Ang nasoc sa ala-ala
    nang hindi bitiuan siya,
    ang lobong aliuan niya
    caniyang paualán bagá.

    Quinuha na sa sucbitan
    at inihulog sa húcay,
    nguni't, bago binitiuan
    caniyang pinagbilinan.

    Cun nasactan si don Juan
    gamutin mo capagcuan,
    siya'i, aquing hinihintay
    sa caniyang caharian.

    Umalis at lumacad na
    magcapatid na dalaua,
    sampong dalauang princesa
    ina-oui sa Berbania.

    Atin munang pabayaan
    ang paglalacad sa parang,
    at ang aquing ipagsaysay
    ang hari nilang magulang.

    Yaón ang napanaguimpán
    nang haring Fernandong mahal
    ang anác na si don Juan
    pinag-lilo at pinatáy.

    Ito'i, lisanin cong agád
    na sa haring napangarap,
    at ang aquing ipahayág
    ang apat na naglalacád.

    Nang sila'i, dumating na
    doon sa reinong Berbania,
    sa palacio'i, nagtuloy na
    humarap sa haring amá.

    Lumuhód na sa harapán
    nang amá nilang magulang,
    canilang ipinagsaysay
    lahat nang pinagdaanan.

    Si don Juan po'i, hindi na
    na amin siyang naquita,
    itong dalauáng princesa
    ang siya naming nacuha.

    At sa lupang calaliman
    doon namin nasumpungán,
    may alagang nagtatangan
    gigante't, serpienteng hunghang.

    Cami ay naquipagbaca
    at lumaban sa canila,
    nang manga-patáy pagdaca
    manga princesa'i, dinalá.

    Nang ito'i, mapaquingan
    nang hari nilang magulang,
    di hamac ang catauaán
    at sila'i, benendicionan.

    Itong hari'i, may tuá man
    sa manga princesang tagláy,
    malaqui ring calumbayan
    sa anác na cay don Juan.

    Nagsitindig capagdaca
    capua tinanong sila,
    na cun alin sa dalauá
    ang maguiguing asaua.

    Sumagót na capagcuan
    si don Pedrong tampalasa't,
    tinuro sa haring mahal
    si Leonorang timtiman.

    Itong mahal na princesa
    lumuhód capagcaraca,
    dinguin nang vuestra alteza
    ang aquing ipagbabadyá.

    Aco po ay palugalán
    manga pitong taón lamang,
    saca aco pacacasal
    sa anác mong minamahal.

    Aco'i, biguian mong tambing
    nang isang silid na lihim,
    at doon co tutuparin
    ang panata cong gagauin.

    Nang ito ay mapaquingan
    nitong haring matimtiman,
    caniyang ipinaayunan
    sa princesang cahingian.

    Inilagay nangang tambing
    sa isang silid na lihim,
    at doon nga gaganapin
    ang panata niyang hiling.

    Si don Diego't, doña Juana
    iquinasal capagdaca,
    catuaa'i, sabihin pa
    boong reino nang Berbania.

    Ay ano'i, nang matapos na
    siyam na arao na fiesta,
    caguluha'i, payapa na
    nitóng daquilang monarca.

    Aquing ipagbalic naman
    sa lobong pinacaualán,
    nang maquita si don Juan
    manga lamóg ang catauán.

    Ang guinaua capagdaca
    nitong lobong encantada,
    guinamót pinag-ayos na
    catauáng caaya-aya.

    Ano'i, nang gumaling naman
    at siya nga'i, macagalao,
    ang lobo'i, nuha pagcuan
    nang tatlong botellang hirang.

    Dalaua'i, tali sa paá
    cagát sa bibig ang isa,
    saca umalis pagdaca
    itong lobong encantada.

    Nagtulóy na capagcuan
    doon sa ilog nang jordán,
    nagcataóng nalilibang
    yaong manga nagbabantay.

    Isinaloc nanga niya
    ang daláng tatlóng botella,
    at lumipád capagdaca
    ito ngang lobong masiglá.

    Hinabol na capagcuan
    niyong tanang nagbabantay,
    ang lobo'i, napailanláng
    at di nila inabutan.

    Nang ito'i, dumating naman
    sa príncipeng cay don Juan,
    ang ulo'i, agad binusan
    tuloy hangang talampacan.

    Nang siya nga ay mabusan
    tubig na galing sa jordan,
    nagbango't, lumacás naman
    itong príncipeng marangal.

    Quinuha na niyang tambing
    diamanteng naiuang singsing,
    sa aua nang Ináng Vírgen
    lobo ang nagparaan din.

    Si don Jua'i, quinasihan
    nang Dios na Poong mahal,
    nacaahong matiuasáy
    sa balóng quinalalag-yan.

    Ang nasoc sa calooban
    nitong príncipeng timtiman,
    moui siyang magtuluyan
    sa caniyang caharian.

    Sa pag-lacad ni don Juan
    sa bundóc at caparangan,
    nagdamdam nang capagalan
    sa tinding sicat nang Arao.

    Sa isang puno nang cahoy
    na malaqui't, mayamung mong
    siya roon ay sumilong
    at humilig naman tuloy.

    Sa calamigan nang hangin
    at tantong caalio-alio,
    ay agad nang nagupiling
    itong príncipeng butihin.

    Ano ay caguinsa-guinsa
    doon sa pagtulog niya,
    siya nangang pagdating na
    mahal na ibong Adarna.

    At sa tapat ni don Juan
    sa cahoy na sinilungan,
    namayagpag at naghusay
    balahibo sa catauán.

    At saca siya nagcantá
    nang tantong caaya-aya,
    don Juan magbangon na
    sa tulog mo'i, gumising ca,

    Sa voces na mataguinting
    siya'i, agad na náguising,
    at pinaquingang magaling
    ang sa ibong pagtuturing.

    Malaquí mong ala-ala
    sa princesa Leonora,
    may lalo pa sa caniya
    nang cariquitan at ganda.

    Malayo nga rito lamang
    ang caniyang caharian,
    at malapit siyang tunay
    sa sinisicatan nang Arao.

    Na cun siya mong macuha
    at iyong mapangasaua,
    dito sa mundo'i, pang-una
    sa cariquitan at ganda.

    Yaong tatlong princesa
    sa haring Salermong bunga,
    si doña María Blanca,
    ang matandá sa dalaua.

    Sunód si doña Isabel
    parang maningning na garing,
    si doña Juana'i, gayon din
    ang tala'i, siyang cahambing.

    Hayo lacad na don Juan
    sa reino nang de los Cristal,
    ipagcacapuri mo naman
    sa haring iyong magulang.

    Nang ito ay maringig na
    nitóng príncipeng masiglá.
    naualá sa loob niya
    ang princesa Leonora.

    Lumacad na nagtuluyan
    ang príncipeng si don Juan,
    caniyang pinatunguhan
    sinisicatan nang Arao.

    Aquing lisanin na muna
    yaong pag-lalacad niya,
    at ang aquing ipagbadyá
    ang princesa Leonora.

    Arao, gabi'i, tumatangis
    sa quinalalaguian'i silid,
    ang caniyang sinasambit,
    si don Juang sintá't, ibig.

    Cun caya humingi aco
    nang pitóng taóng término,
    si don Juan ang hintay co
    caya nagtitiis dito.

    Na cun hindi ca binuhay
    nang lobo cong pinaualán,
    caloloua mo man lamang
    aco'y paqui-usapan.

    Ito'i, itiguil co muna
    pananaghoy nang princesa,
    at ang aquing ipagbadyá
    si don Juan de Berbania.

    Tatlóng taóng ualang culang
    ang pag-lalacad sa párang,
    hindi niya maalaman
    ang reino nang de los Cristal.

    Sa malaquing capalaran
    nang príncipeng si don Juan,
    ay nasalubong sa daan
    ang isang matandang mahal.

    Anang príncipe at badyá
    núno'i, magdalang áua ca
    na cun may baon cang dalá
    aco'i, limusan po niya.

    Sagót nang matanda naman
    mayroon nga acong taglay,
    munting duróg na tinapay
    quinacain co sa daan.

    Narito't, cumuha ca na
    at nang huag magutom ca,
    nang cay don Juang maquita
    ay nasuclám bagá siya.

    Ang tinapay ay maitim
    ang isa pa ay bucbúquin,
    sa malas niya at tingin
    nacasusuclám na canin.

    Sa malaquing cagutuman
    nang príncipeng si don Juan,
    nuha nang munti lamang
    at para bagang titicmán.

    Nang caniyang malasahan
    itong bucbúquing tinapay,
    masarap at malinamnam
    parang cahahango lamang.

    Anitóng matandá bagá
    ang aquing bumbóng na dalá,
    may lamang pulót aniya
    cumuha at uminóm ca.

    Humigop na si don Juan
    nitong pulót nang puquiotan
    ay naualá capagcuan
    ang caniyang cagutuman.

    At nulí ngang nag-uica pa
    matandang causap niya,
    diyan sa bumbóng na isá
    may lamáng tubig aniya.

    Huag mong ubusin lamang
    caunti aco't, iuanan,
    at mahaba pa ngang aráo
    ang pag-lacad co sa párang.

    Nang maquita ni don Juan
    yaong bumbóng na may lamán,
    ay isang dulong cauayan
    ang siyang quinalalag-yan.

    Uica nang principe at badya
    núno po ay maquinig ca,
    cun ito'i, ubusin co na
    munti ma'i, ualang itirá.

    Sagót nang matandá naman
    inomin mo na don Juan,
    cahit aco'i, maualá man
    huag icao ang magculang.

    Ininóm na ni don Juan
    tubig na camuc-ha'i, cristal,
    sa Dios na calooban
    hindi nagculang munti man.

    Nang caniyang mapagmasdan
    ang tubig ay di nagcuculang,
    ang matandáng ito naman
    segurong may carunungan.

    Umulit pa ngang nag-uica
    itong príncipeng daquila,
    ugali nang isang bata
    ang magtanong sa matandá.

    Sagót nang matandá naman
    sabihin mo't, iyong turan,
    ang loob co'i, namaáng
    nang layong pinangalingan.

    Isinagót ni don Juan
    ganitó po ay paquingan,
    ang aquing pong pinapacay
    ang reino nang de los Cristal.

    Sagót nang matanda'i, ito
    Jesús na Panginoon co,
    ang pag-lalacad cong ito
    isang daang taóng husto.

    Hindi co napag-alaman
    ang reino nang de los Cristal.
    iyang hanap mo don Juan
    malayong di ano lamang.

    Nguni't, quita'i, tuturuan
    sundin mo't, huag sumuay,
    lumacad cang magtuluyan
    icapitóng cabunducan.

    Doon ay inyong daratnán
    isang ermitañong mahal,
    at siya mong pagtanungan
    nang sadyá mong caharian.

    Narito't, ngayo'i, cunin mo
    capiraso nang báro co,
    at siyang ipaquita mo
    sa daratnang ermitaño.

    Cun icao ay tatanungin
    nang quinunan mo cun alin,
    ang pangalan mong sabihin
    isang matandáng sugatín.

    Yao nanga at pumanao
    ang príncipeng si don Juan,
    caniyang pinatunguhan
    icapitóng cabunducan.

    Ito'i, lisanin co muna
    manga, pag-lalacad niya
    at ang aquing ipagbadyá
    ang princesa Leonora.

    Parati nang tumatangis
    sa quinalalag-yáng silid,
    ang caniyang sinasambit
    si don Juang sinta't, ibig.

    Cundi ca guinamot naman
    nang lobo cong binitiuan,
    baquit di pinagbalican
    nang hayop cong inutusan.

    Tatlóng taón nang mahiguit
    yaring aquing pagtitiis,
    saca ang maipagsasapit
    macacasal sa di ibig.

    Diyata matuid naman
    at iyo nang calooban,
    na acó ay mapacasál
    cay don Pedrong tampalasan.

    Ito'i, uacás na at hangán
    nang pagtauag co don Juan,
    cun culanging capalaran
    aco'i, di mo na daratnan.

    Ito'i, lisanin cong agad
    ang sa princesang pagtauag,
    at ang aquing ipahayag
    ang príncipeng naglalacad.

    Limang buang hustó bagá
    yaóng pag-lalacád niya,
    siya namang pagdating na
    sa mariquit na ermita.

    Doo'i, caniyang dinatnan
    isang ermitañong mahal,
    balbás ay hangang sa bay-uang
    nacatatacot cun tingnán.

    Anang matanda'i, ganitó
    umalis ca manunucsó,
    mahaba nang taón aco
    ualang sumasapit dito.

    Sagót ni don Jua't, uica
    nuno'i, huag cang mamangha,
    aco'i, inutusang cusa
    isang mahal na matandá.

    Narito po't, iyong cuha
    capirasong baro niya,
    sa ermitañong maquita
    ay inabót capagdaca.

    Hinagcán na't, tinangisan
    yaong baro niyang tangan,
    luha sa mata'i, bumucal
    parang agos ang cabagay.

    At nag-uica nang ganitó
    Jesús na Panginoon co,
    ngayon lamang naquita co
    ang mariquit na baro mo.

    Ang hindi co naquita
    catauan mong mapanintá,
    di co nababayaran pa
    ang aquing nagauang sala.

    Sa dibdib ay inilagay
    capirasong barong mahal,
    at sacá tinanong naman
    ang príncipeng si don Juan.

    Ano ang sadyá mo bagá
    at cusang naparito ca,
    anang príncipe at badyá
    ganitó po'i, maquinig ca.

    Ani don Juan at sulit
    ermitañong sacdal diquit,
    ang hanap co pong mapilit
    ang reinong de los Cristales.

    Ang sagót nang ermitaño
    Jesús na Panginoon co,
    limang daang taón aco
    nang pagcatahán co rito.

    Ay hindi co naalaman
    ang reino nang de los Cristal,
    at malayong caharian
    ang hanap mong pinapacay.

    Tingnán cun sa aquing sacop
    sa hayop cong nangag-libot,
    cun canilang naa-abot
    cahariang cristalinos.

    Sa pintó ay lumapit na
    campana'i, tinugtog niya,
    nagsidating capagdaca
    madlang hayop na lahat na.

    Doon sa pagcacapisan
    nang lahat niyang familiar,
    itinanong capagcuan
    nitong ermitañong mahal.

    Sa inyong paglibot diyan
    sa bundóc at caparangan,
    sino ang naca-aalam
    niyong reinong de los Cristal.

    Ang sagót nang calahatán
    hindi namin naalaman,
    at malayong caharian
    ang iyo pong catanungan.

    Sampong olicornio bagá
    na hari nilang lahat na,
    hindi rin macapagbadyá
    niyong reinong hanap niya.

    Ang uica nang ermitaño
    don Juan ay narinig mo,
    cahima't, ang familiar co
    di masabi ang hanap mo.

    Ngayon quita'i, tuturuan
    sundin mo't, huag sumuay,
    paroon cang magtuluyan
    icapitóng cabunducan.

    Itong baro ay dalhin mo
    sa bundóc na icapitó,
    at siyang ipaquita mo
    sa daratnáng ermitaño.

    At tinauag nanga rito
    yaong haring olicornio,
    itong príncipe'i, dalhin mo
    sa mabunying capatid co.

    Si don Juan ay sumacay
    sa olicorniong licuran,
    lumacad na nagtuluyan
    hangang sumapit sa pacay.

    Nang sila nga'i, dumating na
    sa sadyá nilang talaga,
    doon na iniuan siya
    olicornio'i, nagbalic na.

    Si don Jua'i, capagdaca
    nagtuluyan sa ermita,
    sa ermitañong maquita
    ay tinanong naman siya.

    Icao baga'i, ali't, sino
    naparitong manunucsó,
    aco'i, malaon na rito
    ualang naquiquitang tauo.

    Isinagót ni don Juan
    ualín po ang cagalitan,
    naririto'i, iyong tingnán
    capirasong barong mahal.

    Sa ermitañong maquita
    ang damit na mahalagá,
    pinalapit nanga siya
    at quinuha capagdaca.

    Pagca-abót ay hinagcán
    at caniyang tinangisan,
    at ang uicang binitiuan
    calunos-lunos paquingán.

    Si don Juan ay nagtacá
    sa ermitañong naquita,
    lumalo pa nga sa isa
    dalang catandaan bagá.

    Ang balbás niya sa baba
    ay sumasayad sa lupa,
    balahibo'i, mahahaba
    mapuputi namang paua.

    At nag-uica nang ganitó
    ang matandang ermitaño,
    sino bagáng quinunan mo
    mahalagáng barong itó.

    Sagót ni don Jua't, badyá
    nuno po ay maquinig ca,
    sa aquin ang may padalá
    ermitañong matanda na.

    Ang sagót nang ermitaño
    don Juan ay sabihin mo,
    ang sadyá mo ay cun anó
    nang iyong pagcaparito.

    Isinagót ni don Juan
    ganito po ay paquingán
    ang sadyá co po at pacay
    ang reino nang de los Cristal.

    Anang matanda'i, ganitó
    ang pagcatahan co rito,
    nang aco'i, mag-ermitaño
    ualóng daang taóng hustó.

    Ay hindi co naalaman
    cahariang de los Cristal,
    anhin co'i, malayong lugar
    ang sadyá mong linalacbay.

    Tingnán cun sa aquing sacop
    ibong naglipád sa bundóc,
    cun canilang na aabot
    yaong reinong cristalinos.

    Sa pintua'i, lumapit na
    campana'i, tinugtóg niya,
    tanang ibo'i, capagdaca
    nagcatipong para-para.

    Anang ermitaño naman
    sa inyong pag-liliparan,
    di ninyó natatausán
    ang reino nang de los Cristal.

    Ang sagót ngani nang lahat
    hindi namin natatatap,
    at malayong di hamac
    yaong cristalinong ciudad.

    Umuling nag-uica siya
    cung husto silang lahat na,
    ay nagbilang capagdaca
    uala ang ibong aguila.

    Ay ano'i, caguin-guinsa
    sa pag-uusapan nila,
    siya nangang pagdating na
    nang ibong haring águila.

    Nang dumating ay pabagsác
    sa pagod na dili hamac,
    ang ermitaño'i, nangusap
    sa laquing galit na hauac.

    Na ang uica bagá niya
    doon sa ibong águila,
    baquit icao'i, nahulí pa
    sa iyong manga familia.

    Dili bagá iyong unaua
    itong tunóg nang campana,
    saan man naroong lupa,
    ay oouí cayong biglá.

    Sagót nang águila't saysay
    panginoon naming mahal,
    malayo pong pinagmulán
    caya di nila casabáy.

    Anang ermitaño naman
    sabihin mo't, iyong turan,
    ang pinagmulán mong lugar
    at nang aquing maalaman.

    Sagót nang águila't, sulit
    ermitañong sacdal diquit,
    pinangalingang cong tiquís
    ang reinong del los Cristales.

    Caninang umaga lamang
    aco ay nag-aalmusál,
    sa isang peras na mahal
    na ang lasa'i, malinamnám.

    Bahag-ya cong naringig nga
    yaong tunóg nang campana,
    ay lumipád acong biglá
    capagala'i, di cauasa.

    Ang sagót nang ermitaño
    don Juan ay naringig mo,
    at doon nangaling itó
    sa reinong hinahanap mo.

    Uica sa águila'i, ito:
    ang príncipe ay dalhin mo,
    isang buan sa banta co
    doo'i, sasapit na cayó.

    Isinagót nang águila
    isang bua'i macucuha,
    darating pong ualang sala
    sa baño ni doña María.

    Agad nangang nagpadaquip
    niyong ibong maliliit,
    siyang babauning tiquis
    sa pagpanao at pag-alís.

    Tatlóng daan na duruan
    ang siyang pinagtuhugan,
    at ang balang isa naman
    limang libong ualang culang.

    Balang isang tuhog bagá
    isang ibon ang may dalá,
    ito ay baong talagá
    na cacanin nang águila.

    Si don Jua'i, pinasacáy
    na sa águilang licorán,
    canilang pinatunguhan,
    sinisicatan nang Arao.

    Tanang naquiquita lamang
    nang príncipeng si don Juan,
    ang langit at caragatan
    ualang lupang natatanao.

    Doon sa sanbuang arao
    pag-lipád na ualang tahán,
    naubos nacaing tanan
    ang tatlóng daang duruan.

    Ay ano'i, nang maubos na
    yaong baon nilang dalá,
    siya nang pagdating nila
    sa baño ni doña María.

    Niyong oras nang vísperas
    nang si don Jua'i, ilapág,
    ang águila ay nangusap
    ito ang ipinahayag:

    Dito na quita iiuan
    ay magtago ca don Juan,
    nang hindi ca mamalayan
    nang manga princesang mahal.

    At mamayang á las cuatro
    ualang sala't, paririto,
    mahal na princesang tatló
    na maliligo sa baño.

    Di mo bagá naquiquita
    bañong paliguan nila,
    may sariling titig-isa
    at hindi nga magsasama.

    Magcacaparis nang gayác
    calapati ang catulad,
    doon sa cahoy na peras
    ay magsisi-dapong lahat.

    Paalam aco don Juan
    dito na quita iiuan,
    bilin co'i, iyong tandaan
    huag mong calilimutan.

    Nagtago na si don Juan
    sa baño ngang paliguan,
    at nang hindi mamalayan
    cahit sila'i, pumanhic man.

    Ay ano'i, caguinsa-guinsa
    oras nang á las cuatro na,
    ay dumating capagdaca
    ang tatlóng manga princesa.

    Dumapo na silang agad
    doon sa cahoy na peras,
    at capua nagsilapág
    manga damit ay hinubád.

    Nang cay don Juang maquita
    yaong si doña María,
    ang cariquitan at gandá
    nacasisilao sa matá.

    Naghubád na capagcuan
    damit calapating hirang,
    lumusong na nagtuluyan
    sa bañong paliguan.

    Ang guinaua capagdaca
    nitong príncepeng magsiglá,
    marahang quinuha niya
    damit ni doña María.

    At nagtagong uli siya
    nang hindi bagá maquita,
    nang umahon ang princesa
    ang damit niya'i, uala na.

    Sabihin pa nga ang galit
    nitong princesang mariquít,
    nang di maquita ang damit
    ito ang ipinagsulit.

    Sino cayang lapastangan
    ang naparitong nagnacao,
    ó baca ang criado naman
    nang haring aquing magulang.

    Cun sino man siya't, alin
    ay ang sucat pag-isipin,
    aco'i, pag-iiuang tambing
    manga capatid cong guilio.

    Nang maguing isang oras na
    sa damit niya'i, pagquita,
    siya namang paglitáo na
    nitong príncipeng masiglá.

    Lumuhód na sa harapán
    na haluquipquip ang camáy,
    cordero'i, siyang cabagay
    at nangusap nang malubay.

    O mariquit na bathala
    cometang nabá sa lupa,
    magdala ca ngayong aua
    sa aquing ipag-uiuica.

    Aba mariquit na Fénix
    at Buang sacdal nang lamíg,
    sa aquing tinagis-tinagis
    matá mo po ay ititig.

    Hindi co po maguing sala
    ang sa damít mo'i, pagcuha,
    at ugali nang may sintá
    quiquita nang daan bagá.

    Alin naman cayang búhay
    mahiguit sa sang-libo man,
    na sa galit mo pong tangan
    hindi alising paminsan.

    Caya mahal na princesa
    cun may galit ca pong dalá,
    aco ay natatalagá
    sa bala mong iparusa.

    Sagot nang princesang mahal
    cahit aco'i, may galit man,
    ay sa iyong pagcalagay
    nagdalá nang caauaan.

    Aling bagsic nang justicia
    ang magbibigay parusa,
    sa pacumbabang may sala
    dapat ang misericordia.

    Cun ang apóy na mainit
    nagniningas na masaquit,
    capag-sinubhán nang tubig
    mamamatay siyang pilit.

    May galit man ang loob co
    sa damit cong quinuha mo,
    napaui ngayong totoo
    dahil diyan sa anyó mo.

    Nguni't, aco'i, tabi naman
    sa iyo príncipeng mahal,
    alin bagang caharian
    ang iyong pinangalingan.

    Sagót ni don Jua't, badyá
    ó bulaclac nang sampaga,
    ang pinagmulan cong sadyá
    ang reino po nang Berbania.

    Naparito at naglacbáy
    sa iyo pong caharian,
    bulá ang aquing sinac-yán
    sa guitna nang caragatan.

    Caya mahal na princesa
    damit mo po'i, abot cuha,
    at baca pa ipagdusa
    nang búhay co't, caloloua.

    Caya cun uala ring daan
    ang sinta cong pinag-lacbáy,
    ibig co pa aquing mamatáy
    dini po sa aquing lagay.

    Isinagót nang princesa
    ó don Juan de Berbania,
    ngayon mo nga maquiquita
    tunay na aquing pagsintá.

    Dini sa camay cong canan,
    magtindig ca at tumangan,
    at ito ang tandang tunay
    nang pagsintá cong matibay.

    Nagtindig na si don Juan
    capagdaca'i, hinauacan,
    yaong marangal na camáy
    at umupong nag-agapay.

    Ang uinica sa caniya
    ó don Juang aquing sintá,
    paquingan at manainga
    sa aquing ipagbabadyá.

    Pagmalasin mo at tingnan
    manga batóng nalalagáy.
    siyang nacabacod lamang
    sa aming palacio real.

    Iyan nga'i, tanong lahat na
    sadyá'i, sa pangangasaua,
    panang enengcanto sila
    nang haring poon cong amá.

    Nariya'i, manga príncipe
    caballero't, manga conde,
    pauang nangaduahagui
    sintá nila'i, di nangyari.

    Sila ay naguing talunan
    naraig sa carunungan,
    nang haring aquing magulang
    naguing bató ang catauán.

    Nagsiparito't, nag-lacbay
    ay iyong pacatandaan,
    itanim sa gunam-gunam
    at huag mong calilimutan.

    Na mamayang á las cinco
    maguiguising na seguro,
    mahal na haring amá co
    ay maquiquita ca dito.

    Cun icao ay tatanungin
    pinagsadyá mo'i, cun alin,
    ang iyo namang sabihin
    mangangasaua ang hinguil.

    At cung tauaguin, ca namang
    manhic sa palacio real,
    huag magtulóy don Juan
    at icao ay mamamatáy.

    Ang iyong isagot lamang
    sa haring aquing magulang,
    acó po ay pag-utusan
    nang emperador cong mahal.

    Bala niyang ipag-uica
    aminin mo namang paua,
    hindi icao ang gagauá
    at aco'i, siyang bahala.

    Paalam aco don Juan
    quita muna'i, malilisan.
    at mamayang gabi naman
    saca quita babalican.

    Umalis na capagdaca
    yaon ngang tatlóng princesa,
    ay siyang pagcaguising na
    nang haring canilang ama.

    Nang maquita si don Juan
    nang haring Salermong mahal
    tinanong na capagcuan
    cun anó ang sadyá't, pacay.

    Sagót ni don Jua't, tugón
    ó hari cong panginoon,
    icao po ay biguian ngayon
    Dios nang magandang hapon.

    Ang sagót nang haring mahal
    salamat na ualang hangan,
    sabihin mo't, iyong turan
    ang sadyá mo't, pinag-lacbay.

    Ani don Juan at badyá
    ó daraquilang monarca,
    ang sadyá co pong talagá
    hinguil sa pangangasaua.

    Cun baga maguiguing dapat
    ang Berbania cong ciudad,
    masama't, mapaquilangcap
    sa iyong coronang hauac.

    Ang uica nang haring mahál
    icao ay pumanhic naman,
    at quita'i, magsalitaan
    dini sa palacio real.

    Ang sagót ni don Juan
    iyan po'i, di pasasaan,
    ang hintay co'i, pag-utusan
    nang aquing macacayanan.

    Nang sa haring mapaquingan
    ay tinauag capagcuan,
    yaong criado niyang hirang
    ito ang siyang tinuran.

    Ngayon din magmarali ca
    isang salóp na trigo'i, muha,
    aquing susubuquin bagá
    nagsadyáng mangangasaua.

    Ay ano'i, nang dumating na
    ang trigong ipinacuha,
    don Juan ay sumunod ca
    sa útos co ngang lahat na.

    At cun di mo masunod nga
    ang aquing ipagagaua,
    ualáng pagsalang daquila
    ang búhay mo'i, mauauala.

    Itong trigo ay cunin mo
    pag-ingatan mong totoo,
    sasabihin co sa iyo
    ang lahat nang gagauin mo.

    Itong bundóc na mataas
    tibaguin mo nang mapatag,
    at doon mo nga icalat
    itong trigong aquing hauac.

    Ngayon din iyong itanim
    gabing ito'i, tumubo rin,
    sa gabing ito'i, gayon din
    iyo namang aanihin.

    At sa gabing ito naman
    ay gagauin mong tinapay,
    sa lamesa co'i, maguisnan
    cacanin co sa almusal.

    Quinuha na ni don Juan
    yaóng trigong ibinigay,
    doon sa porterong bahay
    biniguian nang tatahanan.

    Ang uica nang secretario
    sampóng manga consejero,
    ano baga't, naparito
    ang príncipeng locó-locó.

    At hindi na nahinayang
    sa iningat niyang búhay,
    uala ngang pagsalang tunay
    na di siya mamamatáy,

    Anó'i, nang magabi na
    oras ay á las seis na,
    itong si doña María
    ay guló ang ala-ala.

    Caniyang pinag-lalangán
    hari at consejong tanan,
    pinatulog na mahusay
    isa man ay ualang malay.

    Siya ngang pagpanaog na
    nang mariquit na princesa,
    at pinaroonán niya
    si don Juang casi't, sintá.

    Capagdating ay nagcamay
    at saca tinanong naman
    na cung anong cautusán
    nang hari niyang magulang.

    Anang príncipe at badyá
    poon cong doña María,
    ang utos nang iyong amá
    ganito ay maquinig ca.

    Itong trigo'i, ibinigay
    sa aqui't, itaním co rao,
    at sa gabing ito naman
    mamunga't, maguing tinapay.

    Sagót ni doña María
    don Jua'i, bayaan mo na,
    at hindi mahihiya ca
    doon sa hari cong amá.

    Saan patutungo naman
    ang sa haring carunungan,
    na májica negra lamang
    ang caniyang tinatangnan.

    Ang sa cay doña María
    hauac ay májica blanca,
    ang dunong nang haring amá
    ay tinalo nga niya.

    Ang uica niya, at saysay
    icao ay magpahingalay,
    at malaquing iyong pagal
    sa layo mong pinagmulán.

    Ay ano'i, nang lumalim na
    hating gabing tahimic na,
    pinalabas nang princesa
    carunungang ingat niya.

    Oras ding yao'i, napatag
    itong bundóc na mataas,
    isinabog niyang lahat
    ang trigong caniyang hauac.

    Ang isang catacá-tacá,
    lacás nang májica blanca,
    bagong isinasabog pa
    oras ding yao'i, namunga.

    Nang oras ding yao'i, agád
    itong trigo ay guinapas,
    maraming umaalagád
    oras ding yao'i, nalugas.

    Ito'i, salicsihang paua
    manga inchic ang nagáua,
    pucpóc magcabi-cabila
    ingay na ualang camuc-há.

    Nang oras na á las cuatro
    isinoot na sa horno,
    sabihin bagá ang guló
    niyong caramihang tauo.

    Niyong ngang á las cinco na
    ang tinapay ay luto na,
    hinango capagcaraca
    cay doña Maríang quinuha.

    Nanhic sa palacio real
    sa lamesa'i, inilagay,
    sa cuarto'i, nagtuluyan
    at natulog capagcuan.

    Ay ano'i, nang maguising na
    itong daquilang monarca,
    ay nagtuloy sa lamesa
    ang tinapay ay naquita.

    Nang damputin ang tinapay
    ay napaso pa ang camáy,
    at bagong hinango lamang
    sa hornong pinaglutuan.

    Nanguilalás nanga rito
    ang hari 't, consejero,
    marunong yatang totoo
    itong bagong naparito.

    Cun caniyang nagaua man
    ang hiniling cong tinapay,
    sa iba cong cautusán
    ay siya nga'i, mamamatáy.

    Ay ano'i, nang matapos na
    don Jua'i, tinauag niya,
    naparoon capagdaca
    at siya'i, naquipagquita.

    Ang uica nang haring mahal
    pumanhic cang magtuluyan,
    isinagót niya naman
    aco po ay pag-utusan.

    Capagcaraca'i, quinuha
    ang frascong iningat niya,
    ang hari ay nanaog na
    ang príncipe ay casama.

    Don Juan ngayo'i, tingna mo
    ang aquing hauac na frasco,
    at ang nasisilid dito
    labing-dalauang negrito.

    Ito'i, aquing pauaualán
    sa tubig nang caragatan,
    isilíd mong ulí naman
    sa frascong quinalalag-yan.

    Isa ma'i huag magculang
    sa negritong pauaualán,
    huag namang mapalita't,
    capalit ang iyong búhay.

    Pinaualán nanga rito
    labing dalauang negrito,
    at nag-uica nang ganitó
    ang haring si don Salermo.

    Sa umagang mag-almusál
    sa lamesa cong cacanan,
    maquiquitang ualang culang
    negritos cong pauaualán.

    Ang frasco'i, ibinigay na
    cay don Juan nang monarca,
    at sa palacio'i, nanhic na
    saca tambing nagpahinga.

    Ay ano'i, nang magabi na
    oras nang Ave María,
    dumating na capagdaca
    ang mariquit na princesa.

    Tinanong na si don Juan
    ni doña Maríang hirang,
    na cun anóng cautusán
    nang haring caniyang magulang.

    Sagót ni don Jua't, badyá
    ó poon co't, aquing sintá,
    ganito'i, paquingan niya
    utos nang mahal mong amá.

    Negrito niyang laruán
    sa tubig ay pinaualán,
    itong frasco ay iniuan
    at mulí cong isilid dao.

    Na hustong labing-dalauá
    ang negritos na lahat na.
    capag nagculang nang isa
    búhay co ang cahalagá.

    Ang sagót ni doña María
    ó don Juang aquing sintá,
    cun yaón ang utos niya
    huag cang mag-ala-ala,

    Gasino yaong familiar
    nang haring aquing magulang,
    capag aquing tinauagan
    ay lalapit silang tanán.

    Ang dalaua'i, nag-agapay
    at sila'i, nagpapanayám,
    hangang sa madaling arao
    nang canilang salitaan.

    At niyong á las cuatro na
    ay nag-uica ang princesa,
    ó don Juang aquing sintá
    ang ilao dalhin mo muna.

    Ang frasco'i, dalhin mo bagá
    sa dagat quita'i, tumugpá.
    yao nanga't, lumacad na
    dalauang magcasi't, sintá.

    Lumusong silang nagsabay
    at ang frasco'i, iniumang,
    saca niya tinauagan
    ang negritong calahatán.

    Balang mahulí sa inyo
    nang pagpasoc nga sa frasco,
    cahit na sa tubig cayó
    masisilab sa galit co.

    Sa negritong marinig na
    voces ni doña María,
    ay nangag-unahán sila
    pagpasoc sa frascong sadyá.

    Ay sa gayong pagcacalat
    negritos niyang tinauag,
    sa tacot na dili hamac
    nangagsipasoc na agád.

    Ang uinica nang princesa
    mouí ca na aquing sintá,
    aco'i, siyang bahala na
    sa palacio'i, magdadalá.

    Nagtuloy na si don Juan
    doon sa porterong bahay,
    si doña María naman
    nanhíc sa palacio real.

    Inilagay na sa lamesa
    yaong frascong dalá niya,
    sa cuarto'i, nagtuloy na
    at natulog nanga siya.

    Ay ano'i, nang maguising na
    ang haring Salermo bagá,
    sa lamesa ay naquita
    ang frasco'i, naroon na.

    Quinuha na at tiningnan
    ang caniyang calaruan,
    hustong hindi nagcuculang
    ang negritong pinaualán.

    Hindi na cumibó siya
    pinaram sa ala-ala,
    mayroon pa acong ibang
    iúutos sa caniya.

    Anó'i, nang quinabucasan
    ipinataúag si don Juan,
    naparoo't, di sumuay
    sa haring Salermong mahal.

    Anitong hari at badyá.
    yamang pangaco nang una,
    na sa utos cong lahat na
    don Juan ay susunód ca.

    Anang príncipeng daquila
    yao'i, totoó cong uica,
    utos mo po cun masira
    ibig co pang mamatáy nga.

    Ang uica nang haring mahal
    ganito'i, iyong paquingan,
    at nang iyong maalaman
    itong aquing cautusán.

    Ang ibig co ngayon naman
    yaóng bundóc na nariyan,
    ay dito sana malagay
    sa tapat nang durungauan.

    Búcas pagca-umaga nga
    cun manungao acong biglá,
    hangin sa bundóc tatama
    ay pumasoc sa bintana.

    Caya hayo na don Juan
    utos co'i, sundin mo lamang,
    cundi mo magaua naman
    capalit ang iyong búhay.

    Umalis na capagdaca
    at sa bahay omoui na,
    nang maca-Ave María
    naparoón ang princesa.

    Ang uinica sa caniya
    ó don Juang aquing sintá,
    ay anó ang utos bagá
    nang aquing mahal na amá.

    Ang utos niya sa aquin
    ó sintá co't, aquing guilio,
    ganito ay iyong dinguin
    at aquing ipagtuturing.

    Yaong bundóc na nariyan
    aquing palacarin naman,
    at caniya rao maguisnan
    sa tapát nang durungauan.

    At ang hanging magahasa
    doon sa bundóc tatama,
    at sa pág-ihip na biglá
    ay pumasoc sa bintana.

    Sagót ni doña María
    cun yaon ang utos niya,
    huag cang mag-ala-ala
    aco'i, siyang bahala na.

    Sa canilang salitaan
    ay parang isang catauán
    nang magmamadaling arao
    ang princesa, ay nagsaysay.

    Don Jua'i, matulog ca na
    at baca napupuyat ca,
    aco'i, siyang bahala na
    sa poon cong haring amá.

    Nang oras ding yaón naman
    lumacad ang cabunducan,
    doon niya pinatahán
    sa bintanang durungauan.

    Nang ito ay mayari na
    á las cuatro nang umaga,
    ang princesa'i, pumanhic na
    na di namalayan siya.

    Ay ano'i, nang maguising na
    itong daquilang monarca,
    bintana'i, binucsán niya
    at nanungao capagdaca.

    Milagro manding daquila
    nang Dios na macalinga,
    isang hanging magahasa
    sa bundóc baga'i, tumama.

    Sa simbuyóng calacasan
    bilis nang hanging amihan
    pumasoc sa durungauan
    nang haring Salermong hirang.

    Nanguilalás nanga rito
    sampóng loob ay naguló
    at hindi niya matalo
    ang príncipeng naparito.

    Ito'i, bayaan co muna
    na sa haring ala-ala,
    at ang aquing ipagbadyá
    nang magdadapit hapon na.

    Pinatauag si don Juan
    doon sa porterong bahay,
    quita ngayo'i, uutusan
    sundin mo't, huag sumuay.

    Sagót nang príncipe naman
    sabihin po't, iyong turan,
    at nang aquing maalaman
    ang iyo pong cautusán.

    Ang uica nang hari't, turing
    ó don Juan iyong dinguin,
    ngayo'i, aquing sasabihin
    yaong lahat mong gagauin.

    Ang bundóc mong inilagay
    sa tapat nang durungauan,
    ay doon maguiguisnan
    sa guitna nang caragatan.

    At maguing isang castillo
    sa limaga'i, maquita co,
    at gayon din ang simborio
    ang bilog ay paparejo.

    Sa castillong yaon naman
    ay cun mayari nang tunay,
    ay pitó namang halayhay
    ang kañon mong ilalagay.

    Mulá, sa palacio real
    at castillong paroronán,
    matuid ang lalacaran
    na cauili-uiling tingnan.

    Doon sa castillo bagá
    dadaanan tang dalauá,
    ay anim ang bateria
    tatayó ang centinela.

    At sa batería naman
    ay may cañong malalagay,
    na umaga'i, maguiguisnang
    pauang nangag-puputucan.

    Narito at cunin mo na
    itong mazo at barreta,
    sampóng pico at cuchara
    sa pag-gauá ay talagá.

    Quinuha na ni don Juan
    ang lahat nang casangcapan,
    at siya'i, noui na naman
    doon sa porterong bahay.

    Ay ano'i, nang magabi na
    ora'i, á las ocho bagá,
    siya nangang pagdating na
    nitong si doña María.

    Tinauag na si don Juan
    at saca tinanong naman,
    na cun anong cautusán
    nang haring aquing magulang.

    Sinaysay rin namang tunay
    nang príncipeng si don Juan.
    ang lahat nang cautusán
    nang haring Salermong mahal.

    At sampong pagbibigay pa
    niyong mazo at barreta,
    manga pico at cuchara
    sa pag-gauá ay talagá.

    Isinagót nang princesa
    casangcapa'i, aanhin pa,
    aco'i, siyang bahala na
    sa láhat nang utos niya.

    Matulog ca na don Juan
    na icao'i, magpahingaláy,
    sa umaga,i, maguiguisnán
    ang caniyang cahilingan.

    Ay ano'i, nang lumalim na
    ang gabi ay tahimic na,
    sa májicang salamangca
    ang castillo'i, guinauá na.

    Nang oras na yao'i, agád
    ang castillo'i, pinalacad,
    doon sa guitna nang dagat
    cataasa'i, sacdál taas.

    Pitóng andana ang hanay
    nitong cañong nalalagáy,
    ang calzadang lalacaran
    tuloy sa palacio real.

    At anim ang batería
    na may cañong para-para,
    at ang nacacentinela
    coroneles na lahat na.

    Nang ito'i, mangyaring tunay
    cahit isa'i, ualang culang,
    ang princesa'i, nalis naman
    at sa cuarto'i, nagtuluyan.

    Ay anó'i, pagca-umaga
    ang hari ay naguisíng na,
    ang putuca'i, sabihin pa
    sa castillo at batería.

    Ang uica nang haring mahal
    don Juan quita'i, magpasial,
    ating panoorin lamang
    sa castillong pagcalagay.

    Yáo nanga't, lumacad na
    nagpasial silang dalauá,
    sinino na capagdaca
    nang naroong centinela.

    Ang sagót bagá at saysay
    aco aniya'i, si don Juan,
    anang de la guardia naman
    emperador nating mahal.

    Dito na ngani nagtaca
    ang haring Salermo bagá,
    at ang nacacentinela
    coroneles na lahat na.

    Sa canilang pagpapasial
    cabi-cabila'i, putucan,
    ang singsing nang haring mahal
    nahulog sa caragatan.

    Hari'i, nangusap pagdaca
    don Juan quita'i, muí na,
    at iyong ipatahan na
    ang cañóng nagsisisalva.

    Itinaás ang espada
    cay don Juang, hauac bagá,
    ang putuca'i, nagtahan na
    at di na naringig nila.

    Ang hari ay nagtuluyan
    doon sa palacio real,
    ang príncipeng si don Juan
    nuí sa porterong bahay.

    Mapahapong á las cinco
    nag-utos sa isang criado,
    si don Jua'i, tauaguin mo
    at siya'i, hinihintay co.

    Naparoo't, di sumuay
    itong príncipeng timtiman,
    anang hari'i, paquingan
    itong aquing cautusán.

    Ngayon sa gabing magdamag
    paua mong alising lahát,
    castillo at baterías
    huag cong maguisnan bucas.

    At sa dati'i, isauli mo
    tapat nang durungauan co,
    sa umaga'i, maguisnan co
    huag na hindi sundin mo.

    Ay ano'i, nang matapos na
    yaón utos sa caniya,
    si don Juan ay nalis na
    sa bahay nuí pagdaca.

    Niyong magabi na naman
    nanaog na capagcuan,
    ang princesang matimtiman
    pinaroonan si don Juan.

    Tinanong na capagdaca
    na cun anong utós bagá
    anang príncipe at badyá
    ganito ay maquinig ca.

    Ang castillong nalalagay
    sampó nang batería naman
    búcas huag nang maguisnan
    nang haring iyong magulang.

    Ang uinica nang princesa
    ó guilio co't, aquing sintá,
    icao ngayo'i, matulog na
    aco'i, siyang bahala na.

    Nang mahating gabing tapat
    ualang malay silang lahat
    ay naguing bundóc na agád
    yaong castillong mataás.

    At nasaulí na sa lagay
    ang quinuhang cabunducan,
    at ang bitería naman
    sa hari'i, hindi naguisnan.

    Tinauag namang mulí pa
    itong príncipeng masiglá,
    naparión capagdaca
    sa hari'i, humaráp siya.

    Capagdating ni don Juan
    hari'i, nangusap pagcuan,
    di co yata mabayaran
    ang lahat mong capagalan.

    Saca ngayon ang isa pa
    muling uutusan quita,
    anang príncipe at badyá
    ay iyo pong sabihin na.

    Sa canitang pagpapasial
    sa castillong cariquitan,
    ang singsing cong minamahal
    nahulog sa caragatan.

    At sa gabi namang ito
    yaón lamang ay cunin mo,
    sa umaga'i, maducot co
    sa ilalim nang unan co.

    Isinagót ni don Juan
    cun yaón bagá po lamang,
    cahit aquing icamatay
    susundin cong malumanay.

    Ay ano'i, nang magabi na
    á las nueve ang oras na,
    dumating na capagdaca
    itong si doña María.

    Itinanong cay don Juan
    ang utos nang haring mahal,
    sumagot nang mahinusay
    at ganitó ang tinuran.

    Ang utos bagá sa aquin
    nang haring amá mong guilio,
    sa dagat ay aquing cunin
    ang diamante niyang singsing.

    Anang princesa'i, ganito
    tapangan mo ang loob mo,
    at itong utos sa iyo
    ay panganib na totoó.

    Isang batia ang quinuha
    nang mariquit na princesa,
    may sangcalan at hapác pa
    sa dagat sila'i, tumugpa.

    Sa batia'i, lumulan agád
    ang dalauang magsing-liyag,
    pagcapalaot sa dagat
    ang princesa ay nangusap.

    Huag matacot don Juan
    tadtarín mo acong tunay,
    at huag matapon lamang
    capirasong aquing lamán.

    Huag cang matulog naman
    at aco'i, iyong abangan,
    cunin mo sa aquing camáy
    ang singsing cong ililitao.

    Tinadtad na ngani niya
    itong si doña María,
    sa tubig inihulog na
    naguing isang isda siya.

    Sa calaunang di hamac
    sa ilalim ay paghanap,
    ay nacatulog na agad
    itong príncipeng marilag.

    Nang ang singsing ay macuha
    naguing tauo ang princesa,
    daliri'i, inalitao na
    si don Juan ang cucuha.

    Sa calaunang pag-litao
    singsing sa daliri'i, taglay,
    sino ang cucuha naman
    natutulog si don Juan.

    Sa uala nganing cumuha
    singsing sa daliri niya,
    mulíng lumubóg pagdaca
    itong si doña María.

    Lumitao na muling tambing
    itong princesang butihin,
    at hinihintay na cunin
    ang na sa daliring singsing.

    At sa uala ring umabot
    singsing niyang isinipot,
    nasoc sa caniyang loob
    si don Jua'i, natutulog.

    Lumubóg na mulí bagá
    ang mariquit na princesa,
    icatlóng pag-litao niya
    ang batia'i, siniquil na.

    Mulí namang inalitao
    ang daliri niyang mahal,
    ito namang si don Juan
    pagtulog ay cahimbingan.

    Sa hindi rin cunin ngani
    singsing doon sa daliri,
    ay inihulog na mulí
    umahon siyang madalí.

    Nang sa princesang maquita
    si don Juan niyang sintá,
    himbing na ualang capara
    ay guinising nanga niya.

    Dili ang uica co naman
    na aco'i, iyong abangán,
    at hindi macalilitao
    singsing cun aquing tangan.

    Tingni itong guinaua mo
    ang oras na'i, á las cuatro,
    maca mamalayan tayo
    nang bunying haring amá co.

    Cun caniyang maalaman
    lahat nating cagagauán,
    aco nga at sampong icao
    caniyang papupugutan.

    Cundangan ang alang-alang
    dalá niyaring caibigán,
    quita ay pinahayaang
    maguing bató ang catauán.

    Marali nang iyong gauin
    mulí mo acong tadtarin,
    maca ang hari'i, maguisíng
    ay uala pa yaong singsing.

    Sa pagmamadalí niya
    nang pagtadtad sa princesa,
    umilandang capagdaca
    dulo nang daliri bagá.

    Sa tubig nang ihulog na
    naguing isdá ang princesa,
    ang singsing ay nang macuha
    naguing tauong mulí siya.

    Sa daliri'i, inilagay
    isinipót na ang camay,
    quinuha na ni don Juan
    at ang princesa'i, lumitao.

    At umahon nanga siya
    sa batia'i, sumacay na,
    dulong hintuturo niya
    ang siyang ipinaquita.

    Tingnan mo ito don Juan
    ang aquing daliri'i, culang,
    ito'i, tandaan mo bilang
    na sucat ipagcaquilanlan.

    Yao na't, umahon bagá
    dalauang magcasi't, sintá,
    ang princesa'i, nagtuloy na
    sa real palaciong sadyá.

    Sa pagtulog na mahusay
    nang hari niyang magulang,
    ipinailalim sa unan
    ang singsing na minamahal.

    At sa cuarto'i, nagtulóy na
    itong si doña María,
    at nag-ualáng quibó siya
    parang hindi ala-ala.

    Ang hari nang maguising na
    dinucot ang unan niya,
    ay nacuha capagdaca
    singsing niyang mahalagá.

    Naguló ang gunam-gunam
    nang haring Salermong mahal,
    at hindi niya mapatay
    ang príncipeng si don Juan.

    Tingnan dito pa sa isa
    na ipag-uutos co pa,
    tantó manding ualang sala
    na siya'i, mapapatay na.

    Tinauag na si don Juan
    doon sa porterong bahay,
    siya nama'i, di sumuay
    naparoon capagcuan.

    Anitong hari at saysay
    ngayon ay iyong paquingan,
    at sa aquing cautusán
    sundin mo't, huag maliban.

    Aco'i, may isang cabayo
    ay mailáp na totoo,
    hindi pa sinasac-yan co
    sa umaga'i, mansohín mo.

    Cunin sa caballeriza
    doon natatali siya,
    sampú nang freno at silla
    naroon ding para-para.

    Caya lacad na don Juan
    at bucas ca na pariyan
    iyong mamansohin lamang
    cabayo cong minamahal.

    Umoui nanga sa bahay
    ang príncipeng si don Juan,
    pinag-isip niyang tunay
    cabayong patuturuan.

    Ay ano'i, nang magabi na
    higuit sa Ave María,
    ay dumating capagdaca
    itong butihing princesa.

    Itinanong cay don Juan
    na cun anong cautusán,
    ganito'i, iyong paquingán
    nitong sa aquing tuturan.

    Ang utos niya'i, ganitó
    siya rao ay may cabayo,
    ay mailáp na totoo,
    bucas dao ay mansohín co.

    Sagót nang princesang mahal
    ó sinta co't, aquing búhay,
    baca di mo naalaman
    ang cabayong tuturuan.

    Siya rin nga at di iba
    sa cabayo ay papara,
    saca ang rienda'i, silla
    ang capatid cong dalaua.

    At aco ang freno naman
    nang cabayo mong sasac-yan,
    icao ay magpacatimbang
    at doon ca mamamatay.

    Tuturuan quitang tambing
    nang paraan mong gagauin,
    at nang hindi ca patayin
    nang cabayong mamansohín.

    Cun icao'i, lalapit bagá
    doon sa caballeriza,
    matá nito'i, magbabaga
    nacatatacot maquita.

    Cun aayao magpa-silla
    ang cabayo'i, mag-aarma,
    palo't, dagoc na lahat na
    ng gauín mo sa caniya.

    Nguni't, icao ay mangilag
    sa dambá niya at sicat,
    at ang cucó'i, matatalas
    ang lamán mo'i, mauaualat.

    At cun baga mahina na
    lumuluha na ang matá,
    saca mo subuan siya
    nang freno sampú nang silla.

    Ang bahala naman aco
    sa bibig nitong cabayo,
    sa pagca aco ang freno
    ang rienda'i, alagaan mo.

    Capag-iyong linubayán
    ang riendang iyong tangan,
    sa alapaap tatahán
    ang cabayong sinasac-yán.

    Icao nga ay malalaglag
    at ang hangin ay malacas,
    sa lupa ca malalagpac
    lamán mo'i, mananambulat.

    Huag bayaang lumuag
    ang riendang iyong hauac,
    palo't, taquid nang espuelas
    nang manghina siyang agad.

    At cun baga mahina na
    lauay ay tumutulo na,
    iyong ibalíc pagdaca
    doon sa caballeriza.

    Nang ito ay masabi na
    ang lahat na bilin niya,
    umalis na ang princesa
    si don Jua'i, iniuan na.

    Ano'i nang quinabucasan
    naparoon si don Juan,
    ay dinatnan sa hagdanan
    ang lahat nang casangcapan.

    Nang sa cabayong maquita
    príncipe'i, naroroon na,
    nagningas nanga ang matá
    apóy ang siyang capara.

    At nang anyóng ilalagay
    yaong silla sa licorán,
    ay nanghina ang catauán
    nang cabayong tuturuan.

    Di anong magagaua pa
    nang siya'i, manglambót na,
    inilagay na ang silla
    ang freno'i, isinubo na.

    Dito nanga nagdarambá
    at ibig cagatin siya,
    palo't, dagoc na lahat na
    ang guinauá sa caniya.

    Inacay nanga sa labas
    nitong príncipeng marilág,
    at sa sacong isinacbát
    ang matalas na espuelas.

    Sa cabayo'i, sumacay na
    anyóng ilulucsó bagá,
    hinigpitan na ang rienda
    ay bumiling biling siya.

    Pálo't, táquid nang espuelas
    rienda'i, batac nang batac,
    at nang di nga mailipád
    ang príncipe sa itaas.

    Ano pa't, sa cahirapan
    pagdagoc na ualang tahan,
    caniyang iniilagan
    ang freno'i huag tamaan.

    Sa malaquing tacot bagá
    cabayong minansó niya.
    nag-luhá nanga ang matá
    ang lauay ay tumulo na.

    Nang maquita ni don Juan
    na di na macagulapay,
    caniyang sinunód naman
    sa princesang cabilinan.

    Hinila na ang rienda
    sa palacio ay nuí na,
    matuid ang lacad niya
    tuloy sa caballeriza.

    Hinubdán na ni don Juan
    nang freno't, sillang maringal,
    inilagay sa hagdanan
    at umuí na sa bahay.

    Ay ano'i, nang magabi na
    naparoón ang princesa,
    at pinagsabihan niya
    si don Juang casi't, sintá.

    Búcas ay ualang pagsala
    tantong ipatatauag ca,
    magtulóy nang pumanhic ca
    sa hari'i, maquipagquita.

    Siya ay iyong daratnán
    sa catre niyang hihigán.
    malaqui ang capagalan
    masasaquít ang catauan.

    Nang ito ay masabi na
    ay umalis ang princesa,
    sa cuarto'i, nagtuloy siyá
    at nang macapagpahingá.

    Ano'i, nang quinabucasan
    ang criado'i, inutusan,
    tauaguin mo si don Juan
    dito'i, aquing hinihintáy.

    Naparoón na ang criado
    sa bahay niyong portero,
    aco'i, inutusan dito
    nang haring si don Salermo.

    Icao ay inaanyayahan
    doon sa palacio real,
    sumama't, hindi sumuay
    sa criadong inutusan.

    Nang dumating sa palacio
    uica nang hari'i, ganito,
    don Jua'i, may damdam aco
    masaquit ang aquing ulo.

    Yamang iyo nang naganáp
    ang manga utos cong lahat,
    mamili ca ngayon caguiat
    na sa aquing tatlóng anác.

    Ang hari'i, nagtindig naman
    at sumama cay don Juan,
    tatlóng cuartóng mag-agapay
    siya nilang linapitan.

    Yao'i, capua may bútas
    na sa tablang inilapat,
    hindi mo natatalastas
    cagandahan nila't, quias.

    Yaóng hintuturo lamang
    ang siyang ipinalitao,
    sa cuartong catapusan
    doon niya napagmasdan.

    Hinauacan capagcuan
    yaóng daliring marangal,
    at saca siya nagsaysay
    ito ang ibig cong tunay.

    Hindi nanga binitiuan
    sa daliri'i, pagcatangan,
    capagdaca ay binucsan
    cuartong quinalalag-yan.

    Di anong magagaua pa
    nitong daquilang monarca,
    ang mahal sa loob niya
    ang siya bagang nacuha.

    Nagsama na capagdaca
    magcaibigang dalauá,
    nag-isip nag-ala-ala
    itong daquilang monarca.

    Ang nasoc sa loob niya
    ay caniyang ipadalá,
    sa capatid niyang sintá
    sa reinong Inglaterra.

    Cun caniyang magustuhán
    ang príncipeng si don Juan,
    doon niya ipacasal
    at caniyang alagaan.

    O cun dili caya naman
    at di niya magustuhan,
    ang príncipeng si don Juan
    ay caniyang ipapatáy.

    Ito'i, lihim na di hamac
    na guinaua niyang sulat,
    ay natantó namang agád
    niyong princesang marilag.

    Cun yaón ang calooban
    nang haring aquing magulang
    aco ang gagaua naman
    isang mabuting paraan.

    Inutusan capapdaca
    si don Juan niyang sintá,
    doon sa caballeriza
    isang cabayo'i, cumuha.

    Iyong bibilangin lamang
    ay ang icapitong tunay
    na mangaling sa pintuan,
    ang cunin mo at siyahán.

    Dito'i, umalis na quita
    sa Berbania ay mouí na,
    at tayo'i, ipadadalá
    sa reinong Inglaterra.

    Si don Jua'i, nanaog na
    tungo'i, sa caballeriza,
    sa pagmamadali niya
    icaualó ang nacuha.

    Sinubuan nangang tambing
    nang freno't, sillang magaling,
    ay siya namang pagdating
    nitong princesang butihin.

    Nang ito baga'i, maquita
    cabayong sasac-yán nilá,
    nagdala rin nang pangambá
    ang mariquit na princesa.

    At nangusap cay don Juan
    quita'i, panganib sa daan
    sa di pagsunód mong tunay
    sa lahat cong cautusán.

    Di ang bilin co sa iyo
    cunin mo ang icapitó,
    ay baquit ang icaualó
    ngayo'i, siyang quinuha mo.

    Di anong magagaua pa
    siya'i, siyang nariyan na,
    sumacay na ang dalauá
    at umalis capagdaca.

    Nang silá ay mapalual
    sa labas nang caharian,
    agad silang namalayan
    nang haring Salermong mahal.

    Hinabol nanga't, sinundan
    ang dalauang nagtaanan,
    nang sila'i, maa-abutan
    ang princesa ay nagsaysay.

    Don Jua'i, naririto na
    ang habol ay malapit na,
    panganib quitang dalauá
    sa hari na aquing amá.

    Tingnan mo ang calacasan
    nang cabayo mong iniuan,
    quita ngayo'i, aabutan
    dito sa guitna nang parang.

    Ang guinaua nang princesa
    niyong aabutan sila,
    inilaglag capagdaca
    ang carayom niyang dalá.

    Ay naguing tinic na bacal
    ang hari'i, di macaraan,
    hindi macasagui naman
    ang cabayong sinasac-yan.

    Sa malaquing galit bagá
    sa nagtaanang dalauá,
    sa cabayo'i, lumunsád na
    at hinauanan na niya.

    Husto ngang dalauang arao
    bago niya nahauanan,
    at tatlong leguas ang lagay
    nang dalauang sinusundan.

    Hinabol nangang muli pa
    ibig ding mapatáy niya,
    ibon ang siyang capara
    tulin nang cabayo bagá.

    Nang malapit nang abutan
    princesa'i, muling nagsaysay,
    don Jua'i, eto na naman
    ang haring aquing magulang.

    Ang guinaua nang princesa
    quinuha ang sabón niya,
    sa lupa'i, inihulog na
    naguing isang bundóc bagá.

    Hindi ngani magcaraan
    ang cabayong sinasac-yan,
    nababaón ang catauán
    sa sabón na cabunducan.

    Naisip sa loob bagá
    nitong daquilang monarca,
    na hilahin ang rienda
    at mag-libid capagdaca.

    Ang lagay apat na leguas
    nang dalauang magsing-liyag,
    sa malaguing paghihirap
    cagalita'i, dili hamac.

    Na sa gayong calayo na
    at di na niya maquita,
    hinabol din capagdaca
    ang nagtaanang dalauá.

    Nang malapit nang abutan
    princesa'i, agad nagsaysay,
    naquita mo na don Juan
    tayo ngayo'i, aabutan.

    Cung culanging palad quita
    ito na ang ating hanga,
    papataying ualang sala
    nang haring poon co't, amá.

    Ang guinaua nang princesa
    niyong aabutan sila,
    ang coje niya'i, quinuha
    sa lupa'i, inihulog na.

    Naguing isang caragatan
    na malalim at maluang,
    hindi nanga nacaraan
    cabayo nang haring mahal.

    Di anong magagaua pa
    di na macahabol siya,
    guinaua nang hari baga
    benendicionan pagdaca.

    Sa pangalan nang May-gaua
    nang Dios Haring daquila,
    ito ngayong aquing sumpa
    tumaláb sa iyong paua.

    Cun icao'i, dumating diyan
    sa reinong paroroonan,
    tunay na icao'i, iiuan
    sa labás nang caharian.

    Icao naua'i, malimutan
    nang príncipeng si don Juan,
    at icao ay pabayaan
    sa iba siya pacasal.

    Sa masamang capalaran
    itong hari'i, nagcadamdam,
    sa dalamhati at lumbay
    ay siyang iquinamatáy.

    Ito'i, lisanin co muna
    ang namatáy ay anhin pa,
    ang aquing ipagbabadyá
    si don Juan at princesa.

    Nang sila ay dumating na
    doon sa labas nang villa,
    ay nangusap capagdaca
    si don Juang casi't, sinta.

    Dito ay quita'i, iiuan
    icao'i, huag malulumbay,
    sa pagca't, tantong mahalay
    pumasoc na gayon lamang.

    Isinagót nang princesa
    ó don Juang aquing sintá,
    ay di maliligalig pa
    ang mahal mong haring amá.

    Sagót nang príncipe't, saysay
    totoo sintá co't, búhay
    sa iyo nama'i, mahalay
    di salubungin sa daan.

    Cay doña Maríang turing
    sa uinica mo sa aquin,
    itong aquing tagubilin
    sa loob huag limutin.

    Cun icao ay dumating na
    sa real palacio bagá,
    ay huag palalapit ca
    ni sa iyong reinang iná.

    Sa cangino mang babayi
    don Jua'i, iyong paquingui,
    sa reino'i, huag mangyari
    aco'i, mauaualang puri.

    Capag icao'i, nalapitan
    nang babaying sino pa man,
    aco'i, macacalimutan
    sa villa't, labás nang bayan.

    Sagót ni don Jua't, badyá
    huag cang mag-ala-ala,
    aco'i, ualang ibang sintá
    hindi malilimutan ca.

    Lumacad na si don Juan
    pumasoc sa caharian,
    at nagtulóy capagcuan
    sa hari niyang magulang.

    Nang siya ay dumating na
    sa harap nang haring amá,
    caguluha'i, sabihin pa
    nang consejerong lahat na.

    Sa malaquing caingayan
    sa loob nang caharian,
    ito'i, agád napaquingan
    ni Leonorang timtiman.

    Binucsán na niyang tambing
    yaong silíd niyang lihim,
    lumapit nanga sa siping
    ni don Juang sinta't, guilio.

    Umupo na capagcuan
    doon sa sinapupunan,
    nauala sa gunam-gunam
    princesa niyang iniuan.

    Ang uica ni Leonora
    ó daraquilang monarca,
    dinguin nang iyong alteza
    ang aquing munting querella.

    Pagca't, ngayo'i, narito na
    ang sa aquin ay cumuha,
    tapós na po ang panata
    na hiningi co nang una.

    Aco'i, dito pacacasal
    at siyang aquing catipán,
    si don Pedrong tampalasan
    sa loob co ay masucal.

    Sucat na po haring mahal
    ang aquing munting tinuran,
    at di co ibig masaláng
    sugat nang puso co't, subiang.

    Ang hari ay natiguilan
    nang sa princesang tinuran,
    at tila mandin may bagay
    ay hindi tapatin lamang.

    Napaayon capagdaca
    itong daquilang monarca,
    cahit cay don Juan bagá
    tunay ring manugang quita.

    Sa lingo'i, ualang pagliban
    ang sa inyo'i, pagcacasal,
    nguni ay mayroong lamán
    ang sabi mong binitiuan.

    Ang sagót ni Leonora
    mayroon nga po aniya,
    at cun aquing ipagbadyá
    malalagót ang hiningá.

    Cun aquin na pong macamtán
    yaong matrimoniong mahal,
    saca co po isasaysay
    ang lihim cong iningatan.

    Ito'i, lisanin co muna
    ang súgat nang púso niya,
    at ang aquing ipagbadyá
    itong si doña María.

    Nang maguing tatló nang arao
    ang caniyang paghihintay,
    nang uala rin si don Juan
    balisa ang gunam-gunam.

    Ito'i, malilihim bagá
    sa dunong na iningat niya,
    ay natantó capagdaca
    nang mariquit na princesa.

    Na sa lingo'i, icacasal
    ang príncipeng si don Juan,
    aco'i, maquiquipagcangay
    sa arao nang cafiestahan.

    Madali't, salita bagá
    ay hahaba ang historia,
    ang lingo'i, nang dumating na
    gumayác na ang princesa.

    At sa singsing nganing mahal
    na caniyang iniingatan,
    ay humingi capagcuan
    carrosa niyang sasac-yán.

    Humingi rin naman siya
    nang damit emperadora,
    sa arao na yaón bagá
    ay lumitao capagdaca.

    At tambing nangang nagbihis
    niyong damit emperatriz,
    lalong nagningning ang diquit
    serafin mandin sa langit.

    Sa carrosa ay lumulan
    itong princesang timtiman,
    ang catulad at cabagay
    yaong luminariong Buan.

    At ang nangag-sisihila
    cabayong labing-dalauá,
    magcaparis ang hichura
    naca-aalio sa matá.

    Anim ang cocherong hirang
    sa cabayo'i, sumasacáy,
    at saca anim din naman
    ang librea sa licorán.

    Magcaparis ang vestido
    nang librea at cochero,
    pumasoc nanga sa reino
    ang emperatriz na bago.

    Sa arao ring itó bagá
    icacasál ang dalauá,
    príncipe't, si Leonora
    at sila'i, mag-aasaua.

    Nang maquita sa palacio
    ang carrosang guintong puro,
    anang haring don Fernando
    emperatriz sa banta co.

    Ay ating itiguil muna
    pagcacasal sa dalauá,
    baca manonoód siya
    nitong pagdedesposada.

    Ang uica nang calahatán
    emperatriz nga po iyan,
    manonoód ang dalihán
    sa bago pong icacasal.

    Nang dumating sa harapán
    sinalubong sa hagdanan,
    anang hari't, manga mahal
    emperatriz na marangal.

    Sila ay nagsi-loclóc na
    sa manga uupáng silla,
    ay nangusap capagdaca
    itong si doña María.

    Ang sadyá co pong talagá
    manoód nang desposada,
    acó yata'i, nahulí na
    at silá ay nacasál na.

    Ang sagót nang haring mahal
    emperatriz na marangal,
    natiguil ang pagcacasál
    sa iyo po ang dahilán.

    Ang uica niya at saysay
    haring macapangyarihan,
    aco ang corderang leal
    na naparitong nag-lacbáy.

    Di caya mangyari bagá
    mahal na vuestra alteza,
    isang laro'i, ipaquita
    dito sa novio at novia.

    Ang uica nang hari't, saysay
    ó emperatriz na mahal,
    ituloy ang calaruan
    sa haráp nang capisanan.

    Nang ito ay marinig na
    nang bunying emperadora,
    quinuha na capagdaca
    diamanteng singsing niya.

    At humingi naman dito
    nang isang malaquing frasco,
    na may lamáng tubig ito
    may negrita at negrito.

    At isang corong músico
    ang hiningi naman dito,
    di naman maquiquita mo
    ang tumutogtóg na tauo.

    Ang isang catacá-tacá
    sa laróng palabás niya,
    ay may hauac na suplina
    ang mariquit na negrita.

    Siya ngang pag-uinica na
    ang músico'i, tugtuguin na,
    at magsayáo ang dalauá
    na negrito at negrita.

    Sinong di matuá naman
    sa dalauáng nagsasayáo,
    sa tugtóg ay nababagay
    yaóng quilos nang catauan.

    Mag-uiuica capagdaca
    itong si doña María,
    itiguil iyang música
    pag lilibad nang dalauá.

    At saca tatanong bagá
    itong mahal na negrita,
    cun hindi naquiquilala
    yaóng si doña María.

    Sagót naman nang negrito
    hindi naquiquilala co,
    iyang itinatanong mo
    di co masabi cun sino.

    Diyata don Juan aniya
    hindi mo naquiquilala,
    itong mahal na princesa
    siya mong casamasama.

    Nang icao ay pag-utusan
    nang hari niyang magulang,
    tibaguin ang cabunducan
    ang trigo ay ibinigay.

    Di niyon ding gabí bagá
    itong trigo ay namunga,
    guinauang tinapay niya
    sa palacio ay dinalá.

    Cun hindi naalaman mo
    guinauáng bien sa iyó,
    ang suplina sa camay co
    madurog sa catauán mo.

    Saca papaluin naman
    ang negritong caagapay
    cun ano't, ang nasasactán
    ang príncipeng si don Juan.

    Aróy co ang uiuicain
    sinong pumalo sa aquin,
    capagdaca ay lilingapin
    ay ualang tauong casiping.

    Siyang pag-uiuica naman
    ulitin ninyo ang sayáo,
    músico'i, magtutugtugan
    nacaaalio sa lumbay.

    Sacá naman mag-lilibád
    negrito't, negritang hayág,
    maraming tauong di hamac
    ang nagsisi-panguilalás.

    Uica ni doña María
    itiguil iyang música,
    at sacá tatanóng bagá
    sa negrito ang negrita.

    Niyóng icao'i pag-utusan
    nang hari niyang magulang,
    na sa dagat ay paualán
    ang caniyang calaruan.

    Labing-dalauang negrito
    ang nasisilíd sa frasco,
    sabihin mo sa harap co
    cun sinong humuli nito.

    Dili si doña María
    na iyong casama-saíma,
    at ang frasco'i, hauac niya
    may ilao ca namang dalá.

    Di siya rin ang naglagay
    sa frascong quinasisidlán,
    siya ring nagdala naman
    doon sa palacio real.

    Isinagót naman dito
    hindi naquiquilala co,
    papaloin nanga rito
    nang negrita ang negrito.

    Cun ano at si don Juan
    ang siya ngang nasasactán,
    marahás na carunungan
    sa princesang tinatangnan.

    Nang calahati nang oras
    ang canilang paglilibad,
    ay muli namang nangusap
    yaong princesang marilág.

    Ang uica'i, itiguil muna
    ang pagtugtog nang música,
    ang negrita'i, tatanong na
    sa negrito na casama.

    ¿Diyata't, di mo quilala
    yaong si doña María!
    ay hindi ang sagót niya
    cun sino't, cun alín siya.

    Anitong negrita naman
    sasabihi'i, paquingán,
    at nang iyong maalaman
    nagligtás sa iyong buhay.

    Hiniling sa iyo naman
    mataas na cabunducan,
    at doon nga maguiguisnán
    sa tapát nang durungauan.

    Ang uinica nang negrita
    ganito'i, tahaquin co na,
    at nang iyong maquilala
    yaong si doña María.

    Ang bundóc mong inilagay
    sa tapat nang durungauan,
    doon naman maguiguisnan
    sa pusod nang caragatan.

    At guinaua pang castillo
    nang pag-ibig nga sa iyo,
    saca ngayo'i, nilimot mo
    at hindi mo asicaso.

    Singsing nang haring mahal
    nahulog sa caragatan,
    di iyong tinad-tad naman
    si doña Maríang hirang.

    Ang capirasong daliri
    sa dagat natapon ngani,
    naguing tandang icauari
    sa pagquilalang madali.

    At bucód sa rito naman
    nang sa iyo'i, paturuan,
    ang cabayong tampalasan
    na lalo mong camatayan.

    Di guinauán ca nang daan
    niyang princesang marangal,
    ang ama'i, cahit masactán
    sa pagsintá ang dahilán.

    Di nang macapanhic ca na
    sa real palaciong sadyá
    cayong dalaua'i, nagsama
    sa sariling cuarto niya.

    Ay naisip capagdaca
    nang haring caniyang amá,
    na cayó ay ipadalá
    sa reinong Inglaterra.

    Si doña María naman
    gumaua rin nang paraan,
    at nang cayo'i, macatanan
    sa reinong de los Cristal.

    Niyong cayo'i, aabutan
    nang hari niyang magulang,
    ay caniyang hinadlangan
    nang matinic na cauayan.

    At bago nga nacaraán
    ang haring Salermong mahal,
    ay tatlóng leguas ang lagay
    niyong inyong calayuan.

    Hinabol cayong dalauá
    nang anyong aabutan na,
    ang sabóng caniyang dalá
    sa lupa'i, inihulog na.

    Tingnan mo ang carunungan
    niyong princesang timtiman,
    naguing isang cabunducan
    yaong sabóng binitiuan.

    Hindi nanga nacaraan
    ang cabayong sinasac-yán,
    apat na leguas ang lagay
    niyong inyong calayuan.

    Diyata't, sa lahat bagá
    nang hirap niyang dinalá,
    hindi mo pa naquilala
    yaong si doña María.

    Papaluin capagcuan
    ang negritong calibaran,
    cun ano't, ang nasasactán
    ang príncipeng si don Juan.

    Uiuicain nang negrita
    diyata't, totoó bagá,
    sa loob mo'i, nauala na
    yaong mahal na princesa.

    Papaluing ualang tahan
    ang negritong caagapay,
    boong cataua'i, nag-latay
    nang príncipeng si don Juan.

    Ang uica ni doña María
    tugtuguin yaong música,
    nagsayáo na mulí bagá
    ang negrito at negrita.

    Ay nang may isang oras na
    pag-lalaró nang dalauá,
    ay nangusap ang princesa
    ang músico'i, itahán na.

    Ang tanong nitong negrita
    don Jua'i, diyata bagá,
    totoong di mo quilala
    itong si doña María.

    Isinagót nang negrito
    hindi natatalastas co,
    anang negrita'i, ganito
    sasabihi'i, paquingan mo.

    Di cayo'i, nang aabutan
    nang haring Salermong mahal,
    gumaua pa nang paraan
    itong princesang timtiman.

    Di ang coje niyang dalá
    sa lupa'i, inihulog na,
    naguing dagat capagdaca
    hindi nacatauid siya.

    At nang cayo'i, dumating na
    Ermopolisis na villa,
    sa bahay niyong pastora
    iniuan mo ang princesa.

    Di ang bilin niyang tunay
    sa babaing cangino man,
    huag palapit don Juan
    at siya'i, malilimutan.

    Cundi mo pa sinusucat
    dinaanan niyang hirap,
    ngayon na ang pagcautás
    ng buhay mong ualang palad.

    Sa oras ding ito bagá
    ang músico'i, naualá na,
    ang negrito at negrita
    hindi na nila naquita.

    At ang frasco nga ang siyang
    bucód na natira lamang,
    siya ang quinalalag-yan
    niyong cay don Juan buhay.

    Ang uinica nang princesa
    diyata don Juan aniya,
    di mo pa naquiquilala
    yaong si doña María.

    Yayamang gayon din lamang
    aco'i, ualang cabuluhán,
    pagsisi nang casalanan
    at siya mong cahanganan.

    Siya nangang pagdampot na
    sa frasco nitong princesa,
    at babasaguing talaga
    sa malaquing galit niya.

    Dito nanga naramdaman
    nang príncipeng si don Juan,
    at naquilala ngang tunay
    si doña Maríang mahal.

    Linapitan capagdaca
    at saca niyacap niya,
    icao nga ang aquing sinta
    na iniuan co sa villa.

    Aco ang may casalanan
    sucat mong paghinanactan,
    pagca't, aco'i, nalapitan
    ni Leonorang timtiman.

    Aco'i, parang ulól bagá
    na sa loob cong mag-isá,
    cundi ngayon lamang sintá
    hindi co na-ala-ala.

    Icao ang sintá cong tunay
    na pinagsadyáng linacbáy.
    sa reinong de los Cristal
    ang pinuhunan co'i, búhay.

    Patauad doña María
    sa aquing pagcacasala,
    ang cataua't, búhay co pa
    ay sa iyo't, di sa ibá.

    At saca nag-uica naman
    ó haring aquing magulang,
    dito acó ipacasál
    sa emperatriz na mahal.

    Anang doña Leonora
    mahal na vuestra alteza,
    sandaling paquingán niya
    ang aquing munting querella.

    Ngayon co na po tuturan
    ang lihim cong iningatan,
    at nang iyong maalaman
    yaong hirap ni don Juan.

    Aco ay doon quinuha
    sa bundóc niyong Armenia,
    cami ay magcacasama
    capatid cong doña Juana.

    Tiuasáy ang aquing lagay
    sa lupang cailaliman
    ang príncipeng si don Juan
    ang siyang cumuha lamang.

    Bucód dito ang isá pa
    ó daraquilang monarca,
    nang siya'i, pagliluhan na
    capatid niyang dalauá.

    Nang caniyang pagbalicán
    ang singsing cong minamahal,
    siya'i, agád tinalian
    magcapatid na sucaban.

    Nang mayroong sampóng dipá
    ang lubid na nahulog na,
    ay tinagpás nang espada
    ni don Pedrong palamara.

    Nang maquita co ang lagay
    nang príncipeng si don Juan,
    acó tantong daramay
    sa quinahulugang hucay.

    Aco'i, agad sinungaban
    ni don Pedrong tampalasan,
    ang lobo co sa sucbitan
    ang quinuha co na lamang.

    Inihulog co sa hucay
    at aquing pinagbilinan
    cahit patáy si don Juan
    ay iyong pag-remediohan.

    Ito nga po haring mahal
    ang iyo lamang hatulan,
    cun siya'i, dapat macasal
    cay doña Maríang hirang.

    Ang uica nitong monarca
    icao ang unang nacuha,
    an sagót ni Leonora
    aco nga po't, dili ibá.

    Sa iyo ang carampatan
    si don Juan ay ipacasál.
    sapagca't, iyong binuhay
    sa balóng quinahulugan.

    Sa hatol bagang nasambit
    sinong macapag-aalis,
    doña María'i, nagtindig
    at capagdaca'i, nagsulit.

    Ito ang uinica niya
    ó daraquilang monarca,
    dinguin ngayon nang lahat na
    ang aquing munting querella.

    Ang uica nang haring mahal
    sabihin mo na at turan,
    at nang aquing maalaman
    ang iyong pahahatulan.

    Ang uica ni doña María
    cun gayon po'i maquinig ca,
    cay don Juan dahil bagá
    ang aquing pinag-hablá.

    Naparoon at nag-lacbay
    sa reinong de los Cristal,
    cami ay nagcaibigan
    usapan nami'i matibay.

    Gaano ang búhay niya
    sa utos nang aquing amá,
    acó ang naghirap bagá
    na sumunód sa caniya.

    Cun aquing pinabayaan
    ang príncipeng si don Juan,
    hindi na darating naman
    doon siya mamamatáy.

    Naguló ang gunam-gunam
    ng haring Fernandong mahal,
    cumuhang sanguni naman
    sa arzobispong marangál.

    Ang sa arzobispong saysay
    cun sinong unang catipán,
    siyang dapat pacasalán
    nang príncipeng si don Juan.

    Sagót ni doña María
    ó amá nang caloloua,
    ang sa tauong puri bagá
    di búhay ang cahalagá.

    Anang arzobispo naman
    ngayo'i, uala ca nang daan,
    at may na unang catipán
    na marapat pacasalán.

    Cay doña María'i, itó
    cun uala ring daan aco,
    hinauacan nanga rito
    yaóng itiniráng frasco.

    Ibinuhos na marahan
    ang tubig sa frascong mahal,
    ano pa nga't, nag-languyan
    ang tauo sa caharian.

    Ang tubig ay umapao nga
    hangang palaciong bintana,
    dito'i, agád nanga mutlá
    ang lahát nang tauong madlá.

    Ang uinica ni don Juan
    sucat na sintá co't, búhay,
    aquing ipa-aaninao
    ang totoong catuiran.

    O mahal na pontífice
    cay Jesús na cahalili,
    yaring aquing munting sabi
    ngayo'i, sandaling paquinguí.

    Ang princesa Leonora
    ay hindi co tangcá siya,
    sa balóng aming sinonda
    doon co lamang naquita.

    Pinuhunan co nga'i, búhay
    sa serpienteng nacalaban,
    at cay doña Juana naman
    sa giganteng nagtatangan.

    Cun caya pinagliluhan
    manga capatid cong hirang,
    sa singsing niyang naiuan
    na aquing pinagbalican.

    Abót na princesang mahal
    ang singsing mong nalimutan,
    at dito nagmulang tunay
    tanang aquing cahirapan.

    Sa búhay cong pinuhunan
    nang sa iyo ay pag-agao,
    bagama't, iyong binuhay
    bilang nacapalit lamang.

    At nag-uica si don Juan
    dito aco pacacasál,
    sa princesang lubhang mahal
    sa reinong de los Cristal.

    Ang uica nitong monarca
    cay don Pedro'i, pacasál na,
    at hindi naman sa ibá
    at tunay ring anác quita.

    Sapagca't, uala cang daan
    cay don Jua'i, mapacasál,
    matigas ang carunungan
    ni doña Maríang mahal.

    Ang sagót ni Leonora
    ó daraquilang monarca,
    icao po ang bahala na
    gauin ang balang magandá.

    Nang maringig yaon bagá
    nang haring caniyang amá,
    sumanguning muli siya
    sa arzobispo ngang sadyá.

    Ano pa nga at nagcabagay
    pinag-isang catuiran,
    tinauag nilang marahan
    doña Leonorang mahal.

    Nang oras ding yaón naman
    sabáy silang iquinasál,
    fiesta'i, dalauang siyam
    sa Berbaniang caharian.

    Ay ano'i, nang matapos na
    ang canilang pagsasayá,
    isasalin ang corona
    cay don Juang anác niya.

    Si doña María'i, nag-uica
    ó monarcang daraquila,
    sumandaling mag-unaua
    sa aquing ipag-uiuica.

    Ang corona't, cetrong mahal
    si don Pedro ang salinan,
    aco'i, may corona naman
    sa reinong de los Cristal.

    Sa uinicang ito baga
    niyong si doña María,
    ipinutong capagdaca
    cay don Pedro ang corona.

    Ang sa mariquit na reina
    bunying doña Leonora,
    ibinigay sa caniya
    ang mahal na diadema.

    At sila'i, umúi naman
    sa reinong de los Cristal,
    gayong layong linacaran
    isang oras na linacbay.

    Ang catulad at capara
    nitong si doña María,
    lumabás sa, isang guerra
    at nanalong nagvictoria.

    Ito'i, aquing pabayaan
    victoria niyang quinamtán,
    at aquing ipagsasaysay
    ang canilang paglalacbay.

    Nang sila'i, dumating naman
    sa reinong de los Cristal,
    uala nanga at namatáy
    ama't, capatid na hirang.

    Ang dinatnan sa palacio
    secretario't, consejero,
    siya ngang pagdating dito
    nang emperador na bago.

    Yaong encantong laon na
    ay inalis capagdaca,
    yaóng batóng balót nila
    nagsilitao na lahat na.

    Ang lihim na iningatan
    nang hari nilang magulang
    sa panahóng ito naman
    ay caniyang inalitao.

    Ang tigre't, león sa parang
    at tauo sa caharian,
    sila'i, nangagsipaluál
    sa balát cayong catauan.

    Nang, mangyaring malabas na
    ang tauo ay cumapal na,
    nagpahanda nang lamesa
    itong si doña María.

    Ang silla'i, gayon din naman
    ay husto ring ualang culang,
    ang pagcaing bagay-bagay
    sa lamesa'i, nalalagay.

    At sa dulo nang lamesa
    mayroong dalauang silla,
    na uupán bagáng sadyá
    nang príncipe at princesa.

    Sacá naman capagdaca
    itong si doña María,
    nuha nang isang bandeja
    inilagay ang corona.

    Cumuhang sintabi naman
    sa haráp nang manga mahal,
    na naroong napipisan
    consejeros bagáng tanán.

    Pagmalasi't, tingnan ninyo
    ang emperador na bago,
    siyang nahalili ito
    doon sa haring amá co.

    Ipinutong capagdaca
    yaong cetro at corona,
    at sa cay doña María
    ang mahal na diadema.

    Matapos umagapay na
    ang bunying emperadora,
    at cumain ang lahat na
    sa mariquit na lamesa.

    Nang sila ay matapos na
    nang pagcaing mahalagá,
    nagsi-tindig na lahat na
    para-parang nangag-viva.

    Viva ang inahihiyao
    nang boong sangcaharian,
    mabuhay na ualang hangan
    ang emperador na mahal.

    Sabihin bagá ang guló
    doong sa loob nang reino,
    arao, gabi ang músico
    ualang tahan sa palacio.

    Ay ano'i, sa matapos na
    siyam na arao na fiesta,
    caguluha'i, payapa na
    nitong bagong nagcorona.

    Ang emperador na mahal
    at asaua niyang hirang,
    nagpasunod nang mahusay
    sa tanang nasasacupan.

    Ano ipa't, silang dalauá
    sing-ibig na mag-asaua,
    mahusay ang pagsasama
    ualang pagtatalo bagá.

    Sila'i, lubós nagcabagay
    at capua manga mahal,
    mag-utos pa ay malubay
    sa manga vasallong tanán.

    Caya nga't, ang naging hangá
    nitong bunying mag-asaua,
    nang sila'i, mangamatay na
    quinamtan ang santa gloria.

    Ito ang dapat tularan
    nang mag-asauang sino man,
    ang loob na cababaan
    capatid nang capalaran.

    Aquin nang bibig-yáng hangá
    corridong ipinagbadyá,
    cun sa letra'i, may sumala
    capupunan ay cayó na.

    CATAPUSAN

    • * * * *

    [Patalastas: Advertisement Imprenta, at Papeleria ni J. Martinez]

    Edition notice Project Gutenberg source, credits & licence

    The reading text above is the public-domain work. The Project Gutenberg header, production credits and licence are kept here as provenance rather than shown before the book.

    Title
    Ibong Adarna
    Author
    Anonymous
    Release date
    July 1, 2005 [eBook #16157]
    Language
    Tagalog
    Credits
    Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad,
    Most recently updated
    December 11, 2020
    Transcriber and production notes
    Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad,
    Pilar Somoza and PG Distributed Proofreaders from page
    scans provided by University of Michigan. Dedicated to the
    three Filipino comedians Dolphy, Panchito and Babalu who
    made this folklore memorable in a 1970s film adaptation.
    Header as received
    The Project Gutenberg eBook of Ibong Adarna
        
    This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
    most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
    whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
    of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
    at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,
    you will have to check the laws of the country where you are located
    before using this eBook.
    
    Title: Ibong Adarna
    
    Author: Anonymous
    
    
            
    Release date: July 1, 2005 [eBook #16157]
                    Most recently updated: December 11, 2020
    
    Language: Tagalog
    
    Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/16157
    
    Credits: Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad,
            Pilar Somoza and PG Distributed Proofreaders from page
            scans provided by University of Michigan. Dedicated to the
            three Filipino comedians Dolphy, Panchito and Babalu who
            made this folklore memorable in a 1970s film adaptation.
    Full Project Gutenberg licence
        
    
    Updated editions will replace the previous one—the old editions will
    be renamed.
    
    Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
    law means that no one owns a United States copyright in these works,
    so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United
    States without permission and without paying copyright
    royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
    of this license, apply to copying and distributing Project
    Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™
    concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
    and may not be used if you charge for an eBook, except by following
    the terms of the trademark license, including paying royalties for use
    of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for
    copies of this eBook, complying with the trademark license is very
    easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation
    of derivative works, reports, performances and research. Project
    Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may
    do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected
    by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark
    license, especially commercial redistribution.
    
    
    START: FULL LICENSE
    
    THE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE
    
    PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
    
    To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free
    distribution of electronic works, by using or distributing this work
    (or any other work associated in any way with the phrase “Project
    Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full
    Project Gutenberg License available with this file or online at
    www.gutenberg.org/license.
    
    Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg
    electronic works
    
    1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg
    electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
    and accept all the terms of this license and intellectual property
    (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
    the terms of this agreement, you must cease using and return or
    destroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your
    possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
    Project Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound
    by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person
    or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
    
    1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be
    used on or associated in any way with an electronic work by people who
    agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
    things that you can do with most Project Gutenberg electronic works
    even without complying with the full terms of this agreement. See
    paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
    Gutenberg electronic works if you follow the terms of this
    agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg
    electronic works. See paragraph 1.E below.
    
    1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the
    Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
    of Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual
    works in the collection are in the public domain in the United
    States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
    United States and you are located in the United States, we do not
    claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
    displaying or creating derivative works based on the work as long as
    all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
    that you will support the Project Gutenberg mission of promoting
    free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg
    works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
    Project Gutenberg name associated with the work. You can easily
    comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
    same format with its attached full Project Gutenberg License when
    you share it without charge with others.
    
    1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
    what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
    in a constant state of change. If you are outside the United States,
    check the laws of your country in addition to the terms of this
    agreement before downloading, copying, displaying, performing,
    distributing or creating derivative works based on this work or any
    other Project Gutenberg work. The Foundation makes no
    representations concerning the copyright status of any work in any
    country other than the United States.
    
    1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
    
    1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
    immediate access to, the full Project Gutenberg License must appear
    prominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work
    on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the
    phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,
    performed, viewed, copied or distributed:
    
        This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most
        other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
        whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
        of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online
        at www.gutenberg.org. If you
        are not located in the United States, you will have to check the laws
        of the country where you are located before using this eBook.
      
    1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is
    derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
    contain a notice indicating that it is posted with permission of the
    copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
    the United States without paying any fees or charges. If you are
    redistributing or providing access to a work with the phrase “Project
    Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply
    either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
    obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg
    trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.
    
    1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted
    with the permission of the copyright holder, your use and distribution
    must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
    additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
    will be linked to the Project Gutenberg License for all works
    posted with the permission of the copyright holder found at the
    beginning of this work.
    
    1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg
    License terms from this work, or any files containing a part of this
    work or any other work associated with Project Gutenberg.
    
    1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
    electronic work, or any part of this electronic work, without
    prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
    active links or immediate access to the full terms of the Project
    Gutenberg License.
    
    1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
    compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
    any word processing or hypertext form. However, if you provide access
    to or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format
    other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official
    version posted on the official Project Gutenberg website
    (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
    to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
    of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain
    Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the
    full Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.
    
    1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
    performing, copying or distributing any Project Gutenberg works
    unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
    
    1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
    access to or distributing Project Gutenberg electronic works
    provided that:
    
        • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
            the use of Project Gutenberg works calculated using the method
            you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
            to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has
            agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
            Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
            within 60 days following each date on which you prepare (or are
            legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
            payments should be clearly marked as such and sent to the Project
            Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
            Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg
            Literary Archive Foundation.”
        
        • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
            you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
            does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™
            License. You must require such a user to return or destroy all
            copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
            all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™
            works.
        
        • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
            any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
            electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
            receipt of the work.
        
        • You comply with all other terms of this agreement for free
            distribution of Project Gutenberg™ works.
        
    
    1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
    Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than
    are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
    from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of
    the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set
    forth in Section 3 below.
    
    1.F.
    
    1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
    effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
    works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
    Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™
    electronic works, and the medium on which they may be stored, may
    contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
    or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
    intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
    other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
    cannot be read by your equipment.
    
    1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right
    of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project
    Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
    Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project
    Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all
    liability to you for damages, costs and expenses, including legal
    fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
    LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
    PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
    TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
    LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
    INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
    DAMAGE.
    
    1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
    defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
    receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
    written explanation to the person you received the work from. If you
    received the work on a physical medium, you must return the medium
    with your written explanation. The person or entity that provided you
    with the defective work may elect to provide a replacement copy in
    lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
    or entity providing it to you may choose to give you a second
    opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
    the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
    without further opportunities to fix the problem.
    
    1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
    in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO
    OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
    LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
    
    1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
    warranties or the exclusion or limitation of certain types of
    damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
    violates the law of the state applicable to this agreement, the
    agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
    limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
    unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
    remaining provisions.
    
    1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
    trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
    providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in
    accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
    production, promotion and distribution of Project Gutenberg™
    electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
    including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
    the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
    or any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or
    additions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any
    Defect you cause.
    
    Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg
    
    Project Gutenberg is synonymous with the free distribution of
    electronic works in formats readable by the widest variety of
    computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
    exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
    from people in all walks of life.
    
    Volunteers and financial support to provide volunteers with the
    assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s
    goals and ensuring that the Project Gutenberg collection will
    remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
    Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
    and permanent future for Project Gutenberg and future
    generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
    Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.
    
    Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
    
    The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit
    501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
    state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
    Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification
    number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
    U.S. federal laws and your state’s laws.
    
    The Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,
    Montclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up
    to date contact information can be found at the Foundation’s website
    and official page at www.gutenberg.org/contact
    
    Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
    Literary Archive Foundation
    
    Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread
    public support and donations to carry out its mission of
    increasing the number of public domain and licensed works that can be
    freely distributed in machine-readable form accessible by the widest
    array of equipment including outdated equipment. Many small donations
    ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
    status with the IRS.
    
    The Foundation is committed to complying with the laws regulating
    charities and charitable donations in all 50 states of the United
    States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
    considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
    with these requirements. We do not solicit donations in locations
    where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
    DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state
    visit www.gutenberg.org/donate.
    
    While we cannot and do not solicit contributions from states where we
    have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
    against accepting unsolicited donations from donors in such states who
    approach us with offers to donate.
    
    International donations are gratefully accepted, but we cannot make
    any statements concerning tax treatment of donations received from
    outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
    
    Please check the Project Gutenberg web pages for current donation
    methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
    ways including checks, online payments and credit card donations. To
    donate, please visit: www.gutenberg.org/donate.
    
    Section 5. General Information About Project Gutenberg electronic works
    
    Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
    Gutenberg concept of a library of electronic works that could be
    freely shared with anyone. For forty years, he produced and
    distributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of
    volunteer support.
    
    Project Gutenberg eBooks are often created from several printed
    editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
    the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
    necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
    edition.
    
    Most people start at our website which has the main PG search
    facility: www.gutenberg.org.
    
    This website includes information about Project Gutenberg,
    including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
    Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
    subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

    Source: Project Gutenberg ebook #16157. Public-domain status is recorded per item; the licence text above is reproduced unchanged.

    Source
    Project Gutenberg
    Record
    ebook 16157
    Rights
    public domain (US)
    Rendered
    2026-11-21
    Completeness
    Complete held text.